SantutxuBilboko auzoa da. Bilboko laugarren barrutian kokatuta dago, Begoñako barrutian, alegia. Barrutiaren gunerik populatuena da, Eustaten arabera, auzoak guztira 30.576 biztanle zeuzkan 2023. urtean[1]. Udalak dituen datuen arabera, 31.133 biztanle ziren 2021. urtean.[2] 80,68 hektareako azalera izanik, biztanle dentsitate gehienetarikoa duen Bilboko auzoa da Ametzolako auzoarekin batera.[3] Solokoetxe eta Iturralde auzoak Santutxun kontutan hartzen badira, 2018 urtean Santutxu Europako biztanleria-dentsitate handieneko inguruetako bat da.[3][4][5] Kazetaritzak ere azpimarratu du dentsitate hori: 2025eko uztailean, COPE irratiak Santutxu Europako biztanle-dentsitate handieneko auzoetako bat gisa deskribatu zuen, 40.000 biztanle/km² inguruko dentsitatearekin.[6]
Santutxu Artxanda mendiaren hego-magaletan kokatzen da, Nerbioi ibaiaren (Ibaizabal) eskuinaldean. Bere topografia nabarmen maldatsua da, eta desnibel handiak ditu eremu txikian zehar. Malda handiko orografia horrek baldintzatu zuen XX. mendetik aurrera auzoaren eraikuntza-eredua: etxebizitza-blokeak bertikalki pilatu ziren eraikigarri ziren lurrak ahal bezainbeste aprobetxatzeko, eta horren emaitza da gaur egun Bilboren ekialdeko profila definitzen duen dorre erresidentzialen silueta bereizgarria.
Bere biztanle-dentsitate handia gorabehera, auzoak zuzeneko sarbidea du Bilboko bi berdegune nagusietara.
Etxebarria Parkea (170.000 m²), Bilboko hiri-parkerik handiena, auzoaren iparraldeko mugan zabaltzen da eta antzinako Etxebarria Fabrikako galdategi baten tximinia kontserbatzen du ondare-elementu gisa. 1980ko hamarkadako birmoldaketa industrialaren ondorioz sortua, altzairu-galdategi zahar baten lursailean dago eta ikuspegi panoramikoak eskaintzen ditu Zazpikaleen eta Abandoko Zabalguneraren gainean.
Europa Parkeak, Txurdinaga eta Otxarkoagaren mugan, kirol-eremu zabalak, urmaelak eta zuhaitzez inguratutako pasealekuak eskaintzen ditu.
Basarrateko Kanpa auzoko plaza nagusi gisa jarduten du. Auzoaren barruan dagoen berdegune bakarra, ordea, Basarrateko parke txikia da. Basarrate metro-geltokien inguruko espazio irekia da, non merkatuak, auzo-ekitaldiak eta egunero milaka santutxuarren joan-etorriak izaten diren. Herritarren artean «Hildakoaren Kanpa» izenez ere ezaguna da; ezizen horren jatorria antzinako ohitura batean dago: Bolueta, Santutxu edo inguruko auzokideren bat hiltzen zenean, hileta-prozesioek Basarraten geldialdia egiten zuten, eta bertan apaizak otoitz bat errezatu ondoren Begoñako elizako kanposantura jarraitzen zuten.[7]
Santutxu, Paulako San Frantzisko Paulari eskainitako ermita bati zor dio bere izena (San Franco de Padua, Fika kalea, 70). Gaur egun San Frantziskito eliza dagoen lekuan 1737an eraikitako baseliza zegoen antzina, Francisco Fernando de Barrenecheak sortuta, hango biztanleek meza entzun zezaten agindu-egunetan, Begoñako elizara joan beharrik gabe, horretarako Ercillako errotaren urteko errenta eta Muxikako Ugarten zegoen «Kantoi» izeneko etxearena erabiliz.[8] Baseliza txiki haren barruan San Frantzisko Paularen tailu txiki-txikia zegoenez kalea hasieran eta gero auzo osoak Santutxu izena hartu zuen. Lehen urteetan, apirilaren 2an ospatzen zuten San Frantzisko Paulakoaren jaia Meza Nagusi bikain batekin, Begoñako Errepublikako udal-ordezkariek, apaizek eta auzokideek parte hartzen zutela; kanpai-hotsak, danborrada eta etxeko txakolina ere ez ziren falta izaten.
