Monarquía española
| Monarquía española | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| Wikidata C:Commons | |||||||||||
A monarquía española, tamén coñecida como monarquía universal española,[Nota 1] designa a organización política do goberno e do estado en España, e cuxa traxectoria vai desde a unión dinástica dos reinos peninsulares nos descendentes dos Reis Católicos, reformándose durante o novo réxime ata a actualidade en España, interrompida unicamente nos períodos da Primeira República (1873-1874), a Segunda República (1931-1939) e o réxime franquista (1936-1975).
Historia
[editar | editar a fonte]Durante a Idade Media, os árabes conquistaran boa parte da Península Ibérica. A principios do século xv existían 3 grandes reinos que lograran expulsar aos musulmáns: Castela, Aragón e Navarra. O reino de Granada foi o último reduto musulmán na Península.
En 1469, Fernando de Aragón e Isabel de Castela contraeron matrimonio, unindo dinasticamente os dous reinos máis poderosos. Esta unión de forzas permitiu expulsar aos musulmáns de Granada e conquistar Navarra, para incorporar estes territorios á Coroa.
Considérase pois que a Monarquía española ten a súa orixe na unión persoal e dinástica entre Isabel I de Castela e Fernando II de Aragón, chamados Reis Católicos (Catholicos reges, et principes) polo papado desde o 4 de maio de 1493 en razón da expulsión da Península Ibérica do islam e o proxecto evanxelizador do Novo Mundo; e que procuraron levar unha política de acción común.
Consolidación
[editar | editar a fonte]Xoana I de Castela, filla dos Reis Católicos, herdou a coroa de Castela ao morrer a súa nai, a raíña Isabel. O matrimonio de Xoana con Filipe o Fermoso fixo perigar a política que levaran os Reis Católicos, pero Filipe I morreu prematuramente, e o rei Fernando II de Aragón, pai de Xoana, inhabilitouna definitivamente e ocupouse da rexencia castelá ata a súa morte. Entón, Xoana herdou tamén o reino de Aragón, pero dada a súa incapacidade, o seu fillo Carlos autoproclamouse rei xunto coa súa nai nesta conxuntura, o cal foi aceptado polos reinos de España; e desta forma Carlos I consolidou a unión persoal de ambas as Coroas, sendo chamado rei Católico das Españas (Hispaniarum Rex Catholicus) polo papa León X na bula do 1 de abril de 1516.[2]
Filipe II, Príncipe de Asturias desde 1528,[3] accedeu ao trono por abdicación do seu pai, e usou en documentos e moedas a fórmula abreviada de rei das Españas e de Indias (Hispaniarum et Indiarum Rex),[4] e tras a Crise sucesoria en Portugal (1580) adquiriu tamén a titularidade da Coroa portuguesa.[5]
Cambio de réxime
[editar | editar a fonte]A Monarquía española perde a súa condición monarquía absoluta, e adquire o seu carácter de monarquía parlamentaria coa transformación de España nun estado liberal.
| 1808-1812 | 1812-1815 Estado liberal | 1815-1820 Absolutismo | 1820-1823 Estado liberal | 1823-1833 Absolutismo |
|
|
|
|
Desde o ano 1833, co pretexto da cuestión dinástica, sucedéronse tres guerras civís en España que balizaron intermitentemente unha parte do século XIX, onde os constitucionalistas («cristinos», «alfonsinos») opuñan o seu ideario do «estado liberal» contra o «absolutismo» e «foralismo» dos carlistas. A cuestión dinástica iniciouse cando Fernando VII promulgou a Pragmática Sanción de 1830, que era á súa vez a publicación da Pragmática Sanción de 1789, co que se anularon as disposicións, que impedían o acceso ao trono das mulleres ata non esgotarse toda a descendencia masculina, de Filipe V.[6] Deste xeito, o irmán do rei Fernando VII, Carlos María Isidro foi relegado en favor da súa sobriña Isabel, filla do rei; e así, se Carlos María Isidro non tivo inconveniente en renunciar aos seus dereitos en 1830,[7] en 1833[8] os seus argumentos cambiaran, e cos seus partidarios («carlistas») iniciou a Primeira Guerra Carlista.
Isabel II finalmente foi proclamada raíña, pero a súa nai a rexente María Cristina de Borbón-Dúas Sicilias que se aliñou cos liberais, con todo pretende o estatuto Real de 1834 o que deu lugar ao motín de La Granja (1836) e a volta ao período constitucional. Así o artigo 180 da Constitución de 1812 establecería o reinado lexítimo de Isabel II, e o artigo 50 da Constitución de 1837 e o artigo 49 de Constitución de 1845 indican que Isabel II era a lexítima raíña das Españas. Desde entón a lexitimidade da monarquía española foi vinculada coa Constitución de quenda (aínda que fose a posteriori).
O sentido patrimonial da unión baixo unha coroa de distintos reinos peninsulares desaparece tamén co período constitucional. O cambio non foi brusco, a denominación de Reino en singular data desde a Constitución de 1812 (non así o Estatuto de Baiona de 1808), pero o territorio denomínase en plural, Españas, na Constitución de 1812, de 1837 e 1845, coa excepción que xa aparece en singular nas dúas últimas. Pero na Constitución de 1869, coa afirmación da Nación española, o territorio pasou a denominarse en singular España, e así seguiu desde entón.
