Jolanta Danuta Wadowska-Król (Katowice, Polonia, 1939ko ekainaren 27a – 2023ko ekainaren 18a) poloniar pediatra izan zen, Katowiceko Szopienice barrutiko haurren berunezko intoxikazio masiboa salatzeagatik ezaguna. Katowiceko Ohorezko Herritar izendatu zuten, eta Matka Boska Szopienicka (Szopieniceko Andre Maria) izenez da ezaguna.

Bizitza

Jolanta Danuta Wadowska-Król
	; Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotza	Katowice, 1939ko ekainaren 27a
Herrialdea	Polonia
Heriotza	Katowice, 2023ko ekainaren 18a (83 urte)
Hezkuntza
Heziketa	Medical University of Silesia (en)
Hizkuntzak	poloniera
Jarduerak
Jarduerak	pediatra
Lantokia(k)	Katowice
Jasotako sariak	ikusi honorary citizen of Katowice ; Badge "Merit for the Protection of Human Rights" ; Wojciech Korfanty prize ; [[]] ; ohorezko doktore : Silesiako Unibertsitatea (2021) ;
	jolantawadowskakrol.pl

Zabrzeko Akademia Medycznaren Medikuntza Fakultatean ikasi zuen. 1968. urtean pediatrian espezializatu zen.

Pediatra ibilbidea

Szopieniceko eskualdeko kontsultan hasi zen lanean, gero Dąbrówka Małan.

Edmund Gryglewicz medikuak hasitako lanarekin jarraitu zuen, Szopienice industrialdean berunagatiko intoxikazioa (saturnismoa) zegoelako. Paziente pediatriko askorengan metal astunengatiko intoxikazioarekin bateragarriak ziren sintomak ikusi zituen, eta horren berri eman zion Boderena Hager-Małecka pediatriako eskualdeko aholkularitzan.

"Szopienice" burdinolako zuzendaritzaren laguntza partzialarekin, berunarekiko esposizio azterketak hasi zituen Szopienice, Burowiec eta Dąbrówka Mała-ko haurretan. 4.500 adingabe baino gehiago aztertu zituen. Hasierako emaitzek intoxikazio maila kezkagarriak erakutsi zituzten.

Doktore tesi galdua

1974. urtean doktore-tesia egin zuen, Szopieniceko haurren berunezko intoxikazioari buruzko ikerketen emaitzetan oinarrituta. Arrazoi politikoengatik blokeatu zuten tesiaren defentsa, eta lana ezin izan zuen ofizialki defendatu, ezta kaleratu ere. Geroagoko kazetaritza iturrien arabera, ez da eskuizkribuaren ale eskuragarririk gordetzen.^[1]

Gero, tesia badagoela egiaztatzen duen dokumentazioa baino ez dela gordetzen adierazi da, argitalpen akademikoetan erreproduzitutako izenburu-orriaren argazkia barne.^[2]

Szopienice-ko berunezko intoxikazioaren kasua eta Wadowska-Królen lana aztertu dira gero Poloniako ingurumen-medikuntzaren historiari buruzko azterketa garaikideetan.^[3]

Hala eta guztiz ere, Wadowska-Król ek bultzatutako ekintzek honako honetara eraman zuten:

Milaka haurren tratamendua Istebna eta Rabka-Zdrój-ko erietxeetan.
Pawel-eko galdategiko tximiniaren ondoan zeuden etxebizitzak eraistea (1975).
Gutxi gorabehera 200.000 tona lur kutsatu erretiratzea.
Elikadura-laguntzako programak, kaltetutako haurrei esnea ematen zietenak.

Neurri horiek haurren osasuna hobetu zuten, eta ingurumen-kontzientzia handitu zuten eskualdean.

Heriotza

2011. urtean hartu zuen erretiroa. 2023ko ekainaren 18an hil zen eta Katowiceko Panewnicka kaleko udal hilerrian lurperatu zuten.

Aintzatespenak

2013. urtetik aurrera bere lana aitortzeko prozesu publikoa hasi zuen.

Jasotako sarien artean daude:

«Zielony Czek» (2013).
Şląska Nagroda Obywatelska-ren sari berezia (2013)
Odznaka honorowa“ Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” (2015).
Katowiceko ohorezko herritarra (2017).
Nagroda im. Wojciecha Korfantego (2018).
Uniwersytet Unicląskiko honoris causa doktorea (2021).

Presentzia kulturan

Bere historiak hainbat lan inspiratu zituen:

Literatura

Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia – Michał Jędryka (2020).
Moja Ołowianko, klęknij na kolanko – Marta Fox (2021).
Doktórka od familoków – Magdalena Majcher (2023).

Zinema eta telebista

Tajemnica trucia szopienickich dzieci (2021), dokumentala.
Ołowiane dzieci (Netflix, 2026), Maciej Pieprzycak zuzendua, aktorea izan zen Wadowska-Król.

Arte urbanoa

2018an mural bat zabaldu zuten Katowicen (ul. Gliwicka 58) bere omenez, “Emakumeak paretetan” kanpainaren barruan.

Erreferentziak

↑ Brzozowska, Edyta. (15 de septiembre de 2018). «Rok 1974: Jolanta Wadowska-Król pisze doktorat. Medyczny thriller o „ołowianych dzieciach” z Szopienic» Onet.
↑ Wadowska-Król, Jolanta. (2022). «Po prostu pracowałam» Medycyna Środowiskowa – Environmental Medicine.
↑ «The Szopienice community's response to the consequences of lead exposure in the 1970s» Environmental Medicine OCLC .PMC12115573.

Kanpo estekak

Datuak: Q55391562
Multimedia: Jolanta Wadowska-Król / Q55391562

[1] Brzozowska, Edyta. (15 de septiembre de 2018). «Rok 1974: Jolanta Wadowska-Król pisze doktorat. Medyczny thriller o „ołowianych dzieciach” z Szopienic» Onet.

[2] Wadowska-Król, Jolanta. (2022). «Po prostu pracowałam» Medycyna Środowiskowa – Environmental Medicine.

[3] «The Szopienice community's response to the consequences of lead exposure in the 1970s» Environmental Medicine OCLC .PMC12115573.

[1]

[2]

[3]