XIX. mende amaierara arte, gunea Bilbotik independentea zen Begoñako Errepublikako landa-eremu bat izan zen. Lurraldea, euskaraz Mahats-Herri izenez ezaguna (mahastien lurra), Landaberde, Marcuartu, Basarrate eta Azurlekoko baserriak zituen, baserri, mahasti eta burdinola txikiz osatutako paisaian integratuak.[9][10] 1897ko udal-espedienteetan jadanik agertzen dira «Santutxuko kalea» eta bertan zegoen «tabako-fabrikaren» (1878-1936) aipamenak, XIX. mendean zehar lurraldeak izandako eraldaketa mailakatuaren adierazgarri.
Begoñako auzoak 1902an A. Garcíaren arabera. Santutxu ez da agertzen, Otxarkoaga eta Kaltzadak auzoetan sartuta zegoen.[11][12]
XVIII eta XIX. mendeetan zehar, auzoak izaera erdi-landatarra mantendu zuen. Inguruko meatze-jarduerak (Larreagaburu meategia) eta Boluetako Santa Ana fabrikaren (1841-2005) jarduera industrialak ―eskrituren eraketa 1841eko ekainaren 9an sinatu zuen Bilboko merkatari talde batek― langileak erakartzen hasi ziren inguruetan bizitzen.[13][14] Sorrera horrek burdinola tradizionaletik siderurgia modernorako jauzia ekarri zuen, Bizkaiko industrializazioaren hastapeneko enpresarik enblematikoenetako bat izanik. Auzoarekin lotuta egon zen halaber zigarrogileen lana, antzinako tabako-fabrika (1878-1936) langileena, inguruko lehen emakumezko langile-kolektiboetako bat osatu zutenak.[15][16][17]
Industrializazioa eta Bilbori atxikitzea (1900-1950)
Bilboren hazkunde industrialarekin batera, Nerbioi ibaiaren arroa migrazio-erakarpen polo bihurtu zen. Begoñako Errepublika ―eta harekin batera Santutxu auzoa― Bilbok behartuta anexionatu zituen1925ean, lurraldea behin betiko udalerrian integratuz.[9]
Begoña Errepublika eta Santutxu 1925ean
Booma: barne-migrazioa eta eraikuntza-bolada (1950-1975)
1960ko hamarkadan hasi zen auzoaren garapena, garaiko hirigintza legedia ezak eraginda, inolako ordenik gabe hazi zen auzoa. Etxebizitza dorreak bata bestearen atzean, batzuk kooperatiba moduan eraikiak, Karmelo kalekoak esaterako. Plangintza falta horrek eraginda, gune berdeak eskasak dira, Basarrateko parke txikia kenduta ez baitago beste gune berderik auzoaren barruan (ikus goragoko «Berdeguneak eta ingurune naturala» atala).
1950eko eta 1970eko hamarkaden arteko Euskal Herriko industrializazio bizkorrak Espainiako hegoaldetik -batez ere Andaluzia, Extremadura eta Gaztelatik- migrazio-uholde bat eragin zuen, eta horrek auzoaren biztanleria hamarkada gutxitan biderkatu zuen. Milaka familia iritsi ziren ibaiertzeko fabrika eta ontziolatan lan bila. Populazio berri hori bizitegiratzeko presak gerraosteko hirigintza bertikalaren laborategi bihurtu zuen gunea: solairu hutsak 14 solairuraino iristen ziren blokez bete ziren denbora errekorrean, malda-eremu izatetik kontinenteko gunerik trinkoenetako bat izatera igaroz.[18] Prozesu horrek gaur egun ere auzoa definitzen duen langile-izaera, elkartasuna eta komunitate-espiritu sendoa forjatu zuen.
