Karl Hermann Frank

Karl Hermann Frank

Karl Hermann Frank w mundurze SS-Gruppenführera około 1941/1942 roku
SS-Obergruppenführer
Data i miejsce urodzenia	24 stycznia 1898 Karlowe Wary, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	22 maja 1946 Praga, Czechosłowacja
Przebieg służby
Lata służby	1938–1945
Formacja	Schutzstaffel
Stanowiska	Wyższy Dowódca SS i Policji w Protektoracie Czech i Moraw
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa
Odznaczenia

Karl Hermann Frank

Data i miejsce urodzenia	24 stycznia 1898 Karlowe Wary, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	22 maja 1946 Praga, Czechosłowacja
minister stanu w randze Ministra Rzeszy do spraw Czech i Moraw w Protektoracie Czech i Moraw
Okres	od 20 sierpnia 1943 do 8 maja 1945
Przynależność polityczna	Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników
Poprzednik	urząd nowo utworzony
Następca	urząd zlikwidowany wraz z zakończeniem II wojny światowej w Europie
sekretarz stanu w Protektoracie Czech i Moraw
Okres	od marca 1939 do 20 sierpnia 1943
Przynależność polityczna	Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników

Karl Hermann Frank (ur. 24 stycznia 1898 w Karlowych Warach, zm. 22 maja 1946 w Pradze) – sudeckoniemiecki polityk, Wyższy Dowódca SS i Policji oraz minister stanu w randze Ministra Rzeszy do spraw Czech i Moraw w Protektoracie Czech i Moraw, SS-Obergruppenführer, zbrodniarz nazistowski.

Życiorys

Wczesne lata i okres przed zaangażowaniem się w politykę

Karl Hermann Frank urodził się 24 stycznia 1898 roku w Karlowych Warach, wówczas pod nazwą Karlsbad leżących w Austro-Węgrzech. Był synem pary Niemców sudeckich: nauczyciela Heinricha Franka i jego żony Pauli z domu Eberhardt. Miał dwie siostry, które zmarły w bardzo młodym wieku, oraz dwóch młodszych braci: Ernsta, późniejszego znanego pisarza, i Waltera. Karl Hermann od dzieciństwa uczony był przez ojca nienawiści do Czechów, Słowaków i Żydów. Początkowo uczęszczał do szkoły podstawowej w swoim rodzinnym mieście, a później do humanistycznego gimnazjum. Następnie próbował zaciągnąć się do armii austro-węgierskiej podczas I wojny światowej, ale został odrzucony z powodu ślepoty na prawe oko. W warunkach wojennych zdał maturę i w 1917 roku ukończył jednoroczny kurs abituriencki w Niemieckiej Akademii Handlowej w Pradze. Następnie spędził rok na studiach prawniczych na Uniwersytecie Karola w Pradze; aby pozyskać środki do życia pracował wówczas jako korepetytor. Później, w 1918 roku podjął pracę urzędnika w hucie żelaza w Witkowicach, a potem, w latach 1921–1923 był urzędnikiem Kolei Duchcowsko-Podmokelskiej. Następnie został praktykantem księgarskim i pracownikiem firmy wydawniczej Ericha Fürchtegotta Matthesa w Hartenstein w niemieckiej Saksonii, po czym w 1926 roku założył w Lokciu księgarnię, którą w 1931 roku zlikwidował, a następnie w Karlowych Warach otworzył księgarnię i wydawnictwo.

Kariera w polityce i w SS

W 1919 roku Frank wstąpił do Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (DNSAP) i zajmował się dystrybucją książek propagujących nazizm. Gdy partia ta została zlikwidowana przez władze czechosłowackie, Frank pomagał w tworzeniu w 1933 roku Sudeckoniemieckiego Frontu Ojczyźnianego (niem. Sudetendeutsche Heimatsfront, SHF), którego pomysłodawcą był Konrad Henlein; w październiku tego roku Frank założył pierwszą strukturę terenową SHF, mieszczącą się w Karlowych Warach. W latach 1933–1934 umacniał swoją pozycję w kierownictwie SHF i pogłębiał relacje ze stojącym na jego czele Henleinem. W 1934 roku upadła prowadzona przez Franka firma księgarsko-wydawnicza, a w kwietniu kolejnego roku SHF, będący już potężną organizacją z tysiącem struktur terenowych, oficjalnie przekształcił się w partię polityczną o nazwie Partia Niemców Sudeckich (SdP), mającą charakter odpowiednika Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP). W tym samym 1935 roku Frank został wybrany z listy SdP w Karlowych Warach do czechosłowackiego parlamentu, gdzie stanął na czele klubu parlamentarnego tej partii. Jako poseł Frank działał w komisjach parlamentarnych, opracował nową strukturę partii, udzielał się w organizacji Sudetendeutsche Volkshilfe, pisał przemówienia i uczestniczył w przygotowywaniu ustawy o narodowości niemieckiej. Działał również na rzecz zacieśniania współpracy między SdP a NSDAP w Rzeszy. Podczas obrad klubu parlamentarnego SdP w Bad Ullesdorf w październiku 1936 roku Frank zrezygnował z funkcji przewodniczącego klubu w geście sprzeciwu wobec usunięcia z klubu członków dawnej, rozwiązanej już DNSAP. Pod koniec 1936 roku Frank był już drugą pod względem znaczenia osobą w SdP, po Henleinie, a w 1937 roku formalnie został mianowany zastępcą przewodniczącego partii. Do maja 1938 roku stał się natomiast drugim pod względem znaczenia człowiekiem w czeskich Sudetach.

