Santa Catarina (steat)

Santa Catarina
Dielsteat fan Brazylje
Lokaasje fan Santa Catarina yn Brazylje.
Symboalen
Bestjoer
regio	Súd
haadplak	Florianópolis
grutste stêd	Joinville
gemeenten	295
Sifers
ynwenners	8.187.029 (2025)
oerflak (km²)	95.730,7 km²
hichte (maks.)	0 m - 1.827 m
HDI	0,792 (2021)
Oar
ôfkoarting (UF)	SC
steat sûnt	1889
ISO-koade	BR-SC
tiidsône	UTC−3
webside	www.sc.gov.br
Kaart
Gemeente-yndieling Santa Catarina reade kleur: lokaasje Florianópolis

Santa Catarina is ien fan 'e 27 federale ienheden fan Brazylje. De steat leit yn it suden fan 'e regio Súd en grinzget yn it noarden oan Paraná, yn it suden oan Rio Grande do Sul, yn it westen oan Argentynje (provinsje Misiones) en yn it easten oan 'e Atlantyske Oseaan. Mei in oerflak fan 95.730 km² is it ien fan 'e lytsere steaten fan it lân. Neffens de folkstelling fan 2022 hat de steat 7.610.361 ynwenners.

De haadstêd is de kuststêd Florianópolis, dy't foar it grutste part op it eilân Santa Catarina leit. De grutste stêd fan 'e steat neffens ynwennertal is lykwols Joinville. Santa Catarina stiet bekend om de hege libbensstandert, sterke yndustry en in ferskaat oan lânskippen, fan 'e Atlantyske kusten oant de kâldere berchkriten fan 'e Serra Catarinense. De befolking is foar in grut part opboud út ferskate ymmigraasjeweagen, benammen út Dútslân, Itaalje en Portegal (de Azoaren).

Skiednis

Koloniale tiid

It fort fan Santa Cruz de Anhatomirim by de stêd Nossa Senhora do Desterro (hjoed-de-dei Florianópolis), hjir waarden de bûtenlânske skippen kontrolearre foardat se oan lân mochten.

Oan it begjin fan 'e 16e iuw waard it gebiet bewenne troch de Carijós, in lânseigen folk dat nei 1549 bekeard waard. Portegeeske en Spaanske ekspedysjes ferkenden de kust, wêrby't Sebastian Cabot it eilân dêr't no Florianópolis leit yn 1526 de namme Santa Catarina joech. De kolonisaasje kaam lykwols let op gong troch it koelere subtropyske klimaat (dat troch froast winterdeis net geskikt wie foar de tylt fan sûkerreid) en it ûntbrekken fan edelmetalen. De earste fêste delsettings wiene São Francisco do Sul (1658), Desterro (1675) en Laguna (1676).

Om de Spaanske driging te kearen, stimulearre de Portegeeske kroan healwei de 18e iuw de ymmigraasje fan tûzenen minsken fan 'e Azoaren nei it eilân Santa Catarina en de omlizzende kustkriten. Nettsjinsteande de bou fan ferdigeningswurken waard it eilân Santa Catarina yn 1777 tydlik troch Spaanske troepen beset.

Keizerryk en Jeropeeske ymmigraasje

It hûs fan Anita Garibaldi, dêr't de Republyk Juliana útroppen waard (hjoed-de-dei in museum.

Nei de ûnôfhinklikens fan Brazylje waard it kapteinskip Santa Catarina ynsteld, dat mei de ûnôfhinklikens fan Brazylje in provinsje waard. Yn july 1839 waard de provinsje meisûge yn 'e Farroupilha-opstân (de saneame fodde-oarloch) út Rio Grande do Sul, doe't rebellen ûnder Giuseppe Garibaldi en David Canabarro de stêd Laguna ynnommen en dêr de Republyk Juliana útroppen. Yn 1840 waarden hja troch it keizerlik leger ferslein.