Auzoaren muinoa iparraldetik hegoalderantz altuera galtzen doa pixkanaka, eta maldak dira, hiriko beste alderdi askotan bezala, auzoaren ezaugarrietako bat.
1980ko hamarkadako birmoldaketa industrialaren krisiak gogor jo zuen Nerbioi inguruko lurraldea. Fabriken itxierak eta langabeziak auzoari ere eragin zioten, eta zailtasun ekonomiko eta tentsio sozialeko urteak bizi izan zituen. Garai horretan sortu zen Etxebarria Parkea, antzinako Echevarria SA fabrika baten lursailean eraikia, Bilboren eraldaketa urbanoaren sinbolo gisa.
Bilboko metroaren Linea 1en zabalkuntzak, 1997ko uztailaren 5ean, hiru geltoki berri ekarri zituen inguruetara: Santutxuko geltokia, Basarrateko geltokia eta Boluetako geltokia, auzoa hiriko sare metropolitarrean behin betiko integratuz eta erdigunerako sarbidea erraztuz.[21]Bilbobuseko 34. eta 43. lineak Otxarkoaga eta Garaizarreko bizilagunak Bilboko metroraino hurbiltzeko jarri zituen Bilboko Udalak 1999an.
2003tik gaur egunera arte: berritzea eta finkatzea
2003.tik urtetik aurrera udalak Sagarminagako auzunearen berritzeari ekin zion. Auzune hau, inolako ordenarik gabe eta halamoduzko hiritartzearekin eraiki zen 1960ko hamarkadan. Horregatik, Bilboko udalak plaza berriak eta umeentzako jolasak jarri ditu etxebizitza blokeen artean, auzunearen berriztapena 2005. urtean burutu zen. 2006. urtean Azurlekuko auzunearen berriztapena hasi zen.
Azken hamarkadetan auzoak eraldaketa progresiboa bizi izan du: espazio oinezkoen berreskurapena, merkataritza-ehunaren hobekuntza, euskarazko bizitza kultural eta elkarte-mailako bultzada, eta belaunaldiz belaunaldi bertan bizi diren familiekin batera etorri berri diren bizilagunen integrazioa. 2021ean, Bilboko Udalak Argazkineta ekimena bultzatu zuen, eta auzokideek emandako 2.100 argazki eta dokumentu baino gehiago bildu zituen, auzoaren oroimen grafikoa digitalizatzeko eta zaintzeko helburuz.[22]
2021: Argazkineta ekimenak auzoaren 2.100 dokumentu historiko baino gehiago digitalizatzen ditu.
2024 - Anexioaren 100. urteurrenean hainbat ekitaldi antolatu ziren Begoñan eta Deustun elizate haien nortasuna Bilbo barruan ere bizirik dirautela erakutsi eta ospatzeko.[27][28][29][30]
2026: Gaztedi Dantzari Taldeak bere 75. urteurrena ospatzen du.
Santutxu Begoñako barrutiko gunerik populatuena da, eta Bilboko auzo trinkoenetako bat, hainbat kalkuluren arabera 40.000 biztanle/km² inguruko dentsitatearekin.[6]Eustaten arabera, auzoak 30.576 biztanle zeuzkan 2023an, eta Bilboko Udalaren datuen arabera, 31.133 ziren 2021ean (ikus goiko sarrera). 80,68 hektareako azalerarekin, Ametzolarekin batera Bilboko biztanle-dentsitate handieneko auzoa da; Solokoetxe eta Iturralde auzoak kontuan hartuz gero, Europako biztanleria-dentsitate handieneko inguruetako bat da.[3]
Dentsitate hori faktore historikoen konfluentziaren emaitza da: lurzoru eraikigarria mugatu zuen malda-topografia, 1960-1970eko barne-migrazioaren presio demografikoa eta frankismoaren etxebizitza masiboko politikak.
