ഉള്ളടക്കത്തിലേക്ക് പോവുക

വഡോദര

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.
Vadodara
Baroda
Metropolis
Clockwise from top:
Lakshmi Vilas Palace, Khanderao Market, Central Bus Terminal, Vadodara Airport, Nyay Mandir, Baroda Museum, Pratap Vilas Palace
വിളിപ്പേരുകൾ: 
Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art)
Vadodara is located in Gujarat
Vadodara
Vadodara
Location within the Indian state of Gujarat
Vadodara is located in India
Vadodara
Vadodara
Location within India
Coordinates: 22°18′N 73°12′E / 22.300°N 73.200°E / 22.300; 73.200
Country India
State Gujarat
DistrictVadodara
സർക്കാർ
 • തരംMunicipal Corporation
 • ഭരണസമിതിVadodara Municipal Corporation
 • MayorPinkyben Nirajbhai Soni[1] (BJP)
 • Deputy MayorChiragbhai Dilipbhai Barot[1]
വിസ്തീർണ്ണം
[2]
 • Metropolis
420.33 ച.കി.മീ. (162.29 ച മൈ)
ഉയരം
35.5 മീ (116.5 അടി)
ജനസംഖ്യ
 (2022 [അവലംബം ആവശ്യമാണ്])[3]
 • Metropolis
31,00,260 [അവലംബം ആവശ്യമാണ്]
 • റാങ്ക്20th (3rd in Gujarat)
 • മെട്രോപ്രദേശം
3.50 million
 • Metro rank
22nd
DemonymBarodian
സമയമേഖലUTC+5:30 (IST)
PIN
390 0XX
Telephone code(91)265
ISO 3166 കോഡ്ISO 3166-2:IN
വാഹന രജിസ്ട്രേഷൻGJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural)
Literacy Rate94.5%
Legislature Strength76[2]
Lok Sabha constituencyVadodara[4]
Vidhan Sabha constituency10[5]
ClimateTropical savanna (Köppen: Aw)
Urban planning agencyVUDA
വെബ്സൈറ്റ്www.vmc.gov.in

ഗുജറാ‍ത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് വഡോദര (Gujarati: વડોદરાⓘ, Marathi: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് ബഡോദ (ഗുജറാത്തി: બરોડા) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് [6] ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ അഹമ്മദാബാദ്, സൂറത്ത് എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ് മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അഹമ്മദാബാദിന്റെ തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം വഡോദര ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനമാണ്.

ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.[7] ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ് പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാലയും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.[8]

പദോൽപ്പത്തി

[തിരുത്തുക]
Street scene in Baroda (circa 1880)

ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.[9]തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര .

2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.[10] ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്.

1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി.

ചരിത്രം

[തിരുത്തുക]

ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം

[തിരുത്തുക]

ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.[11]:79

ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം

[തിരുത്തുക]

ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.[11]:80–2 ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.[11]:82–3 ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.[11]:82വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.[11]:83–4

ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക്

[തിരുത്തുക]

11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. [11]:85–6

1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.[11]:85–6

ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.[11]:86

ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ്

[തിരുത്തുക]

ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി.

1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക് ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.[11]:87–9

ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ്

[തിരുത്തുക]

ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.[11]:90

1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.[11]:92

മുഗൾ സാമ്രാജ്യം

[തിരുത്തുക]

1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.[11]:93–4

1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.[11]:94–5

ഭൂമിശാസ്ത്രം

[തിരുത്തുക]

പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.[12]

കാലാവസ്ഥ

[തിരുത്തുക]

വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്.

നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.[13]2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.[14]വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.[15] രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.[16]