Yn 'e twadde helte fan 'e 19e iuw krige de Jeropeeske kolonisaasje in grutte ympuls, foaral mei de komst fan Dútske en Italjaanske ymmigranten. Dêrmei waarden nije delsettings lykas Joinville (1850), Blumenau (1852) en Brusque (1860) stifte.

Republyk en 20e iuw

Doe't de Republyk it Keizerryk Brazylje yn 1889 ferfong waard de provinsje Santa Catarina in folweardige dielsteat. Yn 1893 rekke Santa Catarina belutsen by de Federalistyske Revolúsje, doe't de gûverneur yn opstân kaam tsjin it federale regear en de haadstêd Desterro de basis fan 'e rebellen waard. Nei de nederlaach fan 'e opstannelingen yn 1894 waard de haadstêd omneamd ta Florianópolis, ta eare fan presidint Floriano Peixoto.

Tusken 1912 en 1916 fûn de Contestado-oarloch plak, in guerriljakriich tusken kolonisten en grutgrûnbesitters (dy't stipe waarden troch de plysje en it leger) om grûn. De oarloch waard fersterke troch in grinsskeel tusken Santa Catarina en Paraná. Sûnt de jierren 1950 soarge in fierdere kolonisaasje fan it uterste westen troch Italjaansk-Brazyljaanske boeren út Rio Grande do Sul foar in nije ekonomyske ympuls.

Geografy

Santa Catarina leit yn 'e súdlike tuskenbeide sône fan Brazylje, hielendal besuden de Stienbokskearkring. De steat hat in oerflak fan sa'n 95.730 km² (fergelykber mei Hongarije) en grinzget oan Paraná yn it noarden, Rio Grande do Sul yn it suden, de Atlantyske Oseaan yn it easten en de Argentynske provinsje Misiones yn it westen.

De steat heart ta de meast heechlizzende gebieten fan Brazylje: 77% fan it grûngebiet leit boppe de 300 meter en 52% boppe de 600 meter. It reliëf is fan 'e kust ôf nei it ynlân opboud út fjouwer lânskipsfoarmen:

• De leechflakte oan 'e kust is it meast lege gebiet (ûnder de 200 meter), dat yn it noarden breed is en nei it suden ta hieltyd smeller wurdt.
• De Serra do Mar is in berchrige mei piken boppe de tûzen meter. De bergen wurde troch djippe rivierdellingen trochsnien.
• It Paleosoyske plato is in flakker gebiet efter de Serra do Mar dat fan noard nei súd yn hichte ôfnimt en yn it suden gearrint mei de kustflakte.
• It Basaltplato beslacht in grut part fan 'e steat en rint stadichoan nei it westen ôf. De eastlike grins foarmet de Serra Geral.

Lânskip

• 
  Kustgebiet by Balneário Camboriú.
• 
  Rio Pelotas op 'e grins fan Rio Grande do Sul en Santa Catarina.
• 
  Wetterfal yn it Nasjonaal Park Serra Geral.
• 
  De SC-390 troch de Serra do Rio do Rastro.

De boaiem fan 'e fochtige subtropyske bosken yn 'e steat is tige fruchtber, wylst de minder fruchtbere boaiem fan 'e iepen gerslannen foaral brûkt wurde foar de feehâlderij.

It wetterstelsel wurdt troch de berchrigen yn twa haadstreamgebieten skaat: de rivieren dy't streekrjocht yn 'e Atlantyske Oseaan útmûnje (lykas de Itajaí-Açu) en it ynlânske stelsel dat troch Paraná en Oerûguay nei it Platabekken streamt.

Santa Catarina hat foaral in fochtich subtropysk klimaat yn 'e legere gebieten en in tuskenbeide subtropysk klimaat op 'e hegerlizzende plato's, mei fjouwer dúdlike seizoenen en in lykmjittige delslach. De winters binne koel oant kâld; op 'e hege plakken lykas São Joaquim en Urupema snijt it regelmjittich en kin it frieze, mei in Brazyljaansk kjeldrekôr fan −14 °C yn Caçador (1952). De simmertemperatueren yn 'e leechlannen kinne boppe 40 °C lizze.

