Прејди на содржината

Дакијанизам

Од Википедија — слободната енциклопедија
Мурал со дакиска тема на станбен блок од комунистичката ера во Ораштие, што ги прикажува идиосинкратските националистички црти на романскиот комунизам.

Дакијанизам — романски термин кој ја опишува тенденцијата да се припише, главно потпирајќи се на сомнителни податоци и субјективно толкување, идеализирано минато на Романија како целина. Иако бил особено распространет за време на режимот на Николае Чаушеску, неговото потекло од романската интелигенција е постаро од еден век.

Терминот се однесува на воочливото преувеличивање на дакиските и другите постари корени на денешните Романци. Овој феномен е исто така пејоративно означен како „Дакоманија“ или „Дакопатија“ или понекогаш „Тракоманија“, додека неговите поддржувачи претпочитаат „Дакологија“. Терминот протохронизам (романски: protocronism, од старогрчкиот термин за „прв во времето“), првично измислен за наводниот пионерски карактер на романската култура, понекогаш се користи како синоним.

Преглед

[уреди | уреди извор]

Во овој контекст, терминот упатува на трендот (забележан во неколку верзии на романскиот национализам) да се припише единствен квалитет на Дакијците и нивната цивилизација.[1] Дацијанистите се обидуваат да докажат или дека Дакијците имале главна улога во античката историја или дека тие дури имале надмоќ над сите култури (со посебен фокус на Стариот Рим, кој, во целосен пресврт на основачкиот мит, би бил создаден од дакиски мигранти).[2] Забележана е и експлоатација на Тартариските табли како сигурен доказ дека пишувањето потекнува од прото-дакиска територија и верување дека дакискиот јазик преживеал сè до средниот век.[2]

Дополнителна, но не и универзална карактеристика е обидот за поврзување на наводниот монотеизам на култот на Залмоксис и христијанството,[3] во верувањето дека Дакијците лесно ја прифатиле и последователно влијаеле врз религијата. Исто така, се тврди дека христијанството им било проповедано на Дако-Римјаните од страна на Свети Андреја, кој се смета за јасно потекло на денешното романско православие. И покрај недостатокот на докази за поддршка на теорииве, тоа е официјалниот став на црквата кој се наоѓа во учебниците по историја што се користат во романските православни семинарии и теолошки институти.[4]

Историја

[уреди | уреди извор]

Идеите се објаснети како дел од комплексот на инфериорност присутен во романскиот национализам,[5] кој исто така се манифестирал во дела кои не се поврзани со дакијанизмот - главно како отфрлање на идеите дека романските територии служеле само како колонија на Рим, без иницијатива и подложни на прилив на Латини што целосно би го избришало дакијското присуство.[6]

Дакијанизмот најверојатно настанал со ставовите исповедани во 1870-тите од Богдан Петричеику Хадеу,[7] како една од главните точки на спорот меѓу него и конзервативниот Јунимеа. На пример, во Etymologicum magnum Romaniae Хасдеу не само што тврдел дека многу од императорите на Рим биле Дакијци (идеја што во последно време ја поддржува Јосиф Константин Драган),[8] туку и дека владејачките династии на раната средновековна Влашка и Молдавија биле потомци на каста на Дакијци на чело со „кралот" Буребиста.[9] Други застапници на оваа идеја пред Првата светска војна биле археологот-аматер Цезар Болијак,[10] како и Теохариј Антонеску и Николае Денсусијану. Последниот составил сложена и неподдржана теорија за Дакија како центар на европската праисторија,[11] креирајќи целосна паралела со романската официјална историја, која меѓу Дакијците вклучувала различни значајни личности вклучувајќи ги Асенидите и Хореа.[11] Главниот том на неговите списи е Dacia Preistorică („Праисториска Дакија“).

