Almuñécar
| Almuñécar | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Espainiako udalerria | |||||||||||
 | |||||||||||
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe |  Espainia | ||||||||||
| Autonomia |  Andaluzia | ||||||||||
| Probintzia | Granadako probintzia | ||||||||||
| Alkatea | Trinidad Herrera Lorente | ||||||||||
| Izen ofiziala | Almuñécar | ||||||||||
| Posta kodea | 18... eta 18690, 18697 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 18017 | ||||||||||
| Herriburua | Almuñécar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 36°44′02″N 3°41′28″W / 36.733888888889°N 3.6911111111111°W | ||||||||||
 | |||||||||||
 | |||||||||||
| Azalera | 83,36 km² | ||||||||||
| Altitudea | 24 m | ||||||||||
| Mugakideak | Ítrabo, Otívar, Salobreña, Jete eta Nerja | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 27.544 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 330 bizt/km² | ||||||||||
| Informazio gehigarria | |||||||||||
| Hiri senidetuak | Fürstenfeldbruck, Khan Yunis, Cerveteri, Livry-Gargan, Larache eta Puerto de la Cruz | ||||||||||
| Matrikula | GR | ||||||||||
| almunecar.es | |||||||||||
.svg)
_3.svg){kind=small}
Almuñécar Espainiako udalerria da, Granadako probintziaren hegoaldean kokaturik dagoena. Azken erroldaren arabera 27.544 biztanle zituen 83,4 km²-ko azaleran. Málagako probintziarekin muga egiten du.
Antzina sorturiko herria da feniziarrek Sexi izeneko kolonia eratu baitzuten bertan. Gaur egun turismo gune garrantzitsua da eta fruitu tropikalen ekoizpena ere jarduera ekonomiko aipagarria da, ahuakateak, txirimoiak, mangoak eta mizpirak ekoizten baitira.
Etimologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Feniziarrek Ṣkṣ izena eman zioten haiek sorturiko asentamenduari. Grezieraz Ἕξι (Héxi) eta latinez Sexi izan zen. Estrabonen bidez iritsi zaigu Sexi izenaren informazioa[1]. Erromatarrek Sexi Firmum Iulium edo Firmum Iulium Sexitanum deitu zuten Mundako borrokan hiritarrek Julio Zesarren alde borrokatu zutelako.
Gaur egungo Almuñécar toponimoak arabiar jatorria du. Hauek حصن المنكّر (ḥiṣn al-Munakkar) izena eman zioten tokiari, "mendiz inguraturiko gotorlekua" esan nahi du[2].
Gazteleraz almuñecarko biztanleei sexitano/a eta almuñequero/a izenak ematen zaizkie.
Geografia eta klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kokapen geografikoa eta erliebea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Granadako kostaldean kokaturik dago, Salobreña du ekialdean eta Nerja (Málaga) mendebaldean. Almuñécarreko alde zaharra Seco eta Verde ibaien haranen artean dago, bi haran hauetan nekazaritza da nagusi. Alde zaharretik mendebaldera La Herradura auzoa dago, badia txiki bat izateagatik hartzen du izen hori. Udalerria malkartsua da eta San Cristobal mendiak eta Almijara mendilerroak mugatzen dute iparraldean.
Kostaldean labarrak dira nagusi. Maro-Cerro Gordo labarren paraje naturala luzatzen da Almuñécar eta Nerjaren artean[3].
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Klima mediterranearra du. Urtean zehar 340 eguzki egun izaten ditu baina tenperatura epela du, beti 12 °C-tik gora eta 17,6 °C batazbeste. Udak beroak eta hezeak dira baina mendialdetik jeisten den korronte termikoak freskura ekartzen du gauetan.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Ítrabo, Otívar, Salobreña, Jete eta Nerja.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Sexi
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Indusketa areologikoek erakutsi dute Brontze Aroan (K.a. 1500 urte) ingurua populaturik egon zela.
