Groep (sociologie)

Het vrolijke huisgezin, Jan Steen, 1668.
Het gezin is in sociologische zin de belangrijkste primaire groep, met zijn eigen waarden, normen en gedragspatronen.

Een groep is een verzameling van twee of meer menselijke individuen, die met elkaar omgaan. Dit kan zijn omdat zij zich met elkaar identificeren, of omdat zij een gezamenlijk doel hebben.

Sociale identiteit is het bewustzijn van een individu tot een bepaalde groep te behoren, én het door anderen ook als zodanig behandeld worden. Een dergelijke groep heeft een (gewenst) zelfbeeld, en wordt door anderen als uniek onderscheiden. Het zelfbeeld van een groep hoeft niet overeen te komen met het beeld dat buitenstaanders ervan hebben, dat vaak gekenmerkt wordt door stereotypes.

Vaak maakt een individu onderdeel uit van meerdere sociale groepen, waarbij wel onderscheid wordt gemaakt tussen primaire en secundaire groepen. In de eerste onderhouden de leden persoonlijke en duurzame relaties, terwijl de relatie in het tweede geval formeler en doelgerichter is. Secundaire groepen kunnen ook veel groter zijn.

Iedere groep heeft een sociale structuur, waarin elk individu een eigen sociale positie en rol heeft. Bij elke rol hoort een bepaald gedrag, volgens bepaalde sociale regels of conventies. Het naleven hiervan wordt versterkt door sociale controle en internalisering, het proces waarbij het individu zich de groepsconventies eigen maakt. Door de internalisering (verinnerlijking) van deze regels, zullen deze na verloop van tijd niet meer worden beschouwd als van buitenaf opgelegd, maar als richtlijnen die men zelf heeft gekozen. Deze verinnerlijking bepaalt mede het sociaal handelen van het individu.

Waarden variëren tussen samenlevingen onderling, maar ook daarbinnen, bijvoorbeeld tussen sociale klassen. Daarnaast variëren waarden door de tijd heen, doordat een maatschappij zich ontwikkelt. Afwijkend gedrag, het niet voldoen aan bepaalde normen, is van invloed op de sociale status en de sociale acceptatie van het individu, en kan tot sociale uitsluiting leiden.

Andere verzamelingen

Een sociaal aggregaat op het strand van Scheveningen.

Niet alle verzamelingen van mensen worden als groepen beschouwd. Zo is een aggregaat een aantal mensen dat zich toevallig op dezelfde plaats bevindt, maar zichzelf niet als groep ziet. Er is geen gezamenlijk doel, maar er kan wel sprake zijn van interactie.

Robert K. Merton

Merton onderscheidde drie groeperingen, respectievelijk de:

• groep,
• collectiviteit en de
• sociale categorie.

Een collectiviteit is een groep die dusdanig groot is, dat niet alle leden interactie met elkaar hebben, maar waarbij nog wel sprake is van gedeelde waarden, doelen en saamhorigheid. Bij een sociale categorie worden nog slechts enkele kenmerken gedeeld, maar is er geen of nauwelijks sprake van een onderlinge relatie of binding.

Samenscholing

Samenscholing is het bij elkaar komen van een aantal mensen op een openbare plaats. Soms geldt een samenscholingsverbod, bijvoorbeeld om overlast of onveiligheid tegen te gaan.

Verder bepaalt de Gemeentewet dat aan een persoon een groepsverbod kan worden opgelegd: een verbod om zich in een of meer publiek toegankelijke delen van de gemeente, zonder redelijk doel, met meer dan drie andere personen op te houden. Voor de maximaal toegestane groepsgrootte bij een opgelegd groepsverbod, geldt de APV, en het achterliggende beleid van de betreffende gemeente.

Literatuur

• Hoof, J.J.B.M. van; Ruysseveldt, J. Van (red.) (1996): Sociologie en de moderne samenleving: maatschappelijke veranderingen van de industriële omwenteling tot in de 21ste eeuw, Boom.
• Macionis, J.J.; Peper, A.; Leun, J.P. van der (2010): De samenleving. Kennismaking met de sociologie, Pearson Education.
• Vincke, J. (2007): Sociologie. Een klassieke en hedendaagse benadering, Academia Press.

Bronnen, noten en/of referenties