Jump to content

Հավասար Երկրի պրոյեկցիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հավասար Երկրի պրոյեկցիա
քարտեզագրական պրոյեկցիա Խմբագրել Wikidata
Ենթադասequal-area projection, pseudocylindrical projection Խմբագրել Wikidata
Ստեղծում2018 Խմբագրել Wikidata
ՈգեշնչվածRobinson projection Խմբագրել Wikidata
Հայտնաբերող կամ հնարողTom Patterson, Bernhard Jenny, Bojan Šavrič Խմբագրել Wikidata
Հայտնաբերման ամսաթիվ2018 Խմբագրել Wikidata
Նկարագրող բանաձև Խմբագրել Wikidata
Պաշտոնական կայքequal-earth.com Խմբագրել Wikidata
ՕգտագործողUnited Nations Geospatial Խմբագրել Wikidata
Հավասար Երկրի պրոյեկցիա։ Նկարը ստեղծվել է Geocart քարտեզի պրոյեկցիայի ծրագրով։

Հավասար Երկրի քարտեզի պրոյեկցիա, հավասար մակերեսով կեղծ գլանաձև գլոբալ քարտեզի պրոյեկցիա, որը հորինել են Բոյան Շավրիչը, Բեռնհարդ Ջեննին և Թոմ Փաթերսոնը 2018 թվականին։ Այն ոգեշնչված է լայնորեն օգտագործվող Ռոբինսոնի պրոյեկցիայից, սակայն ի տարբերություն Ռոբինսոնի պրոյեկցիայի, այն պահպանում է մակերեսների հարաբերական չափը։ Պրոյեկցիոն հավասարումները հեշտ են իրականացնելու և արագ գնահատելու համար[1]։ Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան 2026 թվականի սեպտեմբերին քվեարկել է «Հավասար Երկիր» պրոյեկցիայի օգտագործումը խրախուսող բանաձևի շուրջ[2], որը, ինչպես սպասվում է, կազդի կրթական և տեխնոլոգիական կիրառությունների վրա[3]։

Հատկանիշներ և նպատակ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հավասար Երկրի պրոյեկցիայի առանձնահատկություններն են[4][5]՝

  • Քարտեզի վրա ցանկացած տարածաշրջանի հարաբերական մակերեսը պահպանվում է։
  • Պրոյեկցիայի կոր կողմերը ենթադրում են Երկրի գնդաձև ձևը։
  • Ուղիղ զուգահեռականները հեշտացնում են համեմատել, թե որքանով են հյուսիսային կամ հարավային վայրերը հեռու հասարակածից։
  • Միջօրեականները հավասարաչափ տարածված են լայնության ցանկացած գծի երկայնքով։
  • Պրոյեկցիան իրականացնելու ծրագիրը հեշտ է գրել և արդյունավետ կերպով կատարվում։
Հավասար Երկրի (կապույտ) և Ռոբինսոնի (կարմիր) քարտեզների պրոյեկցիաների տեսողական համեմատություն։ Եվրասիան համընկնում է համեմատության հեշտության համար՝ ցույց տալով Աֆրիկայի և Հարավային Ամերիկայի համեմատական չափերի տարբերությունը։

Պրոյեկցիան ստեղծվել է ի պատասխան Բոստոնի հանրային դպրոցների 2017 թվականի մարտին աշխարհի քարտեզների համար Գալ-Փիթերսի պրոյեկցիան ընդունելու որոշման՝ հասարակածային և ոչ հասարակածային շրջանների հարաբերական չափերը ճշգրիտ ցույց տալու համար։ Որոշումը հակասություններ է առաջացրել քարտեզագրության աշխարհում՝ բևեռային շրջաններում այդ պրոյեկցիայի ծայրահեղ աղավաղման պատճառով։ Այդ ժամանակ Շավրիչը, Ջեննին և Պատերսոնը փնտրել են աշխարհի քարտեզների համար հավասար մակերեսներով այլընտրանքային քարտեզի պրոյեկցիաներ, բայց չեն կարողացելգտնել իրենց գեղագիտական չափանիշներին համապատասխանող որևէ մեկը։ Հետևաբար, նրանք ստեղծել են նոր պրոյեկցիա, որն ավելի տեսողական գրավչություն ուներ՝ համեմատած հավասար մակերեսներով առկա պրոյեկցիաների հետ[6][7][8][9]։

