Przejdź do zawartości

Henri Matisse

Edytuj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Henri Matisse
Ilustracja
Henri Matisse (1933)
Data i miejsce urodzenia

31 grudnia 1869
Le Cateau-Cambrésis

Data i miejsce śmierci

3 listopada 1954
Nicea

Narodowość

francuska

Alma Mater

Académie Julian, École des Beaux-Arts

Dziedzina sztuki

malarstwo, rzeźba, grafika

Epoka

fowizm, modernizm

Muzeum artysty

Musée Matisse: Nicea, Le Cateau-Cambrésis

Ważne dzieła
podpis
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Dom rodzinny w Bohain-en-Vermandois w 2013
Muzeum Matisse’a w Le Cateau-Cambrésis
Grób Matisse’a i jego żony na cmentarzu Cimiez w Nicei

Henri Matisse (wym. [ɑ̃ˈʁi maˈtis]; ur. 31 grudnia 1869 w Le Cateau-Cambrésis, zm. 3 listopada 1954 w Nicei) – francuski malarz. Uznawany za najsłynniejszego fowistę.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Henri-Émile-Benoît Matisse urodził się 31 grudnia 1869 roku w Le Cateau-Cambrésis w północnej Francji. Ojciec Émile Hippolyte prowadził sklep z nasionami, matka Anna Héloïse sprzedawała w nim barwniki do tkanin[1]. Wychowywał się w pobliskim Bohain-en-Vermandois, miejscowości słynącej z produkcji wysokiej jakości tkanin, co później miało znaczenie dla jego zamiłowania do wzorów, ornamentu i dekoracyjności[2]. Początkowo studiował prawo w Paryżu, następnie pracował jako urzędnik w kancelarii adwokackiej w Saint-Quentin, zanim zdecydował się poświęcić sztuce[3]. Decydujący zwrot nastąpił około 1890, kiedy podczas rekonwalescencji po zapaleniu wyrostka robaczkowego zaczął malować, a doświadczenie to skłoniło go do porzucenia kariery prawniczej[4].

Pierwszym udokumentowanym nauczycielem malarstwa był dla Matisse’a Emmanuel Croizé(inne języki), który uczył go w bezpłatnej szkole rysunku École Quentin de La Tour w Saint-Quentin[5][6]. Po przyjeździe do Paryża w 1891 Matisse uczył się w Académie Julian u malarzy Gabriela Ferriera(inne języki) i przedstawiciela akademizmu Williama Bouguereau[7]. Następnie związał się ze szkołą École des Beaux-Arts i pracownią symbolisty Gustave’a Moreau, którego uznawał za szczególnie ważnego przewodnika w swoim rozwoju artystycznym[8]. W Paryżu uczęszczał również do pracowni Eugène’a Carrière’a, gdzie kształcił się poza oficjalnym nurtem szkoły akademickiej[9]. Rzeźby uczył się krótko u rzeźbiarza Antoine’a Bourdelle’a. Doświadczenia z modelowaniem gliny i późniejszej rzeźby pozostawały ważne dla jego malarstwa[10][11]. Jego najwcześniejsze obrazy wyrastały z akademizmu i dziewiętnastowiecznego realizmu, a ich ciemna tonacja i sposób modelunku form zdradzały wpływ tradycyjnego kształcenia. W okresie studiów Matisse intensywnie kopiował dzieła dawnych mistrzów w Luwrze, jednocześnie poznając współczesne kierunki rozwijające się wówczas we Francji, między innymi impresjonizm i neoimpresjonizm[7]. W latach 1890. jego malarstwo stopniowo przechodziło od akademizmu ku impresjonizmowi, czego przejawem było rozjaśnianie palety i większe zainteresowanie światłem oraz malarstwem pejzażowym[4].

W 1898 Matisse spędził kilka miesięcy w Ajaccio na Korsyce, gdzie intensywnie malował pejzaże i eksperymentował z jaśniejszą paletą[12].

Około 1904 Matisse zainteresował się neoimpresjonizmem, zwłaszcza techniką dywizjonizmu, pod wpływem Paula Signaca i Henriego Edmonda Crossa, których poznał podczas pobytów na Lazurowym Wybrzeżu[7]. W rezultacie powstał między innymi obraz Przepych, spokój, rozkosz z 1904, uznawany za najważniejsze dzieło jego fazy neoimpresjonistycznej i etap prowadzący bezpośrednio do fowizmu[13][14]. Latem 1905 roku w Collioure, gdzie pracował wspólnie z André Derainem, Matisse radykalnie uprościł formę i podporządkował ją intensywnym, często nienaturalnym barwom[15][16]. Właśnie te doświadczenia doprowadziły do narodzin fowizmu, nazwanego tak po słynnym komentarzu paryskiego krytyka Louisa Vauxcellesa po Salonie Jesiennym (fr. Salon d’Automne) w 1905[17]. Do najważniejszych obrazów fowistycznych Matisse’a należą: Kobieta w kapeluszu, Portret z zieloną smugą, Radość życia oraz Błękitny akt[7]. Fowizm był jednak stosunkowo krótkim etapem jego twórczości, po którym Matisse rozwijał własny język modernistyczny, coraz bardziej oparty na płaskiej plamie barwnej, dekoracyjności, uproszczeniu formy i rytmie linii[15][18].