По Првата светска војна и за време на постоењето на Голема Романија, се зголемила привлечноста на оваа идеологија. Железната гарда флертувала со концептот, правејќи значителни паралели меѓу своите проекти и толкувањата на она што би било пораката на Залмоксис.[12] Мирчеа Елијаде бил особено преокупиран со култот на Залмоксис, пишувајќи во корист на неговите структурни врски со христијанството;[13] неговата теорија за дакиската историја, каде романизацијата бил ограничен феномен, ја слават современите партизани на дакијанизмот.[14]

Во неутрален контекст, романското археолошко училиште предводено од Василе Парван истражувало голем број претходно игнорирани дакиски локалитети, што индиректно придонело за привлечноста на идејата во тоа време.[15]

Во 1974 година, Едгар Папу објавил во познатиот културен месечник Secolul XX есеј со наслов „Романскиот протохронизам“, залагајќи се за романскиот хронолошки приоритет во однос на некои европски достигнувања.[16] Идејата била веднаш усвоена од националистичкиот режим на Чаушеску, кој последователно го охрабрил и засилил културниот и историски дискурс според кој преовладува автохтоноста над секое странско влијание.[17] Идеолозите на Чаушеску развиле единствен концепт по 11-тиот конгрес на Комунистичката партија на Романија во 1974 година, кога тие ги споиле дакијанизмот со официјалниот марксизам, тврдејќи дека Дакијците создале постојана и „неорганизирана држава“.[18] Дакијците биле фаворизирани од неколку комунистички генерации како автохтони бунтовници против „империјалистичкиот“ Рим (сталинистичкото раководство од 1950-тите ги прогласило како тесно поврзани со словенските народи);[19] сепак, толкувањето на Чаушеску било со посебна мотивација и било поврзано со мислењата на претходните дакијанисти.[20]

Со режимот започнало партнерството со италијанскиот жител, поранешен член на Железната гарда и милионер Јосиф Константин Драган, кој продолжил да се залага за дакиската кауза дури и по падот на Чаушеску.[21] Критичарите ги сметаат овие ексцеси како израз на економски националистички стремеж - спојување на провинциските фрустрации и упорната националистичка реторика, како што автаркичната и културна изолација на режимот на покојниот Чаушеску одела заедно со зголемувањето на дакинистичките пораки.[22]

Според Владимир Тисманеану:

„Протохронизмот“ била идеологијата спонзорирана од партијата која се залагала за романска предност во главните научни и културни откритија. Тоа всушност било основата на националистичката тиранија на Чаушеску.[23]

Иако по револуцијата во 1989 година веќе не било поддржувано од тоталитарна државна структура, толкувањето сè уште уживало популарност во неколку кругови.[24] Главниот претставник на тековниот протохронизам сè уште бил Драган (сега починат), но Наполеон Савеску, лекар од Њујорк, ја презел работата по смртта на Драган. Заедно, тие го издавале списанието Noi, Dacii („Ние, Дакијците“) и организирале годишен „Меѓународен конгрес за дакологија“.[25]

Според најпознатата теорија на Савеску, Романците не се потомци на римските колонисти и асимилирани Даки, како што велат мејнстрим историчарите, туку тие се потомци само на Дакијците, кои зборувале јазик близок до латинскиот. Други контроверзни негови теории биле дека Дакијците (или нивните предци) го развиле првиот систем на пишување во светот (види Тартариска табла), го развиле првиот сет на закони или дека ја освоиле Западна Европа, Индија, Ирак, Јапонија и Америка.

„Ако Харапската култура не исчезнала по карпато-дунавската инвазија, како самите напаѓачи тогаш исчезнале, не оставајќи никакви траги зад себе, или оставајќи, како што рекол Сер Вилер, „ништо друго освен име?“ Како можеле карпато-дунавските номади, главно народ на одгледувачи, да родат не само нова религија туку и да ги основаат најголемите градови денес? Како е можно најзначајната и најкомплексна литература во светот да потекнува од овие карпато-дунавски луѓе? Всушност, целата ведска литература се заснова на четири текстови (најстарите од кои се Риг-Веда, Јаџур-Веда и Сама-Веда, подоцнежната Атара-Веда и две песни кои личат на Илијадата и Одисејата се стари само две илјади години); Рамнајана и Махабхарата зачувале топонимија слична на таа на татковината на карпато-дунавските Ариевци и тие ја делат истата главна тема – непријателството и гневот меѓу две семејства кои се борат за тронот на Батарал (според некои, денешна Банат-Романија).


