Fernan Magellan
| Fernan Magellan | |
|---|---|
| portugalca Fernão de Magalhães | |
 | |
| Doğğan künü | 1480 yaqın[1] |
| Doğğan yeri | |
| Ölgen künü | 1521 aprel 27 |
| Ölgen yeri | |
| Memleketi | |
| Zenaatı | keşfiyatçı seyaatçı, deñizci, deñiz seyaatçısı |
| Baba | Rui de Rui de Magalhães[d] |
| Ana | Alda de Mesquita[d] |
| Ömür arqadaşı | Justine Picq[d] |
| Mukâfatlar |
   |
| Avtograf |
 |
 Wikimedia Commons saytındakiMultimedia fayllar | |
Fernan (Fernando) Magellan (latince Ferdinandus Magellanus, portugalca Fernão de Magalhães, ispanca Fernando de Magallanes; tahminen 1480 senesi, Portugaliya — 1521 aprel 27, Maktan, Filippin adaları) — portugal deñizcisi ve keşfiyatçısıdır. İspaniya qıralı I Karlos hızmetinde Baharat adalarına ğarptan baracaq yolnı tapmaq içün yollanğan ekspeditsiyağa yolbaşçılıq etti. Bu ekspeditsiya Magellan ölgen soñ Huan Sebastyan Elkano yolbaşçılığında dünya etrafında ilk seyaatnı tamamladı.[2][3]
İlk yılları
[deñiştir | kodunı deñiştir]Magellannıñ doğğan yeri tam belli degil. Qararnen 1480 senesi Portugaliyanıñ şimalinde asılzade bir qorantasında doğdı. Yaşlığında Portugal qıralınıñ sarayında hızmet etti. 1505 senesi İndistanğa ketken portugal flotuna qoşuldı; Goa ve Malakkanıñ alınuvında iştirak etip, deñizcilik tecribesini arttırdı.[2]
Portugaliya qıralı I Manuel Magellannıñ Molukka adalarına ğarptan yol tapmaq teklifini qabul etmedi. Magellan 1517 senesi İspaniyağa köçip, bu teklifni I Karlosqa da yaptı. Sevilyada Beatriz Barbosa ile evlendi; olarnıñ eki oğlu da kiçik yaşta öldi.[2]
Deñiz seyaatı
[deñiştir | kodunı deñiştir]1519 senesi sentâbr 20 künü Magellan idaresindeki beş gemi İspaniyadan yolğa çıqtı. Ekspeditsiyanıñ maqsadı Atlantik okeannı keçip, Amerika qıtasınıñ cenübinden Tınç okeanğa çıqmaq ve Molukka adalarına yetmek edi. 1520 senesi noyabr ayında gemiler bugün Magellan boğazı adını taşığan boğazdan keçtiler. Okeanda uzun vaqıt furtuna olmağanı içün Magellan adını «Tınç okean» qoydı.[4]
1521 senesi mart 6 künü ekspeditsiya Guam adasına yetti. Mart 16 künü Filippin arhipelagını körip, ertesi künü Homonhon adası yanında demir attı. Magellannıñ Malay adalarından olğan Enrike adlı tercimanı yerli adamlarnen añlaşmağa yardım etti. Aprel 7 künü deñizciler Sebu adasına keldiler.[5]
Sebu ükümdarı Humabonnen ittifaq tizgen Magellan, Maktan başlığı Lapulapunı İspaniya qıralına boysunmağa mecbur etmek istedi. 1521 senesi aprel 27 künü Maktanda olıp keçken cenk esnasında Magellan ve onıñ bir qaç adamı öldürildi.[6]
Ekspeditsiyanı Huan Sebastyan Elkano devam ettirdi. 1522 senesi sentâbr ayında «Victoria» gemisi İspaniyağa qaytıp, dünya etrafında ilk seyaatnı tamamladı. Yolğa çıqqan adamlardan tek on sekizi bu geminen keri qayttı.[7]
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- ↑ Fernão de Magalhães // Архив изобразительного искусства — 2003.
- 1 2 3 PARES: Magallanes, Fernando de (ca. 1480–1521)
- ↑ Ministerio de Cultura: I Vuelta al Mundo de Magallanes y Elcano
- ↑ Library of Congress: Crossing the Pacific
- ↑ National Quincentennial Committee: Philippine Route of the Magellan–Elcano Expedition
- ↑ Library of Congress: Negotiating Empire, Part I
- ↑ Library of Congress: Journal of Magellan's Voyage