Karlsruhe

Biztanleria-piramidea 2022; Guztira: 154.440 gizon, 150.975 emakume
	Iturria: Datu hauek Alemaniako erroldatik hartu dira (Alemanez) Personen: Alter (11 Altersklassen) - Familienstand (ausführlich)/Familienstand - Geschlecht. Statistisches Bundesamt (Destatis) / Zensusdatenbank 2024-07-11 (kontsulta data: 2026-09-05)..

Karlsruhe; Karlsruhe
	hiri-barrutia
	Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Alemania
Alemaniako estatua	Baden-Württemberg
Baden-Württembergeko gobernu-eskualde	Karlsruhe
Alkatea	Frank Mentrup
Izen ofiziala	Karlsruhe
Jatorrizko izena	Karlsruhe
Posta kodea	76229, 76131, 76137 eta 76133
Udalerri kodea	08212000
Geografia
Koordenatuak	49°01′N 8°24′E / 49.02°N 8.4°E
Azalera	173,42 km²
Altitudea	121 m
Mugakideak	Eggenstein-Leopoldshafen, Stutensee, Weingarten (Baden), Pfinztal, Karlsbad, Waldbronn, Ettlingen, Rheinstetten, Hagenbach eta Wörth am Rhein
Demografia
Biztanleria	309.247 (2025eko abenduaren 31)
Dentsitatea	1.783 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera	1715eko ekainaren 17a
Telefono aurrizkia	0721
Hiri senidetuak	Vinnytsia, Nancy, Nottingham, Krasnodar, Timișoara, Halle eta Torfaen
Matrikula	KA
	karlsruhe.de eta stadt-karlsruhe.de

Karlsruhe^[1] Alemaniako Baden-Württemberg estatuan dagoen hiria da, Alemania eta Frantziaren arteko mugan dago. Karlsruhe eskualdeko hiriburua da. 2009. urtean 291.959 biztanle zituen.

Geografia

Karlsruhe Rhin ibaiaren ekialdeko ertzean kokaturik dago, 100 metrotako garaieran. 49º paraleloak zeharkatzen du hiria. Frantziarekiko mugatik 15 kilometro eskasera dago.

Karlsruheko jauregia erdian dago eta 32 kale ateratzen dira bertatik, gurpil baten erradioen gisa. Gaur egun alde zaharrak antzinako planoari darraio, baina auzo berriek patroi praktikoagoari darraizkio.

Historia

Karlsruhe izenak "Karlosen atsedena" esan nahi du alemanez, Karlos Gilen Baden-Durlacheko Mangraveak amets egin baitzuen bere burua alegiazko hiri hau fundatzen. Karlos bera izan zen Durlachko biztanleekin arazoak izan ondoren 1715ean Karlsruhe sortu zuena. Eraikitako jauregiaren inguruan sortu zen hiria Baden-Durlacheko hiriburu bihurtu zen 1771ean eta Badengo estatuaren hiriburu izaten jarraitu zuen 1945 arte.

Klima

Datu klimatikoak (Karlsruhe)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	4	6	11	15	20	23	26	25	22	15	9	5	15.0
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	-1	-1	2	5	9	12	14	14	11	7	2	-0	6.1
Pilatutako prezipitazioa (mm)	56	53	53	61	79	86	71	66	53	58	66	66	770
Iturria: ^[2]

Demografia

2022ko zentsuaren arabera 305.408 biztanle zituen: 154.439 gizonezko (% 50,6) eta 150.968 emakumezko (% 49,4); 100 emakumeko 102,3 gizonezko zeuden. Biztanleen % 14,7 18 urtetik beherakoak ziren eta % 19,3 65 urte edo gehiagokoak. Biztanleen % 18,4 atzerriko herritartasuna zuen. Biztanleen % 49,3 ezkongabeak ziren eta % 36,7 ezkonduta edo izatezko bikote erregistratuan.^[3]

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Jatorria

2022ko erroldaren arabera, udalerrian biztanleen % 67,8ek ez zuen inolako migrazio-jatorririk, ez berak ez gurasoek. % 30,0k migrazio-jatorri osoa zuten: beraiek etorkinak ziren edo bi gurasoak ziren etorkinak; eta % 2,3k gurasoetako bat bakarrik zuten etorkina. Migrazio-jatorri osoa zutenen artean, % 88,6 beraiek etorritakoak ziren eta % 11,4 bi guraso etorkinen ondorengoak ziren.^[4]

Migrazio-jatorria

206.967

91.572

Migrazio-jatorririk gabe (206.967)Migrazio-jatorri osoa (91.572)Migrazio-jatorri partziala (6.872)

