Przejdź do zawartości

Kryzys gospodarczy w Rosji (od 2022)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(przekierowano z „Kryzys finansowy w Rosji (2022)”)

Kryzys gospodarczy w Rosji (od 2022) – trwający od 2022 kryzys gospodarczy spowodowany skutkami inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku.

Od 2014 Federacja Rosyjska obejmowana była kolejnymi pakietami sankcji wprowadzonymi przez Stany Zjednoczone[1] i Unię Europejską[2]. W marcu 2022 wśród państw, które objęły Rosję sankcjami, znalazły się także m.in. Australia, Nowa Zelandia, Republika Chińska(Tajwan), Kanada, Japonia i Szwajcaria[3]. Dodatkowo liczne zachodnie przedsiębiorstwa zapowiedziały zawieszenie, ograniczenie lub wycofanie swojej działalności prowadzonej w Rosji.

Wśród konsekwencji konfliktu zbrojnego i nałożonych na rosyjską gospodarkę sankcji wymienia się m.in.[4][5][6]:

  • rosnące koszty gospodarki wojennej (w latach 2021-2024 nominalne wydatki na obronność wzrosły trzykrotnie do poziomu 6% PKB 33% ogółu wydatków budżetowych)
  • rozwój sektora przemysłu obronnego kosztem sektorów cywilnych
  • spadek produkcji i eksportu surowców energetycznych
  • deficyt siły roboczej
  • wzrost zależności gospodarczej od Chin
  • inflacja
  • pogłębiające się zapóźnienia technologiczne
  • zmniejszenie wydatków gospodarstw domowych
  • opóźnienia realizacji inwestycji państwowych

Jednym z ekonomicznych skutków wojny jest także pogorszenie sytuacji finansowej Gazpromu[7].

Wkrótce po inwazji nastąpiło kilkutygodniowe zawieszenie notowań na giełdzie moskiewskiej[8]. Negatywne skutki działań wojennych i sankcji odczuły także poszczególne branże, w tym stali i żelaza[9], lotnictwa (co było związane z brakiem dostępu do części zamiennych)[10] oraz górnictwa węgla kamiennego[11].

Pomimo skali sankcji i kosztów prowadzenia działań wojennych, gospodarka Rosji w 2022 i 2023 roku osiągnęła wyniki lepsze od prognozowanych. W 2022 roku odnotowano spadek PKB (1,2%), ale następny rok przyniósł dodatnią dynamikę PKB (3,6%). Jednocześnie utrzymywał się wzrost produkcji przemysłowej[4]. Wśród przyczyn odporności gospodarczej Rosji wymienia się[4]:

  • rezerwy finansowe związane z wysokim przychodami z eksportu surowców energetycznych
  • wolne tempo wprowadzenia sankcji międzynarodowych
  • dostosowanie się do systemu sankcyjne m.in. poprzez stosowanie importu równoległego
  • intensyfikacja kontaktów handlowych z Chinami, Indiami i Turcją

Istotny wpływ na sytuację gospodarczą miała militaryzacja gospodarki i wzrost produkcji zbrojeniowej[12]. Państwowe wsparcie gospodarki były skierowane przede wszystkim do sektora obronnego[5].

W pierwszym kwartale 2023 zaobserwowano wyraźny wzrost deficytu budżetowego, co związane było ze zwiększeniem wydatków wojskowych przy jednoczesnym znacznym spadku wpływów ze sprzedaży surowców[13]. Według rosyjskiego ministerstwa finansów deficyt za pierwsze trzy miesiące 2023 wyniósł 2,4 bln rubli (1,5% PKB), co odpowiadało kwocie deficytu planowanej na cały rok[14].

W pierwszej połowie 2023 w publikacjach dotyczących rosyjskiej gospodarki wskazywano m.in. na rekordowo niski kurs rubla w stosunku do dolara[15], odpływ zagranicznego kapitału[16], a także największe od 2013 roku braki kadrowe na rynku pracy[17]. Odpowiedzią na coraz słabszy kurs rubla była m.in. decyzja o podniesieniu stóp procentowych na zwołanym w nadzwyczajnym trybie posiedzeniu rosyjskiego banku centralnego[18][19].

