Edukira joan

Donemiliaga Kukula

Donemiliaga Kukula
Errioxako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Errioxa
AlkateaMaria del Pilar Mendoza Martinez
Izen ofizialaSan Millán de la Cogolla
Posta kodea26326
INEk ezarritako kodea26130
HerriburuaSan Millán de la Cogolla
Geografia
Koordenatuak42°19′45″N 2°51′44″W / 42.329166666667°N 2.8622222222222°W / 42.329166666667; -2.8622222222222
Mapa
Azalera31,19 km²
Altitudea728 m
MugakideakBerceo, Estollo, Tobía, Anguiano, Mansilla de la Sierra, Villavelayo, Ezkarai, Pazuengos eta Villar de Torre
Demografia
Biztanleria214 (2025)
alt_left 72 (%33,8) (%66,2) 141 alt_right
Dentsitatea7 bizt/km²
MatrikulaLO

Donemiliaga Kukula[1] (gaztelaniaz eta ofizialki, San Millán de la Cogolla) Errioxako mendebaldeko udalerri bat da. 2005ean, 298 biztanle zituen.

Nahiz eta Donejakue bidean kokatua ez dagoen, erromes ugari joaten zen hara, bidearen zatitzat. 1997. urtean, UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zituen Donemiliaga Kukulako Susoko eta Yusoko monasterioak.

Demanda mendilerroaren magalean dago, ekialdeko isurialdean, itsas mailatik 728 metro gorago. Cárdenas ibaiaren eskuineko ertzean luzatzen da herria.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Berceo, Estollo, Tobía, Anguiano, Mansilla de la Sierra, Villavelayo, Ezkarai, Pazuengos eta Villar de Torre.

473. eta 574. urteen artean, Done Miliaga (gaztelaniaz: San Millán) eremiten Susoko komunitatean bizi izan zen, eta hark ematen dio izena herriari.

VI. mendearen amaieran eraiki zuten San Millán de Susoko monasterioa. X. mendea arte hainbat aldaketa izan zituen. IX. mendean "Santurde" auzoa sortu zen monasterioaren inguruan. 1053an Yusoko monasterioa sortu zen, haranaren azpialdean, eta auzo berri bat eratuz joan zen, Barrionuevo izenekoa. Gaur egun herriaren gehiengoa hartzen du. Geroago sorturiko auzoak dira Prestiño (Yusoko monasterioaren iparraldean) eta Lugar del Río (ibaian gora herritik bi kilometrora).

Donemiliagako glosak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Donemiliagako glosak»

Aipagarriak dira Donemiliagako glosak deiturikoak, X. mendean prediku-liburu baten ertzetan idatzitako glosa edo iruzkinak, alegia. Glosa hauek erromantzez idatziak ziren, baina banaka batzuk euskaraz ere bazeuden. Izan ere, garai hartan Errioxaraino ere heltzen zen euskara. Hitz solte horiek euskararen idatzizko aztarnarik zaharrenetarikoak dira.

Biztanleriaren tamainaUrtea200220240260280300320200020052010201520202025Donemiliaga KukulaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 141 gizon, 72 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
2.13
 
90-94
 
0.00
2.84
 
85-89
 
1.39
8.51
 
80-84
 
9.72
4.96
 
75-79
 
8.33
11.35
 
70-74
 
9.72
10.64
 
65-69
 
6.94
12.06
 
60-64
 
9.72
9.22
 
55-59
 
12.50
5.67
 
50-54
 
8.33
6.38
 
45-49
 
2.78
7.09
 
40-44
 
4.17
0.71
 
35-39
 
4.17
3.55
 
30-34
 
4.17
4.96
 
25-29
 
5.56
4.96
 
20-24
 
5.56
2.84
 
15-19
 
2.78
1.42
 
10-14
 
1.39
0.71
 
5-9
 
1.39
0.00
 
0-4
 
1.39
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[2]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 38,5 udalerri berean jaioak ziren[3], probintziako batez bestekoaren (% 43,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 16,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,6 —probintzian % 18,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Errioxako mapa
Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 38,5Probintzia berean · % 38,5Beste erkidegoa · % 16,4Estatutik kanpo · % 6,6
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 14 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 57,1)[4]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Peru, Brasil dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Afri
Amerika · % 35,7Europa · % 7,1Afrika · % 57,1
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 253 etxebizitza zeuden: 91 (% 36,0) nagusiak eta 162 (% 64,0) ez-nagusiak.[5] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 4 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 14 plazarekin (3,5 plaza etxebizitzako).[6]

