Jump to content

ԽՍՀՄ Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ԽՍՀՄ Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարություն
Տեսակministry of the Soviet Union?
Երկիր ԽՍՀՄ
Հիմնադրվածմարտի 2, 1965[1]
Լուծարված1991
Գլխադասային գրասենյակՄոսկվա և Miusskaya Square
Գլխավոր քարտուղարՍերգեյ Աֆանասև[1]
Կայքroscosmos.ru

Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունը (ռուս.՝ Министерство общего машиностроения; MOM), հայտնի նաև որպես Մինօբշչեմաշ, Խորհրդային Միության մինիստրություն էր 1955-1957 թվականներին և 1965-1991 թվականներին։ Նախարարությունը վերահսկում էր կոնստրուկտորական բյուրոները, որոնք ղեկավարում էին բալիստիկ հրթիռների, ինչպես նաև կրող հրթիռների և արբանյակների հետազոտությունը, մշակումը և արտադրությունը խորհրդային տիեզերական ծրագրում։

Թեև խորհրդային հրթիռային կազմակերպությունների պատմությունը սկսվում է 1921 թվականից, Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունը, 1955 թվականին ստեղծվելուց հետո, դարձավ օդատիեզերական տեխնոլոգիաներին նվիրված հատուկ գերատեսչություն։ Այն լուծարվեց 1957 թվականին, սակայն վերականգնվեց 1965 թվականին։ Խորհրդային տիեզերական ծրագրի տարբեր նախագծեր մշակվեցին նախարարությունում։ Այն նաև սկսեց արտասահմանում առևտրային արձակման ծառայություններ մատուցել իր Գլավկոսմոս գործակալության միջոցով՝ 1980-ականների վերջին վերակառուցման բարեփոխումների ընթացքում։ Նախարարությունը վերջնականապես վերացվեց 1991 թվականին՝ Խորհրդային Միության փլուզման պայմաններում։ Ռուսաստանի տիեզերական գործակալությունը, որը հետագայում դարձավ ՌոսԿոսմոս, ստեղծվեց 1992 թվականին որպես դրա իրավահաջորդ։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրթիռային տեխնոլոգիաներին նվիրված առաջին խորհրդային կազմակերպությունը Գազադինամիկական լաբորատորիան էր, որը 1921 թվականին հիմնադրել էր Նիկոլայ Տիխոմիրովը։ Լաբորատորիան հետազոտում և մշակում էր պինդ վառելանյութով հրթիռներ, որոնք դարձան Կատյուշա հրթիռային կայանքի հրթիռների նախատիպերը, ինչպես նաև հեղուկ վառելանյութով հրթիռներ, որոնք դարձան խորհրդային հրթիռների և տիեզերանավերի նախատիպերը[2]։ Նմանատիպ նպատակ ունեցող կազմակերպություն՝ Ռեակտիվ շարժման ուսումնասիրության խումբը, հիմնադրվեց 1931 թվականին[3]։ Երկու խմբերը 1933 թվականին միավորվեցին՝ կազմելով Ռեակտիվ գիտահետազոտական ինստիտուտը[4], որի պատասխանատվությունը 1944 թվականին փոխանցվեց Ավիացիոն արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատին[3]։

Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարության առաջին ձևավորումը ստեղծվեց Խորհրդային Միության Գերագույն խորհրդի 1955 թվականի ապրիլի 2-ի հրամանագրով[5][6]՝ Խորհրդային Միության գիտությունների ակադեմիայի ակտիվ մասնակցությամբ[7][8]։ Նախարարությունը ձևավորվեց հատուկ հրթիռաշինության վրա կենտրոնանալու համար։ Դրա դիտավորյալ անորոշ անվանումը ընտրվել էր գաղտնիության նպատակներով[9]։ Ինժեներական և հրետանային ծառայության գեներալ-մայոր Պյոտոր Գորեմիկինը, ով 1946 թվականի հունիսից մինչև 1951 թվականի մարտը զբաղեցրել էր Գյուղատնտեսական մեքենաշինության նախարարի պաշտոնը, նշանակվեց Ընդհանուր մեքենաշինության նախարար[10][11][12]։ Նախարարությունը լուծարվեց 1957 թվականի մայիսի 10-ին, և դրա գործառույթները փոխանցվեցին այլ կառույցների[13][14][15]։

Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունը վերականգնվեց 1965 թվականի մարտի 2-ին՝ որպես ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի պաշտպանական տեխնոլոգիաների պետական ​​կոմիտեի իրավահաջորդ[16][17][18][4][19]։ Սերգեյ Աֆանասևը դարձավ նախարար[4], Լեոնիդ Գուսևը՝ նախարարի տեղակալ[20][21], իսկ Վլադիմիր Չելոմեյը հրթիռային տեխնիկայի գլխավոր կոնստրուկտորն էր[22]։ Նոր նախարարությանը փոխանցվեցին պաշտպանական, ավիացիոն, ռադիոտեխնիկական և նավաշինական արդյունաբերությունների գործարաններ, ինչպես նաև առաջատար կոնստրուկտորական բյուրոներ և գիտահետազոտական ինստիտուտներ, օրինակ՝ Մեքենաշինական տեխնոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտը՝ մինչև 1966 թվականը հայտնի որպես ՆԻՏԻ-40[23]։ Դրանցից շատերը ղեկավարում էին ակադեմիկոսներ, ինչպիսիք են Սերգեյ Կորոլյովը, Քերիմ Քերիմովը, Միխայիլ Յանգելը, Վալենտին Գլուշկոն, Վլադիմիր Չելոմեյը, Վիկտոր Մակեևը, Միխաիլ Ռեշետնևը, Նիկոլայ Պիլյուգինը, Վլադիմիր Բարմինը, Միխաիլ Ռյազանսկին և Վիկտոր Լիտվինովը[24][19]։ 1977 թվականին նախարարությունը ստացավ սեփական արհմիությունը[25]։

1985 թվականի փետրվարի 26-ին Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունը հրաման արձակեց, որով ձևավորվեց Գլավկոսմոսը[26][27]։ Դուստր կառույցը սկզբում նախատեսվում էր որպես գործադիր գործակալություն՝ խորհրդային բոլոր տիեզերական գործունեությունները ղեկավարելու համար, սակայն գործնականում այն ավելի շատ գործում էր որպես շուկայավարման և համակարգման մարմին[28]։ Գլավկոսմոսը դարձավ օտարերկրյա մարմինների հետ համագործակցության համաձայնագրերի իրականացման հիմնական մարմինը, որի գործունեությունը ներառում էր խորհրդային համակարգերի առևտրային օգտագործումը և օտարերկրյա տիեզերագնացների՝ խորհրդային տիեզերանավերով թռիչքի հաստատումը[29]։

Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարության բազմաթիվ դուստր կառույցներ ծառայել են որպես խորհրդային տիեզերական ծրագրի կառավարման հիմնական կազմակերպություններ։ Նախարարությունը վերահսկում էր մոտ 1200 գործարան և իր գագաթնակետին աշխատեցնում էր 1-1.5 միլիոն մարդ[30][31]։ Սակայն, ի տարբերություն իր մրցակիցների՝ ՆԱՍԱ-ի Միացյալ Նահանգներում, Եվրոպական տիեզերական գործակալության Արևմտյան Եվրոպայում և Օդատիեզերական արդյունաբերության նախարարության Չինաստանում, որոնց ծրագրերը ղեկավարվում էին մեկ համակարգող գործակալությունների ներքո, խորհրդային տիեզերական ծրագրի գործադիր կառուցվածքը բազմակենտրոն էր։ Ներքին մրցակցող մի քանի կոնստրուկտորական բյուրոներ, տեխնիկական խորհուրդներ, նախարարության աշխատակազմեր և փորձագիտական հանձնաժողովներ հաճախ ավելի մեծ ազդեցություն ունեին ծրագրի վրա, քան քաղաքական ղեկավարությունը։ Այդ պատճառով Խորհրդային Միության փլուզումից և Ռուսաստանի Դաշնության ստեղծումից հետո կենտրոնական գործակալության ստեղծումը նոր զարգացում էր։ Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունը լուծարվեց 1991 թվականի դեկտեմբերի 1-ին՝ Խորհրդային Միության Պետական խորհրդի նոյեմբերի 14-ի որոշման հիման վրա[32][33][34]։ Ռուսաստանի տիեզերական գործակալությունը, որը վերջնականապես դարձավ ՌոսԿոսմոս, ձևավորվեց որպես դրա իրավահաջորդ[35][36][37] 1992 թվականի փետրվարի 25-ին՝ նախագահ Բորիս Ելցինի հրամանագրով[38]։ Յուրի Կոպտևը, ով նախկինում աշխատել էր Լավոչկինի ԳԱՄ-ում Մարսի վայրէջքային սարքերի նախագծման վրա, դարձավ գործակալության առաջին տնօրենը[39]։

2013 թվականին, երբ Ռուսաստանի տիեզերական ոլորտը վերակազմավորվում էր[40], դիտարկվող տարբերակներից մեկն էր Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությանը նման նախարարության ստեղծումը[41]։

Գործունեություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունը պատասխանատու էր տիեզերական տեխնոլոգիաների, ինչպես նաև միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների համար՝ բացառությամբ պինդ վառելիքով հրթիռների։ Դրանք մշակվում էին Մոսկվայի ջերմատեխնիկայի ինստիտուտի կողմից, որը 1966 թվականից ենթակա էր Պաշտպանական արդյունաբերության նախարարությանը[42]։ Կոնստրուկտորական բյուրոները, օրինակ՝ ՓԿԲ-1-ը, ենթակա էին նախարարությանը[43]։ Նախարարությունը հաշվետու էր Խորհրդային Միության ռազմաարդյունաբերական հանձնաժողովին, որը համակարգում էր դրա գործունեությունը ութ այլ ռազմաարդյունաբերական նախարարությունների հետ[3][9][44][33]։

Ռ-12 Դվինա հրթիռը միաժամանակ արտադրվում էր նախարարության չորս ձեռնարկություններում[45]։ 1970 թվականի ապրիլին Ընդհանուր մեքենաշինության նախարար Սերգեյ Աֆանասևը հուշագիր ուղարկեց Ռազմաարդյունաբերական հանձնաժողովի նախագահին՝ առաջարկելով բանակցություններ սկսել ՆԱՍԱ-ի՝ Միացյալ Նահանգների տիեզերական գործակալության հետ։ Այդ բանակցությունները հաստատվեցին հաջորդ ամիս և ի վերջո հանգեցրին 1975 թվականի Ապոլոն–Սոյուզ առաքելությանը[46]։ ГЛОНАСС արբանյակային նավիգացիոն համակարգի աշխատանքները նախարարությունում սկսվեցին 1976 թվականին[47][48]։ Նախարարությունը մասնակցեց ՌՏ-2ՊՄ Տոպոլ հրթիռային համակարգի կառուցմանը, որի տեղակայումը սկսվեց 1985 թվականին[49][50]։ Մարտական ​​երկաթուղային հրթիռային համակարգի շարժական հրթիռային համակարգի տեղակայումը սկսվեց 1987 թվականի հոկտեմբերին։ Դրա մշակումը սկսվել էր 1969 թվականի հունվարին՝ Աֆանասևի հրամանով[51]։

ՌՏ-2ՊՄ Տոպոլ շարժական արձակման կայանքով՝ Հաղթանակի օրվա շքերթի փորձին Մոսկվայում, 2008 թվական
Մարտական ​​երկաթուղային հրթիռային համակարգը ցուցադրված Սանկտ Պետերբուրգում, 2007 թվական

