بۆ ناوەڕۆک بازبدە

پیۆنگیانگ

دەستکاریی گرێدانەکان
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
پیۆنگیانگ
شاری ڕاستەوخۆ بەڕێوەبراو
شاری ڕاستەوخۆ بەڕێوەبراوی پیۆنگیانگ
  transcription(s)
 • چۆسۆنگول평양직할시
 • هانچا平壤直轄市
 • مەککیون-ڕایشاوەرP'yŏngyang Chikhalsi
 • ڕۆمانسازیی پێداچوونەوەکراوPyeongyang Jikhalsi
ئاسۆی پیۆنگیانگ و ڕووباری تایدۆنگ
تاوەری جوچێ
کەوانەی سەرکەوتن
ماڵی خوێندنی گەورەی گەل
هۆتێل ڕیوگیۆنگ
گۆڕی پاشا تۆنگمیۆنگ
مێترۆی پیۆنگیانگ
ناسناو(ەکان): 
(류경/柳京)  (کۆری)
"پایتەختی بییەکان"[١]داڕێژە:Force singular
Map
شوێنی پیۆنگیانگ لە کۆریای باکوور
پۆتانەکان: 39°01′00″N 125°44′51″E / 39.01667°N 125.74750°E / 39.01667; 125.74750پۆتانەکان: 39°01′00″N 125°44′51″E / 39.01667°N 125.74750°E / 39.01667; 125.74750
وڵات کۆریای باکوور
ناوچەکان
١٩ ناوچە (یان گەڕەک)، ٢ قەزا، ١ گەڕەک
دەسەڵات
 • جۆرشاری ڕاستەوخۆ بەڕێوەبراو
 • دەستەئەنجومەنی گەلی شاری پیۆنگیانگ
 • سکرتێری لیژنەی شارکیم سوو-گیل
 • سەرۆکی لیژنەی گەلچۆی هی-تای
ڕووبەر
[٢]
 • شاری ڕاستەوخۆ بەڕێوەبراو٨٢٩٫١ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣٢٠٫١ میلی چوارگۆشە)
 • گەورەشار
٣٬١٩٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٬٢٣٣ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی
٢ مەتر (٦ پێ)
ژمارەی دانیشتووان
 (2021)[٣]
 • شاری ڕاستەوخۆ بەڕێوەبراو٣٬١٥٧٬٥٣٨
 • چڕی٣٬٨٠٠ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩٬٩٠٠ کەس لە میلی چوارگۆشە)
سەرناوی دانیشتووپیۆنگیانگی (یەکان)[٤]
ناوچەی کاتیUTC+09:00 (PYT)
ISO 3166 codeKP-01

پیۆنگیانگ[ئ] (کۆری: 평양) پایتەخت و گەورەترین شاری کۆریای باکوورە. بەپێی سەرژمێریی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٨، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣,٢٥٥,٢٨٨ کەسە. پیۆنگیانگ دەکەوێتە سەر ڕووباری تایدۆنگ بە دووریی نزیکەی ١٠٩ kiloمەتر (٦٨ میل) بەرەو سەرچاوەی ڕووبارەکە لە دەمەکەیەوە لە دەریای زەرد. پیۆنگیانگ شارێکی ڕاستەوخۆ بەڕێوەبراوە (직할시; 直轄市; chikhalsi) کە پێگەیەکی یەکسانی هەیە لەگەڵ پارێزگاکانی کۆریای باکوور.

پیۆنگیانگ یەکێکە لە کۆنترین شارەکانی کۆریا. بەپێی ئەفسانەکان، لە ساڵی ١١٢٢ی پێش زایین لەسەر شوێنی پایتەختی پاشای ئەفسانەیی تانگون دامەزراوە. پایتەختی دوو شانشینی دێرینی کۆریا بووە کە ئەوانیش گۆجۆسۆن و گۆگۆریۆن، و وەک پایتەختی دووەمی گۆریۆش خزمەتی کردووە. دوای دامەزراندنی کۆریای باکوور لە ساڵی ١٩٤٨، پیۆنگیانگ بوو بە پایتەختی دی فاکتۆی وڵاتەکە. شارەکە جارێکی تر لە کاتی جەنگی کۆریادا وێران بوو، بەڵام بە خێرایی دوای جەنگەکە بە هاوکاریی سۆڤیەت ئاوەدان کرایەوە. بەپێی دەستووری ١٩٧٢، شارەکە بە فەرمی وەک پایتەخت ڕاگەیەندرا. لە سەردەمی سەرکردایەتیی کیم جۆنگ ئوندا، بووژانەوەیەکی گەورە لە بیناسازی شارەکەدا ڕوویداوە.

پیۆنگیانگ ناوەندی سیاسی، پیشەسازی و گواستنەوەی کۆریای باکوورە. مەزەندە دەکرێت کە ٩٩٪ی ئەو کەسانەی لە پیۆنگیانگ دەژین، ئەندام، پاڵێوراو بۆ ئەندامێتی، یان کەسانی سەر بە ئەندامانی پارتی کرێکارانی کۆریا (WPK)ی فەرمانڕەوابن. شارەکە نیشتمانی دامەزراوە سەرەکییەکانی حکوومەتی کۆریای باکوورە، هەروەها پارتی کرێکارانی کۆریا کە بارەگا سەرەکییەکەی لەناو کۆمەڵگەی حکوومیی ژمارە ١دایە.

ناوەکان

[دەستکاری]

ناوی "پیۆنگیانگ" لە وشە سینۆ-کۆرییەکانی 平 (تەخت) و 壤 (زەوی) سەرچاوەی گرتووە. ئەمە ڕۆمانسازیی مەککیون-ڕایشاوەرە بۆ دەستەواژەی کۆریی '평양' کە وەرگێڕانەکەی دەبێتە 'زەویی تەخت'، ئەمەش ڕەنگدانەوەی سروشتی زەوییە تەختەکەی شارەکەیە. لە زمانی ڕەسەنی کۆریدا، شارەکە پێی دەگوترا "بووروونا" (부루나)[٨] یان بە دەگمەنتریش "بارانا" (바라나)[٩] کە بە بەکارهێنانی سیستەمی ئیدو، گۆکردنی پیتە چینییەکانی "پیۆنگیانگ" بووە.[٨][٩] وشەی "بوورو" (부루) بە واتای "کێڵگە" دێت لە کاتێکدا "نا" (나) بە واتای "زەوی" دێت، کەواتە واتای پیۆنگیانگ لە زمانی ڕەسەنی کۆریدا دەبێتە "زەویی کێڵگە".[٨]

ناوە مێژووییەکانی تری شارەکە بریتین لە ڕیوگیۆنگ،[١٠] کیسۆنگ، هوانگسۆنگ، ڕاکرانگ، سۆگیۆنگ، سۆدۆ، هۆگیۆنگ، چانگان،[١١] و هێیجۆ[١٢][١٣] (لەکاتی دەسەڵاتی ژاپۆن لە کۆریا). چەندین جۆری تری گۆکردنیشی هەیە.[ا][٢٨] لە ماوەی سەرەتای سەدەی بیستەمدا، پیۆنگیانگ لە نێوان موژدەبەرە ئایینییەکاندا بە "قودسی ڕۆژهەڵات" ناسرابوو، بەهۆی پێگە مێژووییەکەی وەک پێگەیەکی بەهێزی مەسیحییەت، بەتایبەتی پرۆتێستانت، بەتایبەتی لە سەردەمی بووژانەوەی پیۆنگیانگ لە ساڵی ١٩٠٧دا.[٢٩][٣٠]

لە هەواڵەکان، میدیا و بڵاوکراوەکانی کۆریای باکووردا، هەندێک جار پیۆنگیانگ بە "پایتەختی شۆڕش" (혁명의 수도) ناودەبرێت.[٣١]

دوای مردنی کیم ئیل سونگ لە ساڵی ١٩٩٤دا، هەندێک لە ئەندامانی لایەنگرانی کیم جۆنگ ئیل پێشنیاری گۆڕینی ناوی پیۆنگیانگیان کرد بۆ "شاری کیم ئیل سونگ" (کۆری: 김일성시; ھانجا: 金日成市)، بەڵام هەندێکی تر پێشنیاریان کرد کە لەبری ئەوە کۆریای باکوور دەست بکات بە ناونانی سیئۆل بە "شاری کیم ئیل سونگ" و نازناوی "شاری کیم جۆنگ ئیل" ببەخشێت بە پیۆنگیانگ. لە کۆتاییدا، هیچ کام لە پێشنیارەکان جێبەجێ نەکران.[٣٢]

مێژوو

[دەستکاری]

پێش مێژوو

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٥٥دا، شوێنەوارناسان بەڵگەی نشینگەی پێش مێژووییان لە گوندێکی دێرینی گەورەدا لە ناوچەی پیۆنگیانگ دۆزییەوە، کە پێی دەوترێت کۆمتان-نی، و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی گۆزەکارییەکانی جیولمون و موومون.[٣٣] کۆرییەکانی باکوور پیۆنگیانگ دەبەستنەوە بە شاری ئەفسانەیی "ئاسادال"، یان وانگگیۆم-سۆنگ، یەکەم پایتەختی گۆجۆسۆن ("جۆسۆنی کۆن") لە هەزارەی دووەمی پێش زاییندا، ئەمەش بەپێی مێژوونووسییەکانی کۆریا کە لە سەدەی ١٣ەمەوە بە سامگووک یوسا دەست پێدەکەن.