«Հավասար Երկրի» պրոյեկցիայի ազդեցություններից մեկն այն է, որ նպաստում է հասարակածի մոտ գտնվող շատ զարգացող երկրների, մասնավորապես Աֆրիկայի, ներկայացվածության բարելավմանը, համեմատած ոչ հավասար տարածքային պրոյեկցիաների վրա երկրների աղավաղված հարաբերական չափերի հետ, որոնք ունեն տնտեսական, հասարակական և քաղաքական հետևանքներ։ Օրինակ՝ Մերկատորի պրոյեկցիայի համաձայն՝ Գրենլանդիան ավելի մեծ է, քան ամբողջ Աֆրիկան, մինչդեռ իրականում այն կազմում է Աֆրիկայի ընդհանուր ցամաքային տարածքի ընդամենը 7%-ը։ Տարածքի հետ կապված այս անհամապատասխանությունները կարող են հանգեցնել տարածվող հիվանդությունների ազդեցության սխալ մեկնաբանման[10]։ Գոյություն ունեցող հավասար մակերեսով պրոյեկցիաները այդ խնդիրը չունեն, բայց աղավաղում են մայրցամաքների ձևը։ Հավասար Երկրի պրոյեկցիան ճշգրտորեն ներկայացնում է յուրաքանչյուր երկրի իրական տարածքը՝ միաժամանակ հնարավորինս ճշգրիտ ցույց տալով մայրցամաքի ձևերը։[10]

Ձևակերպում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հավասար Երկրի պրոյեկցիայի աղավաղում՝ օգտագործելով Tissot ինդիկատորը 30° ինտերվալներով

Ինչպես Պատերսոնի կողմից ներկայացված ավելի վաղ՝ «Բնական Երկրի» պրոյեկցիայի (2012) դեպքում, պրոյեկցիայի պարամետրերը ընտրելու համար օգտագործվել է տեսողական մեթոդ։ Որպես հիմք օգտագործվել է Պուտնիշ P4ʹ և Էկերտ IV պրոյեկցիաների համադրությունը[11]։ Պրոյեկցիայի մաթեմատիկական բանաձևերը ստացվել են զուգահեռականների հեռավորությունը սահմանելու համար օգտագործվող բազմանդամից։ Պրոյեկցիան ձևակերպվում է հավասարումների տեսքով[1]՝

որտեղ՝

Օգտագործում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հավասար Երկրի պրոյեկցիայի միջոցով հրապարակված առաջին հայտնի թեմատիկ քարտեզը 2018 թվականի հուլիսի համար գլոբալ միջին ջերմաստիճանի անոմալիայի քարտեզն է, որը պատրաստել է ՆԱՍԱ-ի Գոդարդի տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտը[12]։ Սա պրոյեկցիայի նշանակալի կիրառություն էmapbox_projections։  

Հավասար Երկրի Պատի քաղաքական քարտեզը Թոմ Փաթերսոնի կողմից, նախատեսված է դպրոցների և կազմակերպությունների համար[13] պիտակավորված է ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական գործակալության քարտեզային տվյալներով՝ որպես հիմնական հղում օգտագործելով Կենտրոնական հետախուզական գործակալության քաղաքական քարտեզը[13]։  Երկրները հիմնականում նույնն են, ինչ ԱՄՆ կառավարության քարտեզները, սակայն Փաթերսոնը փոփոխություններ է կատարել Մյանմայի (և Նեյփիդաուի), Թայվանի (և Թայբեյի), Արևմտյան Սահարայի (Արևմտյան Սահարայի հակամարտություն), Ղրիմի պատկերման, Քենիայի և Հարավային Սուդանի միջև սահմանի և Չինաստանի, Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև սահմանների մեջ[13][Ն 1]։