K.a. IX mendearen amaieran feniziarrek Iberiar penintsularen hegoaldea kolonizatzeari ekin zioten eta Sexi kolonia eratu zuten. Hainbat izenekin ezagutzen da; Sexi, Seksi, Sexsi, Sexs, Secks, Eks edota Ex, txanponetan SKS hizkiak agertzen dira.
K.a. III. mendean erromatarrak iritsi ziren eta hiri egituratua aurkitu zuten. Arrain gazitegiak zituen[1], garum saltsa ekoizten zuen eta txanponak egiten zituen. Mundako borrokaren ondoren Sexi Firmum Iulium izenarekin municipium bihurtu zen, Ponpeioren aurkako borrokan Julio Zesarren alde egiteagatik[4]. Hurrengo mendeetako berri handirik ez dago.
Almuñecar
[aldatu | aldatu iturburu kodea]755. urtean Abd ar-Rahman I.a Almuñecarreko portura sartu zen, Damaskoko matxinada batetik ihesi, eta urtebete beranduago Kordobako Kalifa-herria sortu zuen[5]. Gotorleku bat eraiki zen eta izen berria hartu zuen herriak, "mendiz inguraturiko gotorlekua". Al-Idrisi bidaiariak XII. mendean hiria bisitatu zuen eta arabiarren aurreko hiri baten hondarrak zeudela aipatzen du[6]. Merkataritzaren garapen handia izan zuen, azukre kanabera, bananak, mahaspasak eta zerealak ekoizten zituen eta arrantza ere jarduea garrantzitsua zen. Harresietatik kanpo arrabalak eratu ziren eta merkatua eta meskita nagusi bat ere bazituen. Kalifa-herria taifatan banatu zenean Granadako taifaren barnean gelditu zen Almuñécar, izan ere taifa haren kostaldeko hiri garrantzitsuena bihurtu zena. Nazarien erresuman ere ez zen Almuñécarren garrantzia jeitsi.
Aro modernoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1489an Baza erori zenean gaztelarren aurrean errenditu egin zen Almuñécar. Bertan sinatu ziren Granadako kapitulazioak. Karlos I.ak gotorleku handi bat eraiki zuen, San Migel gaztelua. Gotorleku handi horretan tropa frantsesak zeuden 1812an eta ingelesek lehertarazi egin zuten[7].
1562an La Herradura parean Juan de Mendoza kapitainak gidaturko 28 itsasontzitako flotatik 25 urperatu egin ziren, Espainiako Itsas Armadaren katastrofe handienetakoa izan zen. Itsaso eta haize aldaketa baten ondorioz galeoiek kostaldeko harkaitzak jo zituzten eta 1.000-5.000 marinel artean hil ziren[8]. Hain sonatua izan zen Cervantesek 1604an argitaraturiko On Kixote Mantxakoa liburuan ere aipatu zuela[9].
1569an Alpujarretako matxinada gertatu zen Andaluzian. Aben Abooren matxinatuek 3.000 gizonekin erasotu zuten hiria baina honek gogor eutsi zion. XIX. mendean pirata turkiarrek sarritan erasotu zuten eta populazioaren zati handi batek mendialdera ihes egin zuen leku babestiagoetan herrixkak eratuz. Inguruko herrietan bezala azukre kanaberaren ekoizpenak garrantzia handia izan zuen. Hainbat ingenio izan ziren Almuñécarren. XX. mendearen hasieran ordea industria honen gainbehera etorri zen.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Granadako mapa interaktiboak
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 13.908 gizon, 14.103 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[10] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 50,8 udalerri berean jaioak ziren[11], probintziako batez bestekoaren (% 46) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 7,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 23,7 —probintzian % 12,3—.
