Wikipedia

Pałac w Słobitach

Pałac w Słobitach – zabytkowe założenie pałacowo-parkowe z przełomu XVII i XVIII w. we wsi Słobity, pomiędzy Elblągiem a Braniewem, w historycznych Prusach Górnych[1][2][3].

Pałac w Słobitach
Zabytek: nr rej. 587/69 z 19 marca 1968
Ilustracja
Widok ruin pałacu w 2014
Miejscowość

Słobity

Rozpoczęcie budowy

1621–1624

Ważniejsze przebudowy

1696–1732

Zniszczono

spalony w 1945

Kolejni właściciele

Ryszard Wilhelm von Dohna

Obecny właściciel

Ród Dohnów

Położenie na mapie gminy Wilczęta
Mapa konturowa gminy Wilczęta, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Pałac w Słobitach”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Pałac w Słobitach”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Pałac w Słobitach”
Położenie na mapie powiatu braniewskiego
Mapa konturowa powiatu braniewskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Pałac w Słobitach”
Ziemia54°08′28,6116″N 19°47′09,6252″E/54,141281 19,786007
Multimedia w Wikimedia Commons

Historia

edytuj

W latach 1525–1945 była to główna siedziba pruskiego rodu Dohnów. Założenie pałacowo-parkowe powstało w latach 1696–1732, w 1945 zostało spalone i od tego czasu pozostaje w ruinie.

Cały obiekt wpisany jest do rejestru zabytków NID (pałac z oficynami, park, zespół folwarczny, rządcówka, stajnia, pawilon, brama, obory, owczarnia)[4].

Słobity (niem. Schlobitten) były własnością Dohnów od 1525. W wymienionym roku w miejscowości powstał dom mieszkalny. Achacy zu Dohna przeniósł do Słobit główną siedzibę rodu z Morąga, wznosząc w miejscowości obiekt nazwany Nowym Domem. Jego syn Abraham w latach 1621–1624 zbudował w Słobitach pierwszy pałac. Naśladował on w swojej architekturze XVII-wieczne budownictwo niderlandzkie. Był wzniesiony na planie spłaszczonej litery H, z renesansowymi szczytami wieńczącymi fasady[5.1].

W 1696 Alexander zu Dohna zainicjował wielką przebudowę obiektu, zachowując jednak w zasadniczym zarysie jej dawny kształt. Pałac w Słobitach stał się reprezentacyjną barokową rezydencją otoczoną ogrodem. Projekt całości wykonał na zamówienie właściciela francuski architekt Jean-Baptiste Broebes. Dostawił on do dotychczasowej bryły pałacu galerie i dobudował do nich skrzydła boczne. Na osi fasady pałacu wzniósł kamienny mostek nad stawem. Przed budynkiem rezydencji miał docelowo znaleźć się zespół budynków gospodarczych, jednak nie wszystkie z projektowanych obiektów tego typu ostatecznie powstały[5.1]. Od strony południowej, za pałacem, urządzono ogród w stylu francuskim, zaś równolegle do obiektu wzniesiono dwie oficyny[5.1].

Przebudowa pałacu trwała do 1732 r., od 1704 r. nadzorował ją Johann Caspar Hindersin. Projekt przebudowy głównego budynku rezydencji wykonał architekt miejski z Królewca, Joachim Ludwig Schultheiß von Unfried. Według jego planu pałac miał zachować dotychczasowe rozplanowanie, miał być trójkondygnacyjny i kryty dachem mansardowym. W elewacji frontowej nie zawarto reprezentacyjnego wejścia głównego[5.2]. Przebudowa objęła również wnętrze pałacu. Na piętrze znalazła się obejmująca dwie kondygnacje sala balowa, dekorowana polichromiami i sztukateriami. W obiekcie urządzono także apartament królewski, gdyż pałac w Słobitach posiadał status pałacu królewskiego, w którym monarchowie mogli zatrzymywać się w czasie podróży. Sztukaterie i rzeźby wykonał Józef Antoni Kraus, zaś dekorację malarską Johann Blommendael i Giovanni Baptista Schannes. W pałacu znajdowała się kolekcja dzieł sztuki zawierająca 450 obrazów, kolekcje monet i sreber, porcelany, mebli, biblioteka z 55 tys. woluminów[5.2].

W XIX w. ogród przypałacowy został przekształcono w park krajobrazowy. Ostatni niemiecki właściciel rezydencji, Alexander zu Dohna, do roku 1944 wyremontował obiekt i planował przywrócić ogrodom pierwotny kształt. Na początku 1945 pałac został spalony w czasie działań wojennych i od tego czasu pozostaje w stanie ruiny. Kolekcje przechowywane w pałacu zostały częściowo wywiezione przez ostatniego właściciela i rozproszone trafiły do zbiorów muzealnych. Z parku pozostały fragmenty starego drzewostanu, w tym pomnikowe lipy posadzone w 1625[5.2].

Pałac stanowił tło w filmie Papusza z 2013 roku, przedstawiającym życie romskiej poetki Bronisławy Wajs[6].

Przypisy

edytuj
  1. ↑ Wojciech Kujawski, Krzysztof Gębura, Wojciech Kujawski, Prusy Górne: szlak wodny = ein Wasserweg, Ilustrowany przewodnik po dawnym Oberlandzie = Illustrierter Reiseführer durch das alte Oberland / Wojciech Kujawski, Olsztyn: Wydawnictwo QMiKA, 2016, ISBN 978-83-941021-1-1 [dostęp 2025-08-25].
  2. ↑ Przez Warmię i Prusy Górne [online], warmia.infopl.info [dostęp 2025-08-25].
  3. ↑ Szlakiem posiadłości rodu Dohnów - Informacja Turystyczna w Mrągowie [online], www.it.mragowo.pl [dostęp 2025-08-25].
  4. ↑ Wikiprojekt:Wiki Lubi Zabytki/wykazy/województwo warmińsko-mazurskie/powiat braniewski/Gmina Wilczęta/NID
  5. M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec: Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich. Dobra utracone czy ocalone. Olsztyn: Wspólnota Kulturowa BORUSSIA, 1999. ISBN 83-909724-4-1.
    1. 1 2 3 S. 60–63.
    2. 1 2 3 S. 64–65.
  6. ↑ Bathory, Pockets Full of Sand: Szlakiem ruin albo Papusza i bizony [online], Pockets Full of Sand, 10 lutego 2012 [dostęp 2017-04-23].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pałac_w_Słobitach&oldid=79696996”