W 2024 roku odnotowano wzrost PKB (4,1%), przy czym od drugiej połowy 2024 roku obserwuje się pogorszenie sytuacji gospodarczej kraju, w szczególności wzrost inflacji (jako wynik zwiększonej konsumpcji przy braku równoważnego wzrostu podaży) napędzany przez presję płacową. W celu zahamowania inflacji, w październiku 2024 roku rosyjski bank centralny podwyższył nominalną stopę procentową do poziomu 21%. Skutkowało to jednak problemami po przedsiębiorstw, które zaczęły mieć problem z płynnością finansową. Kolejnych negatywnym czynnikiem dla gospodarki rosyjskiej okazał się spadek ceny ropy naftowej na początku 2025 roku[20]. Oficjalne dane rosyjskie z pierwszego kwartału 2025 ukazują spowolnienie gospodarki. PKB Rosji w pierwszym kwartale oficjalnie wzrósł w ujęciu rocznym o 1,4%, a więc trzykrotnie mniej niż w kwartale poprzednim (4,5 proc.) i prawie czterokrotnie mniej niż w pierwszym kwartale 2024 roku (5,4 proc.). Wśród przyczyn spowolnienia wymienia się wpływ sankcji, niższych cen ropy naftowej i trudności z dostawami[21]. Pogorszenie sytuacji gospodarczej widoczne było m.in. w wyhamowaniu dynamiki popytu konsumpcyjnego i inwestycji. Wysokie stopy procentowe i rosnące obciążenia podatkowe skutkowały ograniczeniem możliwości finansowych przedsiębiorstw[22].

Latem 2025 wskutek wzmożonych ataków ukraińskich dronów na rosyjskie rafinerie spowodowały wzrost cen benzyny i trudności z jej dostępem. Według szacunków agencji Reuters cena benzyny bezołowiowej 95 wzrosła w ciągu roku o 49%[23]. Ukraińcy kontynuowali uderzenia na rafinerie i infrastruktury paliwowej również jesienią[24]. Latem 2026 roku ukraińskie ataki dronowe na rosyjskie rafinerie i infrastrukturę paliwową wywołały kryzys paliwowy w Rosji (m.in. problemy z dostępną paliw i wzrost cen)[25][26]. Pod koniec lipca 2026 roku w siedmiu rosyjskich rafineriach produkcja była całkowicie wstrzymana, zaś w kolejnych jedenastu – ograniczona[27].

Jednym z głównych wyzwań dla rosyjskiej gospodarki pozostaje drastyczny spadek wartości eksportu surowców energetycznych - gazu ziemnego[28], ropy naftowej[29] oraz węgla kamiennego[30].

