Pamięć człowieka

Ten artykuł od 2021-03 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Pamięć – jedna z funkcji ludzkiego umysłu, zdolność poznawcza do przechowywania, magazynowania i odtwarzania informacji o doświadczeniach. Zatrzymuje ona informację w czasie w celu wpływania na przyszłe działania^[1]. Gdyby nie można było pamiętać wydarzeń z przeszłości, rozwój języka, relacji międzyludzkich ani tożsamości osobistej byłby niemożliwy^[2]. Pamięć jest przedmiotem badań psychologii kognitywnej. Długotrwałe pogorszenie pamięci występuje w otępieniu, a do najczęstszych chorób otępiennych, którymi zajmuje się neurologia należą: choroba Alzheimera, otępienie naczyniopochodne, otępienie z ciałami Lewy’ego, otępienie czołowo-skroniowe^[3].

Klasyfikacja

Istnieją różne sposoby klasyfikacji pamięci w zależności od czasu jej trwania, charakteru i sposobu przypominania.

Główne etapy tworzenia i przywoływania pamięci, z punktu widzenia przetwarzania informacji, to:

zapamiętywanie (zachowywanie)
przechowywanie informacji (magazynowanie)
przypominanie (odtwarzanie i rozpoznawanie)

We współczesnych^[a] teoriach kwestionuje się jednak podział procesu pamięciowego na te trzy fazy. Endel Tulving wyróżnia np. dziewięć faz procesu pamięciowego.

Klasyfikacja ze względu na długość trwania

Podstawowa i ogólnie przyjęta klasyfikacja pamięci jest oparta na długości jej trwania. Wyróżnia się trzy typy pamięci: sensoryczną (ultrakrótką, pamięć zmysłów, USTM), krótkotrwałą (operacyjną, pamięć świeżą, STM) i długotrwałą (LTM). Za te trzy rodzaje pamięci odpowiadają różne układy neuronów^[4].

Czas trwania pamięci sensorycznej wynosi do ok. 0,5 sekundy (patrz też: eksperyment Sperlinga). Część informacji z pamięci sensorycznej przedostaje się do pamięci krótkotrwałej, w której następuje analiza i interpretacja danych. Następnie informacja może być zapisana w pamięci długotrwałej.

Klasyfikacja ze względu na typ informacji

Pamięć długotrwałą można podzielić na deklaratywną (jawną, świadomą) i niedeklaratywną (ukrytą, nieświadomą).

Pamięć świadoma wymaga udziału świadomości w przypominaniu, to znaczy potrzebny jest jakiś świadomy proces kierujący odtwarzaniem informacji. Czasem jest ona nazywana pamięcią jawną, gdyż zawiera informacje, które są przechowywane i odtwarzane w sposób jawny.

Pamięć świadomą można podzielić na pamięć semantyczną, która zawiera fakty niezależne od kontekstu, i pamięć epizodyczną, która przechowuje informacje w odniesieniu do innej informacji (np. czas i miejsce jakiegoś wydarzenia). W pamięci semantycznej możliwe jest przechowywanie wiedzy abstrakcyjnej o świecie, takiej jak np. "Paryż jest stolicą Francji". Pamięć epizodyczna z kolei jest używana do przechowywania konkretnych wspomnień. Czasem wyróżnia się jeszcze pamięć autobiograficzną, przechowującą wydarzenia z naszego życia.

W odróżnieniu od świadomej, pamięć nieświadoma jest oparta na nieświadomym przypominaniu wcześniej wyuczonego wzorca.

Ośrodki pamięciowe

Miejscem magazynowania pamięci krótkotrwałej prawdopodobnie są synapsy.

W ośrodkach pamięciowych umiejscowiona jest pamięć czynnościowa (proceduralna).