Auzoaren fisonomia bere historiaren isla da: landatasunetik hiper-dentsitatera igaro zen bi hamarkada eskasetan. Altuerako etxebizitza-blokeek -askok 10 eta 14 solairu artean, 1955 eta 1975 artean eraikiak- osatzen dute paisaia urbano nagusia, kale estu eta maldatsuekin, fatxaden bertikaltasunarekin kontrastean.
Luis Briñas Ikastetxea (1933-1942). Pedro Ispizua Susunagaren (Bermeo, 1895 - Bilbo, 1976) obra; Bilboko udal-arkitektoa izan zen 1920tik 1937ra, eta Erribera Merkatuaren, El Tigre eraikinaren, Casilda Iturrizar parkeko pergolaren eta Areatzako kioskoaren egilea da era berean. Proiektua II. Errepublikaren eskola-programaren baitan enkargatu zen (1932) eta eraikuntza 1933an hasi zen; Espainiako Gerra Zibilak obrak eten zituen eta ikastetxea 1942an inauguratu zen, 1955ean amaituz. 1996an Eduardo Eskauriaza eta Rafael Olabarri arkitektoek berritu zuten.[31][32] Basarrateko Kanparen ondoko Iturriaga kalean dago, Espainiako arkitektura razionalistaren adibiderik onenetako bat da, DOCOMOMOren katalogo internazionalean sartuta dago eta bere erloju-dorre ezaguna kontserbatzen du.
Karmelo eliza (Karmen Eliza). Auzoaren bihotz erlijiosoa. Uztailaren 16ko jaiak (Karmengo Ama) auzoko jairik jendetsuenak dira.
Basarrateko geltokia (Bilboko metroa, 1997). Norman Foster arkitektoak diseinatutako Linea 1aren proiektu globalaren baitan. Basarrateko Kanpa azpian lurperatutako geltokiak, Bilboko metroaren gangako diseinu bereizgarriari jarraitzen dio.
San Frantzisko Paula ermita («San Frantziskito»). Jatorri historikoko eraikina, Fika kalean dago, auzoaren izenaren jatorria eta santutxiarrentzako erreferentzia-puntu identitarioa.
Bilboko Udalak azken hamarkadetan auzoko hainbat kale oinezkotzeko bultzada eman du: ibilgailu-trafikoa murriztea, espaloiak zabaltzea eta egoteko guneak sortzea. Karmelo kalea ardatz komertzial oinezko gisa berreskuratzea da eraldaketa horren adibiderik ikusgarrienetako bat.
Gaztedi Dantza Taldea Santutxuko Karmelo plazan maskaradarekin 1994an.Gaztedi Dantza Taldea, Bizkaian martxan jarraitzen duen euskal dantza taldeetarik beteranoena da. 1951 urtean sortu zen, Aita Txanton Goiria (1908-1990) idazle, euskaltzale eta karmeldarraren ekimenez, Dindirri taldearen laguntzarekin, Begoñako Karmelo eta Praga Gaztedian sortua euskal folklorearen transmisio-tresna gisa. Joseba Arrieta, Aita Txanton Goiria, Josu Meabe eta Mardones izan ziren sortzaileetako batzuk.[5] Dindirri dantza taldearen laguntza teknikoa izan zuten (Txelu Etxebarria izan zen laguntzaileetako bat). Bizkaiko dantzekin hasi ziren, eta gerora gainerako lurraldeetara jo zuten, han-hemengo dantzak ikastera.[33] Gaur egun 35 dantzari eta musikari inguruk osatzen dute taldea, gainera ehun haur baino gehiagok hastapen-ikastaroetan parte hartzen dute. 1994ko urtarrilean lehen aldiz aurkeztu zuen Santutxun Maskarada Suletina osoa, gerora Euskal Herriko beste hainbat herritara eta baita Baionara ere zabalduko zena.[34] 2001ean, 50. urteurrena zela eta, Aitziber Irurtia dantzariak taldearen izenean eman zuen Bilboko Aste Nagusiko pregoia. 2026an 75. urteurrena ospatu zuten.[35]
Asapala Kultur Elkartea. 1993an sortua, urte askoan Santutxuko Euskal Txokoa izenarekin funtzionatu zuen, baina 1999tik aurrera berriro hasi zen elkartearen jatorrizko izena erabiltzen.