Granadako mapaBiztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 6.649 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 53,8)[12]. Jaiotza herrialde nagusiak Erresuma Batua, Maroko, Argentina dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 29.769 etxebizitza zeuden: 10.954 (% 36,8) nagusiak eta 18.815 (% 63,2) ez-nagusiak.[13] Kontsumo elektrikoaren arabera, 6.330 (% 21,3) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 4.507 (% 15,1) hutsik zeuden.[14] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1.511 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 8.005 plazarekin (5,3 plaza etxebizitzako).[15]
Etxebizitza multzoa Granadako mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Granadako mapa
Guztira 10.954 etxegune zeuden, eta horietatik 3.463 (% 31,6) pertsona bakarrekoak ziren.[16]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 24.347 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 21,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 31,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 18,0.[17] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 27,1 zen 2021ean eta % 29,3 2024an; beraz, 2,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 19,8 izatetik % 18,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 31,0 ziren, eta gizonen artean % 27,4; 3,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 19,5 eta gizonen % 16,3 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Granadako mapaXeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 70,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 29,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 170 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 58,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 41,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,1 ziren.[17]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 7.122 | % 29,3 | 3.294 | % 27,4 | 3.828 | % 31,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 5.138 | % 21,1 | 2.572 | % 21,4 | 2.566 | % 20,8 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 7.716 | % 31,7 | 4.178 | % 34,8 | 3.538 | % 28,7 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 4.371 | % 18,0 | 1.958 | % 16,3 | 2.413 | % 19,5 |
| Guztira | 24.347 | % 100,0 | 12.002 | % 100,0 | 12.345 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 27,1 | % 20,9 | % 32,2 | % 19,8 | 22.953 |
| 2022 | % 27,9 | % 21,4 | % 31,8 | % 18,9 | 23.793 |
| 2023 | % 28,7 | % 21,3 | % 31,5 | % 18,5 | 24.349 |
| 2024 | % 29,3 | % 21,1 | % 31,7 | % 18,0 | 24.347 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 8,7 ikasten ari zen (2.130 pertsona).[18] Ikasten ari zirenetatik, % 43,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 31,6 batxilergoan, % 14,2 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 7,6 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 48,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 38,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 17,8 eta emakumeen % 11,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 80,9 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 36,7 eta 25–29 urtekoen % 10,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,4 baino ez.[19] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 39,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 21,5.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 75,8 estatuan jaio zen, eta % 24,2 atzerrian.[17] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 23,3 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 40,3 eta % 25,9, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 27,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 18,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 42,5 eta % 21,8, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,4 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 3,6.[18] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 44,1 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 38,5 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Turismoa da Almuñécarreko jarduera ekonomiko nagusia. 19 km hartzen dituzte hondartza eta kalek. Guztira 18 hondartza daude Almuñécarren, mendebaldetik ekialdera: Cantarriján, Calaiza, La Herradura, Los Berengueles, El Muerto, Cotobro, La Veintiuna, El Rincón de La China, San Cristóbal, Caletilla, Puerta del Mar, Velilla, El Tesorillo, El Pozuelo, Calabajío, Cabria, Curumbico eta Barranco de Enmedio. Hondartza gehienen alboan urbanizazio zabalak eraiki dira. Ur gazizko akuapark bat ere badu, Aqua Tropic izena duena[20].
Fruitu tropikalen ekoizpena ere aipagarria da. txirimoia, mangoa, ahuakatea eta mizpira ekoizten dira. Txirimoiak Jatorrizko deitura du, Kosta Tropikala - Málaga izena duena, 2002an ezarria[21].
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 11.350 euro-koa zen[22], eta etxegune bakoitzeko 27.760 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (12.709 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 14.350 euro zen. Errenta gordina 13.205 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 47,5[23]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 26), beste diru-sarrerak (% 17,3), langabezia-prestazioak (% 3,1), beste prestazioak (% 6,1).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[24][oh 1]. Udalerrian indizea 31,9 da, probintziakoaren (32,3; Granadako mapa) parean eta Espainiakoaren (32,1) parean. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,7; Granadako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Almuñécar udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 11.095 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 46,1; gainerako % 53,9 inaktibo zeuden (beste inaktiboak % 53,1, erretiratuak % 36,1 eta ikasleak % 10,8).[25] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 17,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 48,1 zen eta emakumezkoena % 44,2; langabezia-tasa, aldiz, % 14,3 eta % 21,3 zen, hurrenez hurren.[25]
Okupatuen kopurua 9.011 zen 2023ean, 2021eko 8.073etik gora.[26] Emakumeek okupatuen % 46,3 osatzen dute, eta gizonek % 53,7.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 9.128 | % 38,0 | 4.886 | % 41,3 | 4.242 | % 34,8 |
| Langabeak | 1.967 | % 8,2 | 816 | % 6,9 | 1.151 | % 9,4 |
| Inaktiboak | 12.954 | % 53,9 | 6.142 | % 51,9 | 6.812 | % 55,8 |
| Guztira | 24.049 | % 100,0 | 11.844 | % 100,0 | 12.205 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 80,6), eraikuntza (% 8,4), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 6,5) eta industria (% 4,3).[26] Xeheago, jarduera-adarrik handiena ostalaritza da (% 19,5), ondoren merkataritza (% 19,0) eta eraikuntza (% 8,4) datoz.