مێژوونووسان ئەم بانگەشەیە ڕەتدەکەنەوە چونکە کارە مێژوونووسییە چینییە کۆنترەکان وەک گوانزی، کتێبی کلاسیکی چیاکان و دەریاکان، تۆمارەکانی مێژوونووسی مەزن، و تۆمارەکانی سێ شانشینەکە، ئاماژە بە "جۆسۆن"ێکی زۆر دواتر دەکەن. بۆیە پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لەوانەیە لەلایەن کۆریای باکوورەوە بەکارهێنرابێت بۆ مەبەستی پڕوپاگەندە. سەرەڕای ئەوەش، پیۆنگیانگ بوو بە شارێکی گەورە لە جۆسۆنی کۆندا.

سەردەمی مێژوویی

[دەستکاری]
گۆڕی پاشا تۆنگمیۆنگ

بەپێی ئەفسانەکان، پیۆنگیانگ لە ساڵی ١١٢٢ی پێش زایین لەسەر شوێنی پایتەختی پاشای ئەفسانەیی تانگون دامەزراوە.[٣٤] وانگگیۆم-سۆنگ، کە لە هەمان شوێنی پیۆنگیانگی مۆدێرندا بوو، وەک پایتەختی گۆجۆسۆن خزمەتی کرد لە ساڵی ١٩٤ تا ١٠٨ی پێش زایین. لە ساڵی ١٠٨ی پێش زایین لە کاتی داگیرکردنی گۆجۆسۆن لەلایەن هانەوە کەوت. ئیمپراتۆر وو لە هان فەرمانی دا چوار فەرماندەیی دابمەزرێنرێت، کە فەرماندەیی لێلانگ لە ناوەڕاستدا بوو و پایتەختەکەی وەک "جۆسۆن" (朝鮮縣, 조선현) لە شوێنی پیۆنگیانگ دیاریکرا. چەندین دۆزراوەی شوێنەواری لە ناوچەی پیۆنگیانگ کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کۆتایی هانی ڕۆژهەڵات (٢٠-٢٢٠ی زایینی) وا دەردەخەن کە هێزەکانی هان دواتر هێرشی کورتخایەنیان بۆ سەر ناوچەکانی نزیک ئەنجام داوە.

ناوچەی دەوروبەری شارەکە لە سەردەمی سەرەتای سێ شانشینەکەی کۆریا بە نانگلەنگ دەگوترا. وەک پایتەختی نانگلەنگ (낙랑국; 樂浪國)،[ب] پیۆنگیانگ وەک پێگەیەکی گرنگی بازرگانی و کلتووری مایەوە دوای ئەوەی فەرماندەیی لێلانگ لە ساڵی ٣١٣ لەلایەن گۆگۆریۆی فراوانخوازەوە وێران کرا.

گۆگۆریۆ لە ساڵی ٤٢٧ پایتەختەکەی گواستەوە بۆ ئەوێ. بەپێی وتەی کریسۆفەر ئای. بێکویث، پیۆنگیانگ خوێندنەوەی سینۆ-کۆرییە بۆ ئەو ناوەی کە ئەوان لە زمانی گۆگۆریۆدا پێیان بەخشیبوو: *پیارنا، یان "زەویی تەخت".[٣٥] ئەو هەروەها دەنووسێت کە زاراوەی گۆگۆریۆیی *پیارنا هەرگیز بەڵگەنامەی لەسەر نییە، بەڵکو لەسەر بنەمای زاراوە تاکەکەسەکانی تەخت و زەوی لە زمانەکەدا دروستکراوەتەوە.[٣٦]

لە ساڵی ٦٦٨دا، پیۆنگیانگ بوو بە پایتەختی پارێزگارێتیی گشتی بۆ ئارامکردنەوەی ڕۆژهەڵات کە لەلایەن شانشینی تانگی چینەوە دامەزرابوو. لە ساڵی ٦٧٦دا، لەلایەن سیلاوە داگیرکرا، بەڵام لەسەر سنووری نێوان سیلا و بالهای جێهێڵرا. پیۆنگیانگ لە سەردەمی سیلای دواتردا چۆڵکرا، تا ئەو کاتەی لەلایەن وانگ گیۆنەوە وەرگیرایەوە و وەک پایتەختی ڕۆژاوای گۆریۆ بڕیاری لەسەر درا.

لە کاتی جەنگی ئیمجیندا، پیۆنگیانگ لەلایەن ژاپۆنییەکانەوە داگیرکرا، کە دیواری شارەکەیان گرت تا ئەو کاتەی لە گەمارۆدانی پیۆنگیانگدا شکستیان هێنا.[٣٤] دواتر لە سەدەی ١٧ەمدا، بە شێوەیەکی کاتی لە کاتی داگیرکاریی کینگ بۆ سەر جۆسۆندا داگیرکرا تا ئەو کاتەی ڕێککەوتنی ئاشتی لە نێوان کۆریا و چینی کینگدا کرا. لە کاتێکدا داگیرکارییەکان وای لە کۆرییەکان کرد گومانیان لە بیانییەکان هەبێت، کاریگەریی مەسیحییەت دەستی بە گەشەکردن کرد دوای ئەوەی وڵاتەکە لە سەدەی ١٦ەمدا دەرگای بەڕووی بیانییەکاندا کردەوە. پیۆنگیانگ بوو بە بنکەی فراوانبوونی مەسیحییەت لە کۆریا. تا ساڵی ١٨٨٠ زیاتر لە ١٠٠ کڵێسا و ژمارەیەکی زیاتر لە موژدەبەرانی پرۆتێستانتی هەبوو لە چاو هەر شارێکی تری ئاسیا،[٣٤] و پێی دەگوترا "قودسی ڕۆژهەڵات".[٣٧]

لە ساڵی ١٨٩٠دا، شارەکە ٤٠,٠٠٠ دانیشتووانی هەبوو.[٣٨] شارەکە شوێنی شەڕی پیۆنگیانگ بوو لە کاتی جەنگی یەکەمی سینۆ-ژاپۆندا، کە بووە هۆی وێرانبوون و کەمبوونەوەی دانیشتووانی بەشێکی زۆری شارەکە.[٣٩] لە ساڵی ١٨٩٦ەوە بوو بە پایتەختی پارێزگای پیۆنگانی باشوور. لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی ژاپۆندا، ژاپۆن هەوڵی دا شارەکە وەک سەنتەرێکی پیشەسازی پەرەپێبدات، بەڵام ڕووبەڕووی بزووتنەوەی یەکی ئازار بووەوە لە ساڵی ١٩١٩ و بزووتنەوەی سۆشیالیستیی سەختی دژە ژاپۆنی لە ساڵانی ١٩٢٠ەکاندا بەهۆی چەوساندنەوەی ئابوورییەوە.[٣٩][٤٠][٤١][٤٢] بە ژاپۆنی پێی دەگوترا هێیجۆ (بە هەمان پیتە چینییەکانی 平壤 نووسراوە، بەڵام بە へいじょう دەخوێندرێتەوە).

پیۆنگیانگ، ١٩٠٧
تراموای پیۆنگیانگ، نز. ساڵانی ١٩٢٠ەکان

لە تەممووزی ١٩٣١دا، شارەکە شایەتی ئاژاوەگێڕیی دژ بە چینییەکان بوو لە ئەنجامی ڕووداوی وانپاۆشان و ڕاپۆرتە ورووژێنەرەکانی میدیاکان لەسەری کە لە ڕۆژنامەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن و کۆریادا دەرکەوتن.[٤٣] تا ساڵی ١٩٣٨، دانیشتووانی پیۆنگیانگ گەیشتە ٢٣٥,٠٠٠ کەس.[٣٨]

دوای ساڵی ١٩٤٥

[دەستکاری]
پیۆنگیانگی مۆدێرن

لە ٢٥ی ئابی ١٩٤٥دا، سوپای ٢٥ەمینی سۆڤیەت چووە ناو پیۆنگیانگ و بوو بە پایتەختی کاتیی لیژنەی گەلی کاتیی کۆریای باکوور. پێشتر لیژنەیەکی گەل لەوێ دامەزرابوو، بە سەرۆکایەتیی ناسیۆنالیستی مەسیحیی دێرین چۆ مان-سیک.[٤٤] لەگەڵ دامەزراندنی کۆریای باکوور لە ساڵی ١٩٤٨، پیۆنگیانگ بوو بە پایتەختی دی فاکتۆی وڵاتەکە. لەو کاتەدا، حکوومەتی پیۆنگیانگ ئامانجی بوو کە پایتەختە فەرمییەکەی کۆریا، سیئۆل بگرێتەوە. پیۆنگیانگ جارێکی تر بە توندی وێران بوو لە کاتی جەنگی کۆریادا، کە لەو ماوەیەدا لەلایەن هێزەکانی کۆریای باشوورەوە لە ١٩ی تشرینی یەکەم بۆ ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٠ بۆ ماوەیەکی کورت داگیرکرا. شارەکە بینەری چۆڵکردنی چەندین پەنابەر بوو کاتێک هێزە پێشڕەوەکانی چین بەرەو باشوور بەرەو پیۆنگیانگ دەکشان. هێزەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان سەرپەرشتی چۆڵکردنی پەنابەرانیان کرد کاتێک لە کانوونی یەکەمی ١٩٥٠دا لە پیۆنگیانگ پاشەکشەیان دەکرد.[٤٥] لە ساڵی ١٩٥٢دا، بوو بە ئامانجی گەورەترین هێرشی ئاسمانی تەواوی جەنگەکە، کە تێیدا ١,٤٠٠ فڕۆکەی نەتەوە یەکگرتووەکان بەشدارییان کرد.

پێشتر لە کاتی جەنگەکەدا، پلانەکان بۆ دروستکردنەوەی شارەکە داڕێژرابوون. پلانەکان بۆ شاری مۆدێرنی پیۆنگیانگ بۆ یەکەمین جار بۆ بینینی گشتی لە بینایەکی شانۆدا نمایش کران. لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٥٣ – ئەو ڕۆژەی کە ئاگربەستی نێوان کۆریای باکوور و کۆریای باشوور واژۆ کرا – پێداچوونەوەی پیۆنگیانگ (The Pyongyang Review) نووسیویەتی: "لە کاتێکدا شەقامەکان لەناو ئاگردا بوون، پێشانگایەک بۆ نیشاندانی پلانی گشتی نۆژەنکردنەوەی پیۆنگیانگ لە شانۆی ژێرزەویی مۆرانبۆنگ بەڕێوەچوو"، کە پەناگەی هێرشی ئاسمانی حکوومەت بوو لەژێر مۆرانبۆنگ (en). "لە ڕێگای سەرکەوتندا... یارییە ئاگرینەکان کە لە سڵاوێکی تۆپخانەییدا بە بەرزی بەرەو ئاسمانی شەوانی پایتەخت دەفڕین، بۆ ماوەیەکی کورت پلانی دروستکردنی ئەو شارەیان ڕووناک کردەوە کە بەمزوانە بە شێوەیەکی نوێ بەرز دەبێتەوە".[٤٦] دوای جەنگەکە، شارەکە بە خێرایی بە هاوکاری یەکێتیی سۆڤیەت دروستکرایەوە، و زۆرێک لە بیناکان لەسەر شێوازی تەلارسازیی ستالینی (en) دروستکران. کیم جونگ هی، یەکێک لە ئەندامانی دامەزرێنەری هاوپەیمانیی تەلارسازانی کۆریا، کە لە ژاپۆنی پێش جەنگ تەلارسازیی خوێندبوو، لەلایەن کیم ئیل سونگەوە دەستنیشان کرا بۆ دیزاینکردنی نەخشەی سەرەکی شارەکە. پەیمانگای تەلارسازیی مۆسکۆ (en) "پلانی گشتگیری ئاوەدانکردنەوە و دروستکردنی شاری پیۆنگیانگ"ی لە ساڵی ١٩٥١ دیزاین کرد، و لە ساڵی ١٩٥٣ بە فەرمی پەسەند کرا. گۆڕانکاری بۆ شارێکی مۆدێرن و داڕێژراو بۆ پڕوپاگەندە کە تەلارسازیی ستالینی لەگەڵ ڕێکخستنی کۆری تێدابوو (لەگەڵ تەلارسازی مۆدێرنی تری کە دەوترێت کاریگەری زۆری تەلارسازی بەڕازیلی ئۆسکار نیمایەر (en)ی لەسەر بووە) دەستی پێکرد.[٤٧] دەستووری ١٩٧٢ (en) بە فەرمی پیۆنگیانگی وەک پایتەخت ڕاگەیاند.[٤٨] لە کاتی گەشتە دیپلۆماسییەکەی (en) کیم ئیل سونگ لە ساڵی ١٩٥٦ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت، ئەو زۆر ئیلهامی لە چەمکەکانی نیشتەجێبوونی بەکۆمەڵی پرۆتۆ-کرۆشچیۆڤکا (en) وەرگرت کە پێی ناسێندران، و بەپەلە لە ناوچە خێرا گەشەسەندووەکەی باشووری تایدۆنگ کۆپی کران. کاریگەریی تەلارسازیی سۆڤیەت لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا دووبارە دەرکەوتەوە؛ شوقە تازە دروستکراوەکانی شەقامەکانی کوانگبۆک و تۆنگئیل خاوەنی دیزاینێکی نزیکەی تەواو هاوشێوەی برێژنێڤکا (en) بوون.[٤٩]

پرسەی کیم ئیل سونگ (en) لە ساڵی ١٩٩٤ لە پیۆنگیانگ بەڕێوەچوو. لە ١٩ی تەممووزدا، بە کاروانێک کۆتایی هات کە تێیدا تەرمەکەی لەناو ئۆتۆمۆبیلی هەڵگری تەرمدا بە شەقامەکاندا تێپەڕی لە کاتێکدا خەڵکی بە شێوەیەکی هیستریا دەگریان.[٥٠]

لە ساڵی ٢٠٠١دا، دەسەڵاتدارانی کۆریای باکوور دەستیان بە بەرنامەیەکی مۆدێرنکردنی درێژخایەن کرد. وەزارەتی پەرەپێدانی بیناسازیی پایتەخت لەو ساڵەدا خرایە ناو کابینە (en)وە. لە ساڵی ٢٠٠٦، زاواکەی کیم جۆنگ ئیل، جانگ سۆنگ-تایک (en) بوو بە بەرپرسی وەزارەتەکە.

لە سەرتاسەری دەسەڵاتی کیم جۆنگ ئوندا، کۆمەڵێک پڕۆژەی نیشتەجێبوون دروست کران. لە ساڵی ٢٠١٢دا، پڕۆژەیەکی نیشتەجێبوون بە ٢,٧٨٤ یەکەوە لە شەقامی چانگجۆن کرایەوە[٥١] لە دڵی پیۆنگیانگ. لە ساڵانی ٢٠١٣ و ٢٠١٤دا، پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تەرخانکراو بۆ زانایان لە شەقامی زانایانی ئونها و شەقامی زانایانی ویسۆنگ تەواو کران، کە هەر یەکەیان زیاتر لە ١,٠٠٠ یەکەیان هەبوو، لە کاتێکدا لە ساڵی ٢٠١٥دا کار لەسەر پڕۆژەیەکی نیشتەجێبوون لە شەقامی زانایانی میرای (en) بە ٢,٥٨٤ یەکەوە کرا. لە ساڵی ٢٠١٧، وەک تەرخانکردنێک بۆ ١٠٥ەمین ساڵیادی لەدایکبوونی (en) دامەزرێنەر و یەکەم سەرکردە، کیم ئیل سونگ، ٤,٨٠٤ یەکە لە کۆمەڵگەی شەقامی ڕیۆمیۆنگ (en)ی نوێ دروست کران.