Legitymacja służbowa Karla Hermanna Franka jako SS-Gruppenführera i sekretarza stanu w Protektoracie Czech i Moraw wystawiona 31 stycznia 1940 roku

Karl Hermann Frank na jednym zdjęciu z protektorem Czech i Moraw Konstantinem von Neurathem (pierwszy z lewej) i szefem Służby Pracy Rzeszy (niem. Reichsarbeitsdienst) Konstantinem Hierlem (w środku) w 1941 roku

W marcu i kwietniu 1938 roku kulminacyjny punkt osiągnął tzw. kryzys sudecki, kiedy to Konrad Henlein, działając na polecenie przywódcy III Rzeszy Adolfa Hitlera, domagał się quasi-państwowego statusu dla Niemców sudeckich. Praga mogła się na to zgodzić, ale Frank sabotował potencjalne porozumienie, ponieważ, podobnie jak Hitler, nie chciał porozumienia z władzami Czechosłowacji, tylko jej rozbicia. W tym celu Frank zmobilizował inne czechosłowackie mniejszości narodowe, takie jak Polacy i Węgrzy, a nawet Słowacy, do antyczeskiego kursu. W okresie poprzedzającym rozstrzygnięcie losów Niemców sudeckich Frank był też dowódcą w formacji Sudetendeutsches Freikorps. Gdy Kraj Sudetów został zaanektowany przez III Rzeszę w następstwie układu monachijskiego z 30 września 1938 roku Karl Hermann Frank otrzymał stanowisko zastępcy gauleitera Okręgu Rzeszy Kraj Sudetów – Konrada Henleina. Dowódca SS Heinrich Himmler doceniał radykalizm Franka, przez co 1 listopada 1938 roku wręczył mu legitymację SS o numerze 310 466 oraz mianował go SS-Brigadeführerem. Rok 1938 to dla Karla Hermanna Franka także zostanie wybranym w grudniowych „wyborach uzupełniających dla Niemców sudeckich” do berlińskiego Reichstagu. W marcu 1939 roku, po zajęciu przez III Rzeszę reszty obszaru Czech, Frank został powołany na stanowisko Wyższego Dowódcy SS i Policji oraz sekretarza stanu w nowo utworzonym Protektoracie Czech i Moraw. Oprócz tego 9 listopada 1939 roku został awansowany na SS-Gruppenführera. Nominalnie podlegał protektorowi Konstantinowi von Neurathowi, w którego cieniu pozostawał, lecz umiejętnie rozszerzał swoją władzę dzięki znakomitej znajomości realiów czeskich i poparciu Himmlera (co wykorzystywał do osłabienia pozycji von Neuratha). Frank szybko zaczął stosować terror i represje, wyrażone poprzez podpisywanie licznych zarządzeń o wyrokach śmierci i autoryzowanie egzekucji oraz wysyłanie do obozów koncentracyjnych i do pracy przymusowej, wobec czeskich opozycjonistów występujących przeciw władzy niemieckiej, ponadto doprowadził do aresztowania we wrześniu 1941 roku i egzekucji w następnym roku premiera Protektoratu Czech i Moraw Aloisa Eliáša, który utrzymywał kontakty zarówno z czeskimi opozycjonistami antynazistowskimi, jak i czechosłowackim rządem emigracyjnym w Londynie. Pod nadzorem Franka niemieccy naziści konfiskowali własność licznych czeskich organizacji i muzeów, wykonywali egzekucje na członkach ruchu oporu i deportowali Żydów do miejsc, w których czekała ich pewna śmierć. Gdy von Neurath został odwołany ze stanowiska we wrześniu 1941 roku, Frank spodziewał się przejąć je po nim, jednak na stanowisko protektora Adolf Hitler mianował Reinharda Heydricha. Heydrich i Frank następnie ściśle ze sobą współpracowali i stworzyli system terroru w Protektoracie Czech i Moraw. Tylko w pierwszych tygodniach rządów tandemu Heydrich–Frank na mocy wyroków sądów doraźnych w Pradze i w Brnie rozstrzelano oraz powieszono 219 osób, zaś kilkaset osób (tylko 30 września – 256 osób) wysłano do obozów koncentracyjnych. Według samego Heydricha do lutego 1942 roku aresztowano od 4000 do 5000 osób, a od 400 do 500 stracono. Sam Adolf Eichmann, odpowiadający za organizację Holocaustu, opisał Franka jako nienawidzącego Żydów „w stylu Streichera”, który stosował ucisk z wyjątkową brutalnością.