A monarquía como forma xurídica actual do estado
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Rei de España.
A actual Constitución española de 1978 adopta como forma política do Estado español a monarquía parlamentaria, segundo aparece expresado no seu artigo 1.
No título II da mesma constitución figura o réxime regulador da Coroa, baixo este rótulo.
O actual réxime Monarquía en España reúne os caracteres típicos da forma de goberno de Monarquía parlamentaria, isto é:
- A sucesión hereditaria dos membros da Familia Real na Xefatura do Estado, co título de Reis de España.
- A xefatura do Estado corresponde ao Rei, o cal ten funcións cerimoniais e simbólicas, e non dirixe nin o poder lexislativo nin o executivo.
- O poder executivo, o goberno, goza da confianza do Congreso dos Deputados (poder lexislativo).
Poderes do Rei na Constitución
[editar | editar a fonte]Deben distinguirse dentro das súas funcións ou poderes:
De carácter simbólico e representativo
[editar | editar a fonte]As de carácter simbólico e representativo, recaen no Rei como personificación da Coroa e son:
- Xefe do Estado.
- Símbolo da súa unidade e permanencia.
- Árbitro e moderador do funcionamento regular das institucións.
- Representación a nivel internacional.
Facultades efectivas
[editar | editar a fonte]- De carácter xeral
- Mando supremo das Forzas armadas, atribúese directamente ao Rei, aínda que non pode exercerse sen referendo, parece que pode corresponder ao Rei, certa iniciativa
- Exercer o dereito de graza con arranxo á lei, non podendo autorizar indultos xerais.
- Patronazgo das Reais Academias.
- O rei e o poder executivo
- Propor o candidato a Presidente do Goberno, e no seu caso, nomealo, esta é a facultade constitucional que ten maior transcendencia política.
- Nomear e separar aos membros do Goberno, a proposta do seu presidente.
- Expedir os decretos acordados no Consello de Ministros e conferir os empregos civís e militares e conceder honras e distincións con arranxo ás leis.
- Ser informado dos asuntos do Estado e presidir cando estime oportuno as sesións do Consello de Ministros sempre a petición do Presidente do Goberno.
- En relación co poder lexislativo
- Sancionar e promulgar as leis. Esta potestade do rei, constitúe un reflexo do poder lexislativo que noutros momentos encarnaba o rei. O rei non se pode negar, que dispón para iso de quince días.
- Convocar e disolver as Cortes e convocar eleccións, segundo os termos previstos na Constitución. Esta prerrogativa precisa o referendo do Presidente do Congreso e noutro caso precisa a proposta do Presidente do Goberno.
- Convocar referendo nos casos previstos na Constitución, mediante proposta do Presidente do Goberno.
- Política internacional
- Acreditar os embaixadores e outros representantes diplomáticos
- Ao rei correspóndelle manifestar o consentimento do Estado para obrigarse internacionalmente por medios de tratados, de conformidade coa Constitución e as leis, é distinto o órgano ao que corresponde prestar o consentimento e o Rei, ao que corresponde manifestalo.
- Ao rei correspóndelle previa autorización das Cortes Xerais declarar a guerra e facer a paz.
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ Esta denominación aplicábase para diferencialo do Sacro Imperio.[1]
Referencias
[editar | editar a fonte]- ↑ Felipe Ruiz Martín. La monarquía de Felipe II. Real Academia de la Historia. Madrid 2003. ISBN 978-84-95983-30-5 páxina 466. (en castelán)
- ↑ Na Embaixada de España ante a Santa Sé aínda se puxo en febreiro de 1977 unha lápida conmemorativa referíndose a Ioannes Carolus I como Hispaniae Cath. Rex [adaptación do trato histórico que os papas deran aos reis desde Carlos I: Hispaniarum Rex Catholicus]. As de data posterior suprimen o cualificativo de católico, de acordo coa constitución de 1978. [Ligazón morta]
- ↑ "A numeración dos Príncipes de Asturias" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 07 de abril de 2010. Consultado o 25 de xullo de 2009.
- ↑ Nome cuñado en moedas de catro reais da Casa de Moeda de Segovia desde 1588, lenda que se repite en moedas de oito reais cuñadas en Hispanoamérica. Véxase: La Cuestión de España a las puertas de siglo XXI Arquivado 03 de febreiro de 2012 en Wayback Machine.
- ↑ Hai que recalcar que os reis empregan o ordinal castelán ou aragonés máis elevado, así o pretendente carlista Xaime de Borbón e Borbón-Parma era Xaime III, non habendo ningún Xaime como rei de Castela.
- ↑ "Documents relating to the Spanish Succession". Arquivado dende o orixinal o 29 de maio de 2017. Consultado o 25 de xullo de 2009.
- ↑ Gazeta de Madrid, 20 de maio de 1808, páx. 483 Arquivado 25 de marzo de 2009 en Wayback Machine. e 484 Arquivado 25 de marzo de 2009 en Wayback Machine.
- ↑ "Economía no reinado de Isabel II" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 16 de agosto de 2022. Consultado o 25 de xullo de 2009.