1980-ականների վերջին վերակառուցման բարեփոխումների ընթացքում նախարարության Գլավկոսմոս գործակալությունը սկսեց առևտրային ծառայություններ առաջարկել համաշխարհային հաճախորդներին՝ հիմնականում նպատակ ունենալով մրցակցել Միացյալ Նահանգների արձակիչների հետ։ Դրա առաջին առևտրային առաջարկը ներկայացվեց Space Commerce '88 ցուցահանդեսում Մոնտրյոում, Շվեյցարիա։ Ամենանշանակալին հետևյալ կրող հրթիռների վաճառքի առաջարկներն էին․ Էներգիա՝ մինչև 100 տոննա բեռ Երկրի ցածր ուղեծիր դուրս բերելու հնարավորությամբ, Պրոտոն՝ մինչև 20 տոննա Երկրի ցածր ուղեծիր կամ 2 տոննա գեոհաստատուն ուղեծիր դուրս բերելու հնարավորությամբ՝ 25-30 միլիոն ԱՄՆ դոլարի սահմաններում, Ցիկլոն-3՝ մինչև 4 տոննա բեռ Երկրի ցածր ուղեծիր, Սոյուզ հրթիռների ընտանիք՝ Երկրի ցածր, գեոանցումային և Մոլնիյա ուղեծրերի համար կազմաձևերով, և Վոստոկ կրող հրթիռներ՝ 12-18 միլիոն ԱՄՆ դոլար արժեքով։ Գլավկոսմոսը նաև ներկայացրեց Կոսմոս հրթիռները՝ Հնդկաստանի Արյաբհատա և Բհասկարա արբանյակների հաջող արձակումներով։ Այլ առաջարկները ներառում էին Օկեան-Օ1 արբանյակների վաճառքը կամ Ֆոտոն արբանյակներում և Միր տիեզերակայանում տարածքի օգտագործումը։ Համաժողովի ընթացքում ստորագրվեցին մի քանի պայմանագրեր, այդ թվում՝ կանխավճարներ երեք արբանյակային արձակումների համար չբացահայտված հաճախորդների անունից, օպցիոն Aussat-2-ի՝ Պրոտոնով արձակման համար, պայմանագիր Payload Systems Inc.-ի հետ սպիտակուցների բյուրեղացման փորձերի համար Միրում, և պայմանագիր Kayser-Threde-ի հետ Ֆոտոն արբանյակներում միկրոգրավիտացիոն փորձերի համար 1989, 1990 և 1991 թվականներին[52]։

Բուրան ծրագիրը, որը նախատեսված էր բազմակի օգտագործման տիեզերանավ մշակելու համար, համատեղ կառավարվում էր Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարության և Ավիացիոն արդյունաբերության նախարարության կողմից։ Չնայած ծրագրի վերաբերյալ երկու նախարարությունների միջև տարբեր վեճերին, Բուրանը՝ ծրագրի շրջանակում արտադրված առաջին տիեզերանավը, 1988 թվականի նոյեմբերին հաջողությամբ իրականացրեց ծրագրի միակ թռիչքը[53][54]։

Նախարարության վերջին նախագիծը մինչ դրա լուծարումը 1991 թվականի 120 միլիոն ԱՄՆ դոլարի համաձայնագիրն էր Գլավկոսմոսի և Հնդկաստանի տիեզերական գործակալության՝ ՀՏԿՀ-ի միջև, որը ներառում էր երկու ԿՎԴ-1 շարժիչների փոխանցումը ԳՍԼՎ-ի երրորդ աստիճանի համար, ինչպես նաև նախագծային մանրամասներ, որպեսզի ԿՎԴ-1-ը հնարավոր լիներ տեղայնացված արտադրել Հնդկաստանում[55][56]։ Ռուսաստանը 1993 թվականին հետ կանգնեց համաձայնագրից այն բանից հետո, երբ Միացյալ Նահանգները առարկեց գործարքի դեմ և պատժամիջոցներ սահմանեց՝ պնդելով, որ գործարքը խախտում է Հրթիռային տեխնոլոգիաների վերահսկման ռեժիմը։ Դա ստիպեց ՀՏԿՀ-ին Ռուսաստանի հետ ստորագրել ավելի սահմանափակ համաձայնագիր և սկսել սեփական կրիոգեն շարժիչի մշակման նախագիծ[57][58]։

