Lëterstwò

Lëtrowa róża

Môrcën Lëter

Lëterstwò (jinszé pòzwë: lëteranizm, lëtrzëzna, lëterskô wiara) – jeden òd głównëch żochów protestantizmù. Spòdlowé zasadë lëtersczi wiarë ùsztôłtowóné òstałë w wënikù biôtczi Môrcëna Lutra i jegò przëstójników tak procëm nadùżëcóm rzimskòkatolëcczégò Kòscoła, jak i procëm barżi radikalnym protestancczim doktrinóm (anabaptizm, kalwinizm ëtd.)

Lëterstwò òdwòłiwô sã do pòdstawòwëch protestancczich prawidłów („leno Pismiona”, „leno Christus”, „leno łaska”, „leno wiara”, „leno Bògù chwała”). Chrzest jawi sã jednym z dwùch sakrameńtów, ùdzeliwóny je dzecóm, Swiãtô Kòmóniô wëstãpùje pòd dwiema pòstacama a wëznôwają kònsubstancjacjã. W zwëkù je òglowô spòwiédz, chòc ùznôwónô je téż indiwidualnô spòwiédz. Wszëtcë òchrzcony jawią sã pòwòłónyma do pòwszechny kapłańsczi służbë, chtërna zasôdzô sã na codniowi miłoscë do Bòga i lëdzy. Dëchòwnyma – chtërny przewòdzą religijnym òbrzãdóm – mògą równak bëc leno òsobë òdpòwiednio przërëchtowóné i kònsekrowóné.

Lëterską wiarã wëznôwô wicy jak 72 mln lëdzy na całim swiece. Z przëczënë rozmajitëch geògraficznëch, historicznëch i dogmaticznëch czinników lëterstwò nie je równak jednorodnym kòscołã. Jistnieje w nim czile wiôldżich kòscelnëch sztrukturów, jaczé baro mòckò różnią sã żlë jidze ò dogmaticzné i prakticzné sprawë – Swiatowô Lëterskô Federacjô, Midzënôrodnô Lëterskô Radzëzna, Kònfesjonalnô Ewanielëckô Lëterskô Kònferencjô. Òkróm òpisónëch wëżi jistnieje téż réga lëterskich religijnëch związków, chtërne nie wchôdają w taczé wikszé sztrukturë. Fòrmalno nôwikszim lëterskim kòscołã je dzysdnia Kòscół Szwécje (kòl 6,9 mln wëznôwców).

Lëtersczé kòscołë pòdzelëc mòże na liberalné i kònfesjonalné. Wiãkszosc liberalnëch wchôdô do Swiatowi Lëtersczi Federacje (nôleżi do ni téż wiãkszosc „stôrëch” państwowëch kòscołów Stôrégò Swiata). Kònfesjonalné lëtersczé kòscołë są barżi kònserwatiwné (nie ùznôwają na przëmiôr białgłowsczégò kapłaństwa czë jednopëłcowëch zdënków). Wiãkszosc kònfesjonalnëch kòscołów wchôdô do Midzënôrodny Lëtersczi Radzëznë.

Nôwikszim, i dzysdnia jedurnym, lëtersczim kòscołã w Pòlsce je Ewanielëckò-Augsbursczi Kòscół w RP. W 2014 licził òn wicy jak 60 tës. nôleżników w 133 parafiach. Na Kaszëbach to dô dwie parafie – w Sopòce a Słëpskù.

Bibliografiô

• Andrzej Rykała, Mniejszości religijne w Polsce, Łódź 2011, s. 57.

Bùtnowé lënczi

Commons: Lëterstwò – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons