Piñeiro de Chile
| Piñeiro de Chile | |||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
|
Conservación
 Especie en perigo | |||||||||||||||||||||||
| Clasificación taxonómica | |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| Wikidata G:Commons C:Commons | |||||||||||||||||||||||
O piñeiro de Chile , araucaria de Chile ou pehuén (Araucaria araucana) — é unha especie arbórea pertencente a xénero de coníferas Araucaria da familia Araucariaceae. É unha especie arbórea endémica do distrito do Pehuén dos bosques subantárticos, no extremo noroeste da Patagonia arxentina e no centro-sur de Chile, estando distribuída en zonas moi restrinxidas do cordal dos Andes e, en menor grao, na cordal da Costa chileno.
Distribución
[editar | editar a fonte]
Distribúense en dúas poboacións:
- Poboación andina: en ambas as dúas vertentes do cordal dos Andes, tanto na Arxentina, coma en Chile.
- Poboación de Nahuelbuta: na Cordilleira da Costa do Pacífico Sur chilena, onde se atopa na cordilleira de Nahuelbuta, na Rexión de Araucanía, entre os 37º40'S e os 38º40'S. Atópanse exemplares en Carahue e Angol, pola costa.
Estado de conservación
[editar | editar a fonte]A especie está protexida en grandes áreas de conservación en ambos os dous países onde tamén está prohibida a talla. O maior risco son os incendios forestais. En Chile foi declarada Monumento Natural. Na Patagonia arxentina é protexida no parque nacional Lanín, e nos parques provinciais Copahue, Chañy, Batea Mahuida, e Boca del Chimehuin.[1]
En Chile protéxese dende hai anos polos mapuches e pehuenches, que a coidaban coma un ben alimenticio polo pehuen, o seu froito, e que despois coa nacionalización e expansión de Chile se continúa protexendo en grandes extensións mediante parques, reservas e monumentos naturais de Chile, por mor á súa reducida distribución. Protéxese nos Parques Nacionais Conguillío, Tolhuaca, Laguna del Laja, Huerquehue, e en Villarrica.
Ecoloxía
[editar | editar a fonte]Vexeta en terreos arxilosos,[2] rochosos e areentos con boa drenaxe, polo común de orixe volcánica, en alturan onde a neve fica no chan boa parte do inverno, e xeralmente en locais de baixas temperaturas estivais.
Áchase asociada a bosques mixtos de lenga, ñirre e coihue, mais polo xeral ten tendencia a formar bosques puros.
Por mor a medraren tan amodo téñense rexistrado araucarias que acadan os 1000 anos de idade.
Nos Andes atópase medrando unicamente a máis de800 msnm, e de xeito óptimo en cotas de 1000 msnm, chegando até os 1700 msnm.[2] Tamén posúe outra poboación en Chile, que medra no Cordal de Nahuelbuta, na zona costeira da Rexión de Araucanía, onde se distribúe dende os 600 aos 1400 msnm,[2] presentando os exemplares desa cordilleira chilena, pequenas diferenzas respecto da poboación dos Andes, aínda que non o suficiente para constituír outra variedade taxonómica.[2] Téñense descrito 8 cultivares.
Características
[editar | editar a fonte]É unha árbore perenne, de até 50 m de altura, co tronco recto, cilíndrico, ás veces moi groso (3 ou máis metros). A ramificación comeza a varios metros do chan; nos exemplares máis vellos, disponse en verticilos de 5 pólas que se estenden perpendiculares ao toro; estas pólas son flexíbeis e teñen follas agrupadas cara aos extremos.
As follas son de extrema dureza e están provistas dun mucrón (espiño) na punta, de cor verde escura. As follas son de 3 a 4 cm de longo e están dispostas de xeito imbricado sobre a póla, onde fican por varios anos.
Existen plantas masculinas e femininas, con diferenzas morfolóxicas nas placas que forman a casca e nas flores, sendo moito máis vistosas as femininas.
Importancia económica e cultural
[editar | editar a fonte]Forestal
[editar | editar a fonte]A madeira da araucaria é compacta, liviá, doada de traballar e dunha cor abrancazada amarelenta, por iso é moi apreciada para labores de construción e carpintaría; antigamente os toros rectos e cilíndricos empregábanse para a fabricación de mastros para embarcacións. Hoxe en día a talla está prohibida.