پڕۆژە نوێیەکانی تری بینا گشتییەکان بریتین لە شانۆی گەلی مەنسودای (en) کە لە ٢٠١٢ کرایەوە، پارکی ئاوی مونسو (en) کە لە ٢٠١٣ کرایەوە، و نۆژەنکردنەوە و فراوانکردنی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سونان (en) و کۆمەڵگەی زانست و تەکنەلۆژیای پیۆنگیانگ (en)، کە هەردووکیان لە ٢٠١٥ تەواو بوون،[٥٢] شانۆی ئۆرکێسترای سامجیۆن،[٥٣] کە لە سێرکەی قوبەداری سوپای گەلی کۆریا کە لە ١٩٦٤ دروست کرابوو ڕێکخراوەتەوە، و نەخۆشخانەی گشتی پیۆنگیانگ (en)، کە دروستکردنەکەی لە ٢٠٢٠ دەستی پێکرد. پڕۆژەی تری دووبارە پەرەپێدانەوە لە ناوچەی دەوروبەری کەوانەی سەرکەوتن ڕوویدا کە تێیدا نەخۆشخانەی گەلی پیۆنگیانگ ژمارە ١ ڕووخێندرا. باڵەخانەکانی شوقە لە ناوچەی ئینهۆنگ-دۆنگ، لە ناوچەی مۆرانبۆنگ (en) و لە ناوچەی سینون-دۆنگ لە ناوچەی پۆتۆنگگانگ (en) ڕووخێندران[٥٤] لە ٢٠١٨-٢٠١٩ بۆ دروستکردنی بینای شوقەی نوێ.[٥٥] هەروەها لە ٢٠١٨، شانۆی کراوەی پارکی لاوان لە شەقامی سونگری، کە بەکاردەهێنرا بۆ میوانداریکردنی کۆبوونەوە سیاسییەکان، دووبارە دروستکرایەوە.[٥٦]

لە ساڵی ٢٠٢١دا، کیم جۆنگ ئون لە میانی ٨ەمین کۆنگرەی پارتی کرێکارانی کۆریا (WPK) پلانێکی گەورەی ٥ ساڵەی بۆ دروستکردنی ٥٠,٠٠٠ شوقەی نوێ ڕاگەیاند، کە ساڵانە ١٠,٠٠٠ شوقە تەواو دەکرێت. قۆناغی یەکەمی دروستکردنەکە لە ئازاری ٢٠٢١ لە شەقامی سۆنگهوا لە ناوچەکانی سۆنگهوا و سۆنگسین لە ناوچەی سادۆنگ (en) لە بەشی ڕۆژهەڵاتی شارەکە دەستی پێکرد، کە تاوەری سەرەکی شەقامی سۆنگهوا (en)ی ٨٠ نهۆمی لەخۆدەگرت.[٥٧] هەروەها بینەری دروستکردنی ناوچەی نیشتەجێبوونی تەپۆلکەیی کەنار ڕووباری پۆتۆنگ بوو کە دەکەوێتە سەنتەری شار لەسەر ئەو زەوییەی پێشتر لەلایەن بارەگای فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تایکواندۆ (en)وە بەکاردەهێنرا.[٥٨] کیم جۆنگ ئون فەرمانی دا کە ناوی ناوچە نیشتەجێبوونەکە بگۆڕدرێت بۆ "کیۆنگرو-دۆنگ" بە واتای "تەپۆلکەی مرواری جوان".[٥٩] لە ساڵانی ٥٠ەکانەوە تا ٧٠ەکان، ناوچەکە شوێنی نیشتەجێبوونی کیم ئیل سونگ بوو و بە "کۆشکی ژمارە ٥" ناسرابوو.[٦٠] لە ساڵی ٢٠٢٢دا، دروستکردنەکە گوازرایەوە بۆ ناوچەی هواسۆنگ لە ناوچەی هواسۆنگ (en) لە باکووری ڕۆژاوای شارەکە، کە ٤٠,٠٠٠ شوقە لە ٤ ساڵدا دروست دەکرێن بۆ دروستکردنی ناوچەیەکی نموونەیی. دروستکردنی شەقامی هواسۆنگ بە ١٠,٠٠٠ شوقەوە وەک قۆناغی یەکەم خزمەت دەکات لە کۆی چوار قۆناغی دروستکردن لە ناوچەکەدا.[٦١] لە نیسانی ٢٠٢٣، قۆناغی یەکەمی ناوچەی هواسۆنگ تەواو بوو، و قۆناغی دووەمی ناوچەی هواسۆنگ دەستی پێکرد لەسەر زەویی پێشووی پەیمانگای زانستی سەوزەی پیۆنگیانگ. سەرەڕای ئەوەش، کۆمەڵگەیەکی کێڵگە خانووە شووشەیییەکان (en) و نیشتەجێبوون دەستی پێکرد لەسەر خاکی پێشووی فڕۆکەخانەی کانگدۆنگ (en)، کە لە ساڵی ٢٠١٩ ڕووخێندرا.[٦٢]

لە نیسانی ٢٠٢٤، قۆناغی دووەمی ناوچەی هواسۆنگ تەواو بوو وەک شەقامی ڕیمهونگ و شەقامی جۆنوی بە ١٠,٠٠٠ شوقەوە؛ تەواوبوونەکە بە ڕێوڕەسمێکی گەورە ئاهەنگی بۆ گێڕدرا.[٦٣] قۆناغی سێیەم بینەری دروستکردنی ناوچەی نیشتەجێبوونی نوێ بوو لە ناوچەکەدا و لە نیسانی ٢٠٢٥ تەواو بوو.[٦٤] لە شوباتی ٢٠٢٥، قۆناغی ٤ەمی ناوچەی هواسۆنگ و قۆناغی کۆتایی پڕۆژەی ٥٠,٠٠٠ شوقەکە دەستی پێکرد بۆ شەقامێکی نوێ و ناوچەی نیشتەجێبوونی نوێ لەوانە لە ناوچەی تایسۆنگ (en)، لە تەنیشت باخچەی ئاژەڵانی ناوەندیی کۆریا (en).[٦٥][٦٦] کردنەوەی شەقامی سایبیۆل لە شوباتی ٢٠٢٦ بینەری تەواوبوونی ١٠,٠٠٠ شوقەی تر بوو، کە نیشانەی تەواوبوونی دەستپێشخەریی ٥٠,٠٠٠ شوقەکە بوو، بە تەواوبوونی نزیکەی ٦٠,٠٠٠ شوقە بەپێی ڕاپۆرتی میدیای دەوڵەت. قۆناغی ٥ەمی ناوچەی هواسۆنگ دەستبەجێ دوای ئەوە دەستی پێکرد.[٦٧]

لە ساڵی ٢٠٢٦دا، مۆزەخانەی یادەوەریی کارە شەڕکەرییەکان لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دەرەوەی وڵات (en) لە ناوچەی هواسۆنگ (en) شانبەشانی چەند پڕۆژەیەکی نیشتەجێبوون کرایەوە.[٦٨]

پیۆنگیانگ، شانبەشانی سیئۆل، هەوڵی دا (en) میوانداریی ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٣٢ (en) بکات، بەڵام نەیتوانی بچێتە لیستی شارە پاڵێوراوە هاوبەشەکانەوە.

جوگرافیا

[دەستکاری]

پیۆنگیانگ دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوای-ناوەڕاستی کۆریای باکوور؛ شارەکە لە دەشتێکی تەختدایە کە بە دووریی نزیکەی ٥٠ kiloمەتر (٣١ mi) لە ڕۆژهەڵاتی کەنداوی کۆریا (en)، کە لقێکە لە دەریای زەرد. ڕووباری تایدۆنگ (en) بەرەو باشووری ڕۆژاوا بەناو شارەکەدا دەڕژێت بەرەو کەنداوی کۆریا. دەشتی پیۆنگیانگ، کە شارەکەی تێدایە، یەکێکە لە دوو دەشتە گەورەکەی کەناری ڕۆژاوای نیمچەدوورگەی کۆریا، ئەوەی تریان دەشتی چایریۆنگە. هەردووکیان ڕووبەریان نزیکەی ٥٠٠ کیلۆمەتر دووجایە.[٦٩]

کەشوهەوا

[دەستکاری]

پیۆنگیانگ کەشوهەوایەکی مۆنسۆنیی کیشوەریی هاوین گەرمی هەیە (en) (کۆپن (en): Dwa)، کە هاوینەکانی گەرم تا زۆر گەرم و شێدارن و زستانەکانی سارد و وشکن.[٧٠][٧١] با سارد و وشکەکان لە زستاندا دەکرێت لە سیبیریا (en)وە هەڵبکەن، کە وا دەکات بارودۆخەکە زۆر سارد بێت؛ نزمترین پلەی گەرما بەزۆری لە خوار خاڵی بەستنەوەیە لە نێوان تشرینی دووەم و سەرەتای ئازاردا، هەرچەندە تێکڕای بەرزترین پلەی گەرما لە ڕۆژدا لایەنی کەم چەند پلەیەک لە سەرووی خاڵی بەستنەوەیە لە هەموو مانگێکدا جگە لە کانوونی دووەم. زستان بە گشتی زۆر وشکترە لە هاوین، کە بە تێکڕا ٣٧ ڕۆژ بەفر دەبارێت.