Vadodara Airport (1991-2020, extremes 1952-present) പ്രദേശത്തെ കാലാവസ്ഥ
മാസം ജനു ഫെബ്രു മാർ ഏപ്രി മേയ് ജൂൺ ജൂലൈ ഓഗ സെപ് ഒക് നവം ഡിസം വർഷം
റെക്കോർഡ് കൂടിയ °C (°F) 37.4
(99.3)		 40.6
(105.1)		 44.2
(111.6)		 45.9
(114.6)		 46.2
(115.2)		 45.6
(114.1)		 40.1
(104.2)		 39.1
(102.4)		 41.1
(106)		 41.4
(106.5)		 39.4
(102.9)		 37.2
(99)		 46.2
(115.2)
ശരാശരി കൂടിയ °C (°F) 29.4
(84.9)		 32.1
(89.8)		 36.5
(97.7)		 39.3
(102.7)		 40.1
(104.2)		 37.3
(99.1)		 32.6
(90.7)		 31.7
(89.1)		 33.2
(91.8)		 35.8
(96.4)		 33.8
(92.8)		 30.8
(87.4)		 34.4
(93.9)
ശരാശരി താഴ്ന്ന °C (°F) 13.2
(55.8)		 15.4
(59.7)		 19.7
(67.5)		 24.2
(75.6)		 27.4
(81.3)		 27.6
(81.7)		 26.1
(79)		 25.5
(77.9)		 25.2
(77.4)		 22.7
(72.9)		 18.0
(64.4)		 14.3
(57.7)		 21.6
(70.9)
താഴ്ന്ന റെക്കോർഡ് °C (°F) 2.8
(37)		 3.9
(39)		 9.3
(48.7)		 14.4
(57.9)		 19.4
(66.9)		 21.2
(70.2)		 22.2
(72)		 21.7
(71.1)		 18.1
(64.6)		 12.8
(55)		 6.0
(42.8)		 5.5
(41.9)		 2.8
(37)
വർഷപാതം mm (inches) 4.4
(0.173)		 0.0
(0)		 0.1
(0.004)		 1.3
(0.051)		 3.6
(0.142)		 128.8
(5.071)		 363.7
(14.319)		 316.1
(12.445)		 163.0
(6.417)		 15.5
(0.61)		 3.7
(0.146)		 2.0
(0.079)		 1,001.1
(39.413)
ശരാ. മഴ ദിവസങ്ങൾ 0.3 0.0 0.0 0.1 0.2 4.2 13.8 12.2 6.8 1.2 0.3 0.2 39.4
% ആർദ്രത 38 31 26 24 32 52 74 74 65 46 41 42 45
ഉറവിടം: India Meteorological Department[17][18][19]

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..[20]

ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം

[തിരുത്തുക]

2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു.

Ganesh Chaturthi Celebration
Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara

വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.[21]

Religions in Vadodara (2011)[22]
Hinduism
 
 85.39%
Islam
 
 11.20%
Jainism
 
 2.02%
Christianity
 
 0.82%
Sikhism
 
 0.45%
Other or not stated
 
 0.20%
Distribution of religions

വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% [22]

Historical population
YearPop.±%
1820 1,00,000—    
1865 1,40,000+40.0%
1881 1,01,800−27.3%
1891 1,16,400+14.3%
1901 1,03,790−10.8%
1911 99,345−4.3%
1921 94,712−4.7%
1931 1,12,860+19.2%
1941 1,53,301+35.8%
1951 2,11,407+37.9%
1961 3,09,716+46.5%
1968 4,00,700+29.4%
1971 4,67,487+16.7%
1981 7,34,473+57.1%
1991 10,31,346+40.4%
2001 13,38,244+29.8%
2011 16,70,806+24.9%
Source: [23][21]
United Way of Baroda Navratri Garba Festival

Languages of Vadodara (2011)[24]

  Gujarati (71.37%)
  Hindi (14.83%)
  Marathi (7.60%)
  Sindhi (1.91%)
  Others (4.29%)

2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.[24]

സാമ്പത്തികം

[തിരുത്തുക]

വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര.

ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.[25] L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.[26]

കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.[27]

ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.[28]

നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.[29]2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.[30]

പെട്രോകെമിക്കൽസ്

[തിരുത്തുക]

പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.[31]:651[32]:44

1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.[11]:335–6 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.[11]:335–6

1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും.

1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.[11]:337 അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.[33] ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:[33]

  • അക്രിലോണൈട്രൈൽ
  • സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ
  • ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ
  • പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ
  • എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ
  • ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ്
  • അക്രിലിക് ഫൈബർ
Khanderao Market – Vadodara Mahanagar Seva Sadan Building

ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.[11]:338

സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും

[തിരുത്തുക]
Vadodara City Officials
Mayor Pinky Soni
Municipal Commissioner Arun Mahesh Babu
Police Commissioner Narsimha N. Komar

വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.[34]

നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,[4] ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.[5] 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; [35]ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു.

  • തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19[2]
  • സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76[2]
  • ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826
  • സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38
  • ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300

പൗരഭരണം

[തിരുത്തുക]

2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. [36]1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. [37]തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. [38] വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.[39] അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.[40] 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [41]ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.[42]

നഗര ഭരണം

[തിരുത്തുക]

1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. [43]1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.[44]

Baroda Museum and Picture Gallery

മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്.

VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.[45]

1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.[46]

രാഷ്ട്രീയം

[തിരുത്തുക]
Raopura Tower

ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.[47] ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.[48]VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.[49][50] രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. [51]

ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.[52] സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. [53]യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. [54]എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.[55] മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.[56]

നിയമവും ക്രമസമാധാനവും

[തിരുത്തുക]

ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു.

വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ.

സംസ്കാരം

[തിരുത്തുക]
Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada

മ്യൂസിയങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്:

  • സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി
  • മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം
  • പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം
  • ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ്

പൗര സേവനങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്.

The Flora Clock at Sayaji Baug

ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്.

എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.[57]

നഗരാസൂത്രണം

[തിരുത്തുക]

വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.[2]

1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.[31]:652 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.

1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. [32]:45 ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.[31]:652

ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.[32]:45

ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. [32]:45ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു.

താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.[32]:45

ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം

[തിരുത്തുക]
Kalaghoda circle

വഡോദര നഗരത്തിലെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം അതിന്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിർവഹിക്കുന്നു. [58] എല്ലാ സോണൽ അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാർ, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാർ, വാർഡ് ഓഫീസർമാർ, സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടർമാർ എന്നിവർ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സമിതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അവർ ആഴ്ചതോറുമുള്ള SWM ഏകോപന യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി പരിഹാരത്തോടൊപ്പം തൂത്തുവാരൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ എന്നിവ വകുപ്പ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. എല്ലാ സോണൽ മേധാവികളും, അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാരും, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാരും മറ്റ് സാനിറ്ററി ജീവനക്കാരും പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 7 മുതൽ 11 വരെ ഫീൽഡിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മാലിന്യ നിർമാർജനത്തിന് ഒരു മാലിന്യ നിർമാർജന സംവിധാനവുമുണ്ട്, അത് മാലിന്യ പട്രോളിംഗ് നടത്തുകയും വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഫീസായി പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.[59]

ജലവിതരണം

[തിരുത്തുക]

നഗരത്തിന്റെ പ്രതിദിന ജലാവശ്യകത നിറവേറ്റുന്നതിനായി ശരാശരി 53.2 ദശലക്ഷം ഗാലൻ (240 ദശലക്ഷം ലിറ്റർ) വെള്ളം പ്രതിദിനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. [60] അതായത് ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം ഏകദേശം 38 ഗാലൻ (190 ലിറ്റർ) വെള്ളം ലഭിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ജലപ്രവർത്തന വകുപ്പാണ് പ്രധാനമായും ജലവിതരണം നടത്തുന്നത്. ഇതിനു പുറമെ സർദാർ സരോവർ നർമദ ലിമിറ്റഡ് പോലുള്ള മറ്റ് ഏജൻസികളും VMC-യിലേക്ക് നേരിട്ട് വെള്ളം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിന് ഗുജറാത്ത് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ്, ഗുജറാത്ത് വാട്ടർ സപ്ലൈ ആൻഡ് സീവറേജ് ബോർഡ്, വാട്ടർ ആൻഡ് സാനിറ്റേഷൻ മാനേജ്മെന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടവും ഉണ്ട്

Kalaghoda circle

നഗരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 16 ഉയരം കൂടിയ ജലസംഭരണി ടാങ്കുകളും ഒരു ബൂസ്റ്റർ സ്റ്റേഷനും വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ കുടിവെള്ള വിതരണം നടത്തുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിലൊന്നായ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 2019-ൽ താൽക്കാലികമായി ജലവിതരണം നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. [61][62][63]നർമദ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ സൾഫറിന്റെ അളവ് കൂടുതലാണെന്ന പരാതികൾ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജലവിതരണം പുനരാരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു ജലസ്രോതസ്സ് മാഹി നദിയാണ്. ഇവിടെ നിന്ന് വെള്ളം ഫ്രഞ്ച് കിണർ (French well) വഴി ശേഖരിക്കുന്നു. മണൽപാളികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വെള്ളമാണ് ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നത്. അജ്വ സരോവർ മറ്റൊരു കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സാണ്. ഇവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിമേത വാട്ടർ പ്യൂരിഫിക്കേഷൻ പ്ലാന്റിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷമാണ് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.[60]

