Wikipedia

Atharratze-Sorholüze

Zuberoako udalerria

Atharratze-Sorholüze ([atʰarats̻e s̺oɾholys̻e] edo [atʰaʀats̻e s̺oɾholys̻e]) Zuberoako udalerri nagusietako bat da, Maule, Sohüta, Barkoxe eta Bildoze-Onizpea udalerriekin batera. Halaber, Basabürüko hiriburua da.

Atharratze-Sorholüze
 Zuberoa, Euskal Herria
Atharratzeko plaza.

Bandera


Armarria

Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Zuberoa
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaOloroe-Donamaria
KantonamenduaEuskal Mendialdea
Izen ofiziala  Tardets-Sorholus
AuzapezaArnaud Villeneuve
(2008-2014)
Posta kodea64470
INSEE kodea64533
Herritarraatharraztar-sorholüztar
Kokapena
Koordenatuak43°06′59″N 0°51′45″W / 43.1164°N 0.8625°W / 43.1164; -0.8625
Mapa
Azalera14.99
Garaiera209 - 793
Distantzia? km (Maule-Lextarretik)
Demografia
Biztanleria551 (2018:  10)
alt_left 352 (%60,8) (%39,2) 227 alt_right
Dentsitatea39,29 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak% 74,84 (2010)
Erabilera% 47,64 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera1859 (Atharratze eta Sorholüze batu). urtea

Probintziako beste udalerriek bezala, galera demografiko handia izan du azken hamarkadetan.

Benito Lertxundi kantariak ezagunago egin zuen herria hegoaldeko askorentzat "Atharratzeko Jauregia" abesti herrikoiaren bertsioarekin.

Izena

aldatu

"Atharratze" toponimoak[1] aldaera hauek izan zituen: Tardedz (1249, Oloroeko notarioa[2]), Tardetz (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia[3]), Tarzedz (1310, Baionako kartularioa[4]), Tardix (1692, Lextarreko Gortearen arautegia).

"Sorholüze" toponimoa[1] 1520ko Zuberoako ohituran[5] agertzen da. Agian euskarazko sorho edo "soro" hitzarekin lotura du.

Frantsesez eta okzitanieraz Tardets-Sorholus du izena.

Geografia

aldatu

Hidrografia

aldatu

Udalerria Oloroeko uhaitzaren ibaiadar batzuek zeharkatua da[6]:

  • Joos erreka eta haren ibaiadarrak:
    • Ibarra erreka
    • Sustaris erreka
  • Ühaitza eta haren ibaiadarrak:
    • Batasse erreka
    • Etxeberri erreka eta haren ibaiadarrak:
      • Adacassé erreka
      • Erretzu erreka
      • Goienlepue erreka
    • Jaga erreka
    • Laritolle erreka eta haren ibaiadarra:
      • Lauzibar erreka

Udalerri mugakideak

aldatu
Mapa
Atharratze-Sorholüze eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Klima

aldatu

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[7]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[8]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[9]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[10].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,2 °C-koa da, 13,4 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1409 mm-koa da, urtarrilean 12,4 euri-egun eta uztailean 9,1 egun izanik[7]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ligi-Atherei udalerrian dago, 7,9 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,1 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1528,1 mm-koa delarik[11]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40 °C-koa da, 2003ko abuztuaren 4an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,5 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua[oh 1][11].

Historia

aldatu
Fano Herauscorritseheri eskainitako aldarea
Fano Herauscorritseheri eskainitako aldarea. Atarratzeko Arhaneko Maria Maidalenaren baselizan aurkitutako idazkuna, akitanierazko hitz batzuekin.[12][13][14]

1790, Atharratzeko Kantonamendua 10 herrik osatua izan zen: Hauze, Ligi-Atherei, Larraine, Liginaga-Astüe, Montori, Santa Grazi, Zalgize, Sorholüze, Atharratze eta Iruri[1].

1859ko apirilaren 17an, Atharratze eta Sorholüze antzinako udalerriak batu eta Atharratze-Sorholüze udalerria sortu zuten, Onizegaine antzinako herriaren zati batekin batera (beste zatiak Aloze-Ziboze-Onizegaine sortu zuen). Segidan eliza berria eraikitzeari ekin eta 1866an bukatu zuten. Antzinako eliza 1883an bota zuten.

1905eko irailaren 1ean Oloroe-Maule trenbidearen Landa-Atharratze tartea ireki zuten.

Ekonomia

aldatu

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 273 biztanleetatik 216 aktibo ziren (% 79,1), horietako 196 lanean (% 71,8) eta 21 langabezian (aktiboen % 9,7).