Od 1909 mieszkał i pracował w Issy-les-Moulineaux pod Paryżem, gdzie powstały między innymi Taniec, Czerwona pracownia oraz znaczna część jego rzeźbiarskich eksperymentów[19]. W latach 1906–1913 artysta odbywał podróże do Algierii, Maroka i Hiszpanii. Sztuka islamu, obca ornamentyka i egzotyczne tkaniny odcisnęły silne piętno na jego kompozycjach[4]. W listopadzie 1911 odwiedził jednego ze swoich mecenasów Siergieja Szczukina w Moskwie, gdzie poznał rosyjskie ikony[20].

W grudniu 1917 Matisse po raz pierwszy przyjechał do Nicei, która stała się jego najważniejszym miejscem zamieszkania i pracy aż do śmierci, poza latami II wojny światowej, spędzonymi częściowo w Vence. Twórczość związana z Niceą, obejmująca pełne światła wnętrza, martwe natury, akty i przede wszystkim „odaliski”, określana jest zwykle jako jego „okres nicejski” i zajmuje ważne miejsce w dojrzałym dorobku malarza. W 1938 Matisse zamieszkał w apartamencie w dawnym hotelu Régina w dzielnicy Cimiez(inne języki), gdzie stworzył dużą pracownię odpowiednią do coraz bardziej monumentalnych projektów[21]. W czerwcu 1943 roku, z powodu zagrożenia niemiecką okupacją, przeniósł się do Vence, do willi Le Rêve, gdzie pracował między innymi nad projektem Kaplicy Różańcowej(inne języki) dla sióstr dominikanek[22]. Kaplica w Vence, zrealizowana w latach 1948–1951, była przedsięwzięciem totalnym obejmującym architekturę wnętrza, malowidła, rysunki Drogi Krzyżowej, witraże, meble oraz szaty liturgiczne i przez Matisse’a była traktowana jako ukoronowanie jego kariery[7].

W późnych latach, po pogorszeniu stanu zdrowia i ograniczeniu możliwości pracy przy sztaludze, Matisse rozwinął technikę kolażu. W 1951 namalował swój ostatni obraz. Asystenci malowali arkusze papieru gwaszem, artysta wycinał z nich kształty, a przy dużych realizacjach kierował ich rozmieszczaniem na ścianie. Sam określał tę metodę jako „rysowanie nożyczkami” (fr. dessiner avec des ciseaux). W ten sposób powstawały precyzyjnie zaplanowane kompozycje (Smutek króla i Murzynka w 1952, Ślimak w 1953)[23][24].

Matisse był artystą wszechstronnym, który poza malarstwem uprawiał rysunek, grafikę, rzeźbę, ilustrację książkową, projektowanie tkanin i sztukę dekoracyjną, a jego twórczość wywarła wpływ na sztukę XX wieku[25]. Malarz zmarł 3 listopada 1954 roku w Nicei[26].

Do najważniejszych muzealnych kolekcji posiadających dzieła Matisse’a należą między innymi: Musée national d’art moderne – Centre Pompidou w Paryżu[27], Musée Matisse w Nicei[28], Musée Matisse w Le Cateau-Cambrésis[29], Museum of Modern Art w Nowym Jorku[30], Metropolitan Museum of Art[31], National Gallery of Art w Waszyngtonie[32], Tate Modern w Londynie[33], San Francisco Museum of Modern Art[34] oraz Art Institute of Chicago[35].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]
Matisse’owie w 1898

W 1892, jeszcze jako student sztuki w Paryżu, Henri Matisse związał się z Caroline Joblaud (ok. 1873–1959), nazywaną także Camille, młodą sprzedawczynią i modelką. W 1894 Matisse i Joblaud mieszkali w małym mieszkaniu przy quai Saint-Michel w Paryżu, gdzie 31 sierpnia urodziła się ich córka Marguerite(inne języki)[36]. Po rozstaniu z Joblaud Matisse oficjalnie uznał Margueritę w lutym 1897[37]. 8 stycznia 1898 malarz poślubił w Paryżu Amélie Parayre[37]. W 1898 małżonkowie spędzili kilka miesięcy w Tuluzie i na Korsyce[38]. 10 stycznia 1899 w Tuluzie urodził się ich syn Jean Gérard(inne języki), a jesienią tego samego roku Amélie przyjęła Margueritę i zaczęła wychowywać jak własną córkę. 13 czerwca 1900 w Bohain urodził się drugi syn Matisse’ów Pierre(inne języki)[39].

