István Bethlen

István Bethlen
Data i miejsce urodzenia	8 października 1874 ; Gernyeszeg
Data i miejsce śmierci	5 października 1946 ; Budapeszt
	Premier Królestwa Węgier
Okres	od 14 kwietnia 1921; do 24 sierpnia 1931
Przynależność polityczna	Partia Jedności
Poprzednik	Pál Teleki
Następca	Gyula Károlyi
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ten artykuł należy dopracować:

od 2025-02 → zweryfikować treść i dodać przypisy,
od 2025-02 → dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

István Bethlen (ur. 8 października 1874 w Gornești, zm. 5 października 1946 w Moskwie) – węgierski polityk, poseł do Sejmu Krajowego w latach 1901–1918, członek Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego w latach 1920–1939, premier Węgier w latach 1921–1931^[1]; arystokrata, hrabia.

Pochodzenie i początki kariery politycznej

Bethlen urodził się w 1874 roku we wsi Gorneşti (ówczesne Austro-Węgry, obecnie Rumunia), w rodzinie transylwańskich arystokratów. Wykształcenie zdobywał w Wiedniu i Budapeszcie.

W 1901 roku został wybrany do węgierskiego parlamentu z ramienia liberałów. Po zakończeniu I wojny światowej uczestniczył w delegacji reprezentującej nowe władze Węgier podczas konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku. W tym czasie w kraju powstała Węgierska Republika Rad pod przywództwem Béli Kuna. Po jej upadku Bethlen dołączył do antykomunistycznego rządu tymczasowego tworzonego w Segedynie, wspieranego m.in. przez Miklósa Horthyego.

W 1920 roku Horthy został wybrany regentem Królestwa Węgier. Po nieudanej próbie restauracji monarchii Habsburgów w marcu 1921, Bethlen objął urząd premiera.

Premierostwo (1921–1931)

Jako premier Bethlen zdołał zjednoczyć interesy dwóch kluczowych grup społecznych: żydowskich elit gospodarczych z Budapesztu oraz konserwatywnego ziemiaństwa z prowincji. Dzięki temu uzyskał wsparcie związków zawodowych, co ograniczyło napięcia społeczne i umocniło jego pozycję.

W polityce zagranicznej doprowadził do przystąpienia Węgier do Ligi Narodów w 1922 roku i zacieśnił relacje z faszystowskimi Włochami pod rządami Benita Mussoliniego. Nie podjął jednak skutecznych działań na rzecz złagodzenia postanowień traktatu w Trianon, który narzucił Węgrom surowe warunki po I wojnie światowej (analogicznie jak Traktat wersalski dla Niemiec i Saint-Germain dla Austrii).

Wielki kryzys doprowadził do radykalizacji sceny politycznej. W 1931 roku Bethlen został zdymisjonowany, a jego następcą został Gyula Károlyi. Niedługo później urząd premiera objął Gyula Gömbös, znany ze swoich antysemickich poglądów.

Lata późniejsze

Bethlen był jednym z nielicznych węgierskich polityków, którzy sprzeciwiali się sojuszowi z III Rzeszą. W miarę jak Niemcy zaczęły ponosić porażki w II wojnie światowej, bezskutecznie próbował nawiązać porozumienie z aliantami.

W kwietniu 1945 roku, po zdobyciu Budapesztu przez wojska radzieckie, został aresztowany i zesłany do ZSRR. Zmarł 5 października 1946 roku w więzieniu w Moskwie.

Przypisy

↑ Kopyś 2018 ↓, s. 67.

Bibliografia

Tadeusz Kopyś: Polityka zagraniczna Węgier w latach 1867–1945. Kraków: WUJ, 2018. ISBN 978-83-233-4471-1.
Rothschild, Joseph: East Central Europe Between the Two World Wars. University of Washington Press (1990)
Seton-Watson, Hugh: Eastern Europe between the wars, 1918-1941. Cambridge : University Press, (1945)

Linki zewnętrzne

Artykuł poświęcony Istvanowi Bethlen. konzervatorium.hu. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-31)].

[CITEREFKopyś201867-1] Kopyś 2018 ↓, s. 67.

[1]

Rząd Rewolucyjny (1848–1849)	Lajos Batthyány (1848) Lajos Kossuth (1848–1849) Bertalan Szemere (1849)
Królestwo Węgier (1867–1918)	Gyula Andrássy (1867–1871) Menyhért Lónyay (1871–1872) József Szlávy (1872–1874) István Bittó (1874–1875) Béla Wenckheim (1875) Kálmán Tisza (1875–1890) Gyula Szapáry (1890–1892) Sándor Wekerle (1892–1895) Dezső Bánffy (1895–1899) Kálmán Széll (1899–1903) Károly Khuen-Héderváry (1903) István Tisza (1903–1905) Géza Fejérváry (1905–1906) Sándor Wekerle (1906–1910) Károly Khuen-Héderváry (1910–1912) László Lukács (1912–1913) István Tisza (1913–1917) Móric Esterházy (1917) Sándor Wekerle (1917–1918) János Hadik (1918) Mihály Károlyi (1918)
Węgierska Republika Ludowa (1918–1919) Węgierska Republika Rad (1919) Rządy kontrrewolucyjne (1919)	Mihály Károlyi (1918–1919) Dénes Berinkey (1919) Sándor Garbai (1919) Gyula Károlyi (1919) Dezső Pattanyús-Ábrahám (1919)
Węgierska Republika Ludowa (1919–1920)	Gyula Peidl (1919) István Friedrich (1919) Károly Huszár (1919–1920)
Królestwo Węgier (1920–1946)	Sándor Simonyi-Semadam (1920) Pál Teleki (1920–1921) István Bethlen (1921–1931) Gyula Károlyi (1931–1932) Gyula Gömbös (1932–1936) Kálmán Darányi (1936–1938) Béla Imrédy (1938–1939) Pál Teleki (1939–1941) László Bárdossy (1941–1942) Miklós Kállay (1942–1944) Döme Sztójay (1944) Géza Lakatos (1944) Ferenc Szálasi (1944–1945) Béla Miklós (1944–1945) Zoltán Tildy (1945–1946)
Republika Węgierska (1946–1949)	Ferenc Nagy (1946–1947) Lajos Dinnyés (1947–1948) István Dobi (1948–1949)
Węgierska Republika Ludowa (1949–1989)	István Dobi (1949–1952) Mátyás Rákosi (1952–1953) Imre Nagy (1953–1955) András Hegedüs (1955–1956) Imre Nagy (1956) János Kádár (1956–1958) Ferenc Münnich (1958–1961) János Kádár (1961–1965) Gyula Kállai (1965–1967) Jenő Fock (1967–1975) György Lázár (1975–1987) Károly Grósz (1987–1988) Miklós Németh (1988–1989)
Republika Węgierska (1989–2012) Węgry (od 2012)	Miklós Németh (1989–1990) József Antall (1990–1993) Péter Boross (1993–1994) Gyula Horn (1994–1998) Viktor Orbán (1998–2002) Péter Medgyessy (2002–2004) Ferenc Gyurcsány (2004–2009) Gordon Bajnai (2009–2010) Viktor Orbán (2010–2026) Péter Magyar (od 2026)