Karl Hermann Frank na jednym zdjęciu z protektorem Czech i Moraw Kurtem Daluege (stoi w środku) i prezydentem Protektoratu Czech i Moraw Emilem Háchą (siedzi na dalszym planie) w Pradze we wrześniu 1942 roku

Po śmierci Heydricha w następstwie zamachu przeprowadzonego przez czechosłowackich spadochroniarzy 27 maja 1942 roku, Frank sam oczekiwał stanowiska protektora. Stało się inaczej i na stanowisko powołany został Kurt Daluege. Frank jednak stał się de facto najpotężniejszym człowiekiem w Protektoracie Czech i Moraw i był nim do końca niemieckiej okupacji. W samym dniu zamachu Frank podpisał dekret o wprowadzeniu w Protektoracie cywilnego stanu wyjątkowego (odwołanego 3 lipca tego samego roku przez Daluegego), a jednocześnie wydał rozporządzenie o wyznaczeniu nagrody w wysokości 1 miliona koron za pomoc w ujęciu sprawców zamachu (na nagrodę skusił się ostatecznie Karel Čurda, jeden z członków grupy zaangażowanej w przeprowadzenie zamachu, a wskutek jego zeznań pozostali uczestnicy akcji zostali niedługo później wytropieni i unicestwieni przez SS). Oprócz tego Frank wraz z Daluege po zamachu rozpoczął w ramach odwetu falę represji wobec ludności cywilnej Czech (tzw. heydrichiada), która trwała także po schwytaniu sprawców zamachu. Miało wówczas miejsce m.in. zmasakrowanie wsi Lidice (10 czerwca 1942 roku; plan tej masakry Karl Hermann Frank osobiście opracował, a następnie przedstawił Hitlerowi tuż po pogrzebie Heydricha) i wymordowanie wszystkich dorosłych mieszkańców wsi Ležáky (24 czerwca 1942 roku), co stało się symbolem hitlerowskiego terroru w Europie. Oprócz tego tysiące Czechów zamordowano w egzekucjach lub zamknięto w obozach koncentracyjnych. 14 lutego 1943 roku z inicjatywy Franka do obozów wysłano wielu czeskich intelektualistów, co było reakcją nazisty na wygłoszone w Londynie radiowe przemówienie czechosłowackiego prezydenta Edvarda Beneša, w którym przepowiadał „katastrofalny koniec” Niemiec oraz „rozliczenie” z Frankiem i Daluege. Władza Franka stale się rozszerzała i mimo powołania na stanowisko protektora Czech i Moraw Wilhelma Fricka w 1943 roku, faktycznym władcą Protektoratu pozostawał Frank. 20 czerwca 1943 roku awansował na SS-Obergruppenführera i generała Waffen-SS, a 20 sierpnia 1943 roku został ministrem stanu w randze Ministra Rzeszy (niem. Reichsminister) do spraw Czech i Moraw, które to stanowisko piastował do końca II wojny światowej. Od 1943 roku terror kierowany przez Franka jeszcze się nasilił, uderzając zwłaszcza w czeskich Żydów. Po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 roku Karl Hermann Frank uciekł przed zbuntowanymi, wtajemniczonymi w plan zamachu oddziałami Wehrmachtu do SS, stacjonującego w Benešovie w południowych Czechach, za co później zemścił się, wydając wyroki śmierci przez rozstrzelanie na czterech oficerów Wehrmachtu. W tym samym 1944 roku Frank osobiście prowadził działania antypartyzanckie na Morawach, mające na celu zniszczenie Brygady Partyzanckiej Jana Žižky.