W 1908 Matisse przeniósł się w Paryżu z quai Saint-Michel na boulevard des Invalides, a jesienią 1909 rodzina zamieszkała w dużym domu w podparyskim Issy-les-Moulineaux[40]. W 1911 w willi w Issy-les-Moulineaux Matisse namalował Rodzinę malarza, ukazując Amélie oraz troje swoich dzieci: Jeana, Pierre’a i Margueritę[41]. W 1918 Matisse przedłużał pobyt w Nicei. W latach 1920–1927 z rodziną Matisse’ów pozostawała blisko związana młoda modelka Henriette Darricarrère, którą Amélie traktowała jak córkę[42].

W 1921 Matisse uczynił mieszkanie przy 1, place Charles-Félix w Nicei trwałą bazą swego życia i pracy[40]. W marcu 1939 Amélie opuściła Niceę i wróciła do Paryża razem z Margueritą, a wiosną 1940 orzeczono formalną separację małżonków. W późniejszych latach Matisse pozostał w Nicei, współpracując z Lidiją Dielektorską, swoją sekretarką i asystentką[43].

Po poważnej chorobie i operacji jelit w 1941, a następnie okresie rekonwalescencji, od września 1942 Matisse’em opiekowała się Monique Bourgeois (1921–2005), młoda pielęgniarka, która została także jego modelką i bliską powierniczką. W 1944 wstąpiła do zakonu dominikanek jako siostra Jacques-Marie, a kilka lat później jej związek z Matisse’em doprowadził do powstania słynnej Kaplicy Różańcowej w Vence[44].

W czerwcu 1943, w obawie przed bombardowaniami Nicei, Matisse przeniósł się do willi Le Rêve w Vence, gdzie mieszkał z Dielektorską, gospodynią Josette oraz dwiema zmieniającymi się pielęgniarkami[45][46].

Dzieła

[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Gabriele Crepaldi, Matisse, Grażyna Jurkowlaniec (tłum.), Warszawa: Arkady, 1998, ISBN 83-213-4050-4, OCLC 830195639.
  • Encyklopedia ekspresjonizmu, Warszawa: WAiF ; Wydaw. Nauk. PWN, 1996, ISBN 83-221-0647-5 ; ISBN 83-01-12221-8
  • Andrzej Dulewicz, Encyklopedia sztuki francuskiej, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN; WAiF 1997, ISBN 83-01-12330-3
  • Henri Matisse, Poznań: Oxford Educational, 2008 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy ; 25). ISBN 978-83-7425-811-1
  • Jean Leymarie, Fowizm, Warszawa: WAiF, 1993. ISBN 83-221-0633-5
  • Alfred Ligocki, Trzy spotkania ze światem widzialnym: Picasso, Matisse, Leger, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1967.
  • Samuel Rodary, Henri Matisse, Siechnice: Eaglemoss Polska, 2000 (Wielcy Malarze ; nr 94)
  • Jon Thompson, Jak czytać malarstwo współczesne, Kraków: Universitas, 2006. ISBN 83-242-0415-6
  • Stefano Zuffi, Francesca Castria, Malarstwo nowoczesne. Od romantyzmu do awangardy XX wieku, Warszawa: Arkady, 1999. ISBN 83-213-4110-1
  • Art World Mourns Henri Matisse, Dead at Home in Nice at Age of 84. [w:] The New York Times [on-line]. nytimes.com, 1954-11-04. [dostęp 2013-11-14]. (ang.).