253etxebizitza
91etxegune
4etxebizitza turistiko (2026) Errioxako mapa

Etxebizitza multzoa Errioxako mapa

91
162
Etxebizitza nagusia (91)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (162)

Guztira 91 etxegune zeuden, eta horietatik 30 (% 33,0) pertsona bakarrekoak ziren.[7]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 130
2 pertsona25
3 pertsona15
4 pertsona16
5 edo gehiago5

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 205 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 28,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 14,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 42,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,6.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 27,4 zen 2021ean eta % 28,8 2024an; beraz, 1,4 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 17,5 izatetik % 14,6 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 20,6 ziren, eta gizonen artean % 32,8; 12,3 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 17,6 eta gizonen % 13,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

205biztanle 15 urte edo +, 2024
% 28,8goi-mailako ikasketak+1,4 puntu 2021etik mapa
% 14,6lehen hezkuntza edo gutxiago−2,8 puntu 2021etik mapa
% 14,6
% 42,0
% 14,6
% 28,8
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 14,6Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 42,0Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 14,6Goi-mailako ikasketak · % 28,8
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Errioxako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, San Millán de la Cogolla, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak59% 28,845% 32,814% 20,6
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa30% 14,618% 13,112% 17,6
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)86% 42,056% 40,930% 44,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago30% 14,618% 13,112% 17,6
Guztira205% 100,0137% 100,068% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), San Millán de la Cogolla, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 27,4% 11,3% 43,9% 17,5212
2022% 26,6% 13,5% 42,5% 17,4207
2023% 28,3% 15,1% 42,4% 14,1205
2024% 28,8% 14,6% 42,0% 14,6205
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Nekazaritzan oinarrituriko ekonomia dauka Donemiliaga Kukulak; zekaleak, patata, erremolatxa... Abeltzaintza eta basogintza ere jarduera ekonomiko garrantzitsuak dira. Monasterioen harira turismoa ere garrantzzia hartzen hasi da, ostatuak eta jatetxeak ugari baitira.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 14.788 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 36.454 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (14.827 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 20.650 euro zen. Errenta gordina 17.581 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 42[10]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 38), beste diru-sarrerak (% 14,3), langabezia-prestazioak (% 0,6), beste prestazioak (% 5,2).

42%
38%
14%
Soldata · % 42Pentsioak · % 38Langabezia · % 0,6Beste prestazioak · % 5,2Beste sarrerak · % 14,3
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[11][oh 1]. Udalerrian indizea 26,2 da, probintziakoaren (29,7; Errioxako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,5; Errioxako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, San Millán de la Cogolla udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 93 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 45,6; gainerako % 54,4 inaktibo zeuden.[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 43,1 zen eta emakumezkoena % 50,7; langabezia-tasa, aldiz, % 5,1 eta % 11,8 zen, hurrenez hurren.[12]

Okupatuen kopurua 95 zen 2023ean, 2021eko 90etik gora.[13] Emakumeek okupatuen % 31,6 osatzen dute, eta gizonek % 68,4.