OpenStreetMap-ի վրա հիմնված քարտեզներ կարող են ստեղծվել Հավասար Երկրի պրոյեկցիաների միջոցով։ Քարտեզները առանց կոորդինատային հաշվարկների դիտելու համար, վեկտորային պատկերներ կարելի է ստեղծել Հավասար Երկրի պրոյեկցիայի մեջ Հավասար Երկրի Գրինվիչի ցանցի վրա, որոնք հասցեագրվում են Web Mercator ցանցի միջոցով[14]: Mapbox-ը աջակցում է equalearth պրոյեկցիային[15]։ Esri գործիքները աջակցում են Equal Earth պրոյեկցիային[16]։

«Ուղղեք քարտեզը» արշավ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կարգի քարտեզը» արշավը կոչ է անում աշխարհի քարտեզների համար ընդունել «Հավասար Երկրի» պրոյեկցիան՝ լայնորեն օգտագործվող Մերկատորի պրոյեկցիայի փոխարեն[17]։ Արշավը սկսվել է «Աֆրիկա առանց ֆիլտրի» և «Խոսիր Աֆրիկայի մասին» կազմակերպությունների կողմից[18]։ 2025 թվականի օգոստոսի դրությամբ այն աջակցվում էր Աֆրիկյան Միության, «Աֆրիկա առանց ֆիլտրի» և «Խոսիր Աֆրիկայի մասին»-ի և Կարիբյան համայնքի կողմից[17]։ Աֆրիկյան Միության համար քարտեզի պրոյեկցիայի փոփոխությունը փոփոխություն էր, որը պետք է ազդեր այն բանի վրա, թե ինչպես են մարդիկ «դիտարկում,և գնահատում Աֆրիկան»[19]: Արշավը կոչ է անում Միավորված ազգերի կազմակերպությանը, Համաշխարհային բանկին և BBC-ին «ընդունել «Հավասար Երկիր» նախագիծը իրենց տվյալներում, զեկույցներում և նյութերում, որոնք ներառում են աշխարհի քարտեզներ»[18][20]։

Միավորված ազգերի կազմակերպության բանաձև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2026 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեայի 80-րդ նստաշրջանում[21] ընդունվել է «Քարտեզը շտկելու» բանաձևի[22] տեքստը[23][24]։ ՄԱԿ-ը հավանություն է տվել [Equal Earth] պրոյեկցիայով աշխարհի քարտեզի կիրառումը խրախուսող բանաձևին՝ նպատակ ունենալով ապահովել աշխարհագրական տեղեկատվության արդար և ճշգրիտ ներկայացումը և առաջարկել, որ աշխարհը փուլ առ փուլ հրաժարվի Մերկատորի պրոյեկցիայից՝ հօգուտ Հավասար Երկրի պրոյեկցիայի և այլ հավասար մակերեսով պրոյեկցիաների[25][3][26]։ ՄԱԿ-ի բանաձևերը կիրառելի չեն, և պրոյեկցիայի օգտագործումը պարտադիր չէ[27], իսկ այլ պրոյեկցիաները արգելված չեն[28]։

Միավորված ազգերի կազմակերպության 193 անդամ պետություններից 164-ը քվեարկել են բանաձևի օգտին, վեցը ձեռնպահ են մնացել (Էստոնիա, Վրաստան, Լիտվա, Մոլդովա, Սերբիա և Ուկրաինա), իսկ մեկը՝ դեմ (ԱՄՆ)[23]: Բանաձևը ներկայացրել են Աֆրիկյան Միության անդամ պետությունները և Բահամյան Կղզիները[29]։ Տոգոն ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին խնդրել է քարտեզն ընդունել 2026 թվականի ապրիլին։ Ստեղծվել է բանաձևի նախագիծ, և Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան խորհրդակցություններ անցկացրեց 2026 թվականի հուլիսին[29]։

Հավասար մակերեսով պրոյեկցիաները պատկերում են Աֆրիկան, Լատինական Ամերիկան, Հարավային Ասիան և Օվկիանիան (ներառյալ Ավստրալիան) շատ ավելի մեծ, իսկ Միացյալ Նահանգները[30] և Ռուսաստանը[31]՝ ավելի փոքր։

«Գարդիանը» գրել է, որ արդյունքը, ինչպես սպասվում էր, կհանգեցներ կրթական ծրագրերի և ընդհանուր տեխնոլոգիաների թարմացմանը[3]: web ։  

