Jerzy II (król Gruzji)
Jerzy II (gruz. გიორგი II giorgi II, zm. 1112) – król Gruzji w latach 1072–1089. Podczas jego panowania doszło do serii najazdów tureckich, które doprowadziły do wyniszczenia państwa i w konsekwencji, do abdykacji Jerzego.
.jpg) Jerzy II przedstawiony jako mnich po swojej abdykacji | |
.svg) | |
| Król Gruzji | |
| Okres |
od 1072 |
|---|---|
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | |
| Data śmierci |
1112 |
| Ojciec | |
| Matka | |
| Rodzeństwo | |
| Małżeństwo |
Elene |
| Dzieci | |
Życiorys
edytujNa początku lat 50. XI wieku Bagrat IV udał się na negocjacje do Konstantynopola, które przerodziły się w trzyletnie uwięzienie. W tym czasie Jerzy II sprawował nominalną władzę w Kutaisi. Powróciwszy z seldżuckiej niewoli książę Kldekari Liparit IV przekonał matkę Jerzego, Borenę, by zabrać go do katedry w Ruisi, gdzie miał zostać koronowany na króla Kartlii. Jego ciotka Guranducht została regentką, a Liparit – jego nauczycielem[1][2].
W 1058 roku, kilka lat po powrocie Bagrata IV do Gruzji, Liparit został aresztowany i pozbawiony swoich posiadłości[1]. Bagrat zmarł 24 listopada 1072 roku, a Jerzy został jego następcą. Jego początkowe rządy były spokojne, otrzymał on uznanie od Bizancjum jako kuropalates i nobilissimus[3].
Na przełomie 1072 i 1073 roku zawiązał się spisek przeciwko królowi pod przewodnictwem Iwane I (syna Liparita IV), Niania Kuabulisdze i Wardana, księcia Swanetii. Powstańcy zajmowali część Kartlii z Kutaisi, gdzie splądrowali skarbiec. Powstanie zostało stłumione, ale spiskowców nie ukarano. Wkrótce Baghwaszowie znów wywołali bunt, który również został stłumiony[3][4].
Latem 1073 Malikszah I, sułtan seldżucki, zaatakował wpierw Gandża, a potem wschodnią Gruzję. Baghwaszowie wraz z emirem Gandża opowiedzieli się po stronie sułtana. Gdy jednak Iwane zerwał stosunki z Malikszahem, ten zaatakował jego posiadłości w Samszwilde, po czym całą Gruzję. Jerzy, wspomagany przez Aghsartana I, króla Kachetii i Heretii, pokonał muzułmanów jesienią 1075 pod Parcchisi, po czym ruszył na zachód, gdzie odbił ziemie anektowane przez Bizancjum i Anakopię[3][4]. Bizancjum potrzebujące Gruzji jako sojusznika przeciwko Seldżukom, ogłosiło Jerzego II cezarem[5], a także przekazało Kars, które Jerzy oddał rodowi Szawszeli[6].
W 1077 Malikszah zaatakował Tbilisi, Erzurum i Oltisi. 24 czerwca 1080 roku Seldżucy podbili fortecę Queli, a Jerzy niemal został pojmany. Część możnowładców przeszła na stronę turecką, a Jerzy został zepchnięty do Abchazji. Muzułmanie natomiast plądrowali Kutaisi i Artanudżi, co sprawiło, że stały się one ruinami niezdatnymi do zasiedlenia. Malikszah postanowił, że zimą będzie opuszczać Kaukaz, a wracać wiosną, by zabijać i zniewalać gruzińskich chłopów. Muzułmanie również niszczyli żyzne ziemie i winnice, co spowodowało głód, występujący nawet w częściach Gruzji wolnych od tureckiej inwazji. Kronikarz Dawida IV Budowniczego, następcy Jerzego II, pisze, iż „pola zmieniano w lasy”, a „zamiast ludzi, dzikie zwierzęta [...] zamieszkiwały ziemie”. Kościoły natomiast zmieniano w stajnie, a duchowni byli mordowani[6].
W 1083 Jerzy zaproponował sułtanowi trybut. Malikszah przystał na to, ale zażądał również służby wojskowej. Tureckie najazdy jednak się nie zakończyły. Wtedy Jerzy znów udał się do Malikszaha, który zgodził się uznać go królem Kachetii pod warunkiem, że weźmie udział w ataku na Królestwo Kachetii i Heretii[6][4]. W październiku 1084 roku Seldżucy i Gruzini rozpoczęli oblężenie twierdzy Wedżini. Malikszah i Aghsartan I doszli do porozumienia, na mocy którego w Kachetii miał zapanować islam, oraz zgodzono się na udział królestwa w plądrowaniu Kartlii. Ziemie Jerzego zmalały do Abchazji. Król uspokoił możnowładców, dając im ziemie, pieniądze i przywileje[7].
Po trzęsieniach ziemi w 1089 roku kilku możnowładców na czele z biskupem Martwili, Jerzy II został zmuszony do abdykacji na rzecz swojego syna, Dawida IV[7].
Jerzy II zmarł w 1112 roku[8].
Na malowidłach ściennych w kościele Ateni Sioni jest ukazany jako mnich[8].
Przypisy
edytuj- 1 2 Rayfield 2012 ↓, s. 79–80.
- ↑ Kings Giorgi II [online], georgianencyclopedia.ge [dostęp 2026-08-15] (ang.).
- 1 2 3 Rayfield 2012 ↓, s. 82.
- 1 2 3 Georgian Soviet Encyclopedia, vol. 3, s. 159 {gruz.}
- ↑ Rayfield 2012 ↓, „The Byzantines, no longer claiming territory in the Caucasus, needing Georgia as an ally against the Seljüks, proclame Giorgi II caesar.”, s. 83.
- 1 2 3 Rayfield 2012 ↓, s. 83.
- 1 2 Rayfield 2012 ↓, s. 84.
- 1 2 Rayfield 2012 ↓, s. 85.
Bibliografia
edytuj- Donald Rayfield: Edge of Empires. A History of Georgia. Reaktion Books, 2012. ISBN 978-1-78023-030-6.