Przejdź do zawartości

Jan Bokszczanin (pułkownik)

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jan Bokszczanin
Ilustracja
pułkownik artylerii pułkownik artylerii
Data i miejsce urodzenia

7 lipca 1887
Syryca, gubernia mohylewska, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci

wiosna 1940
Charków, USRR, ZSRR

Przebieg służby
Lata służby

1914–1940

Siły zbrojne

Armia Imperium Rosyjskiego
Wojsko Polskie

Formacja

I Korpus Polski
III Korpus Polski w Rosji

Jednostki

10 Pułk Artylerii Ciężkiej

Stanowiska

dowódca pułku

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Brązowy za Długoletnią Służbę

Jan Bokszczanin (ur. 7 lipca 1887 w Syrycy, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława i Pelagii z Maciuszewskich[1], urodzony w majątku Syryca (Siryca[2]), w gminie Tołoczyn ówczesnego powiatu sieńskiego guberni mohylewskiej[3][4][a]. Po ukończeniu gimnazjum realnego w Wilnie[1] został powołany w 1908 do wojska rosyjskiego, gdzie odbył służbę jednoroczną w Smoleńsku[3]. W latach 1909–1912 uczęszczał do Wileńskiej Szkoły Wojennej, jako podchorąży[3]. 6 sierpnia1912 awansowano go na podporucznika z przydziałem do 5 syberyjskiej strzeleckiej brygady artylerii[3].

W czasie I wojny światowej służył w armii rosyjskiej[3]. W 1915 został ranny[1]. W lipcu 1917 dołączył do tworzonego na wschodzie Wojska Polskiego[3]. Był żołnierzem III Korpusu Polskiego oraz I Korpusu Polskiego[4]. Na początku stycznia 1919 przedostał się do Polski[3][1].

14 marca 1919 został przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia kapitana ze starszeństwem od dnia 7 listopada 1918 i przydzielony z dniem 25 stycznia 1919 do Szkoły Artylerii w Rembertowie[5][1]. Pełnił służbę w 2 pułku artylerii polowej Legionów[1]. W dniach 3–5 czerwca 1920 dowodził podgrupą artylerii w obronie rzeki Berezyny[6]. W sierpniu i wrześniu 1920 dowodził grupą artylerii przydzieloną do XXXIII Brygady Piechoty[7]. 9 września 1920 został zatwierdzony w stopniu kapitana artylerii z dniem 1 kwietnia 1920, w „grupie byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej”. W latach 1920–1923, na froncie i w garnizonie Kielce, dowodził II dywizjonem 2 pap Leg.[8][9]. Za postawę wykazaną podczas walk, w 1921 otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy[10], a w uzasadnieniu jego nadania, czytamy m.in.:

Z punktów obserwacyjnych z narażeniem życia kierował ogniem swych baterii. Podczas odwrotu znajdował się zawsze w miejscach najbardziej zagrożonych. M.in. w dniu 9 sierpnia 1920 r., podczas odwrotu z Pułtuska, kpt. Bokszczaninowi powierzono obronę przeprawy przez Narew oraz zabezpieczenia ogniem artylerii skrzydła 17 DP, która nie miała łączności z sąsiednią grupą. Będąc na punkcie obserwacyjnym na wschodnim krańcu Pułtuska, kierował wyśmienicie ogniem swej grupy, a gdy punkt obserwacyjny znalazł się pod ogniem trzech baterii nieprzyjaciela i ognia kaemów, odwagą swoją dał przykład piechocie w odpieraniu ataków nieprzyjaciela. Podczas cofania się schodził ostatni z punktu obserwacyjnego, ostrzeliwując się i zabezpieczając zwijanie linii telefonicznych. Następnie ze stanowiska 1 baterii osobiście kierował jej ogniem bezpośrednim, umożliwiając piechocie spokojne wycofanie się[1].