Etxebizitza

2022ko erroldaren arabera, udalerrian 161.422 etxebizitza zeuden. Horietatik gehienak (112.293, % 69,6) alokairuan ziren. Etxebizitzen batez besteko azalera 85,15 m²-koa zen eta batez besteko alokairua 8,46 €/m²-koa. Hutsik zeuden etxebizitzen tasa % 3,2 zen, eta okupatutako etxebizitzen artean % 29,1 jabeak okupatzen zituzten.^[5]

161.422etxebizitza

85,15 m²batez besteko azalera

8,46 €/m²batez besteko errenta

Erabilera

43.406

112.293

Jabetzan (43.406)Alokairuan (112.293)Aisialdikoa (292)Hutsik (5.432)

% 3,2hutsik dauden tasa

% 29,1jabetza tasa

Gela kopuruari dagokionez, etxebizitza gehienek 4 gela zituzten (45.167). Etxebizitza gehienak 1960-1969 artean eraiki ziren (31.750); eraikin guztien % 89,7 1980 baino lehen eraiki zen. Berogailuari dagokionez, berogailu zentrala (zentralheizung) zen nagusi (80.066 etxebizitza).^[5]

Gela kopurua

Gela bakarra12.111

2 gela21.617

3 gela42.838

4 gela45.167

5 gela20.952

6 gela9.189

7 gela edo gehiago9.538

Eraikuntza garaia

1919 aurretik24.396

1919-194918.602

1950-195926.572

1960-196931.750

1970-197918.068

1980-198912.754

1990-199912.617

2000-20097.761

2010-20155.006

2016 eta geroago3.898

Berogailu mota

45.427

28.295

80.066

Urrutiko berogailu-sarea (Fernheizung) (45.427)Solairuko berogailua (Etagenheizung) (28.295)Bloke-berogailua (Blockheizung) (1.207)Berogailu zentrala (Zentralheizung) (80.066)Labe indibiduala (6.235)Berogailurik gabe (199)

Guztira 43.145 bizitegi-eraikin zeuden. Eraikinen gehiengoa ilarako etxea zen (19.487, % 45,2). Eraikinen artean, gehienek etxebizitza bakarra zuten (21.093).^[5] Guztira 155.354 etxegune zeuden. Etxegune gehienak pertsona bakarrekoak ziren (74.701, % 48,1).^[6]

43.145bizitegi-eraikin

155.354etxegune

Eraikin mota

14.649

7.484

19.487

Etxe bakartua (14.649)Etxe atxikia (bikoitza) (7.484)Ilarako etxea (19.487)Bestelako eraikin mota (1.526)

Etxebizitza kopurua eraikineko

21.093

5.240

9.208

5.860

Etxebizitza bakarra (21.093)2 etxebizitza (5.240)3-6 etxebizitza (9.208)7-12 etxebizitza (5.860)13 etxebizitza edo gehiago (1.742)

Etxegunearen tamaina

74.701

44.235

17.488

Pertsona bakarra (74.701)2 pertsona (44.235)3 pertsona (17.488)4 pertsona (12.331)5 pertsona (4.132)6 pertsona (2.462)

Ondasun nabarmenak

Karlsruhe jauregia (Karlsruher Schloss): 1715ean Karlos Gilen Baden-Durlach Mangravekoak eraikitako jauregi barroko eta neoklasikoa. Lorategi ederrak ditu.
Merkatu plaza (Marktplatz): Jauregiaren hegoaldean kokaturik dago eta bertan daude udaletxea (Rathaus), Eliza luteranoa (Evangelische Stadtkirche) eta Karlos Gilenen hilobiaren gaineko piramidea.
Dukerri Handiko Hilerriko Kapera: 1889 eta 1896 artean eraikitako mausoleoa.

Zuzenbidea

Hiri honetan Alemaniako Konstituzio Auzitegiaren egoitza kokatzen da.

Kirolak

Bi futbol talde ditu, biak ere Alemaniako txapeldunak izanak. Karlsruher SC-k 1909ko txapelketa eta bi kopa irabaziak ditu eta Karlsruher FV-k 1910ko txapelketa. Gaur egun bietatik inor ez dabil Ligako lehen mailan.

Karlsruhetar ezagunak

Karl Benz (1844-1929): Alemaniar ingeniaria, Mercedes-Benz auto enpresaren sortzailea.
Oliver Bierhoff (1968- ): Futbolaria.
Oliver Kahn (1969- ): Futbol atezaina.