27315-64 urteko biztanle
% 79,1aktibo
% 71,8lanean
% 9,7langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 62,2
25-54 urte% 90,0
55-64 urte% 63,8
Gizonak% 80,9
Emakumeak% 78,0

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 18,2
BEPC, brebeta% 0,0
CAP-BEP% 9,9
Batxilergoa% 2,7
Goi-mailako +2% 7,7
Goi-mailako +3/4% 8,3
Goi-mailako +5% 23,5

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 9,7). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

57 ez-aktibotik 17 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 29,8), 19 erretiraturik zeuden (% 33,3) eta 21 bestelako ez-aktibo ziren (% 36,8).

Ez-aktiboak

% 30
% 33
% 37
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 2]

% 21
% 20
% 16
% 19
% 19
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 392 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 196 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 3]

392enplegu udalerrian
% 71,2soldatapeko
% 28,8ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.250 eurokoa zen.

22.250 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €

Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarritua (abelazkuntza, belardiak). 2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 330 ziren, horien artean 233 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 233 pertsona aktiboetatik 219 lanean zeuden (119 gizon eta 100 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.[15]

Ekonomia jarduerak

aldatu

2007an zeuden 83 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[16]

2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulego, 3 banku bulego, 1 ehorztetxe, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantoki, 2 margolari, 1 zurgin, 1 iturgin, 3 ile apaindegi, 2 albaitari eta 1 apaindegi.[17]

2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 zapata-dendak eta 2 drogeria ziren.[18]

2000. urtean Tardets-Sorholus udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 690 hektarea erabiltzen.[19]

Etxebizitza

aldatu

2007an 363 etxebizitza zeuden, 262 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 137 apartamentuak ziren. 262 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 51 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 128 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 120 etxetan auto bat zegoen eta 87 bi edo gehiago zeuden[20]

Demografia

aldatu

Biztanleriaren bilakaera

aldatu

Jean de Jaurgainen "Journal de Pierris Casalivetery" egunkariaren arabera[21] Maule-Lextarreko notarioa zen Pierre Casaliveteryk zioen 1460 eta 1481 artean 7,5 su zeudela Atharratzen eta 1540 eta 1548 artean 47, hau da, 41 eta 258 biztanle hurrenez hurren.

Bi herrien batuketa gertatu ondoren, XIX. mendearen bigarren erdialdean, Atharratze-Sorholüzeko biztanle kopurua 1.000 inguruan geratu zen. Mende batez maila horretan mantendu ondoren, 1960ko hamarkadatik aurrera biztanleen galera handia jasaten hasi zen, eta XXI. mendearen bigarren hamarkadan 600 biztanle baizik ez zituen.

BiztanleriaUrtea200400600800100012001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 227 gizon, 352 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
2.20
 
95+
 
4.26
4.41
 
90-94
 
8.52
0.00
 
85-89
 
8.52
11.45
 
80-84
 
11.65
4.41
 
75-79
 
8.52
4.41
 
70-74
 
5.68
22.47
 
65-69
 
11.65
4.41
 
60-64
 
5.68
4.85
 
55-59
 
4.26
0.00
 
50-54
 
4.55
9.25
 
45-49
 
3.12
2.20
 
40-44
 
1.42
4.41
 
35-39
 
1.42
2.20
 
30-34
 
1.42
14.10
 
25-29
 
4.55
0.00
 
20-24
 
8.81
0.00
 
15-19
 
3.12
2.20
 
10-14
 
1.42
2.20
 
5-9
 
0.00
4.85
 
0-4
 
1.42
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[22].

Familiak eta etxeguneak

aldatu

2023 erroldaren arabera, Tardets-Sorholus udalerrian 512 biztanle zeuden eta 255 elkarbizitza unitate[oh 4], hau da, 2,01 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 41,6), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[24]

512biztanle
255elkarbizitza-unitate
2,01lagun elkarbizitza-unitateko
133familia
Udalerria
% 16
% 30
% 42
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 133 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (77). Guraso bakarreko 16 familietatik 11etan ama zen guraso bakarra. 99 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[24]

77
40
16
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

15 urte edo gehiago zituzten 530 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 17,8 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 21,3. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 72,3). 80 urte edo gehiagoko 141 biztanleetatik 67 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 74 kolektibitateren batean.[24]

Bakarrik bizi da
15-24% 18
25-39% 20
40-54% 11
55-64% 25
65-79% 28
80 +% 21
Bikotean bizi da
15-24% 7
25-39% 54
40-54% 72
55-64% 67
65-79% 58
80 +% 25

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 37,9 ezkonduta zegoen, eta beste % 11,9 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 7,5 izatezko bikotean eta % 4,3 PACS bidez lotuta). % 28,5 ezkongabeak ziren, % 18,1 alargunak eta % 3,8 dibortziatuak.[24]

Ezkonduta% 37,9
Ezkongabea% 28,5
Alarguna% 18,1
Izatezko bikotean% 7,5
PACS bidez lotuta% 4,3
Dibortziatuta% 3,8