Auzoak identitate kultural sendoa du, euskal tradizioaren eta barne-migrazioaren ondarearen nahasketan eraikia. Kalea, taberna eta lonja dira gizarteratzeko espazio nagusiak, eta kuadrilla oinarrizko gizarte-unitatea da.
Auzo honek gaztelaniazko rockaren historian tokia du, Platero y Tú taldeak Azurlekoko eremuan izan zuen entseiu-lonjari esker. Taldekideek -Fito Cabrales (Bilboko Zabala auzoan jaioa), Iñaki Antón «Uoho», Juantxu Olano «Mongol» eta Jesús García «Maguila»- 1989ko abenduan hasi ziren batera entseatzen, eta 1990eko otsailaren 17an eman zuten lehen kontzertu ofiziala Plentzian, rock lehiaketa batean gonbidatu talde gisa.[39] Taldeak milioi disko baino gehiago saldu zituen eta 1990eko hamarkadako gaztelaniazko rock urbanoaren erreferentzietako bat bihurtu zen.
Santutxu y + doako hilabetekaria auzoko kazetaritza hiperlokalaren fenomeno berezia da. Bilboko 3. eta 4. barrutietan banatzen da (Santutxu, Begoña, Bolueta, Txurdinaga eta Otxarkoaga), eta urtero antolatzen ditu Santutxu y + Sariak, barrutiko pertsona eta erakundeen lana aitortzen dutenak.
Auzoaren kultura gastronomikoa taberna eta upategi sarearekin lotuta dago. Pintxoa gizarte-bizitzaren artikulazio-elementua da, bereziki Karmelo kalean (eradaraz «La Zona» izenez ezaguna) eta Basarrateko zelaiaren inguruetan..[6]
Santutxu Pintxotan lehiaketak, Sukalmedia agentziak antolatzen duen urteroko ekimenak, auzoko ostalarien sormena eta kalitatea saritzen ditu, Bilbo barruan gune gastronomiko gisa proiektatzen laguntzen duelarik.
Auzoko gastronomiak auzoaren migrazio-historia ere islatzen du: euskal sukaldaritza tradizionaleko platerekin batera (bakailaoa bizkaieran, marmitakoa, Tolosako babarrunak), Espainiako hegoaldetik XX. mendeko migrazio-olatuekin iritsitako sukaldaritza-tradizioek bat egiten dute.
Santutxuko Familia Elkartea. 1967an sortu zuten hainbat auzokiren artean (Javi Perez, Javi Magaña, Alberto Salvador…) hirigintza duina herritarren mobilizazioen bidez lortzeko asmoz: espaloiak eta kaleen asfaltatua lortzeko, kiroldegi egokiak eraikitzeko...
Uriola.eus Bilboko auzoetako euskarazko komunikabide digitala izan zen 2025era arte. Tokiko albisteak eskaintzen zituen euskaraz eta, gainera, euskaldunon eta herri mugimenduko eragileon topaleku birtuala ere bada, albisteak eta agenda trukatzeko lekua.
Santutxu y +: doako hilabetekaria Santutxu, Begoña, Bolueta, Txurdinaga, eta Otxarkoagako albisteekin. Urtero Santutxu y + Sariak antolatzen ditu, barrutiko pertsona eta elkarteen lana aitortzeko.
Herri-mugimenduetan eta kultur bizitzan aipatutakoez gain, auzoak beste hainbat ekitaldi ere ospatzen ditu urtero, tradizio herrikoia bultzada komertzial eta kulturalarekin uztartzen dutenak:
Santutxuko jaiak: urtero ospatzen dira uztailaren 16aren inguruan, Karmengo Amaren jaieguna dela eta. Bilboko auzo-jairik jendetsuenetakoak dira, kontzertuekin, txosna-guneekin eta tokiko kultur taldeek antolatutako jarduerekin.