— Освојувањето на Индија од страна на карпато-дунавскиот народ.

Неговите теории, сепак, се игнорирани од историските списанија и повеќето историчари, на пример, Мирчеа Бабеш, Лусијан Боја и Александра Томица,[26][27][28] кои ги означуваат овие теории како псевдонаука и анахрони и сметаат дека нема доволно научни докази за да ги поддржат.[29] Дакија, списание на Археолошкиот институт Василе Парван и историскиот списание Saeculum, исто така, не зборува поволно за Савеску.[30][31]

Дакиско писмо

[уреди | уреди извор]
Дакиско писмо или дело на неписмен грнчар?

„Дакиско писмо“ е термин што се користи во романскиот протохронизам и дакијанизам за псевдоисториски тврдења за наводното писмо на Дакијците пред освојувањето на Дакија и нејзината апсорпција во Римската империја. Неговото постоење било предложено кон крајот на 19-тиот век од романските националисти, но било целосно отфрлено од главните модерни теоретичари.

Според мислењето на Сорин Олтеану, современ експерт во Археолошкиот институт Василе Парван, Букурешт, „[дакиското писмо] е чиста измислица [...] чисто и едноставно дакиско писмо не постои“, додавајќи дека многу научници веруваат дека пишувањето можеби и било предмет на религиозно табу кај Дакијците.[32] Познато е дека античките Дакијци ги користеле грчката и латинската азбука[33], иако веројатно подоцна од кога тие се појавиле во соседна Тракија каде што Езеровскиот прстен на грчко писмо бил датиран во 5-тиот век п.н.е. Фрагмент од вазна од Латенската култура (види илустрација погоре), веројатна неписмена имитација на грчките букви, укажува на визуелно познавање на грчката азбука[34] за време на Латенскиот период пред римската инвазија. Некои романски писатели кои пишувале на крајот од 19-тиот век, а подоцна биле идентификувани како протохронисти, особено романскиот поет и новинар Цезар Болијак, ентузијаст аматер археолог,[35] тврделе дека откриле дакиско писмо. Тие веднаш биле критикувани поради археолошки[36] и лингвистички[37][38] причини. Александру Одобеску критикувал некои од заклучоците на Болијак.[39] Во 1871 година Одобеску, заедно со Хенрик Тренк, направил инвентаризација на пештерата Фундул Пештери, една од пештерите во Јаломишеи (види ја статијата на романската Википедија) во близина на Бузау. Одобеску бил првиот што бил фасциниран од пронајдените списи, кои подоцна биле датирани во 3 или 4 век.[40] Во 2002 година, контроверзната[41] романска историчарка, Виорика Еначиук, изјавила дека Кодексот Рохонци бил напишан со дакиско писмо.[42] Подеднакво контроверзната[43] лингвистка Аурора Петан (2005) изјавила дека некои оловни плочи од Синаја можат да содржат уникатни дакиски писма.[44]

Лингвистот Џорџ Прутеану го опишал протохронизмот како „неплоден и параноичен национализам“, бидејќи според протохронизмот од дакискиот јазик потекнуваат латинскиот и сите други јазици, вклучувајќи ги дури хиндускиот и вавилонскиот.[45]