«Ֆրանս Պրես» գործակալությունը հրապարակել է քարտեզ[32], որը լրատվական գործակալությունները մեջբերել են որպես «Հավասար երկրիի կողմից տրամադրված գրաֆիկա»[30], «AFP/Handout/Equal Earth»[33] կամ «նոր քարտեզ»[30]։

Նշումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Փաթերսոնը ընդունել է, որ «աշխարհաքաղաքական հարցերը վիճելի են» և հրավիրել օգտատերերին ներբեռնել Adobe Illustrator-ի ֆայլերը՝ փոփոխություններ կատարելու համար։[13]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 Šavrič, Bojan; Patterson, Tom; Jenny, Bernhard (2018 թ․ օգոստոսի 7). «The Equal Earth map projection». International Journal of Geographical Information Science. 33 (3): 454–465. doi:10.1080/13658816.2018.1504949.
  2. ↑ “Correct the map”: rebalancing global cartographic representation and promoting equitable representation of the world’s regions, particularly Africa (Report). Vol. Eightieth session. United Nations General Assembly. 2026 թ․ օգոստոսի 4. A/80/L.104. Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
  3. 1 2 3 Egbejule, Eromo (2026 թ․ սեպտեմբերի 4). «UN to vote on adopting new world map that shows Africa's true scale». The Guardian. Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
  4. ↑ «Equal Earth projection». shadedrelief.com. Արխիվացված օրիգինալից 2025 թ․ հունվարի 8-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 23-ին.
  5. ↑ Morales, Aurelio (2018 թ․ սեպտեմբերի 11). «La nueva proyección Equal Earth: todo lo que debes saber» (իսպաներեն). MappingGIS. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 24-ին.
  6. ↑ Morales, Aurelio (2018 թ․ սեպտեմբերի 11). «La nueva proyección Equal Earth: todo lo que debes saber» (իսպաներեն). MappingGIS. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 24-ին.
  7. ↑ «Equal Earth: un mapamundi más preciso que muestra el tamaño real de África» (իսպաներեն). N+1. 2018 թ․ օգոստոսի 22. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 24. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 24-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
  8. ↑ «Equal Earth: Idean un nuevo mapa del mundo basado en un mapa del 1569» (իսպաներեն). Código Oculto. 2018 թ․ օգոստոսի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 24-ին.
  9. ↑ «Colección cartográfica – La proyección Equal-Earth». visionscarto (իսպաներեն). 2018 թ․ սեպտեմբերի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2025 թ․ փետրվարի 8-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 24-ին.
  10. 1 2 Teufel, Felix; Kocher, Erica L; Bulstra, Caroline A (2026 թ․ մարտ). «The power of representation: why how scientists visualise the world matters». The Lancet Global Health. 14 (3): E321–E323. doi:10.1016/S2214-109X(25)00520-0. PMID 41713432. {{cite journal}}: Check |pmid= value (օգնություն)
  11. ↑ Šavrič, Bojan; Patterson, Tom; Jenny, Bernhard (2018 թ․ օգոստոսի 7). «The Equal Earth map projection». International Journal of Geographical Information Science. 33 (3): 454–465. doi:10.1080/13658816.2018.1504949.
  12. ↑ «NASA GISS on Twitter». Twitter (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 23-ին.
  13. 1 2 3 4 Tom Patterson (2022 թ․ հունվարի 24). «Equal Earth Wall Map – Data Sources». Արխիվացված օրիգինալից 2026 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
  14. ↑ «Equal Earth Web Mapping». equal.bbox.earth.
  15. ↑ «Projections – Equal Earth». docs.mapbox.com. n.d.
  16. ↑ «New Map Projection Meets Cartographic Needs and Desires». esri.com. Winter 2019.
  17. 1 2 Demony, Catarina; Bior, Ayendeng (2025 թ․ օգոստոսի 15). «African Union urges adoption of world map showing continent's true size». Reuters. Արխիվացված օրիգինալից 2025 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 15-ին.
  18. 1 2 Olivia Gauvin (2025 թ․ նոյեմբերի 25). «Correct The Map: why the Mercator world map must be put to rest». Democracy Without Borders.
  19. ↑ Derek H. Alderman; Jack Swab (2026 թ․ սեպտեմբերի 4) [2025-09-29]. «Even Trump has been fooled by the distorted world map – why it's time to change it». The Independent. Derek H. Alderman; Jack Swab (2025 թ․ սեպտեմբերի 29). «World maps get Africa's size wrong: cartographers explain why fixing it matters». The Conversation.