Santutxu Pintxotan: Sukalmedia agentziak antolatzen duen urteroko lehiaketa gastronomikoa, auzoko ostalaritza-profesionalei zuzendua (ikus goragoko «Gastronomia eta ostalaritza» atala).
Euskal Liburu eta Disko Azoka: Karmelo kalean aldizka ospatzen den ekitaldia, euskarazko kultura, literatura eta musika sustatzeko.
Santutxuko Herri Lasterketa: auzoko kale nagusietan zehar egiten den proba kirolaria, auzokideen parte-hartzea eta oinarrizko kirola sustatzen dituena, Sei Izar kros herritarrarekin batera.
Santutxu Futbol Kluba, 1918an sortua[23], egun harrobiko lana ondo lantzen du, izan ere, hogei talde baino gehiago baditu. José María Arbito da klub eta harrobi honen figura legendarioetako bat; hamarkadetan zehar egindako lanak funtsezkoa izan da santutxiar gazte askoren garapen kirolari eta sozialerako.
Santutxu Kantari. Auzotarrek kalean euskal kantak taldean abesteko ekimena. Tasio Erkizia da antolatzaileetako bat.
Hirugarren adinekoentzako Zentroa.
Sama Siku, 1979an sortua, Euskadiko fanfarrerik zaharrenetako bat, Bilboko Aste Nagusian hasierako urteetan konpartsa eta fanfarre moduan aritu zen. 1980an konpartsa desegin zutenean, fanfarre bere kabuz geratu zen.[42] Harrezkero, hainbat ekitalditan parte hartu dute, pribatu nahiz publikoetan.[43]
Begoñako Gaztegunea: Santutxu, Begoña y Boluetako 13 eta 17 urte arteko gazteentzako gunea.
Sortu berriak ziren ikastoletan material pedagogiko gutxi zegoenez, Jose Ramon Etxebarriak eta Kepa Martinez de Lagos-ekIker Taldea Iker taldea antolatu zuten testu-liburuak idazteko. Sortutako liburuen artean SAIOKA saila eta Oinarrizko Hezkuntzarako zortzi mailetarako material pedagogikoa egon ziren. Ikastolen federazioetarako testugintza proiektu bat prestatu zuen Natxo Arregik. Ikasturte guztietarako eta programa ofiziala betetzeko moduko liburuak ziren, eta euskara batuan, noski. Erabat berritzailea zen hori. Natxo Arregiren ideia izan zen hori, pedagogia arloko ezagutza handia zuelako. Freinet, Freire, Piaget... teknika guztiak ikasi zituzten, eta berea izan zen proiektuen metodologia aplikatzearen ideia. Orain modan dagoen horixe bera, proiektuka ikastearena. Oso goi mailako irakasleak eta jende ezaguna aritu zen horretan: Iñaki Antiguedad, Arantxa Garmendia, Iñaki Zarraoa, Josune Ariztondo, Xabier Kintana, Imanol Añon, Kepa Martinez, Karmele Baelo... [53]
Euskara modu komunikatiboan eta praktikoan irakasteko Euskalduntzen eta Alfabetatzen liburuak Santutxun sortu ziren. Ordura arte erabili zen "Euskara ire laguna" liburua agortu zenean, euskara batu berri hura ikasteko metodologia berritzaile bat sortu zuten. Modu autodidaktan, talde-lanean, eta Imanol Berriatuaren gidaritzapean asmatu zuten metodoak arrakasta lortu zuen gero, eta hainbat gau-eskoletan erabili izan zen hainbat urtez.
