Biskupi chełmscy (Kościół łaciński)
Biskupi chełmscy – łacińska katolicka diecezja chełmska istniała od połowy XIV w. do 1805, a faktycznie do 1807 (z powodu opóźnienia wykonania bulli papieskiej wywołanego wojną).
Łacińscy biskupi chełmscy byli senatorami I Rzeczypospolitej. Zajmowali dziesiąte miejsce wśród senatorów duchownych, a po unii lubelskiej trzynaste. W latach 1594–1617 byli wieczystymi wielkimi kanclerzami Akademii Zamojskiej. Kilku było podkanclerzymi koronnymi. Na 45 ordynariuszy, 28 awansowało na ważniejsze w hierarchii biskupstwa. Dwóch zostało później prymasami Polski, a jeden prymasem Królestwa Polskiego. 17 umarło, będąc biskupami chełmskimi. Siedzibą biskupów był Chełm, a w latach 1490–1664 i 1773–1805 Krasnystaw. Główną rezydencją biskupią był pałac w Skierbieszowie, dogodnie położony pomiędzy Chełmem, Krasnymstawem i Zamościem.
W 2009 papież Benedykt XVI ustanowił Chełm stolicą tytularną[1]. Tytularnym biskupem chełmskim 20 kwietnia 2013 został mianowany Stanisław Jamrozek, biskup pomocniczy archidiecezji przemyskiej.
Biskupi Ordynariusze
[edytuj | edytuj kod]| Lata urzędowania | Biskup | Uwagi | |
|---|---|---|---|
| 1358–1365 | Tomasz z Sienna | nie objął urzędu, późniejszy biskup pomocniczy krakowski | |
| ok. 1380–1416 | Stefan ze Lwowa | biskup pomocniczy poznański i sufragan włocławski | |
| 1417–1452 | Jan Biskupiec | ||
| 1452–1462 | Jan Kraska | ||
| 1463–1479 | Paweł z Grabowa | ||
| 1480–1484 | Jan Kaźmierski | późniejszy biskup przemyski | |
| 1484–1486 | Jan z Targowiska | ||
| 1490–1505 | Maciej ze Starej Łomży | wcześniej biskup kamieniecki, przeniósł siedzibę diecezji do Krasnegostawu | |
| 1505-1510 | Mikołaj Kościelecki | ||
| 1518–1538 | Jakub Buczacki | późniejszy biskup płocki, sekretarz króla Aleksandra Jagiellończyka | |
| 1538–1539 |  |
Sebastian Branicki | wcześniej biskup kamieniecki, późniejszy biskup poznański |
| 1539–1541 |  |
Samuel Maciejowski | późniejszy biskup płocki i krakowski, sekretarz króla Zygmunta Starego |
| 1542–1543 |  |
Mikołaj Dzierzgowski | Późniejszy biskup włocławski, arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski |
| 1543–1545 |  |
Jan Dziaduski | wcześniej biskup margaryteński, kamieniecki, sufragan włocławski, późniejszy biskup przemyski |
| 1545–1546 |  |
Andrzej Zebrzydowski | wcześniej biskup kamieniecki, późniejszy biskup włocławski i krakowski, sekretarz króla Zygmunta Starego |
| 1546–1551 | Jan Drohojowski | późniejszy biskup kujawski | |
| 1551–1561 |  |
Jakub Uchański | późniejszy biskup włocławski, arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski i Litwy, interrex po śmierci Zygmunta Augusta i ucieczce Henryka Walezego |
| 1561–1562 | Mikołaj Wolski | późniejszy biskup kujawski, sekretarz króla Zygmunta Augusta | |
| 1562–1577 | Wojciech Staroźrebski Sobiejuski | sekretarz króla Zygmunta Starego, późniejszy biskup przemyski | |
| 1578-1587 | Adam Pilchowski | sekretarz króla Stefana Batorego | |
| 1590–1591 |  |
Wawrzyniec Goślicki | późniejszy biskup przemyski i poznański, sekretarz króla Zygmunta Augusta |
| 1591–1600 | .jpg) |
Stanisław Gomoliński | organizator Akademii Zamojskiej, budowniczy pałacu biskupów chełmskich w Krasnymstawie, późniejszy biskup łucki |
| 1601–1621 | Jerzy Zamoyski | zreorganizował diecezję chełmską | |
| 1621–1627 |  |
Maciej Łubieński | późniejszy biskup poznański, kujawski, arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski i Litwy, fundator kaplicy Matki Bożej na Jasnej Górze |
| 1627–1640 | Remigiusz Koniecpolski | sekretarz króla Zygmunta III Wazy | |
