Donemiliaga Kukula
| Donemiliaga Kukula | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Errioxako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Alkatea | Maria del Pilar Mendoza Martinez | ||||||||||
| Izen ofiziala | San Millán de la Cogolla | ||||||||||
| Posta kodea | 26326 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 26130 | ||||||||||
| Herriburua | San Millán de la Cogolla | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°19′45″N 2°51′44″W / 42.329166666667°N 2.8622222222222°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 31,19 km² | ||||||||||
| Altitudea | 728 m | ||||||||||
| Mugakideak | Berceo, Estollo, Tobía, Anguiano, Mansilla de la Sierra, Villavelayo, Ezkarai, Pazuengos eta Villar de Torre | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 214 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 7 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | LO | ||||||||||
Donemiliaga Kukula[1] (gaztelaniaz eta ofizialki, San Millán de la Cogolla) Errioxako mendebaldeko udalerri bat da. 2005ean, 298 biztanle zituen.
Nahiz eta Donejakue bidean kokatua ez dagoen, erromes ugari joaten zen hara, bidearen zatitzat. 1997. urtean, UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zituen Donemiliaga Kukulako Susoko eta Yusoko monasterioak.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Demanda mendilerroaren magalean dago, ekialdeko isurialdean, itsas mailatik 728 metro gorago. Cárdenas ibaiaren eskuineko ertzean luzatzen da herria.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Berceo, Estollo, Tobía, Anguiano, Mansilla de la Sierra, Villavelayo, Ezkarai, Pazuengos eta Villar de Torre.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]473. eta 574. urteen artean, Done Miliaga (gaztelaniaz: San Millán) eremiten Susoko komunitatean bizi izan zen, eta hark ematen dio izena herriari.
VI. mendearen amaieran eraiki zuten San Millán de Susoko monasterioa. X. mendea arte hainbat aldaketa izan zituen. IX. mendean "Santurde" auzoa sortu zen monasterioaren inguruan. 1053an Yusoko monasterioa sortu zen, haranaren azpialdean, eta auzo berri bat eratuz joan zen, Barrionuevo izenekoa. Gaur egun herriaren gehiengoa hartzen du. Geroago sorturiko auzoak dira Prestiño (Yusoko monasterioaren iparraldean) eta Lugar del Río (ibaian gora herritik bi kilometrora).
Donemiliagako glosak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aipagarriak dira Donemiliagako glosak deiturikoak, X. mendean prediku-liburu baten ertzetan idatzitako glosa edo iruzkinak, alegia. Glosa hauek erromantzez idatziak ziren, baina banaka batzuk euskaraz ere bazeuden. Izan ere, garai hartan Errioxaraino ere heltzen zen euskara. Hitz solte horiek euskararen idatzizko aztarnarik zaharrenetarikoak dira.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 141 gizon, 72 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[2] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 38,5 udalerri berean jaioak ziren[3], probintziako batez bestekoaren (% 43,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 16,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,6 —probintzian % 18,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 14 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 57,1)[4]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Peru, Brasil dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 253 etxebizitza zeuden: 91 (% 36,0) nagusiak eta 162 (% 64,0) ez-nagusiak.[5] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 4 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 14 plazarekin (3,5 plaza etxebizitzako).[6]
Etxebizitza multzoa
Errioxako mapa
Guztira 91 etxegune zeuden, eta horietatik 30 (% 33,0) pertsona bakarrekoak ziren.[7]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 205 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 28,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 14,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 42,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,6.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 27,4 zen 2021ean eta % 28,8 2024an; beraz, 1,4 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 17,5 izatetik % 14,6 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 20,6 ziren, eta gizonen artean % 32,8; 12,3 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 17,6 eta gizonen % 13,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 59 | % 28,8 | 45 | % 32,8 | 14 | % 20,6 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 30 | % 14,6 | 18 | % 13,1 | 12 | % 17,6 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 86 | % 42,0 | 56 | % 40,9 | 30 | % 44,1 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 30 | % 14,6 | 18 | % 13,1 | 12 | % 17,6 |
| Guztira | 205 | % 100,0 | 137 | % 100,0 | 68 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 27,4 | % 11,3 | % 43,9 | % 17,5 | 212 |
| 2022 | % 26,6 | % 13,5 | % 42,5 | % 17,4 | 207 |
| 2023 | % 28,3 | % 15,1 | % 42,4 | % 14,1 | 205 |
| 2024 | % 28,8 | % 14,6 | % 42,0 | % 14,6 | 205 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritzan oinarrituriko ekonomia dauka Donemiliaga Kukulak; zekaleak, patata, erremolatxa... Abeltzaintza eta basogintza ere jarduera ekonomiko garrantzitsuak dira. Monasterioen harira turismoa ere garrantzzia hartzen hasi da, ostatuak eta jatetxeak ugari baitira.