95okupatu, 2023+% 5,6 2021etik
% 31,6emakumeak okupatuen artean
% 45,6jarduera-tasa, 2024
% 7,5langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 42,2
% 54,4
Okupatuak · % 42,2Langabeak · % 3,4Inaktiboak · % 54,4
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, San Millán de la Cogolla, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak86% 42,256% 40,930% 44,8
Langabeak7% 3,43% 2,24% 6,0
Inaktiboak111% 54,478% 56,933% 49,3
Guztira204% 100,0137% 100,067% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,7), industria (% 18,9), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 18,9) eta eraikuntza (% 7,4).[13]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Errioxako mapa
% 18,9
% 18,9
% 54,7
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 18,9Industria · % 18,9Eraikuntza · % 7,4Zerbitzuak · % 54,7

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 55,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 23,2), eta oinarrizko okupazioak % 6,3.[14] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 53,8 eta emakumeen % 60,0).

% 23,2
% 55,8
% 14,7
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 23,2Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 55,8Oinarrizko okupazioak · % 6,3Ez dago jasota · % 14,7
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, San Millán de la Cogolla, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak22% 23,215% 23,17% 23,3
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak53% 55,835% 53,818% 60,0
Oinarrizko okupazioak6% 6,35% 7,71% 3,3
Ez dago jasota14% 14,710% 15,44% 13,3
Guztira95% 100,065% 100,030% 100,0

Okupatuen % 58,9 besteren konturako langileak dira, eta % 41,1 norberaren konturakoak.[15]

% 41,1
% 58,9
Norberaren kontura · % 41,1Besteren kontura eta beste egoera bat · % 58,9
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, San Millán de la Cogolla, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura39% 41,129% 44,610% 33,3
Besteren kontura56% 58,936% 55,420% 66,7
Guztira95% 100,065% 100,030% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 992 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[16][oh 2]. Udalerriaren azalera 31,2 km² denez, NAE lurraldearen % 31,8 da[17]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 65,7 larre iraunkorrak (651 ha, 7 ustiategitan), % 34,1 lur goldagarria (338 ha, 9 ustiategitan), % 0,2 arbolak (2,1 ha, 4 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,02 ha, ustiategi batean)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
32%
68%
NAE · 992 ha (% 31,8)Gainerako azalera · 2.127 ha (% 68,2)
NAE, lur-erabileraren arabera
34%
66%
Lur goldagarria · 338 ha (% 34,1)Larre iraunkorrak · 651 ha (% 65,7)Arbolak · 2,1 ha (% 0,2)Baratzeak · 0,02 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 555 behi zeuden[18][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 125 gidari zeuden erroldatuta: 87 gizon (% 69,6) eta 38 emakume (% 30,4)[19]. Biztanleen % 58,7 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 238 ibilgailuk osatzen zuten: 135 turismo, 37 furgoneta, 33 motozikleta, 15 kamioi eta 11 ziklomotor[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 634 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (492) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 14,4 urtekoa zen; turismoen % 4,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 21,5k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,7 diesel zen eta % 39,4 gasolinazko; 2 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,8; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,7k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 42,8k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
24%
31%
43%
0 etiketa · 2 (% 0,8)ECO · 2 (% 0,8)C etiketa · 57 (% 24,2)B etiketa · 74 (% 31,4)Etiketarik gabe · 101 (% 42,8)
Turismoak, adinaren arabera
11%
24%
39%
21%
< 4 urte · 6 (% 4,4)4–8 urte · 15 (% 11,1)8–15 urte · 32 (% 23,7)15–25 urte · 53 (% 39,3)≥ 25 urte · 29 (% 21,5)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Ekaineko hirugarren larunbatean Santuaren leizera erromeria egiten da. 1604an hasitako ohitura da, eta haraneko emakumezkoek izan zuten gaixotasun bat kentzeko eskatu zitzaion orduan.

Irailaren 26an Millan deunaren hondarren garraioa ospatzen da, Susoko monasteriotik Yusoko monasteriora eraman izana ospatzen da.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak
  2. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  3. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Errioxa.tab.
  4. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Errioxa.tab.
  5. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  9. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Errioxa.tab.
  10. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Errioxa.tab.
  11. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  12. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
  17. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q842220.
  18. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
  19. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Errioxa.tab (Wikimedia Commons).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]