Ordura arte erabili zen "Euskara ire laguna" liburua agortu zenean, euskara batu berri hura ikasteko metodologia berritzaile bat sortu zuten. Irakasteko metodoaren aldeko ideiaren sorrera 1970ekoa da, Dimako bilera batean. 1973an Euskalduntzen metodoaren hiru liburukiak jaio ziren eta 1975ean argitaratu zuten Alfabetatzen metodoa. Modu autodidaktan, talde-lanean, eta Imanol Berriatuaren gidaritzapean asmatu zuten metodoak arrakasta lortu zuen gero, eta Euskal Herrik osoko hainbat gau-eskolatan erabili zen hamarkada horretan, 100.000 ale saldu zituzten. Talde sortzaile haren kideak izan ziren Xabier Kintana, Rikardo Badiola, Jon Aurre, Juan Luis Goikoetxea eta Juanjo Zearreta.[55][56]
Geroago unibertsitateko hainbat eta hainbat liburu idatzi dituen Jose Ramon Etxebarria irakasleak Anaitasuna aldizkarian hasi zen idazten 1971ean. Orduan oso gai aurreratua zen erlatibitatearen teoriari buruz argitaratu ziren euskarazko lehen testuak aldizkari hartan plazaratu ziren. Geroago dibulgazio zientifikoari buruzko beste gai orokorrak ere azalduko ziren aldizkarian.
Santutxun egoitza zuen Asapala Kultur Elkarteak Berton aldizkaria sortu zuen, Mahatserriko euskarazko hilabetekaria zen. Koldo Urrutikoetxea izan zen eragile nagusia horretan. Batana Batu kultur elkarteak argitaratzen zuen 1998tik. Hektor Ortega izan zen zuzendaria 2000tik 2008ra bitartean.[62] 2017an ia 2.000 etxetara heltzen zen aldizkaria, Asapala Kultur Elkartearen eskutik. Otxarkoaga, Begoña, Santutxu, Txurdinaga, Uribarri eta inguruetako albisteak argitaratzen zituen paperezko herri-aldizkari honek.[63][64] 2014az gero Uriola plataforma bidez argitaratzen hasi zen.[65]Lur Mallea zuzendari zuela, 2018ko urtarrilaren 17an 215. eta azken alea kaleratu zuen.[66][67] Hala eta guztiz, Interneten mantentzen da Bilboko euskal komunikabideak batzen dituen uriola.eus ekimenaren barruan. 20 urteko uzta horretan bereziki interesgarriak izan ziren Mahatserriko protagonistekin izandako elkarrizketak; Mahatserrian bizi diren ia 100.000 biztanleentzat pertsona garrantzitsuak diren horiek oso gutxitan azaltzen baitziren gainontzeko komunikabideetan. Historiari buruzko artikuluen bilduma Begoñako Errepublikaren historiaren erreferentzia nagusietako bat da gaur egun. Orokorrean aldizkariak Mahatserriko bizitzaren eta aktibitatearen isla jaso zuen urte guzti horietan.
Bilboko metroak bi geltoki ditu auzoan, Santutxu eta Basarrate. Santutxuko geltokiak bi sarrera dauzka, bata Karmelo kalean eta bestea Zabalbiden. Igogailua ere Zabalbide kalean dago. Basarrateko geltokiak sarrera bakarra dauka, izen bereko parkearen ondoan.
Bi geltokiak Norman Foster arkitektoak diseinatutako Bilboko metroaren koba-ganga bereizgarriari jarraitzen diote, Linea 1eko gainerako geltokien estilo berean.[21] 2021ean, Santutxuko geltokiak 3.338.161 bidaiari erregistratu zituen.
Aita Txanton Goiria (1908-1990), Gaztedi Dantza Taldearen sortzailetako bat, euskal idazlea, euskaltzalea eta karmeldarra.
Jesus Garai (1930-1995), Athletic Cluben futbolaria, Bilboko futbolean sortua.
Patxi Uribarren (1942), idazlea, irakaslea, itzultzailea eta euskaltzaina.