2019 ജനുവരിയിൽ, വഡോദര നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള വാസസ്ഥല സമുച്ചയങ്ങളിലെ കടുത്ത കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി VUDAയും GWSSBയും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. താൽക്കാലിക നടപടിയായി പ്രതിദിനം 3 MLD (മില്യൺ ലിറ്റർ പ്രതിദിനം) വെള്ളം, മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് വിതരണം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ടിംബി കുളത്തിൽ നിന്നും നർമദ കനാലിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളം ഈ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ എത്തുന്നതുവരെ ഈ താൽക്കാലിക ജലവിതരണം തുടരാനായിരുന്നു പദ്ധതി.[64]

ഡ്രെയിനേജും മലിനജലവും

[തിരുത്തുക]

മലിനജല നിർമാർജനം

[തിരുത്തുക]
Nyay Mandir, Vadodara High Court

എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ ഡ്രെയിനേജ് പദ്ധതികൾ അഥവാ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. മലിനജല ശൃംഖല, മലിനജല പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ, മലിനജല പമ്പിംഗ് മെയിനുകൾ, മലിനജല ശുദ്ധീകരണം, ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലത്തിന്റെ നിർമാർജനം തുടങ്ങിയ സീവറേജ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ആസൂത്രണം, രൂപകൽപ്പന, ചെലവ് കണക്കാക്കൽ, ടെൻഡർ നടപടികൾ, നിർവഹണം, പ്രവർത്തനം, പരിപാലനം എന്നിവ ഈ വകുപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നു.[65]

2001-ൽ, VMC-യുടെ പരിധി 108.00 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (41.70 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയിരുന്നപ്പോൾ, മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം നഗരത്തിന്റെ 55% പ്രദേശത്തെയും നിലവിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 65% പേരെയും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) 1,425 കിലോമീറ്റർ (550 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിലുള്ള സീവറേജ് ശൃംഖലയ്ക്കും ഒൻപത് മലിനജല ശുദ്ധീകരണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുമായി സമഗ്രമായ സീവറേജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കി പ്രവർത്തിച്ചുവരികയായിരുന്നു.

2021-നെ ലക്ഷ്യമാക്കി തയ്യാറാക്കിയ ഈ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമായി, 159.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (61.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്ത് മലിനജല നിർമാർജനത്തിന്റെ കവറേജ് വിസ്തൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 55%-ൽ നിന്ന് 95%-മായും, ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 65%-ൽ നിന്ന് 93%-മായും ഉയർത്തുകയായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.[66]

വൈദ്യുതി

[തിരുത്തുക]

മധ്യ ഗുജറാത്ത് വിജ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (MGVCL) ആണ് ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തും വഡോദരയിലും പ്രധാന വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനി. Madhya Gujarat Vij Company Limited [67]കൂടാതെ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് ജലവൈദ്യുതിയും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനായി നദീതടത്തിലെ പവർഹൗസുകളിൽ 200 മെഗാവാട്ട് വീതമുള്ള ആറ് യൂണിറ്റുകളാണ് ഉള്ളത്.[68]

അഗ്നിശമനവും അടിയന്തര സേവനങ്ങളും

[തിരുത്തുക]

VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗമാണ് അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. BPMC നിയമത്തിലെ 285 മുതൽ 289 വരെയുള്ള വകുപ്പുകൾ അനുസരിച്ചാണ് ഈ അഗ്നിശമന വിഭാഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

VMC-യുടെ പരിധിക്കുള്ളിലും അതിന് പുറത്തുമായി നടത്തുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും തീ അണയ്ക്കുന്നതിനും VMC നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.[69]

VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗം അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമെ താഴെപ്പറയുന്ന അധിക സേവനങ്ങളും നൽകുന്നു:

  • ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ ലഭ്യമാക്കൽ
  • മതപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ
  • വിവാഹ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ
  • ആംബുലൻസ് സേവനം
  • മൃതശരീരം കൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള വാഹനം (Dead Body Carrier) ലഭ്യമാക്കൽ

ഗതാഗതം

[തിരുത്തുക]

മുംബൈയെ ഡൽഹിയുമായും മുംബൈയെ അഹമ്മദാബാദുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന റെയിൽ, റോഡ് പാതകളിലാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

വായു

[തിരുത്തുക]

വ്യോമഗതാഗതം

[തിരുത്തുക]