گواستنەوە لە زستانی سارد و وشکەوە بۆ هاوینی گەرم و شێدار تا ڕادەیەک بەخێرایی لە نێوان نیسان و سەرەتای ئایاردا ڕوودەدات، و گەڕانەوەیەکی هاوشێوەی خێرا بۆ بارودۆخی زستان لە کۆتاییەکانی تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمدا هەیە. هاوینان بە گشتی گەرم و شێدارن، و مۆنسۆنی ئاسیای ڕۆژهەڵات (en) لە حوزەیرانەوە تا ئەیلوول ڕوودەدات؛ ئەمانە گەرمترین مانگەکانیشن، بە تێکڕای پلەی گەرمای لە نێوان ٢١ بۆ ٢٥ degrees Celsius (٧٠ بۆ ٧٧ پلەی فارەنھایت)، و بەرزترین پلەی گەرما لە ڕۆژدا زۆرجار لە سەرووی ٣٠ degrees Celsius (٨٦ پلەی فارەنھایت)ەوەیە. هەرچەندە بە زۆری وەرزە گواستراوەکانن، بەهار و پاییز کەشوهەوایەکی ئارامتر بەخۆوە دەبینن، کە تێکڕای بەرزترین پلەی گەرما لە نێوان ٢٠ بۆ ٢٦ degrees Celsius (٦٨ بۆ ٧٩ پلەی فارەنھایت)دایە لە ئایار و ٢٢ بۆ ٢٧ degrees Celsius (٧٢ بۆ ٨١ پلەی فارەنھایت)دایە لە ئەیلوول،[٧٢][٧٣] هاوشان لەگەڵ ئاسمانی تا ڕادەیەک ساماڵ و خۆرەتاو.[٧٤][٧٥]

زانیاریی کەشوھەوا بۆ «پیۆنگیانگ (ناوەندییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکان لە ١٩٦١–ئێستا)»
مانگی زایینی ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ ١٠ ١١ ١٢ ساڵ
بەرزترین پلەی تۆمارکراو ١٢٫٠
(٥٤)		 ١٧٫٣
(٦٣)		 ٢٢٫٥
(٧٣)		 ٢٩٫١
(٨٤)		 ٣٤٫٠
(٩٣)		 ٣٥٫٨
(٩٦)		 ٣٦٫٩
(٩٨)		 ٣٧٫٩
(١٠٠)		 ٣٣٫٥
(٩٢)		 ٣٠٫٠
(٨٦)		 ٢٦٫٠
(٧٩)		 ١٥٫٠
(٥٩)		 ٣٧٫٩
(١٠٠)
نێونجی بەرزترین پلە −٠٫٤
(٣١)		 ٣٫١
(٣٨)		 ٩٫٧
(٤٩)		 ١٧٫٦
(٦٤)		 ٢٣٫٥
(٧٤)		 ٢٧٫٥
(٨٢)		 ٢٩٫١
(٨٤)		 ٢٩٫٦
(٨٥)		 ٢٥٫٧
(٧٨)		 ١٨٫٨
(٦٦)		 ٩٫٧
(٤٩)		 ١٫٤
(٣٥)		 ١٦٫٣
(٦١)
نێونجی ڕۆژانە −٥٫٤
(٢٢)		 −٢٫٠
(٢٨)		 ٤٫٠
(٣٩)		 ١١٫٤
(٥٣)		 ١٧٫٤
(٦٣)		 ٢١٫٩
(٧١)		 ٢٤٫٧
(٧٦)		 ٢٥٫٠
(٧٧)		 ٢٠٫٢
(٦٨)		 ١٢٫٩
(٥٥)		 ٤٫٨
(٤١)		 −٢٫٩
(٢٧)		 ١١٫٠
(٥٢)
نێونجی کەمترین پلە −٩٫٨
(١٤)		 −٦٫٦
(٢٠)		 −٠٫٩
(٣٠)		 ٥٫٩
(٤٣)		 ١٢٫٠
(٥٤)		 ١٧٫٤
(٦٣)		 ٢١٫٤
(٧١)		 ٢١٫٥
(٧١)		 ١٥٫٦
(٦٠)		 ٧٫٨
(٤٦)		 ٠٫٥
(٣٣)		 −٦٫٨
(٢٠)		 ٦٫٥
(٤٤)
کەمترین پلەی تۆمارکراو −٢٦٫٥
(−١٦)		 −٢٣٫٤
(−١٠)		 −١٦٫١
(٣)		 −٦٫١
(٢١)		 ٢٫٢
(٣٦)		 ٧٫٠
(٤٥)		 ١١٫١
(٥٢)		 ١٢٫٠
(٥٤)		 ٣٫٦
(٣٨)		 −٦٫٠
(٢١)		 −١٤٫٠
(٧)		 −٢٢٫٨
(−٩)		 −٢٦٫٥
(−١٦)
نێونجی بارین میلیمەتر ٩٫٦
(٠٫٣٨)		 ١٤٫٥
(٠٫٥٧)		 ٢٣٫٩
(٠٫٩٤)		 ٤٤٫٨
(١٫٧٦)		 ٧٤٫٧
(٢٫٩٤)		 ٩٠٫٢
(٣٫٥٥)		 ٢٧٤٫٧
(١٠٫٨١)		 ٢٠٩٫٦
(٨٫٢٥)		 ٩٠٫٨
(٣٫٥٧)		 ٤٧٫٢
(١٫٨٦)		 ٣٨٫٤
(١٫٥١)		 ١٨٫٠
(٠٫٧١)		 ٩٣٦٫٤
(٣٦٫٨٧)
نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین (≥ ٠.١ mm) ٣٫٩ ٣٫٧ ٤٫٢ ٥٫٨ ٧٫١ ٧٫٩ ١٢٫٥ ١٠٫١ ٦٫٣ ٥٫٨ ٧٫١ ٥٫٧ ٨٠٫١
نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان ٥٫٤ ٤٫٠ ١٫٨ ٠٫٣ ٠٫٠ ٠٫٠ ٠٫٠ ٠٫٠ ٠٫٠ ٠٫١ ١٫٩ ٥٫٥ ١٩٫٠
نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) ٦٩٫١ ٦٥٫٠ ٦٢٫٥ ٦٠٫٤ ٦٥٫٣ ٧٢٫٢ ٨١٫١ ٨٠٫٦ ٧٥٫٣ ٧٢٫٠ ٧٢٫٢ ٧٠٫٦ ٧٠٫٥
نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون ١٨٤ ١٩٧ ٢٣١ ٢٣٧ ٢٦٣ ٢٢٩ ١٨١ ٢٠٤ ٢٢٢ ٢١٤ ١٦٥ ١٦٥ ٢٬٤٩٢
سەرچاوەی یەکەم: بەڕێوەبەرایەتیی کەشوهەوای کۆریا (en)[٧٦]
سەرچاوەی دووەم: Pogodaiklimat.ru (توندترینەکان)،[٧٧] Deutscher Wetterdienst (خۆر، ١٩٦١–١٩٩٠)[٧٨] و ئەتڵەسی کەشوهەوا[٧٩]

سیاسەت

[دەستکاری]
هۆڵی ئەنجومەنی پیۆنگیانگ (en)، بارەگای ئەنجومەنی باڵای گەل (en)، پەرلەمانی کۆریای باکوور

فەرمانگە سەرەکییەکانی حکوومەت و فەرمانگە گشتییەکانی تر لە پیۆنگیانگ هەڵکەوتوون، کە لە ڕووی دەستوورییەوە وەک پایتەختی وڵاتەکە دیاریکراوە.[٨٠] بارەگا (en)ی لیژنەی ناوەندیی پارتی کرێکاران (en) و لیژنەی گەلی شاری پیۆنگیانگ (en) لە هایبانگسان-دۆنگ، چوونگ-گویۆک (en) هەڵکەوتوون. کابینەی کۆریای باکوور (en) لە جۆنگرۆ-دۆنگ، چوونگ-گویۆکدایە.

پیۆنگیانگ هەروەها بارەگای سەرەکیی هەموو دامەزراوە گەورەکانی ئاسایشی کۆریای باکوورە. گەورەترینیان، وەزارەتی ئاسایشی کۆمەڵایەتی (en)، ١٣٠,٠٠٠ کارمەندی هەیە کە لە ١٢ بەڕێوەبەرایەتیدا کاردەکەن. ئەمانە سەرپەرشتی چالاکییەکان دەکەن لەوانە: خزمەتگوزارییەکانی پۆلیس، ئاسایشی بەرپرسانی پارت، بەڵگەنامە نهێنییەکان، سەرژمێری، تۆماری مەدەنی، دروستکردنی گشتیی گەورە، کۆنترۆڵی هاتوچۆ (en)، سەلامەتیی ئاگرکوژێنەوە، بەرگریی شارستانی (en)، تەندروستیی گشتی (en) و گومرگ.[٨١] پێکهاتەیەکی تری گرنگ کە لە شارەکەدا دامەزراوە دەزگای هەواڵگریی نەتەوەیی (en)ە، کە ٣٠,٠٠٠ کارمەندەکەی هەواڵگری، سیستەمی زیندانە سیاسییەکان، ئاسایشی پیشەسازیی سەربازی و بەڕێوەبردنی چوونەژوورەوە و دەرچوون بەڕێوەدەبەن.[٨٢]

سیاسەت و بەڕێوەبردنی شارەکە لەلایەن پارتی کرێکارانی کۆریاوە کۆنترۆڵ کراوە، هەروەک چۆن لە ئاستی نیشتمانیدان. شارەکە لەلایەن لیژنەی پارتی پیۆنگیانگی پارتی کرێکارانی کۆریاوە بەڕێوەدەبرێت و سەرۆکەکەی بە کردەیی (دی فاکتۆ) وەک سەرۆک شارەوانی (en) کار دەکات. باڵاترین دەزگای هەمیشەیی دەوڵەت، لیژنەی گەلی شاری پیۆنگیانگە، کە بەرپرسیارە لە ڕووداوەکانی ڕۆژانە بۆ پاڵپشتیکردنی شارەکە. ئەمە بەدواداچوونی ڕێنماییە ناوخۆییەکانی پارت کە لە ڕێگەی لیژنەی پارتی پیۆنگیانگەوە دەنێردرێن، دابەشکردنی ئەو سەرچاوانەی کە لەپێشینە دەدرێن بە پیۆنگیانگ، و دابینکردنی پاڵپشتی بۆ کارمەندان و خێزانەکانی WPK و دەزگای ئاسایشی ناوخۆیی لەخۆدەگرێت.