Ostatnie lata; proces i śmierć

Karl Hermann Frank w trakcie procesu przed Trybunałem Ludowym w Pradze 21 maja 1946 roku

W styczniu 1945 roku, z jego inicjatywy na stanowisko premiera Protektoratu Czech i Moraw został mianowany Richard Bienert, mający kontakty wśród aliantów zachodnich – Frank już wtedy wypatrywał szansy ratunku przed zbliżającymi się wojskami radzieckimi w rozmowach z Zachodem. Równolegle próbował zorganizować obronę tworząc m.in. dwie kompanie o nazwach „Czechy” i „Morawy”, o których późniejszych losach nic jednak nie wiadomo, ponadto kontynuował też represje przeciwko ruchowi oporu. Po śmierci Adolfa Hitlera próbował uniknąć odpowiedzialności, wyciągając ze swoich więzień polityków niesplamionych współpracą z Niemcami, aby utworzyć z nich rząd projektowanej Republiki Czeskomorawskiej, któremu planował (za zgodą prezydenta Rzeszy Karla Dönitza) przekazanie władzy. Jednocześnie jednak rozkazał rozstrzelanie 51 więźniów obozu w Terezinie, których powrót na wolność był jego zdaniem niewskazany.

Po wybuchu powstania praskiego, w dniach 5–8 maja 1945 roku Karl Hermann Frank przebywał w pałacu Czernińskim. 9 maja 1945 roku wydostał się z Pragi, jednak tego samego dnia w Rokycanach został aresztowany przez żołnierzy amerykańskich. Następnie spędził kilka miesięcy w amerykańskim więzieniu w Wiesbaden, gdzie także był wielokrotnie przesłuchiwany. W pewnym momencie rząd reaktywowanej po wojnie Czechosłowacji wystąpił do armii amerykańskiej z wnioskiem o wydanie Franka w celu osądzenia go przez czechosłowacki wymiar sprawiedliwości. Po długich negocjacjach z Amerykanami, w których po stronie czechosłowackiej główną rolę odgrywał generał Bohuslav Ečer, wniosek został zaakceptowany i 7 sierpnia 1945 roku samolot z Frankiem na pokładzie wylądował na lotnisku Praga-Ruzyně, po czym nazista został przewieziony do praskiego więzienia Pankrác w związku z aresztem przedprocesowym. Proces Franka toczył się od 22 marca do 22 maja 1946 roku przed Trybunałem Ludowym w Pradze, a jego obrońcą z urzędu był Kamill Resler. Za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości Frank 22 maja 1946 roku został skazany na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok wykonano tego samego dnia na terenie więzienia Pankrác w obecności 5 tysięcy ludzi.

Życie prywatne

W okresie od 21 stycznia 1925 do lutego 1940 roku Karl Hermann Frank był żonaty z Anną Müller (ur. 1899 w Karlowych Warach), z którą miał dwóch synów: Haralda (ur. 20 stycznia 1926 w Karlowych Warach) i Gerharda (ur. 22 kwietnia 1931 w Chebie). Następnie, po rozwodzie z Müller, Frank 14 kwietnia 1940 roku wziął ślub z mającą po matce czeskie pochodzenie lekarką Karolą Blaschek (ur. 1913), z którą doczekał się trojga dzieci: córek Eddy (ur. 1941) i Holle-Sigrid (ur. 1944) oraz syna Wolfa Dietricha (ur. 1942).

Odznaczenia i wyróżnienia

Na podstawie.

• Odznaka Złota Partii (Niemcy, 1939)
• Krzyż Zasługi Wojennej I klasy (Niemcy, 1941)
• Krzyż Zasługi Wojennej I klasy z mieczami (Niemcy)
• Krzyż Zasługi Wojennej II klasy (Niemcy)
• Krzyż Zasługi Wojennej II klasy z mieczami (Niemcy)
• Krzyż Rycerski Krzyża Zasługi Wojennej (Niemcy, 1945)
• Szpada Honorowa SS (Niemcy)
• Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Węgry, 1942)
• Order Krzyża Wielkiego Wojennego Krzyża Zwycięstwa (Słowacja, 1943)

Bibliografia

• Robert S. Wistrich: Who’s who in Nazi Germany. Psychology Press, 2002. ISBN 978-04-152-6038-1. (ang.).
• Michael Miller: Leaders of the SS and German Police. T. 1. R. James Bender Publishing, 2006. ISBN 978-93-297-0037-2. (ang.).
• Jakub Drápal: Defending Nazis in Postwar Czechoslovakia. Charles University in Prague, Karolinum Press, 2018. ISBN 978-80-246-3730-3. (ang.).
• Benjamin Frommer: National Cleansing: Retribution Against Nazi Collaborators in Postwar Czechoslovakia. Cambridge University Press, 2005. ISBN 978-05-210-0896-9. (ang.).
• René Küpper: Karl Hermann Frank (1898-1946): politische Biographie eines sudetendeutschen Nationalsozialisten. T. 119. Oldenburg: Oldenbourg, 2010. ISBN 978-34-865-9639-7. (niem.).