Vadodara Airport (IATA: BDQ) നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വഡോദരയ്ക്ക് മുംബൈ, ന്യൂഡൽഹി, ഹൈദരാബാദ്, ബെംഗളൂരു, പൂനെ, ഗോവ എന്നീ നഗരങ്ങളിലേക്ക് വിമാന സർവീസുകളുണ്ട്. നിലവിൽ എയർ ഇന്ത്യയും ഇൻഡിഗോയും വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് സർവീസുകൾ നടത്തുന്നു. വഡോദര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഒരു പുതിയ സംയോജിത അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനൽ നിർമ്മിക്കുകയും 2016 ഒക്ടോബറിൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഗുജറാത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടും, കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടുമാണ് വഡോദര വിമാനത്താവളം.[70][71][72][73][74]

റെയിൽവേ

[തിരുത്തുക]

ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ബോംബെ, ബറോഡ ആൻഡ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ റെയിൽവേ (BBCI) ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു വഡോദര. ഈ റെയിൽവേ 1861 ജനുവരിയിൽ നഗരത്തിലെത്തി.

1951 നവംബർ 5-ന്, BBCI റെയിൽവേ സൗരാഷ്ട്ര, രാജ്പുതാന, ജയ്പൂർ റെയിൽവേകളുമായി ലയിപ്പിച്ച് വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ രൂപീകരിച്ചു. [75]നിലവിൽ വഡോദര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ സോണിന്റെ ഭാഗമാണ്. വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ മെയിൻ ലൈനിലെ ഒരു പ്രധാന റെയിൽവേ ജംഗ്ഷനുമാണ് ഇത്.

നിർമാണത്തിലിരിക്കുന്ന മുംബൈ–അഹമ്മദാബാദ് ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ ഇടനാഴി, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാത, നിലവിലുള്ള വഡോദര ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഒരു സ്റ്റോപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കും. പുതിയ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാതയ്ക്ക് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനായി സ്റ്റേഷൻ നവീകരിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്.[76]

ബസ്

[തിരുത്തുക]

Vadodara Bus Station റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആൽമരത്തെ (വഡ്) പ്രതീകമാക്കി മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ മാർക്കറ്റ്, ഫുഡ് കോർട്ട്, മൾട്ടിപ്ലക്സ് തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്.

Baroda Cricket Association Stadium

സ്പോർട്സ്

[തിരുത്തുക]

വഡോദരയ്ക്ക് ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് ടീമായ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീമും, മോത്തി ബാഗ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയവും ഉണ്ട്. ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീം രഞ്ജി ട്രോഫി ആറ് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. [77]റിലയൻസ് സ്റ്റേഡിയം (IPCL സ്പോർട്സ് കോംപ്ലക്സ് ഗ്രൗണ്ട്) റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്വകാര്യ ക്രിക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ടാണ്. ഇവിടെ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (ODI) മത്സരങ്ങൾ നടക്കാറുണ്ട്.

ബറോഡയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധേയരായ ചില ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങൾ:

  • വിജയ് ഹസാരെ
  • അൻഷുമാൻ ഗെയ്ക്‌വാദ്
  • കിരൺ മോറെ
  • നയൻ മോംഗിയ
  • അതുൽ ബെഡാഡെ
  • ഇർഫാൻ പത്താൻ
  • യൂസഫ് പത്താൻ
  • ഹാർദിക് പാണ്ഡ്യ
  • ക്രുണാൽ പാണ്ഡ്യ
  • ദീപക് ഹൂഡ

ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്റ്റേഡിയം (BCA സ്റ്റേഡിയം), വഡോദര ഇന്റർനാഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയം അഥവാ കൊട്ടമ്പി സ്റ്റേഡിയം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 2024 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യയുടെയും വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിന്റെയും വനിതാ ടീമുകൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു വനിതാ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (Women's ODI) പരമ്പരയിലൂടെയാണ് സ്റ്റേഡിയം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളിൽ ഇത് ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷന്റെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടാണ്.

കൂടാതെ, ദേസറിൽ ഒരു സ്പോർട്സ് സർവകലാശാലയും സ്ഥാപിക്കാനുള്ള പദ്ധതിയുണ്ട്.