Granadako mapaOkupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 56,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 25,7), eta oinarrizko okupazioak % 13,7.[27] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 58,8 eta emakumeen % 53,6).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 2.319 | % 25,7 | 1.138 | % 23,5 | 1.181 | % 28,3 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 5.083 | % 56,4 | 2.848 | % 58,8 | 2.235 | % 53,6 |
| Oinarrizko okupazioak | 1.231 | % 13,7 | 678 | % 14,0 | 553 | % 13,3 |
| Ez dago jasota | 378 | % 4,2 | 177 | % 3,7 | 201 | % 4,8 |
| Guztira | 9.011 | % 100,0 | 4.841 | % 100,0 | 4.170 | % 100,0 |
Okupatuen % 68,1 besteren konturako langileak dira, eta % 31,9 norberaren konturakoak.[28]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 2.873 | % 31,9 | 1.578 | % 32,6 | 1.295 | % 31,1 |
| Besteren kontura | 6.138 | % 68,1 | 3.263 | % 67,4 | 2.875 | % 68,9 |
| Guztira | 9.011 | % 100,0 | 4.841 | % 100,0 | 4.170 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 75,3 estatuan jaio zen, eta % 24,7 atzerrian.[25] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 45,9 okupatuak dira, % 25,8 erretiratuak, % 13,1 bestelako inaktiboak, % 8,4 langabeak eta % 6,8 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,3 bestelako inaktiboak dira, % 25,3 okupatuak, % 17,0 erretiratuak eta % 4,7 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 38,1 okupatuak dira, % 29,8 bestelako inaktiboak, % 14,2 erretiratuak, % 10,7 langabeak eta % 7,2 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,7 bestelako inaktiboak dira, % 22,1 okupatuak, % 15,0 erretiratuak, % 7,9 langabeak eta % 3,2 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 84,4 estatuan jaio zen, eta % 15,6 atzerrian.[27] Okupazio-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 60,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 12,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 21,2 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 54,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,2 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,7 oinarrizko okupazioetakoak.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[29] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 71,0 zerbitzuetan ari dira, % 15,0 eraikuntzan, % 7,8 nekazaritzan eta % 6,1 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 68,9 zerbitzuetan ari dira, % 18,0 nekazaritzan, % 8,6 eraikuntzan eta % 4,4 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 91,8 zerbitzuetan ari dira, % 3,4 nekazaritzan, % 2,6 industrian eta % 2,0 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 94,1 zerbitzuetan ari dira, % 2,3 industrian eta % 2,0 nekazaritzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 523 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.654 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[30][oh 2]. Udalerriaren azalera 83,4 km² denez, NAE lurraldearen % 19,8 da[31]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 93,1 arbolak (1.539 ha, 520 ustiategitan), % 4,7 larre iraunkorrak (77,2 ha, 35 ustiategitan), % 2 lur goldagarria (33,6 ha, 27 ustiategitan), % 0,1 berotegiak edo babes garai irisgarriak (2 ha, 4 ustiategitan) eta % 0,1 norberaren kontsumorako baratzeak (2 ha, 95 ustiategitan)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 218 ardi eta ahuntz eta 2.875 hegazti zeuden[32][oh 4].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 15.742 gidari zeuden erroldatuta: 9.003 gizon (% 57,2) eta 6.739 emakume (% 42,8)[33]. Biztanleen % 56,2 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 26.782 ibilgailuk osatzen zuten: 12.944 turismo, 6.983 motozikleta, 2.794 ziklomotor, 1.877 furgoneta eta 1.497 kamioi[33]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 462 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (536) azpitik.