دۆخی کارگێڕی و دابەشکارییەکان

[دەستکاری]

پیۆنگیانگ دابەشکراوە بۆ ١٩ ناوچە (یان گەڕەک) (کو- یان گویۆک) (خودی شارەکە)، ٢ قەزا (کون یان گون)، و ١ گەڕەک (دۆنگ).[٨٣]

ڕاپۆرتەکانی میدیای بیانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ئاماژەیان بەوە دا کە قەزای کانگنام (en)، قەزای چوونگوا (en)، قەزای سانگوەن (en)، و سونگهۆ-گویۆک (en) گوازراونەتەوە بۆ ژێر بەڕێوەبەرایەتیی پارێزگای هوانگهای باکوور (en)ی دراوسێ.[٨٥] بەڵام، کانگنام لە ساڵی ٢٠١١دا گەڕێنرایەوە بۆ پیۆنگیانگ.[٨٦]

پانگهیۆن-دۆنگ، کە بنکەیەکی موشەکییە، پێشتر لەلایەن کوسۆنگ (en)، پارێزگای پیۆنگانی باکوور (en)ەوە بەڕێوەدەبرا. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٨دا گوازرایەوە بۆ ژێر بەڕێوەبەرایەتیی پیۆنگیانگ.[٨٧]

دیمەنی شار

[دەستکاری]
A panoramic view of Pyongyang from atop the Juche tower
دیمەنێکی پانۆرامای پیۆنگیانگ، وەک ئەوەی لە تاوەری جوچێەوە دەردەکەوێت لە نیسانی ٢٠١٢دا

دوای وێرانبوونی لە کاتی جەنگی کۆریادا، پیۆنگیانگ بە تەواوی لەسەر بنەمای تێڕوانینی کیم ئیل سونگ دروستکرایەوە، کە مەبەست لێی دروستکردنی پایتەختێک بوو کە ورەی خەڵک بەرز بکاتەوە لە ساڵانی دوای جەنگەکە.[٨٨] دەرەنجامەکەی شارێک بوو بە شەقامی سەرەکی (en)ی فراوان و پڕ لە درەخت و بینا گشتییەکان بە دیزاینی سەوزایی چیندار، مۆزایک و بنمیچی ڕازاوە.[٨٩] تەلارسازییە سۆڤیەتییەکەی وا دەکات لە کاتی بەفربارینی زستاندا لە شارێکی سیبیریا بچێت، هەرچەندە بینا سەرەکییەکانی دیزاینی نەریتیی کۆری تا ڕادەیەک ئەم تێڕوانینە نەرمتر دەکەنەوە. لە هاویندا، بە ڕووبار، درەختی بی، گوڵ و پارکەکانییەوە جێگەی سەرنجە.[٨٩]

لە دوای کۆتاییهاتنی جەنگی کۆریا (en)وە شارەکە بە توندی بەپێی بنەماکانی سۆشیالیستی (en) پلانڕێژی بۆ کراوە.[٩٠] بەپێی نەخشەی سەرەکیی ساڵی ١٩٥٣ کە لەلایەن کیم جونگ-هیەوە دیزاین کرابوو، وا پلانی بۆ دانرابوو کە شارەکە بگاتە یەک ملیۆن دانیشتوو و درێژببێتەوە لە ڕووباری تایدۆنگ (en)ەوە بۆ ڕووباری پۆتۆنگ (en). سەنتەری شارەکە وەک قەزای کارگێڕیی سەرەکی پلانڕێژی کرابوو، لەگەڵ پێکهاتەی گەورەی سروشتی کە لە نێوان قەزاکاندا دروستکرابوون بۆ ئەوەی وەک ناوچەی پارێزەر بەکاربهێنرێن تا نەتوانن بە ئازادی فراوان ببن.[٩٠] سەنتەری شار بە شەقامی فراوان و پێکهاتەی مۆنۆمێنتییەوە پلانی بۆ دانرابوو؛ ناوچەی کارگێڕیی ناوەندی پێکدەهێنێت کە زۆرێک لە بینا حکومی و گشتییەکانی تێدایە، لەوانە کۆمەڵگەی حکومیی ژمارە ١ (en)، کە بارەگای سەرەکیی پارتی فەرمانڕەوای تێدایە. پێکەوە لەگەڵ چەندین مۆنۆمێنت و یادەوەریدا، تەوەرەیەکی گرنگی شوێنە هێماییەکان پێکدەهێنێت کە پێشخەری ئایدۆلۆژیای پارتی کرێکارانی کۆریا (en) و پەرستنی کەسایەتی لە کۆریای باکوور (en) دەکات لە دەوروبەری خێزانی کیم (en). چەقی شار و کیلۆمەتری سفر (en)ی ناوچەی ناوەندی دەکەوێتە گۆڕەپانی کیم ئیل سونگ (en).[٩١]

نەخشەی سەرەکیی ساڵی ١٩٥٣ ئەو نەخشە بنەڕەتییەی دیاریکرد کە پەرەپێدانی شارەکەی لێوە سەرچاوەی گرت لە دەیەکانی دواتردا، بە سیستەمێکی ناوچەیی یەکەدار کە ڕێکخستنی نیشتەجێبوون و پیشەسازی تێکەڵ دەکرد. ئەو ناوچانە بە دەوری ناوچەی کارگێڕیی ناوەندیدا بڵاوبوونەتەوە و پێکەوە لەگەڵیدا تەوەری سەرەکیی ئاڕاستەی فراوانبوونی شارەکە پێکدەهێنن. لە کاتێکدا لە ساڵانی ٥٠ەکاندا، جەختێکی زۆر کرایەوە سەر دووبارە بونیادنانەوەی وریایانەی پیۆنگیانگ لە وێرانەوە بۆ شارێکی سۆشیالیستی بە هاوتایی توند لەگەڵ نەخشەی سەرەکی، ساڵانی ٦٠ و ٧٠ەکان بینەری شەپۆلێکی نوێی پەرەپێدان بوون کە بریتی بوون لە فراوانکردنی شەقامە سەرەکییەکان، دروستکردنی بینای شوقەی چڕی بەرز بە درێژایی شەقامە سەرەکییەکان، بینا مەدەنی و کلتوورییە گەورەکان و پەیکەر و گۆڕەپانە مۆنۆمێنتییەکان. ئەم مەییلە هەروەها لەخۆگرتنی توخمە تەلارسازییە کۆرییە (en) نەریتییەکانی بۆ هەندێک بینا لەخۆدەگرت. لە کاتێکدا کە پەرەپێدان بە گشتی بەدوای نەخشەی سەرەکیی ١٩٥٣دا ڕۆیشت، لە هەندێک ڕووەوە لایدا، وەک دروستکردنی باڵەخانە بەرزەکان بە درێژایی شەقامە سەرەکییەکان، کە هەنگاوێک بوو پێچەوانەی پلانەکە بوو، کە داوای دابەشکردنێکی یەکسانتری بیناسازیی نیشتەجێبوونی دەکرد لە سەرانسەری شارەکەدا لە چەندین ناوەندی جیاوازدا.[٩٠] ساڵانی ٩٠ەکان بینەری خاوبوونەوەیەکی نیسبی بوون لە گەشەسەندنی شارنشینیدا بەهۆی قەیرانە ئابوورییە قووڵەکەی و قاتوقڕی (en) کە بەسەر کۆریای باکووردا هات، و بووە هۆی ئاڕاستەکردنی سەرچاوەکان بۆ سوپا (en). ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠ەکان بینەری هەوڵی نوێ بوون بۆ بەشارکردن، بە زیادکردنی چڕی لە ڕێگەی دووبارە بونیادنانەوەی شەقامەکان کە لە سەنتەرەوە دوورتر بوون و گۆڕینی بەشە گوندنشینەکانی پێشووی شارەکە بۆ ناوچەی نیشتەجێبوونی چڕی بەرز.

هۆتێل ڕیوگیۆنگ (en) و بەشێک لە مۆنۆمێنتی جەنگی ڕزگاریخوازی نیشتمانیی سەرکەوتوو (en)
کۆمەڵگەی نیشتەجێبوونی شوقەکانی مەنسودای (en) بە ناوچەی سەوزاییەوە.