മീഡിയ

[തിരുത്തുക]

മാധ്യമങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

വഡോദര നഗരത്തിൽ അഞ്ച് പ്രാദേശിക FM റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകളുണ്ട്:

  • റേഡിയോ സിറ്റി — 91.1 MHz
  • റേഡിയോ മിർച്ചി — 98.3 MHz
  • റെഡ് FM — 93.5 MHz
  • ബിഗ് FM — 92.7 MHz
  • ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ – വിവിധ് ഭാരതി (ആകാശവാണി) — 93.9 MHz
    • റേഡിയോ സിറ്റി (91.1 MHz)**യുടെ “Rag Rag Ma Vadodara” എന്ന സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ വഡോദരയിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്. ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ AM ബാൻഡിലാണ് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നത്.[78]

സാറ്റലൈറ്റ് റേഡിയോ 2005-ൽ സമീപ നഗരമായ അഹമ്മദാബാദിൽ WorldSpace ആരംഭിച്ചു.[79]

വിദ്യാഭ്യാസം

[തിരുത്തുക]

വഡോദര ന്യൂസ് മാഗസിൻ (VNM) നഗരത്തിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. സന്ദേശ് ന്യൂസ് മറ്റൊരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്.

The Maharaja Sayajirao University of Baroda

വഡോദര നഗരത്തിൽ ബറോഡ ഹൈസ്കൂൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സ്കൂളുകളും കോളേജുകളും ഉണ്ട്. വിവിധ പഠനശാഖകളിലുള്ള ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര വിദ്യാർത്ഥികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും എത്യോപ്യ, സിംബാബ്‌വെ, മലാവി, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, കെനിയ തുടങ്ങിയ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളാണ് ഇവിടെ എത്തുന്നത്.[80]

1909-ൽ ബധിരർക്കായി ഒരു സ്കൂൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.[81]

സർവ്വകലാശാലകൾ

[തിരുത്തുക]