Befolking

Neffens de offisjele sifers fan 'e Brazyljaanske folkstelling (Censo Demográfico 2022) fan it IBGE (Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística) wie de etnyske gearstalling fan 'e steat Santa Catarina (op basis fan selsidentifikaasje) as folget:

• blanken (Brancos): 76,3%
• mingde komôf (Pardos): 19,2%
• swart (Pretos): 4,1%
• Yndianen (Indígenas): 0,3%
• Aziatysk (Amarelos): 0,2%

Santa Catarina hat nei de steat Rio Grande do Sul (78,4%) it op ien nei heechste perzintaazje blanke ynwenners fan alle Brazyljaanske steaten. De steat hat lanlik it leechste persintaazje ynwenners dat himsels as preto (swart) identifisearret (4,1%). Yn ferliking mei de folkstelling fan 2010 is it oandiel minsken dat himsels as pardo of preto identifisearret tanommen.

Befolkingsûntwikkeling Santa Catarina (1872–2022)

Jier	1872	1890	1900	1920	1940	1950	1960
Ynwennertal	159.802	283.769	320.289	668.743	1.178.340	1.560.502	2.146.909
Groei	—	+77,6%	+12,9%	+108,8%	+76,2%	+32,4%	+37,6%
Jier	1970	1980	1991	2000	2010	2022
Ynwennertal	2.901.734	3.627.933	4.538.248	5.356.360	6.248.436	7.610.361
Groei	+35,2%	+25,0%	+25,1%	+18,0%	+16,7%	+21,8%

Florianópolis

Grutste gemeenten yn Santa Catarina (Sensus 2022)

Stêd	Ynwenners	Stêd	Ynwenners
Joinville	616.323	Balneário Camboriú	139.155
Florianópolis	537.213	Brusque	141.385
Blumenau	361.261	Tubarão	110.088
São José	270.295	São Bento do Sul	83.277
Itajaí	264.054	Camboriú	103.074
Chapecó	254.781	Caçador	73.720
Palhoça	222.558	Navegantes	86.401
Criciúma	214.493	Concórdia	81.646
] Jaraguá do Sul	182.690	Rio do Sul	72.587
Lages	164.981	Araranguá	71.922
Boarne: (pt) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística – Folkstelling van 2022

Religy

It oandiel katoliken yn ferliking mei de folkstelling fan 2010 is wat ôfnommen, mar de Roomsk-Katolike Tsjerke bleau mei mear as 64% fierwei de grutste religieuze streaming yn Santa Catarina. By de protestantske tsjerken hat der in foarse groei west en har oandiel is no 23,4% fan 'e befolking. 1,6% hinget it spiritisme oan en Umbanda en Candomblé hawwe in oandiel fan 0,8% fan 'e befolking. It oandiel fan minsken sûnder religy is 8,8%.

Toerisme

Beto Carrero World

Santa Catarina hat foar toeristen in grut ferskaat oan bestimmingen en aktiviteiten. De steat biedt plattelânstoerisme, kueroarden, ekotoerisme (lykas yn Urubici), aventoersporten, histoaryske monuminten, religieus toerisme, it ferdivedaasjepark Beto Carrero World yn Penha en Park Unipraias yn Balneário Camboriú, en de strannen fan Florianópolis, Laguna, Porto Belo en Itajaí. Net fier fan Penha lizze lytsere strannen lykas Piçarras, Barra Velha en Itapema.

Winterdeis snijt it regelmjittich op it plato fan Santa Catarina. Tusken july en novimber binne foar de kust en fan it strân ôf yn Laguna walfisken te sjen. De gemeente Timbó is in sintrum foar aventoersporten lykas raften en canyoning.

