Organizacja Paktu Centralnego
 | |
 Członkowie CENTO | |
| Siedziba | |
|---|---|
| Członkowie |
Irak (1955–1959) |
Organizacja Paktu Centralnego (ang. Central Treaty Organization, CENTO) – regionalny sojusz polityczno-wojskowy w latach 1959–1979, następca istniejącego w latach 1955–1959 Paktu Bagdadzkiego lub Organizacji Paktu Bagdadzkiego[1] (Baghdad Pact Organization, BPO). Główną funkcją CENTO było stworzenie łączności między sojuszami wojskowymi: NATO w Europie i SEATO w Azji, celem obrony wobec ekspansjonizmu radzieckiego w okresie zimnej wojny[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pakt Bagdadzki został zawarty 24 lutego 1955 roku w Bagdadzie pomiędzy Irakiem a Turcją, skierowany początkowo przeciw wojowniczym grupom kurdyjskim[1][3]. Do końca 1955 roku do Paktu Bagdadzkiego dołączyły: Wielka Brytania, Pakistan i Iran[4], tym samym pakt stał się bardziej kompleksowym traktatem bezpieczeństwa regionalnego wedle art. 52 Karty ONZ. Po wystąpieniu Iraku w 1959 roku (po rewolucji irackiej) i przystąpieniu de facto (w postaci obserwatora) Stanów Zjednoczonych zmieniono nazwę sojuszu na Organizację Paktu Centralnego[1][5]. Siedzibę Organizacji przeniesiono z Bagdadu do Ankary.
Pakt spisano po angielsku, arabsku i turecku, w razie wątpliwości miarodajny był tekst angielski (art. 8). Wszedł w życie 15 kwietnia 1955 r., z chwilą wymiany dokumentów ratyfikacyjnych w Ankarze wedle art. 8. Zarejestrowany przez Sekretariat ONZ 17 kwietnia 1956 r.[6]
Celem sojuszu było rozszerzenie działań istniejących już sojuszy wojskowo-politycznych: Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) i Organizacji Paktu Azji Południowo-Wschodniej (SEATO) oraz utrzymanie Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych na Bliskim Wschodzie ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo z państwami komunistycznymi, a także krzyżowanie się na tym obszarze szlaków morskich i powietrznych łączących Europę, Azję i Afrykę[4].
Pakt rozwiązano w 1979 roku po wystąpieniu Iranu (w wyniku rewolucji irańskiej), Pakistanu i Turcji. Przyczyną rozpadu sojuszu były rozbieżności pomiędzy członkami CENTO a Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi dotyczące interpretacji celów i zadań[4].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 Jan Palmowski Słownik najnowszej historii świata 1900-2007, wyd. 2008, tom 1, s. 63.
- ↑ Jan Palmowski Słownik najnowszej historii świata 1900-2007, wyd. 2008, tom 4, s. 110.
- ↑ Preambuła i art. 1 powołują się na prawo do samoobrony, o którym mówi Karta ONZ w art. 51.
- 1 2 3 Bagdadzki Pakt, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2018-02-01].
- ↑ METO renamed CENTO, August 19, 1959
- ↑ United Nations Treaty Series No. 3264 tom 233, s. 199 - 217.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Józef Kukułka: Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945-2000 Wyd Naukowe SCHOALR Warszawa 2007 s.100, 177 ISBN 978-83-7383-265-7.