Turismoen batez besteko adina 13 urtekoa zen; turismoen % 9,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 14k 25 urte baino gehiago[33]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,1 gasolinazko zen eta % 36,8 diesel; 151 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,6; probintzian % 0,7). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 27,6k ez zuen etiketarik[oh 5].
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Aste Santuko jaiak interes turistikokoak izendatu zituzten 2003an eta 15 kofradiak 16 prozesio egiten dituzte. Kofradia hauek 1980. eta 1990. hamarkadetan sortu ziren, gehienak behintzat[34].
Maiatzeko gurutzeen eguna maiatzaren 3an izaten da.
Udan jai ugari izaten dira Almuñécarren. San Juan suetati hasi, Carmengo Amaren eguna uztailaren 16an eta Virgen de la Antiguaren omenezkoak izaten dira udako jai patronalak. Abuztuaren 9 eta 15 artean ospatzen dira.
Gastronomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mediterranear kostaldeko gastronomia du, arabiar kutsu nabarmenarekin. Arbendolak, kanela, anisa eta almibarra bezalako lehengaiak erabiltzen dira. Honako hauek dira plater tipikoak:[35]
- La cazuela mohína (jatorri mozarabea)
- La torta de al-Hajú (jatorri hispano-arabiarra)
- Merengazo (jatorri sefardia)
Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hainbat futbol talde daude Almuñécarren, aipagarriena AD Almuñécar 77. Horretaz gain udan itsas-kirolak egiteko aukera zabala izaten da.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- San Migel gaztelua
- La Herradurako gaztelua
- Akuedukto erromatarra
- El Majuelo, feniziarren gazitze lantegia
- Zazpi jauregien leizea (La Cueva de los Siete Palacios)
- Maro-Cerro Gordo labarren paraje naturala
- Hondartzak
Hiritar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Agustina Ruiz Dupont (1891-193?), fisikaria
Hiri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 (Gaztelaniaz) «ALMUÑÉCAR, LA SEXI FENICIA» www.juntadeandalucia.es (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ Asín Palacios, Miguel. (1940). Contribución a la toponimia árabe de España. Madril: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 71 or..
- ↑ (Gaztelaniaz) «Template JDA» Junta de Andalucía (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ (Ingelesez) RACO – RACO. (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ (Gaztelaniaz) Escultura de Abderramán en Almuñecar. 2012-05-09 (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ruta de al-Idrisi» El legado andalusi (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ «Granada - Almuñécar» www.hernandezrabal.com (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ (Gaztelaniaz) fgm847. «El naufragio de la Herradura del 19 de octubre de 1562» Identidad e Imagen de Andalucía en la Edad Moderna (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ «Panoramio - Photo of Cita al Quijote en la iglesia de La Herradura» web.archive.org 2016-01-13 (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Granada.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Granada.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ «Aqua Tropic | Parque Acuático de agua salada en Almuñécar - Granada» www.aqua-tropic.com (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ Rodríguez, José Navas; Flores, José María García-Consuegra. (2008). «La incidencia humana en el paisaje costero de la desembocadura del río Guadalfeo (Granada)» Arqueología y Territorio (5): 161–180. ISSN 1698-5664. (kontsulta data: 2022-08-04).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Granada.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Granada.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Granada.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q193780.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Granada.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Granada.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Inicio» Agrupación de Cofradías de Semana Santa de Almuñécar (kontsulta data: 2022-12-30).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Gastronomía típica de Almuñécar | Apartamentos Chinasol» Apal Chinasol Almuñécar 2020-12-29 (kontsulta data: 2022-12-30).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Almuñécarko Udala