شەقامەکان بە شێوەی تۆڕێکی باکوور-باشوور، ڕۆژهەڵات-ڕۆژاوا ڕێکخراون، کە دیمەنێکی ڕێکوپێک بە شارەکە دەبەخشێت.[٨٩] دیزاینەرەکانی کۆریای باکوور ئەزموونی سویدییان لە گەڕەکە شارنشینە خۆژێنەکاندا لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا بەکارهێنا، و پیۆنگیانگیش بێبەش نییە لەمە. دانیشتووانەکەی زۆربەیان دابەشکراون بۆ یەکەی کارگێڕی کە لە ٥,٠٠٠ بۆ ٦,٠٠٠ کەس پێکهاتوون (دۆنگ). ئەم یەکانە هەموویان کۆمەڵەی هاوشێوەیان هەیە لە خزمەتگوزارییەکان، لەوانە فرۆشگای خۆراک، سەرتاشخانە، بەرگدروو (en)، حەمامی گشتی، پۆستەخانە (en)، نۆرینگە، کتێبخانە و ئەوانی تر. زۆرێک لە دانیشتووان لە بینا بەرزەکانی شوقەکاندا دەژین.[٩٢] یەکێک لە لەپێشینەکانی کیم ئیل سونگ لە کاتی دیزاینکردنی پیۆنگیانگدا سنووردارکردنی ژمارەی دانیشتووان بوو. دەسەڵاتداران ڕژێمێکی توندی هاتوچۆ بۆ ناو شارەکە دەپارێزن، کە وای لێدەکات جیاواز بێت لە ئاسیای ڕۆژهەڵات (en) بەوەی کە بێدەنگە، قەرەباڵغ نییە و فراوانە.[٩٣]

پێکهاتەکانی پیۆنگیانگ دابەشکراون بۆ سێ پۆلێنی سەرەکیی تەلارسازی: مۆنۆمێنتەکان، بیناکانی خاوەن نەخشی نەریتیی کۆری و باڵەخانە بەرزەکان.[٩٤] هەندێک لە ناسراوترین شوێنەوارەکانی کۆریای باکوور مۆنۆمێنتەکانن، وەک تاوەری جوچێ (en)، کەوانەی سەرکەوتن (en) و مۆنۆمێنتی گەورەی گردی مەنسو (en). یەکەمیان منارەیەکی گڕانیت (en)ی ١٧٠-مەتر (٥٦٠-foot)ە کە هێمایە بۆ فەلسەفەی جوچێ (en) (پشتبەستن بەخۆ). لە ساڵی ١٩٨٢ تەواو بوو و ٢٥,٥٥٠ بلۆکی گڕانیت لەخۆدەگرێت، یەک بلۆک بۆ هەر ڕۆژێکی ژیانی کیم ئیل سونگ تا ئەو کاتە.[٩٤] دیارترین بینا لە ئاسۆی پیۆنگیانگدا هۆتێل ڕیوگیۆنگ (en)ە،[٩٤] کە حەوتەمین بەرزترین بینایە (en) لە جیهاندا لە ڕووی ژمارەی نهۆمەکانەوە، بەرزترین بینایە لە جیهاندا کە چۆڵ بێت،[٩٥] و یەکێکە لە بەرزترین هۆتێلەکانی جیهان (en). هێشتا نەکراوەتەوە.[٩٦][٩٧]

پیۆنگیانگ ئاسۆی شارێکی خێرا گەشەسەندووی هەیە، کە بە باڵەخانە بەرزەکانی شوقە زاڵە. بووژانەوەیەکی بیناسازی بە کۆمەڵگەی شوقەکانی شەقامی چانگجۆن دەستی پێکرد، کە لە ساڵی ٢٠١٢ تەواو بوو.[٩٨] دروستکردنی کۆمەڵگەکە دوای ئەوە دەستی پێکرد کە سەرکردەی کۆچکردوو کیم جۆنگ ئیل شەقامی چانگجۆنی بە "بەزەییپێداهاتوو" وەسف کرد.[٩٩] کۆمەڵگەکانی نیشتەجێبوونی تریش بە هەمان شێوە نۆژەن دەکرێنەوە، بەڵام زۆربەیان هێشتا بە خراپی دابڕێندراون (عەزل نەکراون)، و بێ بەرزکەرەوە (مەسعەد) یان گەرمکەرەوەی ناوەندین.[١٠٠] بەرنامەیەکی نوێکردنەوەی شار لە سەردەمی سەرکردایەتیی کیم جۆنگ ئون بەردەوام بوو، کە تێیدا شوقە کۆنەکانی ساڵانی ١٩٧٠ و ٨٠ەکان بە باڵەخانەی بەرزتر و پارکەکانی کات بەسەربردن وەک پارکی لاوانی کایسۆن (en) گۆڕدران، هەروەها نۆژەنکردنەوەی بینا کۆنەکان کران.[١٠١] لە ساڵی ٢٠١٨دا، شارەکە بە شێوەیەک وەسف کرا کە نەدەناسرایەوە بەراورد بە پێنج ساڵ پێشتر.[١٠٢]

شوێنەوارەکان

[دەستکاری]


یاریگای ١ی ئایاری ڕونگرادۆ (en) لە تەنیشت ڕووباری تایدۆنگ (en) دووەم گەورەترین یاریگای وەرزشیی بەکۆمەڵ/ئەتلیتیکە (en) لە جیهاندا لە ڕووی توانای لەخۆگرتنەوە.

شوێنەوارە دیارەکانی شارەکە بریتین لە:

تاوەری تەلەڤیزیۆنی پیۆنگیانگ (en) شوێنەوارێکی بچووکترە. شوێنە گەشتیارییەکانی تر بریتین لە باخچەی ئاژەڵانی ناوەندیی کۆریا (en). ڕێگای خێرای پیۆنگیانگ-کایسۆنگ (en) لە پیۆنگیانگەوە درێژ دەبێتەوە بۆ ناوچەی داماڵراو لە چەک (en) (DMZ).

کلتوور

[دەستکاری]

خواردن

[دەستکاری]
پیۆنگیانگ ڕاینگمیۆن (en) (کۆری: 평양랭면; ھانجا: 平壤冷麵)، شۆربایەکی ساردی نۆدلزی گەنمی ڕەشە کە بنەڕەتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پیۆنگیانگ

پیۆنگیانگ وەک پایتەختی پارێزگای پارێزگای پیۆنگانی باشوور (en) خزمەتی دەکرد تا ساڵی ١٩٤٦،[١٠٣] و چێشتی پیۆنگیانگ بەشێکە لە نەریتی گشتیی چێشتلێنانی پارێزگای پیۆنگان. بەناوبانگترین خواردنی ناوخۆیی پیۆنگیانگ ڕاینگمیۆن (en)ـە، یان پێشی دەوترێت مول ڕاینگمیۆن یان بە سادەیی تەنیا ڕاینگمیۆن. ڕاینگمیۆن بە واتای وشەیی دەبێتە "نۆدلزی سارد"، لە کاتێکدا پاشگری مول ئاماژەیە بۆ ئاو چونکە خواردنەکە لەناو ئاوی گۆشتی سارددا پێشکەش دەکرێت. ڕاینگمیۆن لە نۆدلزی گەنمی ڕەشی تەنک و لاستیکی پێکهاتووە لەناو ئاوی گۆشتی سارددا لەگەڵ دۆنگچیمی (en) (کیمچیی ئاوین) و لەسەرەوە قاشێک هەرمێی کۆری (en) شیرینی بۆ زیاد دەکرێت.

