Paul Erdős
| Paul Erdős | ||
|---|---|---|
 | ||
| Persoonlijke gegevens | ||
| Titulatuur/graad | doctor | |
| Geboortedatum | 26 maart 1913[1] | |
| Geboorteplaats | Boedapest | |
| Overlijdensdatum | 20 september 1996[1] | |
| Overlijdensplaats | Warschau[2] | |
| Academische achtergrond | ||
| Alma mater | Loránd Eötvös-universiteit (Doctor of Philosophy – 1930 – 1934),[3] Saint Stephen High School (1926 – 1930)[4] | |
| Proefschrift | Über die Primzahlen gewisser arithmetischer Reihen | |
| Promotor | Lipót Fejér | |
| Wetenschappelijk werk | ||
| Vakgebied | kansrekening, combinatoriek, grafentheorie, getaltheorie, verzamelingenleer, reële analyse, meetkunde, wiskunde, discrete wiskunde, analyse | |
| Erkenning en lidmaatschap | ||
| Lid van | Royal Society, Hongaarse Academie van Wetenschappen (1956 – 1962), American Academy of Arts and Sciences, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Amerikaanse Nationale Wetenschapsacademie (1980), Poolse Academie van Wetenschappen | |
| Opgenomen in | The Martians | |
Paul Erdős (Boedapest, 26 maart 1913 – Warschau, 20 september 1996) was een wiskundige, die samen met honderden medeauteurs heeft gewerkt aan vraagstukken op het gebied van combinatoriek, grafentheorie, getaltheorie, analyse, numerieke wiskunde, verzamelingenleer en kansrekening. Hij heeft in totaal grofweg 1 500 wetenschappelijke artikelen geschreven.[5]
Erdős' Hongaarse naam is Erdős Pál, [ˈɛrdøːʃ paːl]?. Erdős spreek je uit als Erdeusj met de klemtoon op de eerste lettergreep.
Biografie
[bewerken | brontekst bewerken]Zijn ouders waren niet-praktiserende joden. De joodse gemeenschap in Boedapest van die tijd heeft ten minste vijf opmerkelijke wetenschappers voortgebracht naast Erdős: de natuurkundige Eugene Wigner, de natuurkundige en politicus Edward Teller, de scheikundige, natuurkundige en politicus Leó Szilárd, de wiskundige John von Neumann en de filosoof Georg Lukács.
Erdős gaf al jong blijk van zijn talent als wonderkind en werd door zijn leeftijdsgenoten al gauw beschouwd als wiskundig genie. Hij ging naar school naar het Sint-Stefansgymnasium.
Hoewel hij beroemd was en veel prijzen ontving, heeft hij een groot deel van zijn leven als dakloze doorgebracht, aangezien hij voortdurend onderweg was van de ene naar de andere wetenschappelijke conferentie en over de hele wereld bij zijn collega's logeerde. Typerend voor hem was om aan te bellen bij een collega en te zeggen: Mijn brein staat open, om vervolgens een paar dagen te blijven logeren, samen enkele artikelen te schrijven en weer te vertrekken. Hij hechtte weinig waarde aan materiële zaken en gaf het grootste deel van het geld dat hij ontving bij prijzen aan anderen en aan goede doelen.
Een van zijn gevleugelde uitspraken was:
- Een wiskundige is een machientje dat koffie omzet in stellingen
Sommige bronnen wijzen dit citaat aan Rényi toe. Hij begon na 1971 amfetamine te slikken, ondanks de bezorgdheid van zijn vrienden, die met hem om 500 dollar wedden dat hij geen maand met de amfetamine zou kunnen stoppen. Hij won de weddenschap, maar beklaagde zich erover dat de wiskunde een vertraging van een maand had opgelopen:
- Als ik vroeger naar een leeg vel papier keek, zaten mijn hersenen vol ideeën, tegenwoordig zie ik alleen maar een leeg vel papier.
Hij hervatte zijn oude gewoonte weer toen hij de weddenschap had gewonnen.