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 133. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Z dniem 1 sierpnia 1924 został przesunięty ze stanowiska dowódcy II dywizjonu na stanowisko kwatermistrza pułku[11]. 1 grudnia 1924 awansował na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 27. lokatą w korpusie oficerów artylerii[12]. W marcu 1926 został wyznaczony na stanowisko komendanta Szkoły Podoficerów Zawodowych Artylerii w Toruniu[13]. W kwietniu 1928 został przeniesiony z Centrum Wyszkolenia Artylerii w Toruniu do 11 pułku artylerii polowej w Stanisławowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[14][15]. Od 6 kwietnia 1929 dowodził 10 pułkiem artylerii ciężkiej w Przemyślu-Pikulicach i sprawował je przez kolejnych dziesięć lat[16][3]. Na pułkownika awansował ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 i 9. lokatą w korpusie oficerów artylerii[17].

W czasie kampanii wrześniowej 1939 dowodził artylerią Obrony Przemyśla[1]. Po agresji ZSRR na Polskę w dalszym etapie walk dostał się do niewoli sowieckiej. Przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku[1]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie[1]. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach[4], gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[18]. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD, pod poz. 54[4][1]. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Starym w Kielcach (kwatera 5B-1-13)[19][20].

Był żonaty z Zofią z Wojciechowskich, inżynierem ogrodnictwa[21][22][23], z którą miał córkę Marię Zofię (1926–2023), filologa, profesora nauk humanistycznych, i syna Jerzego Piotra (ur. 19 października 1928)[3].

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie na stopień generała brygady[24][25]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[26].

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, generał brygady Jan Bokszczanin został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Zamieniu[31].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ 17 listopada 1931 we wniosku na odznaczenie Krzyżem Niepodległości płk. Bokszczanin podał, że majątek, w którym się urodził nosił nazwę „Stanisławowo”[3].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 36.
  2. ↑ WIG - Mapa Operacyjna Polski 1:300 000 : tytuł arkusza Borysów : godło arkusza „39”. MAPSTER. [dostęp 2024-07-21].
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Jan Bokszczanin. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I_480_786 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-07-21].
  4. 1 2 3 4 Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 38.
  5. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 32 z 22 marca 1919, poz. 1051, 1066.
  6. ↑ Barszczewski 1929 ↓, s. 14.
  7. ↑ Barszczewski 1929 ↓, s. 17-18.
  8. ↑ Barszczewski 1929 ↓, s. 7.
  9. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 717, 816.
  10. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 6 grudnia 1921, s. 1608.
  11. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 73 z 30 lipca 1924 roku, s. 418.
  12. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 640, 738.
  13. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 marca 1926 roku, s. 85.
  14. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 145.
  15. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 385, 450.
  16. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  17. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 176, 710.
  18. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
  19. ↑ śp. Jan Bokszczanin. kielce.grobonet.com. [dostęp 2025-03-22]. (pol.).
  20. ↑ Cmentarium – Spis zmarłych pochowanych na Cmentarzu Starym w Kielcach [online], cmentarium.sowa.website.pl [dostęp 2019-11-30].
  21. ↑ Marlena Sęczek: Polscy pisarze i badacze literatury przełomu XX i XXI wieku: Maria Bokszczanin. Instytut Badań Literackich PAN. [dostęp 2024-07-21].
  22. ↑ Dział urzędowy. 87. Ogłoszenie. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 14, s. 121, 25 lipca 1934.
  23. ↑ Dział urzędowy. 151. Ogłoszenie. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 19, s. 245, 23 września 1938., tu Julia Bokszczaninowa.
  24. ↑ M.P. z 2007 r. Nr 85, poz. 885 (ISAP)
  25. ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 1 [dostęp 2024-08-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
  26. ↑ Prezydent RP wziął udział w uroczystościach „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” [online], prezydent.pl [dostęp 2024-08-26] (pol.).
  27. ↑ M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592 (ISAP).
  28. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938, s. 3.
  29. ↑ M.P. z 1935 r. Nr 65, poz. 85 (ISAP).
  30. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 19 marca 1935 roku, s. 19.
  31. ↑ Katyń… Ocalić od zapomnienia. [online], katyn-pamietam.pl [dostęp 2026-06-25].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Bokszczanin_(pułkownik)&oldid=80065317”