Niektóre z ośrodków:

hipokamp – część mózgu związana z pamięcią długotrwałą oraz orientacją przestrzenną^[5], położony w obrębie rogu dolnego komory bocznej mózgu^[6],
ciało migdałowate – część łącząca zarządzanie pamięcią i emocjami oraz odpowiedzialna za przetwarzanie sygnałów węchowych^[7],
tylna część płata ciemieniowego – ośrodek pamięci wykonywania ruchów wyuczonych,
przednia część płatu ciemieniowego – ośrodek pamięci dotyku,
płat potyliczny (dokładnie: pole przedpotyliczne) – ośrodek pamięci i zrozumienia widzianego obrazu,
zakręt skroniowy górny – ośrodek zrozumienia i pamięci dźwięków,
tylna część zakrętu skroniowego górnego – czuciowy ośrodek mowy (pamięci słyszanego i mówionego słowa),
zakręt kątowy – ośrodek pamięci znaków pisarskich (czytania i pisania),
pogranicze środkowej i tylnej części zakrętu czołowego górnego (położonego w dole przednim czaszki – ośrodek pamięci pisania znaków pisarskich^[6].

Zaburzenia pamięci

Najczęstszym zaburzeniem pamięci jest amnezja (niepamięć). Pamięć nie jest doskonałym procesorem i podlega wpływowi wielu czynników. Sposoby, w jakie informacje są kodowane, przechowywane i przywoływane, mogą ulec zakłóceniu. Ból, na przykład, został zidentyfikowany jako czynnik fizyczny upośledzający pamięć — zarówno w badaniach na zwierzętach, jak i u pacjentów z przewlekłym bólem.^[8] Badanie pamięci jest elementem badania neurologicznego i polega w pierwszej kolejności na sprawdzeniu, czy pacjent jest w stanie zapamiętać podane mu proste informacje na kilka minut.^[3]

Zaburzenia ilościowe

hipermnezja
hipomnezja
amnezja (organiczna), amnezja dysocjacyjna
ekmnezja

Zaburzenia jakościowe

Pamięć robocza

W psychologii poznawczej mówi się też o pamięci roboczej. Konstrukt ten integruje teorie pamięci krótkotrwałej oraz teorie dotyczące funkcji wykonawczych uwagi. Pamięć roboczą traktuje się nie tylko jako bufor przechowujący przez krótki okres biernie informacje, ale jako pewnego rodzaju przestrzeń roboczą (Baars), w której dokonuje się świadome przetwarzanie informacji. Istnieją dwie wiodące teorie opisujące pamięć roboczą: teoria Baddeleya oraz teoria Cowana. Pierwsza z nich wywodzi się z magazynowych modeli pamięci. Opisuje ona strukturę pamięci roboczej, dzieląc ją na podsystem odpowiadający za przechowywania i przetwarzanie informacji werbalnej (pętla fonologiczna) oraz podsystem odpowiadający za informacje obrazowe (szkicownik wzrokowo-przestrzenny). Nadzór nad tymi podsystemami pełni według tej teorii tzw. centralny system wykonawczy odpowiedzialny za alokację zasobów uwagi, co odpowiada za wybór aktualnie wykonywanego działania. Przechowywanie czy też przetwarzanie informacji w pamięci roboczej związane jest ze świadomością tego procesu.

Innym podejściem do problematyki pamięci roboczej jest jej rozumienie jako aktywowanej części pamięci trwałej. Autorem tej koncepcji jest Cowan. Według tej koncepcji uwaga kierowana przez centralny system wykonawczy decyduje o aktywacji pewnych śladów pamięciowych, a w konsekwencji ich uświadomienia (czyli "przeniesienia" do pamięci roboczej).

Zobacz też

Uwagi

↑ do 2007 r.