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 14.788 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 36.454 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (14.827 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 20.650 euro zen. Errenta gordina 17.581 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 42[10]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 38), beste diru-sarrerak (% 14,3), langabezia-prestazioak (% 0,6), beste prestazioak (% 5,2).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[11][oh 1]. Udalerrian indizea 26,2 da, probintziakoaren (29,7;
Errioxako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,5;
Errioxako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, San Millán de la Cogolla udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 93 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 45,6; gainerako % 54,4 inaktibo zeuden.[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 43,1 zen eta emakumezkoena % 50,7; langabezia-tasa, aldiz, % 5,1 eta % 11,8 zen, hurrenez hurren.[12]
Okupatuen kopurua 95 zen 2023ean, 2021eko 90etik gora.[13] Emakumeek okupatuen % 31,6 osatzen dute, eta gizonek % 68,4.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 86 | % 42,2 | 56 | % 40,9 | 30 | % 44,8 |
| Langabeak | 7 | % 3,4 | 3 | % 2,2 | 4 | % 6,0 |
| Inaktiboak | 111 | % 54,4 | 78 | % 56,9 | 33 | % 49,3 |
| Guztira | 204 | % 100,0 | 137 | % 100,0 | 67 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,7), industria (% 18,9), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 18,9) eta eraikuntza (% 7,4).[13]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 55,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 23,2), eta oinarrizko okupazioak % 6,3.[14] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 53,8 eta emakumeen % 60,0).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 22 | % 23,2 | 15 | % 23,1 | 7 | % 23,3 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 53 | % 55,8 | 35 | % 53,8 | 18 | % 60,0 |
| Oinarrizko okupazioak | 6 | % 6,3 | 5 | % 7,7 | 1 | % 3,3 |
| Ez dago jasota | 14 | % 14,7 | 10 | % 15,4 | 4 | % 13,3 |
| Guztira | 95 | % 100,0 | 65 | % 100,0 | 30 | % 100,0 |
Okupatuen % 58,9 besteren konturako langileak dira, eta % 41,1 norberaren konturakoak.[15]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 39 | % 41,1 | 29 | % 44,6 | 10 | % 33,3 |
| Besteren kontura | 56 | % 58,9 | 36 | % 55,4 | 20 | % 66,7 |
| Guztira | 95 | % 100,0 | 65 | % 100,0 | 30 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 992 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[16][oh 2]. Udalerriaren azalera 31,2 km² denez, NAE lurraldearen % 31,8 da[17]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 65,7 larre iraunkorrak (651 ha, 7 ustiategitan), % 34,1 lur goldagarria (338 ha, 9 ustiategitan), % 0,2 arbolak (2,1 ha, 4 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,02 ha, ustiategi batean)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 555 behi zeuden[18][oh 4].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 125 gidari zeuden erroldatuta: 87 gizon (% 69,6) eta 38 emakume (% 30,4)[19]. Biztanleen % 58,7 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 238 ibilgailuk osatzen zuten: 135 turismo, 37 furgoneta, 33 motozikleta, 15 kamioi eta 11 ziklomotor[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 634 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (492) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,4 urtekoa zen; turismoen % 4,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 21,5k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,7 diesel zen eta % 39,4 gasolinazko; 2 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,8; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,7k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 42,8k ez zuen etiketarik[oh 5].
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ekaineko hirugarren larunbatean Santuaren leizera erromeria egiten da. 1604an hasitako ohitura da, eta haraneko emakumezkoek izan zuten gaixotasun bat kentzeko eskatu zitzaion orduan.
Irailaren 26an Millan deunaren hondarren garraioa ospatzen da, Susoko monasteriotik Yusoko monasteriora eraman izana ospatzen da.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Errioxa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q842220.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Errioxa.tab (Wikimedia Commons).