Поврзано

[уреди | уреди извор]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Boia, p.160-161
  2. 1 2 Boia, p.149-151
  3. ↑ Boia, p.169
  4. ↑ Lavinia Stan, Lucian Turcescu, Religion and Politics in Post-Communist Romania, Oxford University Press, 2007, p.48
  5. ↑ Verdery, p.177
  6. ↑ Boia, p.85, 127-147
  7. ↑ Boia, 138-139, 140, 147; Verdery, p.326
  8. ↑ Boia, p.268
  9. ↑ Boia, p.82
  10. ↑ Boia, p.139-140
  11. 1 2 Boia, p.147-148
  12. ↑ Boia, p.320
  13. ↑ Boia, p.152; Eliade, "Zalmoxis, The Vanishing God", in Slavic Review, Vol. 33, No. 4 (December 1974), p.807-809
  14. ↑ Boia, p.152; Șimonca
  15. ↑ Boia, p.145-146
  16. ↑ Boia, p.122-123; Martin
  17. ↑ Boia, p.117-126
  18. ↑ Boia, p.120
  19. ↑ Boia, p.154-155, 156
  20. ↑ Boia, p.155-157; 330-331
  21. ↑ Verdary, p.343
  22. ↑ Boia, p.338
  23. ↑ Tismăneanu, Vladimir (15 October 2003). Stalinism for All Seasons: A Political History of Romanian Communism. University of California Press. стр. 319. ISBN 978-0-520-23747-6.
  24. ↑ Babeș; Boia, p.356
  25. ↑ "Ca și cînd precedentele reuniuni n-ar fi fost de ajuns, dacologii bat cîmpii in centrul Capitalei"[мртва врска], in Evenimentul Zilei, 22 June 2002
  26. ↑ Manea, Irina-Maria (22 March 2017). „Dacomania sau cum mai falsificãm istoria“. historia.ro (романски). Посетено на 1 August 2019.
  27. ↑ Petre, Zoe (28 August 2001). „Burebista, contemporanul nostru“. Observator Cultural (романски) (79). Архивирано од изворникот на 16 October 2007. Посетено на 1 August 2019.
  28. ↑ Babeș, Mircea (9 September 2003). „Renașterea Daciei?“. Observator Cultural (романски) (185). Архивирано од изворникот на 30 September 2007. Посетено на 1 August 2019.
  29. ↑ Corbea, Andrei (12 May 2003). „Herodot si "Todoreh"“. Observator Cultural (романски) (168). Посетено на 1 August 2019.
  30. ↑ Niculescu, Gheorghe Alexandru (2005). „Archaeology, Nationalism and "The History of the Romanians" (2001)“. Dacia: Revue d'archéologie et d'histoire ancienne. Institutul de Arheologie (București). 48-49: 101. ISSN 0070-251X.
  31. ↑ Arens, Meinolf; Bein, Daniel (2003). „Katholische Ungarn in der Moldau“. Saeculum. Böhlau Verlag. 54 (2): 252. doi:10.7788/saeculum.2003.54.2.213. ISSN 0080-5319.
  32. ↑ Gherasim, Gabriel Teodor (4 March 2007). „"Scrierea daca" este pura inventie“. Noi, NU!. Архивирано од изворникот на 7 January 2011. Посетено на 9 January 2011. Este un bun prilej să demontăm un alt mit drag tracomanilor, anume cel al 'scrierii dacice' si al vechimii ei 'imemorabile'. 'Scrierea dacă' este pură inventie. Nu este nici măcar vorba de incertitudini, de chestiuni de interpretare (din ce punct de vedere privim) s.a.m.d., ci pur si simplu nu există nici o scriere dacă [...] Asa cum cred multi dintre învătati, este foarte posibil ca la daci, întocmai ca si la celti până la un anumit moment, scrierea să fi fost supusă unui tabu religios.
  33. ↑ Daicoviciu, Hadrian (1972). Dacii. Editura Enciclopedică Română.
  34. ↑ Vulpe, Radu; Vulpe, Ecaterina (1933). „Les fouilles de Poiana“. Dacia: Revue d'archéologie et d'histoire ancienne (француски). 3–4: 342. Посетено на January 9, 2011. On ne possède malheureusement pas de plus grand fragment pour établir s'il s'agit d'une inscription en langue latine ou grecque, éventullement gète, ou plutôt d'une ornementation grossière en forme d'alphabet, oeuvre probable d'un potier illetré. Ce tesson présente dans tous les cas un grand intérêt au point de vue de l'influence méridionale sur les artisans de notre station de Poiana, à la fin de l'époque Latène, à laquelle il appartient. Même s'il ne s'agit que d'un jeu d'imitation de quelque potier gète, sa connaissance approximative des lettres grecques ou romaines prouve que les relations entre les Gètes de la Moldavie et le monde gréco-romain d'outre Danube étaient devenues extrêmement étroites à la veille de la directe expansion romaine en Dacie.