Przypisy

↑ LauraleeL. Sherwood LauraleeL., Human physiology: from cells to systems, wyd. 9th ed, Boston: Cengage learning, 2016, s. 157-162, ISBN 978-1-285-86693-2 [dostęp 2025-10-17] .
↑ Michael W.M.W. Eysenck Michael W.M.W., Attention and Arousal: Cognition and Performance, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin / Heidelberg, 1982, ISBN 978-3-642-68390-9 [dostęp 2025-10-17] .
1 2 Elan D.E.D. Louis Elan D.E.D., Stephan A.S.A. Mayer Stephan A.S.A., James M.J.M. Noble James M.J.M. (red.), Merritt's neurology, Fourteenth edition, STAT!Ref electronic medical library, Philadelphia: Wolters Kluwer, 2022, 29-30; 95-102, ISBN 978-1-9751-4122-6 [dostęp 2025-10-17] .
↑ Eric R.E.R. Kandel Eric R.E.R. i inni red., Principles of neural science, Sixth edition, McGraw-Hill's AccessNeurology, New York, N.Y: McGraw-Hill Education LLC, 2021, s. 1291-1311, ISBN 978-1-259-64223-4 [dostęp 2025-10-17] .
↑ hippocampus, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-05-01] (ang.).
1 2 Anne M.R.A.M.R. Agur Anne M.R.A.M.R., JerzyJ. Gielecki JerzyJ., Ming J.M.J. Lee Ming J.M.J., Grant - atlas anatomii, Wrocław: Górnicki Wydawnictwo Medyczne, 2002, 526-527; 548, ISBN 978-83-914882-1-8 [dostęp 2025-10-17] .
↑ amygdala, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-05-15] (ang.).
↑ OrlaO. Moriarty OrlaO., Brian E.B.E. McGuire Brian E.B.E., David P.D.P. Finn David P.D.P., The effect of pain on cognitive function: A review of clinical and preclinical research, „Progress in Neurobiology”, 93 (3), 2011, s. 385–404, DOI: 10.1016/j.pneurobio.2011.01.002 [dostęp 2025-10-17] (ang.).

Bibliografia

Nęcka, Orzechowski, Szymura, "Psychologia poznawcza" GWP 2006
Maciej Kopera (Katedra i Klinika Psychiatryczna WUM), Pamięć na: www.psych.waw.pl

Linki zewnętrzne

Marek Kasperski, Pamięć, kognitywistyka.net.
YAN Kun(2011). Nonlinstor-An electronic circuit element based on the form of the nonlinear differential equation (Brief annotation of the connection equation(R)), Xi'an: Xi'an Modern Nonlinear Science Applying Institute.
Karolina Głowacka i Tomasz Maruszewski, Deja vu, fałszywe wspomnienia i pytania o tożsamość. Tajniki pamięci, kanał „Radio Naukowe” na YouTube, 29 lipca 2021 [dostęp 2026-10-04].

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[4] 2007 r.

[1] LauraleeL. Sherwood LauraleeL., Human physiology: from cells to systems, wyd. 9th ed, Boston: Cengage learning, 2016, s. 157-162, ISBN 978-1-285-86693-2 [dostęp 2025-10-17] .

[2] Michael W.M.W. Eysenck Michael W.M.W., Attention and Arousal: Cognition and Performance, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin / Heidelberg, 1982, ISBN 978-3-642-68390-9 [dostęp 2025-10-17] .

[:0-3] 1 2 Elan D.E.D. Louis Elan D.E.D., Stephan A.S.A. Mayer Stephan A.S.A., James M.J.M. Noble James M.J.M. (red.), Merritt's neurology, Fourteenth edition, STAT!Ref electronic medical library, Philadelphia: Wolters Kluwer, 2022, 29-30; 95-102, ISBN 978-1-9751-4122-6 [dostęp 2025-10-17] .

[5] Eric R.E.R. Kandel Eric R.E.R. i inni red., Principles of neural science, Sixth edition, McGraw-Hill's AccessNeurology, New York, N.Y: McGraw-Hill Education LLC, 2021, s. 1291-1311, ISBN 978-1-259-64223-4 [dostęp 2025-10-17] .

[6] hippocampus, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-05-01] (ang.).

[:1-7] 1 2 Anne M.R.A.M.R. Agur Anne M.R.A.M.R., JerzyJ. Gielecki JerzyJ., Ming J.M.J. Lee Ming J.M.J., Grant - atlas anatomii, Wrocław: Górnicki Wydawnictwo Medyczne, 2002, 526-527; 548, ISBN 978-83-914882-1-8 [dostęp 2025-10-17] .

[8] amygdala, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-05-15] (ang.).

[9] OrlaO. Moriarty OrlaO., Brian E.B.E. McGuire Brian E.B.E., David P.D.P. Finn David P.D.P., The effect of pain on cognitive function: A review of clinical and preclinical research, „Progress in Neurobiology”, 93 (3), 2011, s. 385–404, DOI: 10.1016/j.pneurobio.2011.01.002 [dostęp 2025-10-17] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[a]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]