Oktoberfest yn Blumenau

Yn oktober binne der ferskate folksfeesten, wêrûnder it Oktoberfest yn Blumenau (it grutste fan Brazylje en it op ien nei grutste fan 'e wrâld). Joinville fersoarget yn july it ferneamde Joinville Dance Festival, yn novimber it Blommefestival en ferskate saaklike eveneminten.

Florianópolis, de haadstêd, lûkt simmerdeis in soad toeristen nei de 42 strannen.

Yn it histoaryske Laguna (it berteplak fan Anita Garibaldi, de frou fan Giuseppe Garibaldi) bestiet sûnt 1847 in bysûndere gearwurking tusken minske en natuer: in groep dolfinen driuwt fisk nei it strân, dêr't fiskers wachtsje. Dêrnei meitsje de dolfinen in rol yn it wetter, wat it teken foar de fiskers is om de netten út te smiten. De fiskers helje de fangst yn en de dolfinen ite ferfolgens de fisk dy't dêrby ûntnapt. Dit gedrach is net oanleard.

Natuerparken

Santa Catarina hat ferskate federale nasjonale parken en wichtige steatsparken (parques estaduais):

De Itaimbezinho-kloof yn it Nasjonaal Park Aparados da Serra.

Nasjonale en steatsparken yn Santa Catarina

Park	Oerflak (ha)	Bysûnderheden
Nasjonaal Park Aparados da Serra	13.000	Bekend om de yndrukwekkende Itaimbezinho-kloof op de grins mei Rio Grande do Sul.
Nasjonaal Park Serra Geral	17.300	Slút oan op Aparados da Serra; steile kleauwen en de Fortazela-kloof.
Nasjonaal Park São Joaquim	49.800	Leit yn 'e hege bergen mei araukaria-bosken en fjochtet foar de beskerming fan it kâldere bergekosysteem.

Njonken de lanlike parken beskermet de steat syn natuer ek mei ferskate steatsparken, lykas it Parque Estadual da Serra do Tabuleiro, it Parque Estadual Fritz Plaumann en it Parque Estadual do Rio Vermelho.

Ekonomy

Rysplantaazje yn Santa Catarina

Santa Catarina hat ien fan 'e sterkste en meast alsidige ekonomyen fan Brazylje. De produktiviteit yn 'e lânbou en de yndustry leit heech. Lanlik nimt de steat yn 'e feehâlderij in wichtich plak yn; it is de grutste produsint fan bargefleis en neist in grutte plomfee- en molkesektor ferantwurdlik foar hast alle Braziljaanske kweek fan oesters en moksels oan 'e kust. Yn 'e ikkerbou binne mais, soja, rys, jirpels, sipels en druven wichtich.

De yndustriële swiertepunten binne sterk regionaal ferspraat. De Itajaí-delling (mei stêden lykas Blumenau en Brusque) is it sintrum foar de tekstyl- en bieryndustry, wylst om Joinville en Jaraguá do Sul hinne de metaalbewurking, autoûnderdielen en elektryske motoren (lykas de multinational WEG) bloeit. Yn it suden om Criciúma hinne lizze de wichtichste stienkoalminen en keramykfabriken, wylst it bercheftige binnenlân bekend stiet om de hout-, papier- en meubelyndustry. De haadstêd Florianópolis hat him ûntwikkele ta in technologysintrum foar software en tsjinsten.

Santa Catarina hat in goed ûntwikkele ferkearsnetwurk. Foar it loftferkear binne foaral de ynternasjonale lofthaven fan 'e haadstêd Florianópolis en de regionale lofthavens fan Navegantes, Joinville en Chapecó fan grut belang. Oan 'e Atlantyske kust lizze ferskate grutte seehavens, wêrfan de havens fan Itajaí en São Francisco do Sul ta de wichtichste fan Brazylje hearre foar de yn- en útfier fan lânbou- en yndustryprodukten.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Dit artikel is foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side, sjoch foar boarnen en:Santa Catarina (state). Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Santa Catarina fan Wikimedia Commons.