| 1641–1644 |  |
Paweł Piasecki | wcześniej biskup kamieniecki, późniejszy biskup przemyski, sekretarz króla Zygmunta III Wazy |
| 1644–1657 | Stanisław Pstrokoński | uznał objawienia w Krasnobrodzie | |
| 1658–1667 | .jpg) |
Tomasz Leżeński | późniejszy biskup łucki |
| 1667–1669 | Jan Różycki | sekretarz królów Władysława IV Wazy i Jana Kazimierza | |
| 1670–1673 | Krzysztof Jan Żegocki | Polityk i partyzant podczas potopu szwedzkiego, wojewoda inowrocławski, święcenia przyjął po śmierci żony | |
| 1673–1676 |  |
Stanisław Kazimierz Dąmbski | późniejszy biskup łucki (budowniczy katedry), płocki, kujawski i krakowski (zmarł przed objęciem urzędu) |
| 1677–1696 | Stanisław Jacek Święcicki | wcześniej biskup sufragan żmudzki, późniejszy biskup chełmiński (zmarł przed objęciem urzędu) | |
| 1699–1705 | Mikołaj Michał Wyżycki | przebudował rezydencję biskupów chełmskich w Skierbieszowie | |
| 1705–1710 |  |
Kazimierz Łubieński | późniejszy biskup krakowski |
| 1710–1712 | Teodor Wolff von Ludinghausen | wcześniej biskup inflancki | |
| 1713–1719 |  |
Krzysztof Jan Szembek | późniejszy biskup przemyski, warmiński, koronował obraz MB Częstochowskiej na Jasnej Górze |
| 1719–1724 |  |
Aleksander Antoni Fredro | późniejszy biskup przemyski |
| 1725–1733 | Jan Feliks Szaniawski | wcześniej biskup pomocniczy lwowski | |
| 1736–1753 |  |
Józef Eustachy Szembek | późniejszy biskup płocki |
| 1753–1765 | Walenty Franciszek Wężyk | późniejszy biskup przemyski | |
| 1765–1771 |  |
Feliks Paweł Turski | późniejszy biskup łucki i krakowski |
| 1771–1780 |  |
Antoni Onufry Okęcki | późniejszy biskup poznański |
| 1780–1781 | Jan Alojzy Aleksandrowicz | wcześniej biskup koadiutor diecezji chełmskiej | |
| 1781–1790 | Maciej Grzegorz Garnysz | wcześniej biskup pomocniczy kujawski | |
| 1790–1805 |  |
Wojciech Józef Skarszewski | za jego urzędowania biskupstwo chełmskie przekształcono w biskupstwo lubelskie; późniejszy biskup lubelski, arcybiskup metropolita warszawski, Prymas Królestwa Polskiego |
Biskupi Koadiutorzy
[edytuj | edytuj kod]| Lata urzędowania | Biskup | Uwagi |
|---|---|---|
| 1775–1780 | Jan Alojzy Aleksandrowicz | późniejszy ordynariusz diecezji chełmskiej |
Biskupi pomocniczy
[edytuj | edytuj kod]| Lata urzędowania | Biskup | Uwagi |
|---|---|---|
| 1622–1643 | Abraham Śladkowski | |
| 1644–1676 | Mikołaj Świrski | |
| 1696–1720 | Jan Dłużewski | |
| 1721–1723 | Walenty Konstanty Czulski | |
| 1724–1725 | Michał de la Mars | |
| 1727–1738 | Józef Olszański | |
| 1738–1741 | Józef Antoni Łaszcz | późniejszy biskup koadiutor kijowski |
| 1748–1757 | Jan Chryzostom Krasiński | |
| 1760–1775 | Dominik Józef Kiełczewski | |
| 1775–1788 | Melchior Jan Kochnowski | faktyczny zarządca diecezji za czasów urzędowania biskupa Macieja Garnysza |
| 1780–1781 | Maciej Grzegorz Garnysz | późniejszy biskup ordynariusz chełmski |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Chełm biskupią stolicą tytularną. opoka.org.pl, 2009-03-03. [dostęp 2013-06-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ Daty nominacji według Encyklopedia katolicka Tom 2, Lublin 1995, ISBN 83-86668-02-4
- ↑ Daty nominacji według Encyklopedia katolicka Tom 2, Lublin 1995, ISBN 83-86668-02-4
- ↑ Daty nominacji według Encyklopedia katolicka Tom 2, Lublin 1995, ISBN 83-86668-02-4
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Diecezja chełmska [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2013-06-22] (ang.).
- Chełmskie biskupstwo tytularne [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2013-06-22] (ang.).