  20. ↑ «Africa No Filter and Speak Up Africa launch the Correct the Map campaign». expression.africa. Expression Africa. Bird Story Agency. 2025 թ․ ապրիլի 9. para. 6. «The Correct the Map campaign is calling on international organizations – including the UN, World Bank, and BBC – to switch to the Equal Earth map projection, a fairer and more accurate representation of global geography.»
  21. ↑ General Assembly: 114th Plenary meeting, 80th session. 2026-09-04. «General Assembly: 114th Plenary meeting, 80th session (English Transcript)» (txt) (English). UN Web TV. Արխիվացված օրիգինալից 2026-09-05-ին. «[Auto-generated transcript: may contain errors]»{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link) (Subject to the Interpretation/Captions Disclaimer, UN Web TV provides captions and transcripts of meetings. Transcripts are automatically generated and may contain errors)
  22. ↑ «"Correct the map": rebalancing global cartographic representation and promoting equitable representation of the world's regions, particularly Africa» (PDF) (English). United Nations General Assembly. 2026 թ․ սեպտեմբերի 4. A/80/L.104.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  23. 1 2 «General Assembly Adopts Text to 'Correct the Map', among Others Proclaiming Decade of Culture for Sustainable Development, Child Marriage Elimination Day» (Press release).
  24. ↑ Thomas Mukhwana; Wycliffe Muia (2026 թ․ սեպտեմբերի 5). «UN votes to adopt new world map to reflect Africa's true size». BBC News.
  25. ↑ “Correct the map”: rebalancing global cartographic representation and promoting equitable representation of the world’s regions, particularly Africa (Report). Vol. Eightieth session. United Nations General Assembly. 2026 թ․ օգոստոսի 4. A/80/L.104. Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
  26. ↑ «UN General Assembly endorses a new world map that shows more accurately Africa's size». The Associated Press. 2026-09-05. «The United Nations General Assembly on Friday endorsed a new world map that represents Africa more accurately in its larger size, a culmination of a recent campaign led by African countries and advocacy groups.»
  27. ↑ Egbejule, Eromo (2026 թ․ սեպտեմբերի 4). «UN to vote on adopting new world map that shows Africa's true scale». The Guardian. Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
  28. ↑ «UN tells the world: Stop making Africa look small». news.un.org. United Nations Department of Global Communications#The News and Media Division (NMD). 2026-09-04. «The resolution does not ban the Mercator projection or impose a replacement»
  29. 1 2 Orie, Amarachi (2026 թ․ սեպտեմբերի 4). «UN votes to adopt new map that makes our world look very different». CNN. Արխիվացված օրիգինալից 2026 թ․ սեպտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
  30. 1 2 3 Agence France-Presse (2026-09-05). «Africa and Australia bigger, US smaller as UN votes to adopt a new world map». Australian Broadcasting Corporation.
  31. ↑ Jaroslav Lukiv (2026-09-05) [2026-09-05], What different world maps get right - and what they get wrong, BBC, «However, the map severely distorts the shapes of Earth's landmasses, making them all look slightly off. Russia, for instance, looks much smaller.»
  32. ↑ «Africa bigger, US smaller - UN adopts new map» (English). Agence France-Presse. 2026-09-05.{{cite news}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  33. ↑ Agence France-Presse (2026-09-05). «Africa bigger, US smaller: UN adopts new map» (English). The Jakarta Post. «This handout graphic provided by Equal Earth shows the Equal Earth cartographic projection. The United Nations General Assembly voted on Sept. 4, 2026, to back a resolution spearheaded by several African countries to adopt a map that makes their continent bigger while shrinking North America and Europe, which aimed at "a more accurate representation" of continental landmasses. (AFP/Handout/Equal Earth)»{{cite news}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հավասար Երկրի պրոյեկցիա» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Հավասար_Երկրի_պրոյեկցիա&oldid=10899172» էջից