W publicystyce coraz częściej wskazuje się, że pogarszająca się sytuacja budżetowa w połączeniu z zachodnimi sankcjami i brakiem po stronie rosyjskiej długoterminowej strategii wyjścia z kryzysu skutkować będzie coraz silniejszym uzależnieniem Federacji Rosyjskiej od Chińskiej Republiki Ludowej[31][32].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Iwona Wiśniewska, Szymon Kardaś: Ustawa o amerykańskich sankcjach przeciwko Rosji. osw.waw.pl, 2017-08-04. [dostęp 2022-03-16].
  2. ↑ Unijne sankcje w odpowiedzi na kryzys w Ukrainie. europa.eu. [dostęp 2022-03-16].
  3. ↑ Kto nałożył sankcje na Rosję?. parkiet.com, 2022-03-02. [dostęp 2022-03-24].
  4. 1 2 3 Marek Menkiszak, (Nadal można) wygrać wojnę z Rosją. O kontrstrategii Zachodu wobec Moskwy [online], Ośrodek Studiów Wschodnich [dostęp 2024-11-09].
  5. 1 2 Andrzej Wilk, Rosja po dwóch latach pełnoskalowej wojny [online], Ośrodek Studiów Wschodnich [dostęp 2024-11-14].
  6. ↑ Gospodarka Rosji odczuwa skutki wojny [online], pism.pl, 8 maja 2025 [dostęp 2025-05-11].
  7. ↑ Jagoda Różycka: Ogromne kłopoty Gazpromu. Chluba Putina zalicza spektakularny upadek. gazeta.pl, 2024-06-12. [dostęp 2024-06-13].
  8. ↑ Pierwsze otwarcie rosyjskiej giełdy od początku wojny. Jest gorzej niż po aneksji Krymu. money.pl, 2022-03-21. [dostęp 2022-03-24].
  9. ↑ Iwona Wiśniewska: Zachód i Rosja: niesymetryczne ciosy sankcyjne. osw.waw.pl, 2022-03-16. [dostęp 2022-03-24].
  10. ↑ Iwona Wiśniewska: Rosyjska gospodarka: głód walut. osw.waw.pl, 2022-03-11. [dostęp 2022-03-24].
  11. ↑ Dobre wieści z Rosji. Załamało się górnictwo węgla kamiennego [online], energetyka24.com, 8 października 2024 [dostęp 2024-11-29].
  12. ↑ Ile Rosja straciła w wyniku inwazji na Ukrainę?. parkiet.com, 2024-03-04. [dostęp 2023-04-15].
  13. ↑ Oto kondycja rosyjskiej gospodarki i budżetu państwa. Putina nadal będzie stać na wojnę. businessinsider.com.pl, 2023-03-02. [dostęp 2023-03-08].
  14. ↑ Katarzyna Rochowicz: Były wiceszef Banku Centralnego Rosji mówi o gospodarczej porażce Putina. Na pomoc Chin nie ma co liczyć. next.gazeta.pl, 2023-04-22. [dostęp 2023-04-25].
  15. ↑ Rubel traci do dolara i euro. Jest najsłabszy od marca 2022 roku. bankier.pl, 2023-06-26. [dostęp 2023-08-02].
  16. ↑ Rubel najsłabszy od roku. Odpływ zagranicznego kapitału. money.pl, 2023-04-08. [dostęp 2023-08-02].
  17. ↑ Iwona Trusewicz: Połowie biznesu w Rosji brakuje pracowników. Przez wojnę i sankcje. rp.pl, 2023-07-07. [dostęp 2023-08-02].
  18. ↑ Dominik Moliński: Kurs rubla pikuje. Rosyjski bank centralny zwołuje nadzwyczajne posiedzenie. gazeta.pl, 2023-08-14. [dostęp 2023-08-16].
  19. ↑ Katastrofa rubla. Bank centralny Rosji ostro reaguje. money.pl, 2023-08-15. [dostęp 2023-08-16].
  20. ↑ Kontrolowane „chłodzenie” czy recesja? Rosyjskie debaty o gospodarce [online], ies.lublin.pl, 7 lipca 2025 [dostęp 2025-07-07].
  21. ↑ Dłużej nie da się tego ukryć. W Rosji gwałtownie zwalnia gospodarka [online], gov.pl [dostęp 2025-05-17].
  22. ↑ Iwona Wiśniewska, Rosyjska gospodarka w stagnacji [online], Ośrodek Studiów Wschodnich, 21 października 2025 [dostęp 2025-10-24].
  23. ↑ Kryzys paliwowy w Rosji. Rekordowa drożyzna i braki na stacjach [online], energia.rp.pl, 20 sierpnia 2025 [dostęp 2025-08-20].
  24. ↑ Filip Rudnik, Rosja: nieefektywność rządu w obliczu ukraińskich ataków na rafinerie [online], Ośrodek Studiów Wschodnich, 3 października 2025 [dostęp 2025-10-07].
  25. ↑ Skuteczność ukraińskich ataków na rosyjską infrastrukturę naftowo-paliwową [online], Instytut Europy Środkowej [dostęp 2026-07-09].
  26. ↑ Szok paliwowy w Rosji [online], rp.pl, 1 lipca 2026 [dostęp 2026-07-30].
  27. ↑ Paliwowy alarm w Rosji [online], rp.pl, 30 lipca 2026 [dostęp 2026-07-30].
  28. ↑ Iwona Trusewicz: Najgorszy rok Gazpromu, eksport najniższy w historii. rp.pl, 2022-12-15. [dostęp 2023-08-28].
  29. ↑ Iwona Trusewicz: Rosyjski eksport ropy najniższy od 15 miesięcy. rp.pl, 2023-08-25. [dostęp 2023-08-28].
  30. ↑ Brakuje chętnych na rosyjskie kopaliny. 50 mln ton niesprzedanego węgla blokuje porty [online], energia.rp.pl [dostęp 2025-07-05].
  31. ↑ Rosyjska gospodarka coraz bardziej zależna od Chin. "Regres jakości życia". polskieradio24.pl, 2023-02-14. [dostęp 2023-03-08].
  32. ↑ "Pogłębią zależność Rosji od Chin". Ekspert o sankcjach Zachodu. polskieradio24.pl, 2023-03-02. [dostęp 2023-03-08].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kryzys_gospodarczy_w_Rosji_(od_2022)&oldid=80302734”