Kasztan jadalny

Kasztan jadalny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	bukowce
Rodzina	bukowate
Rodzaj	kasztan
Gatunek	kasztan jadalny
	Nazwa systematyczna
	Castanea sativa Mill.; Gard.Dict.ed.8, 1768
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg
	; Prawdopodobny naturalny zasięg pierwotny Introdukowany i zadomowiony
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Kasztan jadalny (Castanea sativa Mill.) – gatunek rośliny z rodziny bukowatych (Fagaceae).

Rozmieszczenie geograficzne

Gatunek rodzimy dla południowej części Półwyspu Bałkańskiego, Azji Mniejszej i rejonu Kaukazu po północny Iran. Rozpowszechniony szeroko w basenie Morza Śródziemnego, także w Europie Zachodniej i Środkowej, introdukowany rośnie także w rejonie Himalajów oraz w Ameryce Północnej^[4].

W Polsce kasztan jadalny rośnie głównie na Pomorzu Zachodnim i Dolnym Śląsku. Lokalnie występować mogą populacje zadomowione, znajdujące się poza uprawą^[5]. Gatunek ma status zadomowionego antropofita (kenofita)^[6].

Morfologia

Pokrój: Drzewo wysokości do 3 m, o pniu pokrytym głęboko spękaną korowiną. Korona szeroka i rozłożysta. Młode pędy delikatnie omszone, później nagie^[7].
Pąki: Młode omszone, okryte 2–4 skrętoległymi łuskami. Brak pąków szczytowych (sympodium).
Liście: Skrętoległe, ustawione w dwóch prostnicach, wsparte szybko odpadającymi przylistkami. Młode liście pod spodem delikatnie omszone, potem nagie, skórzaste; osiągają do 25 cm długości. Blaszka liściowa ostro piłkowana o liczbie nerwów równej liczbie ząbków (ok. 30), od góry ciemnozielona, od spodu jaśniejsza^[7].
Kwiaty: Kwiaty męskie z 10–20 pręcikami, żółte, zebrane w stojące kwiatostany kłosopodobne, długości do 20 cm. Kwiaty żeńskie zebrane po kilka w główkowate kwiatostany wyrastające zwykle u podstawy kwiatostanów męskich. Kwiaty żeńskie z kilkukomorową zalążnią i dwoma zalążkami w każdej z komór. Kwiaty wsparte są czterodzielną okrywą^[7].
Owoce: Orzechy (kasztany) rozwijające się w drewniejącej, kulistej okrywie (kupuli), pokrytej gęstymi, ostrymi kolcami. Otwiera się ona 3–4 klapami i zawiera 1–3 nasiona do 3 cm średnicy. Są one ciemnobrązowe, spłaszczone z jednej strony i zwieńczone wyrostkiem na szczycie^[7] z zeschniętymi resztkami szyjek słupka^[8].

Biologia

Drzewo kwitnące od maja do lipca. W warunkach Europy Środkowej owocuje rzadko^[7]. Owoce dojrzewają w październiku–listopadzie^[8].

Zastosowanie

Świeże kasztany jadane są na surowo, wyschnięte spożywane są po upieczeniu oraz konserwowane jako kompoty. Na Węgrzech i Słowacji przetarta masa kasztanowa (węg. gesztenye püré, słow. gaštanové pyré), świeża albo mrożona, przeznaczona jest do bezpośredniego spożycia lub używana jako dodatek do wyrobów cukierniczych (wypieków, deserów), mięs. W Niemczech jada się chętnie zupę kasztanową.

Obecność w kulturze i symbolice

Kasztan jadalny symbolizuje mądrą przezorność^[9].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-05] (ang.).
↑ Castanea sativa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ Castanea sativa Mill., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-04-24] .
↑ B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 54, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 MariaM. Gostyńska-Jakuszewska MariaM., Fagaceae, Bukowate, [w:] AdamA. Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: PAN, 1992, s. 24-25, ISBN 83-85444-06-8, OCLC 749726292 .
1 2 Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 122. ISBN 83-7129-141-8.
↑ Leksykon symboli. Warszawa: ROK Corporation, 1991. ISBN 83-85344-23-3.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-05] (ang.).

[iucn-3] Castanea sativa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[powo-4] Castanea sativa Mill., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-04-24] .

[Obce2012-5] B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.

[checklist-6] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 54, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[maria-7] 1 2 3 4 5 MariaM. Gostyńska-Jakuszewska MariaM., Fagaceae, Bukowate, [w:] AdamA. Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: PAN, 1992, s. 24-25, ISBN 83-85444-06-8, OCLC 749726292 .

[kramer-8] 1 2 Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 122. ISBN 83-7129-141-8.

[Leksykon_symboli_(ISBN_83-85344-23-3)-9] Leksykon symboli. Warszawa: ROK Corporation, 1991. ISBN 83-85344-23-3.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]