  35. ↑ Măndescu, Dragoș. „DESCOPERIREA SITULUI ARHEOLOGIC DE LA ZIMNICEA ȘI PRIMA ETAPĂ A CERCETĂRII SALE: 'EXPLORAȚIUNILE' LUI CEZAR BOLLIAC (1845, 1858?, 1869, 1871–1873)“ (PDF). Muzeul Județean Teleorman (романски). Архивирано од изворникот (PDF) на September 15, 2024. Посетено на January 9, 2011.
  36. ↑ Boia, p.92
  37. ↑ Hovelacque, Abel (1877). The science of language: linguistics, philology, etymology. Chapmanand Hall. стр. 292. Посетено на January 9, 2011. The Rumanian writer Eajden... fancies he has lighted upon the old Dacian alphabet, in an alphabet surviving till the last century amongst the Szeklers of Transylvania. But he has altogether overlooked the preliminary question, to what group of languages Dacian may belong.
  38. ↑ Le Moyen âge (француски). Champion. 1888. стр. 258. La théorie d'un alphabet dace est une fable; les caractères cyrilliques sont d'origine slave, non roumaine. Ce n'est que depuis le XV^ siècle que le peuple roumain les a admis dans son idiome national. Cf. Moldovan G. А latin, cyrill, (ШК es székely irasjegyek kérdése a. románoknál. (A Bp. Szernle 1887. évi oklób. sz.) Bpest, 1887.
  39. ↑ Oișteanu, Andrei (April 30, 2008). „Scriitorii romani si narcoticele (1) De la Scavinski la Odobescu“. 22 Revista Grupului Pentru Dialog Social (романски). Архивирано од изворникот на January 5, 2011. Посетено на January 9, 2011.
  40. ↑ Popescu, Florentin. „Les ermitages des Monts de Buzau“. Le site des monuments rupestres (француски). Архивирано од изворникот на 2011-07-20. Посетено на January 9, 2011.
  41. ↑ Ungureanu, Dan (May 6, 2003). „Nu trageti in ambulanta“. Oservator Cultural (романски). Архивирано од изворникот на March 27, 2004. Посетено на January 8, 2011.
  42. ↑ Enăchiuc, Vioroca (2002). Rohonczi Codex: descifrare, transcriere si traducere (Déchiffrement, transcription et traduction) (романски и француски). Editura Alcor. ISBN 973-8160-07-3.
  43. ↑ Olteanu, Sorin. „Raspuns Petan“. Thraco-Daco-Moesian Languages Project (романски). Посетено на January 9, 2011.
  44. ↑ Pețan, Aurora. „A possible Dacian royal archive on lead plates“. Antiquity. Посетено на January 8, 2011.
  45. ↑ „Doar o vorbă SĂȚ-I mai spun“. George Pruteanu (романски). 26 March 1996. Посетено на 21 January 2020.

Извори

[уреди | уреди извор]
  • Луцијан Боја, Историја и митингот în conștiința românească, Букурешт, Хуманитас, 1997 г.
  • BP Hasdeu, Ethymologicum Magnum Romaniae. Dicționarul limbei istorice și poporane a românilor (Pagini alese), Букурешт, Минерва, 1970 г.
  • (на романски) Мирчеа Мартин, „Cultura română între comunism și naționalism“ (II), во Revista 22, 44 (660)/XIII, октомври–ноември 2002 г.
  • (на романски) Ovidiu Șimonca, „Mircea Eliade și 'căderea în lume'“, преглед на Florin Țurcanu, Mircea Eliade. Le burgnier de l'histoire, во Observatorul Cultural
  • Кетрин Вердери, Национална идеологија под социјализмот. Идентитетот и културната политика во Романија на Чаушеску, Прес на Универзитетот во Калифорнија, 1991 година.ISBN 0-520-20358-5ISBN 0-520-20358-5

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Дакијанизам&oldid=5551144“