റഫറൻസുകൾ

[തിരുത്തുക]
  1. 1 2 "Vadodara Municipal Corporation". 16 June 2024. Archived from the original on 9 February 2014. Retrieved 1 October 2017.
  2. 1 2 3 4 5 "വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം" (PDF). വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ. Archived from the original (PDF) on 29 സെപ്റ്റംബർ 2007. Retrieved 29 ജൂലൈ 2007.
  3. ↑ Cities having population 1 lakh and above, Census 2011 Archived 23 ജൂലൈ 2013 at the Wayback Machine. censusindia.gov.in
  4. 1 2 "List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat". Gujarat Assembly. Archived from the original on 2 March 2005. Retrieved 1 October 2017.
  5. 1 2 "List of MLAs from Vadodara District". Gujarat Assembly. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 30 June 2007.
  6. ↑ "Urban Development, Gujarat". Government of Gujarat. Archived from the original on 2012-03-07. Retrieved 2007-06-14.
  7. ↑ "About Vadodara". www.baroda.com. Archived from the original on 11 April 2019. Retrieved 2019-04-11.
  8. ↑ Vadodara Municipal Corporation, archived from the original on 9 February 2014, retrieved 1 October 2017
  9. ↑ "NIDHI+". nidhi.tourism.gov.in. Retrieved 2025-03-29.
  10. ↑ "Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera". Collect Britain, British Library. 1781. Archived from the original on 28 September 2007. Retrieved 3 July 2007.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Rajyagor, S.B. (1979). Gujarat State Gazetteers: Vadodara. Ahmadabad: Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications. Retrieved 4 May 2023.
  12. ↑ "Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone". Gujarat State Disaster Management Authority. Archived from the original on 29 September 2007. Retrieved 23 August 2006.
  13. ↑ "Baroda, India (2~35 kilometers)". Archived from the original on 11 December 2013. Retrieved 6 August 2013.[better source needed]
  14. ↑ "Gujarat Floods 2005: Project Report" (PDF). International Association for Human Values and the Art of Living. 2005. Archived (PDF) from the original on 12 ജനുവരി 2016. Retrieved 2 നവംബർ 2015.
  15. ↑ "Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India". Archived from the original on 30 September 2016. Retrieved 26 November 2016.
  16. ↑ "Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010" (PDF). India Meteorological Department. Archived from the original (PDF) on 16 March 2014. Retrieved 16 March 2014.
  17. ↑ "Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010" (PDF). Climatological Normals 1981–2010. India Meteorological Department. January 2015. pp. 111–112. Archived from the original (PDF) on 5 February 2020. Retrieved 28 September 2020.
  18. ↑ "Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)" (PDF). India Meteorological Department. December 2016. p. M49. Archived from the original (PDF) on 5 February 2020. Retrieved 28 September 2020.
  19. ↑ "Climatological Tables 1991-2020" (PDF). India Meteorological Department. p. 21. Archived from the original (PDF) on 1 January 2023. Retrieved 1 January 2023.
  20. ↑ "Swachh Vayu Sarvekshan 2024" (PDF). Swachh Vayu Sarvekshan 2024. 7 September 2024. Archived from the original (PDF) on 14 September 2024. Retrieved 19 September 2024.
  21. 1 2 "District Census Handbook - Vadodara" (PDF). censusindia.gov.in. Registrar General and Census Commissioner of India. 2011.
  22. 1 2 "Population by Religion - Gujarat". censusindia.gov.in. Registrar General and Census Commissioner of India. 2011.
  23. ↑ "Historical Census of India". Archived from the original on 17 February 2013. Retrieved 23 March 2014.
  24. 1 2 "Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat". censusindia.gov.in. Registrar General and Census Commissioner of India. 2011.
  25. ↑ "L&T inaugurates knowledge city at Vadodara" (in ഇംഗ്ലീഷ്). 3 January 2009. Retrieved 2020-10-21.
  26. ↑ "L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara". The Economic Times (in ഇംഗ്ലീഷ്). 12 July 2012.
  27. ↑ "Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS". The Times of India (in ഇംഗ്ലീഷ്). 6 May 2022.
  28. ↑ "'Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project". The Hindustan Times (in ഇംഗ്ലീഷ്). 30 October 2022.
  29. ↑ "Financial Profiling of VMC and VUDA" (PDF). Archived from the original (PDF) on 22 October 2020. Retrieved 21 October 2020.
  30. ↑ "No tax hikes, VMC budget focuses on water supply". The Times of India (in ഇംഗ്ലീഷ്). 24 January 2020. Retrieved 2020-10-21.
  31. 1 2 3 Vasudeva, Bhawana (2023). "Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara". In Sharma, Utpal; R. Parthasarathy; Aparna (eds.). Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation. Routledge. pp. 648–55. ISBN 978-1-003-34244-1. Retrieved 11 May 2023.
  32. 1 2 3 4 5 Vasudeva, Bhawana (2021). "Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth". In Kateja, Alpana; Jain, Rashmi (eds.). Urban Growth and Environmental Issues in India. Singapore: Springer Nature. pp. 35–54. ISBN 978-981-16-4273-9. Retrieved 11 May 2023.
  33. 1 2 Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile. Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat. 1982. p. 382. Retrieved 11 May 2023.
  34. ↑ "Administrative Setup | District Vadodara, Government of Gujarat". Retrieved 2020-10-21.
  35. ↑ "Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls". The Hindu. Chennai, India. 14 December 2005. Archived from the original on 1 October 2007. Retrieved 9 July 2007.
  36. ↑ "Provisional UA Population- Census 2011" (PDF). Census India. Retrieved 21 October 2020.
  37. ↑ "VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)". www.findglocal.com. Retrieved 2020-10-21.
  38. ↑ "The History". History of Vadodara - Baroda. Retrieved 2020-10-21.
