Diecezja pomezańska
.jpg) Katedra w Kwidzynie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Siedziba | |
| Data powołania | |
| Data zamknięcia | |
| Wyznanie | |
| Kościół | |
| Metropolia | |
| katedra | |
| Współczesne położenie | |
| Państwo | |
| Stolica tytularna | |
| Data ustanowienia | |
| Obecny biskup | |
| Rzeczywista funkcja biskupa |
biskup pomocniczy archidiecezji katowickiej |
| Dane statystyczne | |
| Powierzchnia |
8400 km² |
| 53°44′09″N 18°55′17″E/53,735833 18,921389 | |
Diecezja pomezańska – jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Nazwę zawdzięcza pruskiemu terytorium Pomezania, gdzie znajdowało się jej dominium biskupie[2][3]. W listopadzie 2014 przywrócona jako biskupstwo tytularne.[4]
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Została utworzona 28 lipca 1243 r. decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, zatwierdzoną przez papieża Innocentego IV 30 lipca 1243 r. Pokrywała się z większością obszaru Prus Górnych. Granice diecezji zostały wyznaczone następująco: „zamyka ją Osa, Wisła i jezioro Drużno, postępując w górę rzeką Pasłęką tak, że powinny się w niej znaleźć żuławy: kwidzyńska i zantyrska”[1.2]. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.
Na początku XV w. w diecezji pomezańskiej było 235 parafii skupionych w 16 dekanatach.
Po sekularyzacji państwa krzyżackiego i swojej konwersji w 1525 roku książę pruski Albrecht Hohenzollern przystąpił do propagowania luteranizmu. W latach 1542–1543 brał udział w wizytacjach kościelnych w towarzystwie biskupów Jerzego Polentza z Sambii i Speratusa z Pomezanii.
Sekularyzacji kraju i reformacji w diecezji pomezańskiej sprzeciwiła się jedynie kapituła pomezańska, natomiast niższe duchowieństwo przyjęło nowe wyznanie. Biskupi sambijski i pomezański opublikowali tzw. agendę pt. „Artikel der Ceremonien und anderen kirchenordung”, w której czytanie Pisma Świętego miało odbywać się tylko w języku narodowym, podobnie jak kazania, śpiewy i sakramenty. Nakazano ograniczenie liczby świąt kościelnych oraz udzielanie chrztu świętego tylko w kościele.
W wyniku rozwoju protestantyzmu diecezja pomezańska zanikła, a jej parafie zostały w 1577 r. objęte administracją biskupów chełmińskich, co zostało potwierdzone przez Stolicę Apostolską w 1601 r.
Obecnie tradycje diecezji pomezańskiej kontynuuje diecezja elbląska. Ponad 90% jej terytorium to dawna diecezja pomezańska. Jej siedzibą były Kwidzyn i Prabuty, mieszczące dzisiaj konkatedry diecezji elbląskiej. Znaczenie kwidzyńskiej katedry wzrosło, kiedy znalazł się tam grób błogosławionej Doroty z Mątowów. Do jej grobu pielgrzymował m.in. Władysław Jagiełło, który odwiedził Kwidzyn po zwycięstwie pod Grunwaldem.
Od 2014 roku katolickie biskupstwo tytularne.[5].
Dekanaty diecezji pomezańskiej na początku XV wieku
[edytuj | edytuj kod]Dekanaty[6]:
Lista biskupów pomezańskich
[edytuj | edytuj kod]Biskupi rzymskokatoliccy:[7]
| Lata urzędowania | Biskup | Uwagi |
|---|---|---|
| 1249–1254 | Ernest z Torgau OP | |
| 1254–1285 | Albert OFM | |
| 1277/78–1292 | Henryk | wybrany przeciwko biskupowi Albertowi |
| 1286–1302 | Henryk | |
| 1303–1309 | Chrystian | |
| 1309–1321 | Ludeko | |
| 1322–1332 | Rudolf | |
| 1333–1346 | Berthold | |
| 1346–1360 | Arnold | |
| 1360–1376 | Mikołaj I | |
| 1376–1409 | Jan I Moench | |
| 1409–1417 | Jan II Rieman | |
| 1417–1427 | Gerhard Stolpmann | |
| 1428–1440 | Jan III Winkler | |
| 1440–1464 | Kacper Linke | |
| 1464–1466 | Mikolaj II | elekt |
| 1466–1478 | Wincenty Kiełbasa | biskup chełmiński, administrator diecezji pomezańskiej |
| 1479–1501 | Jan IV Christiani (Kierstani) von Lessen | |
| 1501–1521 | Hiob von Dobeneck | |
| 1521–1523 | Achille Grassi | administrator |
| 1523 | Nicolò Ridolfi | elekt, nie objął diecezji[8] |
- Biskupi protestanccy:
| Lata urzędowania | Biskup | Uwagi |
|---|---|---|
| 1523–1529 | Erhard von Queis | biskup od 1526 |
| 1530–1551 | Paweł Speratus | |
| 1561–1574 | Jerzy von Vehediger | |
| 1575–1587 | Johann Wigand | później również administrator protestanckiej diecezji sambijskiej |
Po 1587 roku biskupstwo zniesiono i ostatecznie sekularyzowano.
Po 1577 roku opiekę nad katolikami w diecezji pomezańskiej pełnili biskupi chełmińscy. W 1601 roku papież Klemens VIII dokonał inkorporacji katolickiej diecezji pomezańskiej do diecezji chełmińskiej.
Biskupstwo tytularne
[edytuj | edytuj kod]W 2014 ustanowione zostało tytularne biskupstwo pomezańskie.
Biskupi tytularni
[edytuj | edytuj kod]Informacja na podstawie Catholic-Hierarchy.org[9]
| Lp. | Biskup | Funkcja | Od | Do |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Adam Wodarczyk | biskup pomocniczy archidiecezji katowickiej | 13 grudnia 2014 |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- Zenon Hubert Nowak: Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach: Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku. Toruń: 2000. ISBN 83-87639-26-5.
- ↑ Pomezania (Titular See) [Catholic-Hierarchy] [online], www.catholic-hierarchy.org [dostęp 2026-03-11] (ang.).
- ↑ Titular See of Pomezania, Poland 🇵🇱 [online], GCatholic [dostęp 2026-03-11] (ang.).
- ↑ Pomezania (Titular See) [Catholic-Hierarchy] [online], www.catholic-hierarchy.org [dostęp 2026-09-01].
- ↑ Bp Adam Wodarczyk. archidiecezjakatowicka.pl, 2019-06-25. [dostęp 2023-08-23].
- ↑ A. Radzimiński, Podziały kościelne, [w:] Z.H. Nowak (red.), Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku, Toruń 2000, s. 73.
- ↑ Tadeusz Wiśniewski: Katedra i zamek kapituły biskupstwa pomezańskiego w Kwidzynie. Przewodnik. Kwidzyn: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kwidzyńskiej, 1994, s. 28.
- ↑ Konrad Eubel, Wilhelm Gulik: Hierarchia Catholica Medii et Recentioris Aevi, vol. III, Münster 1923, s. 277.
- ↑ https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d3p44.html