Hij had een eigenaardig taalgebruik. 'Het Boek' was een denkbeeldig boek waarin God de beste en meest elegante bewijzen voor wiskundige stellingen had opgeschreven. Hij was niet gelovig en noemde God de Opperste Fascist, hij noemde kinderen epsilons, vrouwen waren bazen en mannen slaven. Mensen die geen wiskundig onderzoek meer deden, waren dood, overledenen waren weg en college geven noemde hij preken. Zijn grafschrift moest volgens hem luiden:
- Eindelijk word ik niet meer dommer.
Hij was in verschillende landen lid van de Academie van wetenschappen, van Hongarije in 1956, Verenigde Staten in 1979, India in 1988 en het Verenigd Koninkrijk in 1989, waaronder hij bij verscheidene tot erelid was benoemd. Hij kreeg eredoctoraten van 15 universiteiten. Hij deelde de Wolfprijs 1983/84 voor de wiskunde met Shiing-Shen Chern en kreeg in Hongarije de Kossuth-prijs en de Staatsprijs.
Erdős' wiskunde
[bewerken | brontekst bewerken]Erdős' hoge productiviteit blijkt uit het feit dat hij ongeveer 1 500 wetenschappelijke artikelen heeft geproduceerd, de meeste in samenwerking met anderen. Hij heeft met ongeveer 500 collega's samengewerkt, beschouwde wiskundig onderzoek als een sociale bezigheid en heeft zo de manier van wiskunde beoefenen blijvend veranderd. Hij hield zich in de eerste plaats bezig met getaltheorie, combinatoriek, verzamelingenleer, analyse en kansrekening, maar droeg bij aan bijna alle deelgebieden van de wiskunde.
Hij startte het onderzoek naar verschijnselen die in de Ramsey-theorie[6] zijn verenigd en verrichtte baanbrekend werk inzake de toepassing van stochastische methoden.
Vanwege zijn enorme productiviteit hebben zijn vrienden als grapje het erdősgetal bedacht. Erdős heeft het Erdősgetal 0 omdat hij nu eenmaal zichzelf is, zijn directe mede-auteurs kregen erdősgetal 1 en zij die met deze mede-auteurs hebben gepubliceerd erdősgetal 2 enzovoort.
Erdős heeft samengewerkt met Béla Bollobás, Fan Chung, Ron Graham, Carl Pomerance, Richard Rado, Alfréd Rényi, Endre Szemerédi en vele andere wiskundigen.
Naar Erdös genoemd
[bewerken | brontekst bewerken]- Erdős-Woods-getal
- Stelling van Erdös-Mordell
- Stelling van Erdős en Gallai
- Vermoeden van Erdős-Straus
Voetnoten
- 1 2 BnF-normbestand; geraadpleegd op: 24 januari 2016; BnF-identificatiecode: 12371592h.
- ↑ Nationaal Normbestand van Duitsland; geraadpleegd op: 24 januari 2016; GND-identificatiecode: 118994050.
- ↑ MacTutor Historisch Wiskundig archief.
- ↑ https://books.google.cat/books?id=FnrnCAAAQBAJ&pg=PA4; pagina('s): 4.
- ↑ L Babai, C Pomerance en P Vértesi. The Mathmatics of Paul Erdös, januari 1998.
voor de American Mathematical Society - ↑ (en) Weisstein, Eric W., Ramsey Theory. MathWorld (23 november 1999). Gearchiveerd op 23 november 2025. Geraadpleegd op 30 januari 2026. “The mathematical study of combinatorial objects in which a certain degree of order must occur as the scale of the object becomes large. Ramsey theory is named after Frank Plumpton Ramsey, who did seminal work in this area before his untimely death at age 26 in 1930. The theory was subsequently developed extensively by Erdős.”
Boeken
- P Hoffman. De man die van getallen hield, 1999, ISBN 90-351-2047-7
- B Schechter. My brain is open, 2000, biografie, ISBN 0-684-85980-7
Websites
- MacTutor. Paul Erdös. gearchiveerd, geschreven door JJ O'Connor en EF Robertson.
- N is a Number: a portrait of Paul Erdos, 1993. video