  39. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 26 October 2020. Retrieved 2020-10-21.
  40. ↑ "In-depth analysis of existing situation-VMC" (PDF). Archived from the original (PDF) on 24 October 2020. Retrieved 21 October 2020.
  41. ↑ "Residents not included in VMC, gram panchayat move high court". The Times of India. 18 Jun 2017. Retrieved 2020-10-21.
  42. ↑ "Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News". The Times of India. 26 Jun 2020. Retrieved 2020-10-21.
  43. ↑ "Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949" (PDF). Archived (PDF) from the original on 8 March 2022. Retrieved 21 October 2020.
  44. ↑ "Gujarat Provincial Municipal Corporations Act" (PDF). Archived (PDF) from the original on 24 February 2021. Retrieved 21 October 2020.
  45. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 20 October 2020. Retrieved 2020-10-21.
  46. ↑ "The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949" (PDF). January 2017. Retrieved 21 October 2020.
  47. ↑ "Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations". The Indian Express. 2015-12-03. Retrieved 2020-10-21.
  48. ↑ "Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat". DeshGujarat. 2015-12-04. Retrieved 2020-10-21.
  49. ↑ "Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001" (PDF). 2016-03-05. Archived from the original (PDF) on 2016-03-05. Retrieved 2020-10-22 – via web.archive.org.
  50. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 27 October 2020. Retrieved 2020-10-22.
  51. ↑ "Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly". The New Indian Express. 19 February 2018. Retrieved 2020-10-22.
  52. ↑ "Jitendra Sukhadia Index". jitendrasukhadia.com. Archived from the original on 10 May 2021. Retrieved 2020-10-22.
  53. ↑ "The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal". Retrieved 22 October 2020.
  54. ↑ "Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat". Connect Gujarat. 2020-08-15. Archived from the original on 2020-10-24. Retrieved 2020-10-22.
  55. ↑ "Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News". The Times of India. 11 Mar 2019. Retrieved 2020-10-22.
  56. ↑ "Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up". Elections in India. Retrieved 2020-10-21.
  57. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 9 February 2014. Retrieved 2020-10-21.
  58. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 23 October 2020. Retrieved 2020-10-21.
  59. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 23 October 2020. Retrieved 2020-10-21.
  60. 1 2 "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 22 October 2020. Retrieved 2020-10-21.
  61. ↑ "Stench once again returns to haunt Vadodara". The Times of India. 14 Oct 2020. Retrieved 21 October 2020.
  62. ↑ "GPCB rapped over VECL flouting pollution norms". The Times of India. 4 January 2020. Retrieved 21 October 2020.
  63. ↑ "Ahmedabad: 'People using unsafe water for drinking, cooking'". The Times of India. 26 September 2020. Retrieved 21 October 2020.
  64. ↑ "Water woes of villages bordering eastern Vadodara to end soon". The Times of India. 22 January 2019. Retrieved 21 October 2020.
  65. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 24 October 2020. Retrieved 2020-10-21.
  66. ↑ "Drainage Project Dept. VMSS" (PDF). Archived from the original (PDF) on 8 March 2022. Retrieved 21 October 2020.
  67. ↑ "Electricity | District Vadodara, Government of Gujarat". Retrieved 2020-10-21.
  68. ↑ "Sardar Sarovar Dam inches away from peak level". The Times of India. 16 Sep 2020. Retrieved 2020-10-21.
  69. ↑ "Vadodara Municipal Corporation". vmc.gov.in. Archived from the original on 31 March 2022. Retrieved 2020-10-21.
  70. ↑ "Vadodara's new airport makes place in Limca Record". Dnasyndication.com. Archived from the original on 10 May 2017. Retrieved 26 November 2016.
  71. ↑ Dave, Vimukt (22 October 2016). "Vadodara gets India's second green airport after Kochi". Business Standard India. Archived from the original on 23 October 2016. Retrieved 26 November 2016 – via Business Standard.
  72. ↑ "PM Narendra Modi inaugurates Vadodara International Airport – Times of India ►". The Times of India. 22 October 2016. Archived from the original on 18 May 2017. Retrieved 10 April 2019.
  73. ↑ "Vadodara Airport -[FSA]-". Archived from the original on 21 April 2016. Retrieved 26 November 2016.
  74. ↑ "Vadodara International Airport – Projects – Gensler". Archived from the original on 14 November 2016. Retrieved 26 November 2016.
  75. ↑ Sharma, Sachin (23 December 2009). "150th year of Railway in Vadodara". Times of India. Retrieved 24 December 2009.
  76. ↑ "Mumbai-Ahmedabad bullet train project: Construction work on swanky Vadodara railway station to begin soon". The Financial Express (in അമേരിക്കൻ ഇംഗ്ലീഷ്). 14 December 2018. Retrieved 2 March 2020.
  77. ↑ "Ground Profile". Cricinfo. Retrieved 5 August 2025.
  78. ↑ "Radio Stations in Gujarat, India". Asiawaves. Archived from the original on 27 May 2007. Retrieved 14 June 2007.
  79. ↑ "WorldSpace Satellite Radio Lights Up Ahmedabad". Worldspace Satellite Radio. 3 November 2005. Archived from the original on 12 November 2006. Retrieved 30 July 2006.
  80. ↑ "Gujarat: More foreign students opt for MS University of Baroda". The Indian Express (in Indian English). 2019-07-28. Retrieved 2019-09-27.
  81. ↑ E. A. F. (March 1909). "School Items". American Annals of the Deaf. 54 (2): 191–194. JSTOR 44463520. - The article uses "Baroda" to refer to Vadodara.

കൂടുതൽ വായന

[തിരുത്തുക]
[തിരുത്തുക]

അവലംബങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

ഗുജറാത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ലേഖനം അപൂർണ്ണമാണ്‌. ഇതു വികസിപ്പിക്കുവാൻ സഹായിക്കുക.  

"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=വഡോദര&oldid=4665446" എന്ന താളിൽനിന്ന് ശേഖരിച്ചത്