Tasio Erkizia (1943), ezker abertzaleko buruzagia. Bilboko zinegotzia izan zen 1979-1983 artean, eta Karmelo-Solokoetxe ikastolako irakasle eta gero zuzendari izan zen 1971etik, Santutxun bizi izan da.[72]
Jose Ramon Etxebarria (1948), ingeniaria, fisikan doktorea, irakaslea, euskaltzalea, itzultzailea eta politikaria.
Julio Ibarra, ETBko Teleberri albistegiko aurkezlea, baita Vaya Semanita umore-programan parte hartzeagatik ere ezaguna; geroago Metro Bilbaoko komunikazio-zuzendaria izan zen.[73]
Álvaro Iturritxa, kazetaria eta Euskal Telebistako (ETB2) informazio-zerbitzuen aurkezlea. Auzoko bizilagun ezaguna eta Teleberri albistegiko aurpegi ohikoa.
Adela Úcar, kazetaria eta telebista-aurkezlea, 21 días edo Vidas en orden bezalako programengatik ezaguna, auzoarekin bizi osoan lotua.
Itziar Lazkano (1957), aktorea. 1980an Karraka antzerki-taldean sartu zen, Ramón Bareak sortua.[74]
Xabi Aburruzaga, trikitilari eta konpositore ezaguna, nazioarteko proiekzioarekin, auzoko bizilaguna eta euskal kulturaren dinamizatzailea.
Aitor Elizegi (1966), sukaldaria eta Athletic futbol taldeko presidentea (2018ko abendua - 2022ko ekaina). Santutxun jaioa, Bascook eta Basquery bezalako Bilboko euskal sukaldaritzako hainbat jatetxeren jabea da. Bere presidentetzan Athletic Klubak Kopa del Rey finalak jokatu zituen 2020an eta 2021ean, eta Espainiako Superkopa 2020-21ekoa ere bai.[76]
Najwa Nimri Urrutikoetxea (1972), aktorea. Iruñean jaioa, Santutxun hazi zen. Daniel Calparsoro zinema-zuzendariarekin, Salto al vacío (1995) filma egin zuen. Nazioartean ezaguna da Vis a vis eta La casa de papel bezalako telesailengatik; Ondas sari bi eta hainbat Fotogramas de Plata irabazi ditu.
Ainhoa Latatu (1973), Udako Euskal Unibertsitateko unibertsitate-mailako prestakuntzaren arduraduna.[77]
Garikoitz Aspiazu, (1973), ETAko antzinako buruzagi militartzat jotzen dena; 2008an Frantzian atxilotu zuten.[78]
Aitziber Irurtia, Gaztedi Dantza Taldearen izenean Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria 2001ean, taldearen 50. urteurrenean.
Fito Cabrales, musikaria, Platero y Tú eta Fito & Fitipaldis taldeetako burua. Bilboko Zabala auzoan jaioa arren, Azurlekoko entseiu-lonjaren bidez auzoarekin lotu zen. 2,5 milioi disko baino gehiago saldu ditu bere ibilbidean zehar.
Ibai Gómez (1989), futbolaria eta entrenatzailea. Santutxu FCren behe-mailetan trebatua, Athletic Kluban eta Deportivo Alavésen triunfatu zuen, Lehen Mailan (La Liga) 226 partida baino gehiago pilatuz.
↑(Gaztelaniaz)Alonso Olea,Eduardo J.. (1998).Santa Ana de Bolueta, 1841–1998. Renovación y supervivencia en la siderurgia vizcaína. Bilbo:Santa Ana de Bolueta.
Euskal Herria
Bizkaia
1957: etxebizitza gutxi.
1965: etxebizitza asko.
Adolfo Suarez presidenteak esandakoari erantzuna: Bai, Jauna, Bai: Fisika Euskaraz. (1976)
Lauaxeta plazako etxebizitza multzoa, Ajedrez etxeak ezizenaz ezagunak.
1995eko urtarrilean mendi istripu batean hildako sei auzokide gazteen omenezko oroigarria.
Datuak: Q968311