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Agnieszka Kijas: Henri Matisse. Geniusz koloru, światła i formy. Warszawa: Wydawnictwo SBM, 2025, s. 218. ISBN 978-83-8348-544-7.
  2. ↑ Henri Matisse. French, 1869–1954. moma.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  3. ↑ Henri Matisse. sammlung.staedelmuseum.de. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  4. 1 2 3 Henri Matisse. French, 1869–1954. nga.gov. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  5. ↑ Raphaël Laloum: Henri Matisse, peindre à en perdre le nord. radiofrance.fr, 2026-08-28. [dostęp 2026-09-09]. (fr.).
  6. ↑ Elie sur les bords du torrent du Carith. catzarts.beauxartsparis.fr. [dostęp 2026-09-09]. (fr.).
  7. 1 2 3 4 5 Magdalena Dabrowski: Timeline of Art History: Henri Matisse (1869–1954). metmuseum.org, 2004-10-01. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  8. ↑ Musée national Gustave Moreau. Press kit. Paris: 2023, s. 18. [dostęp 2026-09-09]. Cytat: Matisse also acknowledged his debt to Moreau. (ang.).
  9. ↑ Giulia Bogliolo Bruna: Matisse, anamnèse d’une vocation. institut-charles-cros.eu. [dostęp 2026-09-09]. (fr.).
  10. ↑ The Sculpture of Matisse,Part I. artforum.com. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  11. ↑ Albert Elsen: Transmission. bourdelle.paris.fr. [dostęp 2026-09-09]. (fr.).
  12. ↑ Valentin Grivet: Corte: 1898, Matisse in Corsica, „a wonderful country”. gazette-drouot.com, 2021-09-14. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  13. ↑ Luxe, Calme et Volupté, 1904 by Henri Matisse. henrimatisse.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  14. ↑ Henri Dorra. The Wild Beasts — Fauvism and its Affinities at the Museum of Modern Art. „Art Journal”. 36 (1), s. 50–54, 1976. The College Art Association of America. DOI: 10.1080/00043249.1976.10793324. JSTOR: 25152288. (ang.).
  15. 1 2 About Matisse. moma.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  16. ↑ Vertigo of Color: Matisse, Derain, and the Origins of Fauvism. metmuseum.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  17. ↑ Henri Matisse and Fauvism. henrimatisse.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  18. ↑ Henri Matisse: mistrz koloru i formy. asartem.pl, 2025-04-30. [dostęp 2026-09-09].
  19. ↑ Henri Matisse. maison-matisse.com. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  20. ↑ Spain and Morocco. musee-matisse-nice.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  21. ↑ Henri Matisse and Nice. musee-matisse-nice.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  22. ↑ Matisse et la Chapelle du Rosaire. musee-matisse-nice.org. [dostęp 2026-09-09]. (fr.).
  23. ↑ The Cut-Outs. moma.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  24. ↑ The Snail. tate.org.uk. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  25. ↑ Henri Matisse. centrepompidou.fr. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  26. ↑ Henri Matisse. britannica.com. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  27. ↑ Artworks. centrepompidou.fr. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  28. ↑ A unique collection. musee-matisse-nice.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  29. ↑ Musée Matisse – Le Cateau-Cambrésis. lejournaldesarts.fr. [dostęp 2026-09-09]. (fr.).
  30. ↑ 506 Henri Matisse. moma.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  31. ↑ Search for Art. metmuseum.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  32. ↑ [=artwork Search Results]. nga.gov. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  33. ↑ Artworks. tate.org.uk. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  34. ↑ Henri Matisse. sfmoma.org. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  35. ↑ Henri Matisse. artic.edu. [dostęp 2026-09-09]. (ang.).
  36. ↑ Training. musee-matisse-nice.org. [dostęp 2026-09-26]. (fr.).
  37. 1 2 Matisse et Marguerite. Le regard d’un père, 4 avril – 24 août 2025. Paris: Musée d’Art Moderne de Paris, 2025, s. 4. [dostęp 2026-09-26]. Cytat: February 10, 1897 Matisse officially recognizes Marguerite.. (ang.).
  38. ↑ Discovering modern art. musee-matisse-nice.org. [dostęp 2026-09-26]. (ang.).
  39. ↑ Biography of Henri Matisse. musee-matisse-nice.org. [dostęp 2026-09-26]. (ang.).
  40. 1 2 Henri Matisse (Exhibition) The Museum of Modern Art, Nov. 13, 1951-Jan. 13, 1952 the Cleveland Museum of Art, Feb. 5-Mar. 16, 1952 the Art Institute of Chicago, Apr. 1-May 4, 1952 the San Francisco Museum of Art, May 22-July 6, 1952. New York: 1952, s. 5–7. [dostęp 2026-09-26]. (ang.).
  41. ↑ The Painter’s Family, 1911 by Henri Matisse. henrimatisse.org. [dostęp 2026-09-26]. (ang.).
  42. ↑ Hilary Spurling: Matisse and His Models. smithsonianmag.com, 2005-10. [dostęp 2026-09-06]. (ang.).
  43. ↑ Chantal Duverget: Entretien avec Chantal Duverget. Propos recueillis par Nathalie Jungerman. fondationlaposte.org, 2018-01. [dostęp 2026-09-26]. (fr.).
  44. ↑ Hilary Spurling: Obituary: Sister Jacques-Marie. theguardian.com, 2005-10-08. [dostęp 2026-09-26]. (ang.).
  45. ↑ The Vence Paintings. metmuseum.org. [dostęp 2026-09-26]. (ang.).
  46. ↑ In the Studio. moma.org. [dostęp 2026-09-26]. (ang.).
  47. ↑ Isabelle Monod-Fontaine: Henri Matisse. La Blouse roumaine. centrepompidou.fr. [dostęp 2026-08-25]. (fr.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Henri_Matisse&oldid=80933965”