Իր գոյության ընթացքում Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունը շնորհել է երեք պարգև։ «Սոցիալիստական մրցակցության գերազանցիկ» պարգևը հաստատվել է 1955 թվականի սեպտեմբերի 1-ին թիվ 134 հրամանով և շնորհվել մինչև 1957 թվականը[59]։ «Լավագույն նորարար» պարգևը շնորհվել է 1970-ականներին[60], իսկ «Լավագույն գյուտարար» պարգևը տրվել է մինչև 1991 թվականը[61]։

Ընդհանուր մեքենաշինության նախարար

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարությունն իր գոյության ընթացքում ունեցել է հինգ նախարար․ մեկը՝ առաջին ձևավորման ժամանակ, իսկ մնացած չորսը՝ երկրորդ ձևավորման ընթացքում[4][12][62][63][64][65]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 Правда, Pravda (ռուս.) — Редакция газеты «Правда», 1965. — вып. 63. — С. 2. — 100300 экз. — ISSN 0233-4275; 1990-6838
  2. ↑ Gas-Dynamic Laboratory, Great Soviet Encyclopedia (1926–1981 (printed version) ed.). Sovetskaya Entsiklopediya. 1973 թ․ դեկտեմբեր. ISBN 9780028800004.
  3. 1 2 3 Chertok, Boris (2005 թ․ հունվարի 31). Rockets and People (Volume 1 ed.). NASA. էջեր 9–10, 23, 164–165. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 29-ին.
  4. 1 2 3 4 Siddiqi, Asif Azam (2000). Challenge To Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974 (PDF). Washington, D.C.: NASA, NASA History Div. էջեր 6–14, 892. ISBN 9780160613050. Արխիվացված օրիգինալից 2006-10-08-ին. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 22-ին.
  5. ↑ «2 апреля 1955 года «Об образовании общесоюзного Министерства общего машиностроения СССР»». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
  6. ↑ Вертикальная структура: как реорганизуется космическая отрасль России, АиФ. Արխիվացված 30 Մայիս 2016 Wayback Machine.
  7. ↑ Жорес Алферов: заметки о роли РАН в современной России, РИА. Արխիվացված 2 Հունիս 2016 Wayback Machine.
  8. ↑ Академик Жорес Алфёров: «Нашей науке нужна философия развития» , file-rf.ru. Արխիվացված 16 Հուլիս 2019 Wayback Machine.
  9. 1 2 Tarasenko, Maxim V. (1994). «Transformation of the Soviet Space Program after the Cold War» (PDF). Science & Global Security.
  10. ↑ Фронтовой дневник авторы Евгений Петров
  11. ↑ «Первый министр «космического министерства»». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 15-ին.
  12. 1 2 «Горемыкин Пётр Николаевич МГТУ имени Баумана». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
  13. ↑ Владимир Иванович Ивкин (1999). Государственная власть СССР: высшие органы власти и управления и их руководители, 1923—1991: историко-биографический справочник (ռուսերեն). ROSSPEN. էջ 52. ISBN 5-8243-0014-3. «МИНИСТЕРСТВО ОБЩЕГО МАШИНОСТРОЕНИЯ СССР Первое формирование. Образовано 2 апреля 1955 года. (ВВС СССР, 1955, No 6, Ст. 133). 10 мая 1957 года объединено с Министерством оборонной промышленности СССР и ликвидировано. (ВВС СССР, 1957, No 11, Ст. 275) Второе формирование. Образовано 2 марта 1965 года. (ВВС СССР, 1965, No 10, Ст. 115). Упразднено 14 ноября 1991 года. (ВВС СССР, 1991, No 50, Ст. 1421)»
  14. ↑ «ГС завод № 15». Оборонпром. Վերցված է 2024 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
  15. ↑ «Открытое акционерное общество «Велта»». Государственный архив Пермского края. 2015 թ․ նոյեմբերի 26. Վերցված է 2024 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  16. ↑ Bukharin, Oleg (2004). Russian Strategic Nuclear Forces. MIT Press. էջ 157. ISBN 9780262661812.
  17. ↑ «Создание и эксплуатация стратегических ракетных комплексов». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 15-ին.
  18. ↑ «Стратегическая кооперация в интересах безопасности государства». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 9-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
  19. 1 2 «General Machinebuilding - Background». Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 31-ին.
  20. ↑ «Умер один из основателей ракетно-космической промышленности России Леонид Гусев». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
  21. ↑ «Человек, создавший космическую связь». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 15-ին.
  22. ↑ «Владимир Челомей, советский ученый, конструктор ракетной техники». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
  23. ↑ «История ФГУП «НПО «Техномаш»». ФГУП «НПО «Техномаш». ISBN 5-7111-0298-2. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 13-ին.
  24. ↑ «Postal Stationery Russia Airmail Envelope with Depiction of the Earth Being Orbited and Four Gold Stars». groundzerobooksltd.com. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 18-ին.
  25. ↑ «О Профсоюзе». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 24-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 15-ին.
  26. ↑ «History - Milestones of development». Glavkosmos. 2020. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 24-ին.
  27. ↑ «История компании «Главкосмос»». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 9-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 15-ին.
  28. ↑ Harvey, Brian (2001). Russia in space. Springer. էջ 277. ISBN 1-85233-203-4. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 10-ին.
  29. ↑ «Glavcosmos (Russian Federation), CIVIL SPACE ORGANISATIONS - NATIONAL AGENCIES». Jane's Information Group. 2008. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 10-ին.(չաշխատող հղում)
  30. ↑ «Бывший министр общего машиностроения СССР Олег Бакланов». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 15-ին.
  31. ↑ «Космическая отрасль – это «не кафе быстрого обслуживания»». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
  32. ↑ Полвека без Королёва, zavtra.ru. Արխիվացված 28 Հունիս 2016 Wayback Machine.
  33. 1 2 «Ministry of General Machine-building of USSR (MOM)». Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 31-ին.
  34. ↑ Վիքիդարանի տարբերանշան Տեքստ՝ ԽՍՀՄ Ընդհանուր մեքենաշինության նախարարություն Վիքիդարանում
  35. ↑ Федеральный закон от 13 июля 2015 г. N 215-ФЗ Արխիվացված 26 Դեկտեմբեր 2022 Wayback Machine «8. Корпорация является правопреемником Министерства общего машиностроения СССР, Российского космического агентства, Российского авиационно-космического агентства и Федерального космического агентства в отношении международных договоров (соглашений) Российской Федерации в области космической деятельности, заключенных с органами и организациями иностранных государств и международными организациями (включая сопутствующие контрактные обязательства), а также правопреемником Российского авиационно-космического агентства и Федерального космического агентства в отношении соглашений (договоров) в указанной области, заключенных с федеральными органами государственной власти, органами государственной власти субъектов Российской Федерации, органами местного самоуправления и организациями.»
  36. ↑ Государственная корпорация "Роскосмос" Արխիվացված 26 Դեկտեմբեր 2022 Wayback Machine. «Таким образом, госкорпорация "Роскосмос" стала правопреемником Министерства общего машиностроения СССР, Российского космического агентства, Российского авиационно-космического агентства и Федерального космического агентства.»
  37. ↑ «Федеральный закон N 215-ФЗ». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
  38. ↑ «25 февраля 1992 года образовано Российское космическое агентство, в настоящее время – Федеральное космическое агентство (Роскосмос)». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 10-ին.
  39. ↑ Harvey, Brian (2007). «The design bureaus». The Rebirth of the Russian Space Program (1st ed.). Germany: Springer. ISBN 978-0-387-71354-0.