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 52,9), enplegatuak (% 12,5), artisau, merkatari eta enpresa-buruak (% 10,2), erdi-mailako lanbideak (% 7,8). Talde nagusia (erretiratuak, % 52,9) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) gainetik dago. 17 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 6,7).[24]

Udalerria
% 10
% 12
% 53
Pirinio Atlantikoak
% 11
% 16
% 15
% 12
% 34
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

aldatu

2023 erroldaren arabera, udalerrian 384 etxebizitza zeuden. Horietatik 251 egoitza nagusi ziren, 74 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 58 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (244), eta apartamentuak gutxi ziren (138). Egoitza nagusietatik 157 beren jabearen bizilekuak ziren, 78 alokairuan zeuden, 7 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 16 doan lagata.[25]

384etxebizitza
251egoitza nagusi
244etxe
138apartamentu

Etxebizitza multzoa

251
74
58
Egoitza nagusia (251)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (74)Hutsik (58)

Etxe mota

244
138
Etxea (244)Apartamentua (138)

Jabetza egoera

157
78
Jabeak (157)Alokairuan (78)HLM (7)Doan lagata (16)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (120).[25]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik120
1919-194526
1946-197029
1971-199034
1991-200520
2006-202023

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (123). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (89 etxebizitzatan). 148 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 118 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 101tan bi edo gehiago.[25]

Gela kopurua

1 gela3
2 gela24
3 gela44
4 gela57
5 gela edo gehiago123

Berogailu mota

66
89
67
Gas sarea (66)Fuel-olioa (18)Elektrizitatea (89)Gas botila (11)Bestelakoak (67)

Aparkalekua eta ibilgailuak

148aparkalekua
118ibilgailu 1
101ibilgailu 2+

Politika

aldatu

Alkateak

aldatu
AgintaldiaAlkateaAlderdia
1995-2001Pierre ErbinPS
2001-2008Pierre ErbinPS
2008-2020Arnaud VilleneuveDVG
2020-2026 Maite Pitrau

Azpiegiturak

aldatu

Osasuna

aldatu

2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika bat eta anbulantzia bat zegoen.

Kirolak

aldatu

Zibero Sport Tardets emakumezkoen eskubaloi taldeak Frantziako erregioetako kopa irabazi du 2018an. Bestetik Atharratzetik 2007ko Frantziako Tourraren 16. etapa igaro zen, uztailaren 25ean egina eta Orthezetik Aubisquera zihoana.

Hezkuntza

aldatu

Atharratzek haur-eskola bat eta lizeo bat, Jaureguy[26] izenekoa, ditu.

Kultura

aldatu

Atharratze-Sorholüzeko jaiak abuztuaren 15aren inguruan izaten dira, pilota txapelketa, suzko zezena eta dantza tradizional zuberotarrak egoten dira bertan.

Ondasun nabariak

aldatu

Argazki galeria

aldatu

Atharraztar-sorholüztar ospetsuak

aldatu

Herri senidetuak

aldatu

Atharratze-Sorholüze ondorengo herriekin senidetuta dago:

Oharrak

aldatu
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1970ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  3. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
  4. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.

Erreferentziak

aldatu
  1. 1 2 3 Paul Raymond: "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque"
  2. ↑ Oloroeko notarioa - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  3. ↑ Duchesne Bilduma, 99 - 114. Liburukiak, Oihenarten paperak, - Bibliothèque nationale de France
  4. ↑ XIV. mendeko Baionako kartularioa edo "Livre d'Or" - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  5. ↑ "Coutume de Soule de 1520", 1760ean Pauen argitaratua
  6. ↑ Sandre Datu-basea
  7. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  8. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  9. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  10. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  11. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Licq-Atherey », fiche climatologique. .
  12. ↑ Koldo Mitxelena. Textos arcaicos vascos. § 1.11.
  13. ↑ «ikus herauts Orotariko Euskal Hiztegian» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2026-01-02).
  14. ↑ «FANO 'fanum' – 'gurtza-lekuka', 'tenplua' edo adierazten zuen hitza |ikus Glosbe» glosbe.com (kontsulta data: 2026-01-02).
  15. ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
  16. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  17. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  18. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  19. ↑ Exploitations agricoles
  20. ↑ Logement, 1968-2007
  21. ↑ Manex Goyhenetche: "Histoire générale du Pays basque" 3. Liburukia Elkarlanean, 2001, ISBN 2-913156-34-7, 24. orr.
  22. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  23. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  24. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  25. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  26. ↑ Jaureguy
  27. ↑ Mérimée datu basea

Kanpo estekak

aldatu

Ikus, gainera

aldatu
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Atharratze-Sorholüze&oldid=11311855"(e)tik eskuratuta