Ornamental
[editar | editar a fonte]É unha árbore de xardín moi popular, polo curioso efecto que xeran as súas pólas largas, con aspecto de réptil e cunha grande aparencia simétrica. Prefire climas oceánicos con abundante choiva, tolera temperaturas de até −20 °C. É o membro máis resistente do xénero, podendo medrar ben até no norte das Illas Feroe e Ålesund[3] en Noruega occidental, a costa oeste de América do Norte (ao norte nas Haida Gwaii (Illas da Raíña Carlota) no Canadá, en Nova Zelandia e Australia. Dáse moi ben tamén no norte da Península Ibérica, medrando perfectamente en Galiza, Asturias ou Cantabria).[4] É tolerante á salinidade da beiramar, mais sensíbel á polución.
Árbores senlleiras en Galiza
[editar | editar a fonte]Como dixemos, o piñeiro de Chile adáptase moi ben ao clima húmido galego. Atopamos araucarias monumentais en moitos parques e arboredos de Galiza. O piñeiro de Chile do Castelo de Soutomaior, en Soutomaior (Pontevedra), figura no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia.
Alimentaria
[editar | editar a fonte]As semente, chamadas popularmente piñóns, son comestíbeis e teñen un alto valor nutricional. Constitúen a base da dieta dos pehuenches (pobo indíxena de montaña que forma parte da cultura mapuche e mora a ambos lados do cordal dos Andes no centro sur de Chile e suroeste da Arxentina). Por isto, a especie ten futuro potencial como cultura alimentaria, prosperando en climas con veráns oceánicos frescos (ex. Norte de Galiza, Escocia occidental) e onde outros cultivos de noces non medran ben. O inconveniente é que non produce sementes até os 25 anos de idade.
Cultural
[editar | editar a fonte]É unha especie importante para a cultura mapuche, moi especialmente para a etnia pehuenche (mapundungun «xente do pehuén», nome nativo desta especie arbórea). É a árbore símbolo da provincia arxentina de Neuquén, onde incluso dende o ano 1958 integra o escudo provincial]].[5]
En Chile foi declarado monumento natural o 26 de abril de 1976.[6]
Taxonomía
[editar | editar a fonte]Araucaria araucana foi descrita por Juan Ignacio Molina e K. Koch, e publicado en Dendrologie 2(2): 206, no ano 1873.[7]
|
|
Galería de imaxes
[editar | editar a fonte]
Casca dunha árbore.
Conos femininos.
Conos masculinos.
Follaxe.
Dúas variedades de piñóns cocidos.
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ Chebez, J. C. (2005) Guía de las reservas de la Argentina. Tomo I: Patagonia Norte. Editorial Albatros.
- 1 2 3 4 Rodríguez R., Roberto; Matthei, O. & Quezada, Max (1983). Flora Arbórea de Chile. Editorial da Universidade de Concepción, Chile. p. 408.
páxina 65
- ↑ "Araucaria araucana en Cantabria".
- ↑ "El escudo de Neuquén en el sitio web oficial de la provincia.". Arquivado dende o orixinal o 01 de setembro de 2012. Consultado o 19 de xuño de 2013.
- ↑ Ministerio de Agricultura de Chile (26 de abril de 1976). "Decreto 29 de 1976 del Ministerio de Agricultura" (HTML). Consultado o 28 de febreiro de 2011.
- ↑ Piñeiro de Chile en Trópicos
- ↑ Piñeiro de Chile en PlantList
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Piñeiro de Chile |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, Nova York.
- Hokche, O., P. E. Berry & O. Huber. 2008. Nuev. Cat. Fl. Vas. Venezuela 1–860. Fundación Instituto Botánico de Venezuela, Caracas, Venezuela.
- Killeen, T. J., E. García Estigarribia & S. G. Beck. (eds.) 1993. Guía Arb. Bolivia 1–958. Herbario Nacional de Bolivia & Missouri Botanical Garden, La Paz.
- Marticorena, C. & M. Quezada. 1985. Catálogo de la Flora Vascular de Chile. Gayana, Bot. 42: 1–157.
- Zuloaga, F. O., O. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Catálogo de las Plantas Vasculares del Cono Sur (Argentina, Sur de Brasil, Chile, Paraguay y Uruguay). Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107(1): i–xcvi, 1–983; 107(2): i–xx, 985–2286; 107(3): i–xxi, 2287–3348.
Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Araucaria araucana en Chilebosque Arquivado 24 de maio de 2013 en Wayback Machine.
- "Araucaria" en ‘’Enciclopedia de la Flora Chilena’’
- "Araucaria" en Defensores do Bosque Chileno
- Conifer Specialist Group (2000). Araucaria araucana. 2006 Lista Vermella de Especies Ameazadas IUCN. IUCN 2006. Consultado o 11 de maio de 2006. Listed as Vulnerable (VU B1+2c v2.3)
- Gymnosperm Database: Araucaria araucana
- Global trees campaign: Monkey puzzle
- Mitchell, A. F. (1996). Alan Mitchell's Trees of Britain. HarperCollins.