  40. ↑ Messier, Doug (2013 թ․ օգոստոսի 30). «Rogozin: Russia to Consolidate Space Sector into Open Joint Stock Company». Parabolic Arc. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-02-15-ին. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 31-ին.
  41. ↑ Будущее космической отрасли: госкорпорация, холдинги или министерство, РИА. Արխիվացված 2 Հունիս 2016 Wayback Machine.
  42. ↑ «Московский институт теплотехники (МИТ)». Газета "Коммерсантъ". 2011 թ․ հունիսի 7. էջ 4. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 18-ին.
  43. ↑ Andrews, James T.; Siddiqi, Asif A. (2011). Into the Cosmos: Space Exploration and Soviet Culture (անգլերեն). University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-7746-9. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 19-ին.
  44. ↑ «Военно-промышленная комиссия: страницы истории». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
  45. ↑ Быть, а не казаться. Рассказ второй. Արխիվացված 9 Մայիս 2016 Wayback Machine.
  46. ↑ Volf, D. Evolution of the Apollo-Soyuz Test Project: The Effects of the "Third" on the Interplay Between Cooperation and Competition. Minerva 59, 399–418 (2021).
  47. ↑ В неудачном запуске спутников ГЛОНАСС обвиняют математиков: причиной могла стать программная ошибка. Արխիվացված 31 Մայիս 2016 Wayback Machine.
  48. ↑ «Glonass». Encyclopedia Astronautica. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
  49. ↑ С «Тополями» все было непросто. Արխիվացված 2016-08-04 Wayback Machine.
  50. ↑ Ракетный Харьков. НГ, 14 September 2007. Արխիվացված 2016-05-31 Wayback Machine.
  51. ↑ «Успеет ли Россия создать БЖРК до удара США?». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
  52. ↑ Rzymanek, Jerzy (1988). Elsztein, Paweł (ed.). «Oferta handlowa Gławkosmosu – ZSRR» [Glavkosmos' commercial offer – USSR]. Astronautyka (Polish). Vol. 5, no. 159. Polskie Towarzystwo Astronautyczne. էջ 12, 14. ISSN 0004-623X.{{cite magazine}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  53. ↑ Сбитый с орбиты. РГ, 14 November 2008. Արխիվացված 5 Մայիս 2016 Wayback Machine.
  54. ↑ «Победил полный автомат», Коммерсантъ. Արխիվացված 13 Նոյեմբեր 2015 Wayback Machine.
  55. ↑ Subramanian, T. S. (March 17–31, 2001). «The GSLV Quest». Frontline. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
  56. ↑ «Cryogenic Upper Stage (CUS)». justthe80.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 7-ին.
  57. ↑ Raj, N Gopal (2011 թ․ ապրիլի 21). «The long road to cryogenic technology». The Hindu. Chennai, India. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
  58. ↑ Subramanian, T. S. (28 April – 11 May 2001). «The cryogenic quest». Frontline. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 13-ին.
  59. ↑ «Отличник социалистического соревнования». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
  60. ↑ «Лучший рационализатор министерство общего машиностроения». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
  61. ↑ «Лучший изобретатель министерство общего машиностроения». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
  62. ↑ «Governments of the Union of Soviet Socialist Republics 1917-1964». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
  63. ↑ «Governments of the Union of Soviet Socialist Republics 1964-1991». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
  64. ↑ «Organizers and leaders of the rocket and space industry» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 18-ին.
  65. ↑ «The Ministry of General Machine-Building no longer exists (archived)» (ռուսերեն). Журнал „Новости космонавтики”.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=ԽՍՀՄ_Ընդհանուր_մեքենաշինության_նախարարություն&oldid=10857798» էջից