Kuesta

Krajobraz rzeźby krawędziowej (kuestowej). Warstwy skał mniej odpornych na erozję i denudację oznaczono jasnymi kolorami.

Kuesta – naturalne wypiętrzenie terenu w formie asymetryczego garbu, którego stoki z jednej strony opadają stomo, a z drugiej łagodnie. Może występować pojedynczo lub szeregowo w postaci kilku zgrupowanych kuest, w większej skali formując wtedy krajobraz sfalowanej przestrzeni z naprzemiennie ułożonymi wyniesieniami i obniżeniami. Krajobraz kuestowy bywa w geomorfologii określany mianem rzeźby krawędziowej.

Kuesty powstają na obszarach o budowie monoklinalnej z niewielkim, ale zgodnym nachyleniem nakładających się na siebie warstw skalnych. Różna podatność poszczególnych warstw na działanie procesów denudacji i erozji powoduje, że w powierzchniach mniej odpornych na niszczenie tworzą są obniżenia, często zajmowane przez doliny rzeczne, natomiast bardziej wytrzymałe fragmenty struktury przyjmują formę garbów. Do skał słabszych odpornościowo, predysponujących powstawanie zagłebień terenowych należą łupki, iłowce czy margle, natomiast wyniosłości budują mocniejsze wapienie, dolomity, piaskowce bądź zlepieńce.

Wyrazista kuesta na Kaukazie Zachodnim, z górną partią czoła w formie urwiska.

Przeciwległe stoki kuesty cechuje odmienność nachylenia oraz zajmowanej powierzchni. Bardziej stromy i krótszy stok, w kształtowaniu którego największy udział mają procesy wietrzenia i ruchy masowe, nazywa się czołem progu. Stok dłuższy i łagodniej pochylony to zaproże wymodelowane głównie przez erozję wodną. Nachylenie zaproża wynosi zwykle 5–15° oraz jest zgodne z kątem i kierunkiem zapadania skał podłoża, natomiast czoło opada w kierunku przeciwnym do zapadania warstw i notuje pochyłości rzędu 20–30°. Asymetria stoków nadaje kueście charakter progu, stąd kuesty nazywa się także progami strukturalnymi, co podkreśla zależność rzeźby od struktury geologicznej.

Choć powstanie progu jest uwarunkowane budową geologiczną, jego ukształtowanie wynika z różnej intensywności procesów erozji i denudacji. W zaawansowanym stadium rozwoju rzeźby na linii styku czoła i zaproża zaznaczają się półwyspy, między które wnikają zatokowe obniżenia, co prowadzi do rozczłonkowywania kuesty na pomniejsze garby oraz jej stopniowego cofania się od osi poprzedzającej doliny. Na przedpolu progu mogą się niekiedy wznosić izolowane pagóry lub ostańce pokazujące jego dawniejszy zasięg.

W Polsce typowym regionem geograficznym przedstawiającym krajobraz rzeźby krawędziowej jest Wyżyna Śląsko-Krakowska. W obrębie tej Wyżyny występują cztery wypiętrzenia o charakterze kuest i różnym poziomie wyrazistości rzeźby – Garb Tarnogórski z Chełmem (wapienno-dolomitowy, osiągający do 150 m wysokości względnej ponad doliny), Próg Woźnicki (wapienny, do 80 m wysokości), Próg Herbski (piaskowcowo-zlepieńcowy, do 40 m wysokości) oraz Próg Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (wapienny, do 150 m wysokości). Pomiędzy tymi wyniesieniami usadowiły się obniżenia dolinne Małej Panwi, Liswarty i Górnej Warty.