Bea Arthur

Bea Arthur
	; Bea Arthur (1973)
Imię i nazwisko	Bernice Phyllis Frankel
Data i miejsce urodzenia	13 maja 1922 ; Nowy Jork
Data i miejsce śmierci	25 kwietnia 2009 ; Los Angeles
Zawód	aktorka
Współmałżonek	Robert Alan Aurthur; (1944–1947; rozwód); Gene Saks; (1950–1978; rozwód)
Lata aktywności	1947–2009
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bea Arthur właśc. Bernice Phyllis Frankel (ur. 13 maja 1922 w Nowym Jorku, zm. 25 kwietnia 2009 w Los Angeles) – amerykańska aktorka. Laureatka nagrody Tony za rolę Very Charles w musicalu Mame (1966)^[1] oraz dwóch nagród Emmy w 1977 za rolę tytułową Maude Findlay w sitcomie stacji CBS Maude (1972–1978) i w 1988 za postać Dorothy Zbornak w sitcomie NBC Złotka (1985–1992)^[2].

Życiorys

Urodziła się w nowojorskiej dzielnicy Brooklyn^[3], w rodzinie żydowskiej jako córka Rebekki (z domu Pressner, urodzonej w Austrii) i Philipa Frankela (urodzonego w Polsce)^[4]^[5], właścicieli domów towarowych w Cambridge w Massachusetts^[6]. Wychowywała się ze starszą siostrą Gertrude i młodszą siostrą Marian.

Podczas II wojny światowej zaciągnęła się jako jedna z pierwszych kobiet do żeńskiej rezerwy Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych. Po podstawowym szkoleniu służyła jako maszynistka w kwaterze głównej piechoty morskiej w Waszyngtonie. W latach 1944–1945 Frankel pracował jako kierowca ciężarówki i dyspozytor w bazie lotniczej Korpusu Piechoty Morskiej Cherry Point w Północnej Karolinie^[5].

Po odbyciu służby uczęszczała przez rok do Franklin School of Science and Arts w Filadelfii, gdzie uzyskała wykształcenie technika laboratoryjnego. Po stażu w miejscowym szpitalu, zdecydowała się nie pracować w wyuczonej profesji. W 1947 wyjechała do Nowego Jorku, aby zapisać się do tamtejszej szkoły aktorskiej Dramatic Workshop of The New School, gdzie kształciła się pod okiem Erwina Piscatora.

W 1954 jej pierwszy wielki przełom nastąpił, gdy otrzymała rolę Lucy Brown w spektaklu off-broadwayowskim Opera za trzy grosze^[7] u boku Lotte Lenyi^[6]. W 1964 odniosła sukces w roli Yente Swatki w broadwayowskim widowisku Skrzypek na dachu^[8]^[9].

Życie prywatne

Była dwukrotnie zamężna. W latach 1947–1948 jej pierwszym mężem był Robert Alan Arthur. 28 maja 1950 wyszła za mąż za reżysera Gene’a Saksa, adoptowali dwoje synów: Matthew (ur. 1961) i Daniela (ur. 1964)^[10]. 27 czerwca 1978 doszło do rozwodu.

Śmierć

Zmarła 25 kwietnia 2009 na raka płuc w swoim domu w Brentwood w Los Angeles w wieku 86 lat^[11].

Filmografia (wybór)

Filmy

1959: That Kind of Woman jako Kobieta-żołnierz
1974: Mame (musical) jako Vera Charles
1981: Historia świata: Część I jako Dole, pracowniczka biurowa
1988: My First Love jako Jean Miller
2000: Wrogowie śmiechu jako Matka Paula

Seriale

1972–1978: Maude jako Maude Findlay
1976–1979: Saturday Night Live
1985–1992: Złotka jako Dorothy Zbornak
1997: Świat według Dave’a jako Mel Bloom
1998: Ellen – w roli samej siebie
1999: Rekiny i płotki – w roli samej siebie
2000: Zwariowany świat Malcolma jako Pani White
2001: Futurama jako Femputer (głos)
2001: Today (program telewizyjny NBC)
2002: Good Morning America
2002: The Daily Show
2005: Pohamuj entuzjazm jako matka Larry’ego

Przypisy

↑ Bea Arthur Awards. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).
↑ Bea Arthur. Emmys. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).
↑ Bea Arthur. Rotten Tomatoes. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).
↑ Bob Hufford: Bea Arthur (1922–2009). Find a Grave. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).
1 2 #VeteranOfTheDay Marine Veteran Bea Arthur - VA News [online], 3 marca 2020 [dostęp 2024-05-01] (ang.).
1 2 Arthur, Bea 1922–. Encyclopedia.com. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).
↑ Bea Arthur. Internet Off-Broadway Database. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).
↑ Before Stage and Screen, Bea Arthur Shined as a Marine [online], U.S. Department of Defense [dostęp 2024-05-01] (ang.).
↑ Bea Arthur. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).
↑ LouL. Haviland LouL., More Articles:M.A.: TV More Articles:M.A.:, 2020 Published on March 9, 'The Golden Girls': Bea Arthur’s Son Recalls Growing Up With Her [online], Showbiz Cheat Sheet, 9 marca 2020 [dostęp 2022-05-11] (ang.).
↑ StevenS. Korn StevenS., Beatrice Arthur, 'Golden Girls' star, dies at 86, „Entertainment Weekly”, 25 kwietnia 2009 [dostęp 2026-04-05] (ang.).

Linki zewnętrzne

Bea Arthur (1922–2009) w bazie IMDb (ang.)
Bea Arthur w bazie Filmweb
Bea Arthur w bazie Notable Names Database (ang.)
Beatrice Arthur w bazie Discogs.com (ang.)

[1] Bea Arthur Awards. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).

[emmy-2] Bea Arthur. Emmys. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).

[3] Bea Arthur. Rotten Tomatoes. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).

[find-4] Bob Hufford: Bea Arthur (1922–2009). Find a Grave. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).

[ba-5] 1 2 #VeteranOfTheDay Marine Veteran Bea Arthur - VA News [online], 3 marca 2020 [dostęp 2024-05-01] (ang.).

[ency-6] 1 2 Arthur, Bea 1922–. Encyclopedia.com. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).

[7] Bea Arthur. Internet Off-Broadway Database. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).

[8] Before Stage and Screen, Bea Arthur Shined as a Marine [online], U.S. Department of Defense [dostęp 2024-05-01] (ang.).

[9] Bea Arthur. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-05]. (ang.).

[lu-10] LouL. Haviland LouL., More Articles:M.A.: TV More Articles:M.A.:, 2020 Published on March 9, 'The Golden Girls': Bea Arthur’s Son Recalls Growing Up With Her [online], Showbiz Cheat Sheet, 9 marca 2020 [dostęp 2022-05-11] (ang.).

[11] StevenS. Korn StevenS., Beatrice Arthur, 'Golden Girls' star, dies at 86, „Entertainment Weekly”, 25 kwietnia 2009 [dostęp 2026-04-05] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]