پیۆنگیانگ ڕاینگمیۆن لە بنەڕەتدا لەو ماڵانەدا دەخورا کە بە ئۆندۆل (en) (سیستەمی نەریتیی گەرمکەرەوەی ژێر-زەوی (en)) دروستکرابوون لە کاتی زستانی سارددا، بۆیە پێشی دەوترێت "پیۆنگیانگ دۆلدۆری" (لەرزین لە پیۆنگیانگ). دانیشتووانی پیۆنگیانگ هەندێک جار وەک هایجۆنگگووک (en) لێی چێژ وەردەگرن، کە هەر جۆرە خواردنێکە کە وەک چارەسەری سەرئێشەی دوای مەی خواردنەوە دەخورێت، کە بەزۆری شۆربایەکی گەرمە.[١٠٤]

خواردنێکی تری نوێنەرایەتیکەری پیۆنگیانگ، تایدۆنگگانگ سونگێۆگوک (en)، وەرگێڕانەکەی دەبێتە "شۆربای ماسیی مەلێتی سەرتەخت لە ڕووباری تایدۆنگ (en)". شۆرباکە ماسیی مەلێتی سەرتەخت (en) (کە لە ڕووباری تایدۆنگ زۆرە) لەگەڵ دەنکە بیبەری ڕەش و خوێ لەخۆدەگرێت.[١٠٥] بە نەریتی، بۆ ئەو میوانانە پێشکەش کراوە کە سەردانی پیۆنگیانگیان کردووە. بۆیە، پەندێکی باو هەیە دەڵێت، "شۆربای قەلەماسییەکە چەند خۆش بوو؟"، کە بۆ سڵاوکردن لەو کەسانە بەکاردێت کە لە پیۆنگیانگ دەگەڕێنەوە. تایبەتمەندییەکی تری ناوخۆیی، پیۆنگیانگ ئۆنبان (بە واتای وشەیی "برنجی گەرمی پیۆنگیانگ") لە برنجی تازە لێندراو پێکدێت کە لەسەرەوەی قارچکی پارچەکراو، مریشک، و چەند دانەیەک بیندایتۆک (en) (پانکەیکی دروستکراو لە پاقلەی مۆنگی هاڕراو و سەوزەوات)ی بۆ زیاد دەکرێت.[١٠٤]

ژیانی کۆمەڵایەتی

[دەستکاری]

لە ساڵی ٢٠١٨دا، چەندین چێشتخانەی کوالێتی بەرز لە پیۆنگیانگ هەبوون کە خواردنی کۆری و نێودەوڵەتی، و خواردنەوە کحولییە هاوردەکراوەکانیان هەبوو.[١٠٢] چێشتخانە بەناوبانگەکان بریتین لە ئۆکریو-گوان (en) و چۆنگریوگوان.[١٠٦] هەندێک خواردنی سەر شەقام (en) لە پیۆنگیانگ بوونیان هەیە، کە تێیدا فرۆشیاران عەرەبانەی خواردن فرۆشتن (en) بەڕێوەدەبەن.[١٠٧] خواردنی بیانی وەک هەمبەرگر (en)، پەتاتەی سوورکراوە (en)، پیتزا، و قاوە بە ئاسانی دەدۆزرێنەوە.[١٠٢] شەوانەیەکی چالاک هەیە بە چێشتخانەی نیوەشەو و کارائۆکی.[١٠٢]

شارەکە پارکی ئاوی، پارکی کات بەسەربردن (en)، یاریگای خلیسکێنەی سەهۆڵ، یانەی تەندروستی، گۆڕەپانی نیشانەشکێنی، و مەلەوانگەی دۆلفینەکانی تێدایە.[١٠١]

وەرزش

[دەستکاری]
بەشداربووانی ماراسۆنی پیۆنگیانگ (en) لە ساڵی ٢٠١٥ بە تەنیشت کەوانەی سەرکەوتن (en)دا ڕادەکەن

پیۆنگیانگ چەندین یانەی وەرزشیی هەیە، لەوانە یانەی وەرزشیی ٢٥ی نیسان (en) و یانەی وەرزشیی شاری پیۆنگیانگ (en).[١٠٨]

ئابووری

[دەستکاری]
ناوەڕاستی پیۆنگیانگ لەگەڵ کۆمەڵگەی شوقەی تازە دروستکراوی چانگجۆن. هۆتێل ڕیوگیۆنگ (en) و پردی ئۆکریو (en) لە پاشبنەماکەدان

پیۆنگیانگ سەنتەری پیشەسازیی کۆریای باکوورە[٣٤] بەهۆی زۆریی سەرچاوە سروشتییەکانی وەک خەڵووز، ئاسن و بەردی قسڵ (en)، هەروەها سیستەمی باشی گواستنەوەی وشکانی و ئاوی. پیۆنگیانگ یەکەم شاری پیشەسازی بوو کە لە کۆریای باکوور دوای جەنگی کۆریا (en) سەری هەڵدا. پیشەسازییە سووک و قورسەکان هەردووکیان بوونیان هەیە و بە هاوتەریبی پەرەیان سەندووە. بەرهەمە قورسەکان بریتین لە چیمەنتۆ، سێرامیکی پیشەسازی،[٣٩] تەقەمەنی و چەک، بەڵام ئەندازیاریی میکانیکی وەک پیشەسازییە بنەڕەتییەکە دەمێنێتەوە. پیشەسازییە سووکەکان لە پیۆنگیانگ و دەوروبەری بریتین لە ڕستن و چنران (en)، پێڵاو و خۆراک، لە نێوان ئەوانی تردا.[٣٩] جەختێکی تایبەت کراوەتە سەر بەرهەمهێنان و دابینکردنی بەروبوومی تازە و بەروبوومە لاوەکییەکان لە کێڵگەکانی پەراوێزی شارەکەدا. بەروبوومەکانی تر بریتین لە برنج، گەنمەشامی و پاقلەی سۆیا. پیۆنگیانگ ئامانجییەتی بگاتە خۆژێنی لە بەرهەمهێنانی گۆشتدا. دامەزراوەی چڕیی بەرز بەراز، مریشک و ئاژەڵی تری ماڵی پەروەردە دەکەن.[٣٤]

تا کۆتاییەکانی ساڵانی ٢٠١٠ەکان، پیۆنگیانگ هێشتا بەدەست کەمیی بەردەوامی کارەباوە دەیاناڵاند.[١٠٩] بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە، دوو وێستگەی کارەبا – وێستگەکانی کارەبای هویچۆن ١ و ٢ – لە پارێزگای چاگانگ (en) دروست کران و لە ڕێگەی هێڵی گواستنەوەی ڕاستەوخۆوە کارەبا بۆ شارەکە دابین دەکەن. قۆناغی دووەمی پڕۆژەی فراوانکردنی کارەبا لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ڕاگەیەندرا، کە پێکهاتبوو لە زنجیرەیەک بەنداوی بچووک بە درێژایی ڕووباری چۆنگچۆن (en). دوو وێستگەی یەکەم توانای زۆرترین بەرهەمهێنانی ٣٠٠ مێگاوات (MW)یان هەیە، لە کاتێکدا ئەو ١٠ بەنداوەی کە بڕیارە لە قۆناغی دووەمدا دروست بکرێن چاوەڕوان دەکرێت نزیکەی ١٢٠ مێگاوات بەرهەم بهێنن.[١٠٩] سەرەڕای ئەوەش، شارەکە چەندین وێستگەی کارەبای گەرمی (en)ی هەیە یان پلانی بۆ دانراوە. ئەمانە بریتین لە وێستگەی کارەبای گەرمیی پیۆنگیانگ بە توانای ٥٠٠ مێگاوات، وێستگەی کارەبای گەرمیی ڕۆژهەڵاتی پیۆنگیانگ بە توانای ٥٠ مێگاوات، و وێستگەی کارەبای گەرمیی کانگدۆنگ کە لە قۆناغی دروستکردندایە.[١١٠]

فرۆشی تاکەکەس

[دەستکاری]
کۆگای گەورەی ژمارە ١ی پیۆنگیانگ

پیۆنگیانگ چەندین کۆگای گەورەی (مۆڵ) تێدایە لەوانە کۆگای گەورەی پۆتۆنگگانگ (en)، کۆگای گەورەی ژمارە ١ی پیۆنگیانگ (en)، کۆگای گەورەی ژمارە ٢ی پیۆنگیانگ، کۆگای گەورەی کوانگبۆک، کۆگای گەورەی ڕاگوان، کۆگای گەورەی وێستگەی پیۆنگیانگ، و کۆگای گەورەی منداڵانی پیۆنگیانگ.[١١١]

شارەکە هەروەها فرۆشگای هوانگگومبۆلی هەیە، کە زنجیرەیەک فرۆشگای خۆراک و پێداویستیی ڕۆژانەی خاوەندارێتی دەوڵەتە کە کەلوپەل بە نرخی هەرزانتر لە بازاڕەکانی جانگمادانگ (en) دابین دەکەن. فرۆشگاکانی هوانگگومبۆل بە تایبەتی دروستکراون بۆ کۆنترۆڵکردنی بازاڕە فراوانبووەکانی کۆریای باکوور لە ڕێگەی ڕاکێشانی بەکاربەران و گرەنتییکردنی سووڕانەوەی پارە لە فرۆشگاکانی سەر بە حکوومەتدا.[١١٢]

گواستنەوە

[دەستکاری]
ترامی Tatra KT8D5K (en)

پیۆنگیانگ خاڵی سەرەکیی گواستنەوەیە لە وڵاتەکەدا: تۆڕێک لە ڕێگاوبان، هێڵی ئاسنین و ڕێگای ئاسمانی هەیە کە بە شوێنە ناوخۆیی و دەرەکییەکانەوەی دەبەستێتەوە. خاڵی دەستپێکی ڕێگا خێرا نێوان-ناوچەییەکانە کە دەگەنە نامپۆ، وۆنسان و کایسۆنگ.[٣٤] وێستگەی شەمەندەفەری پیۆنگیانگ (en) خزمەتی هێڵە سەرەکییەکانی شەمەندەفەر دەکات، لەوانە هێڵی پیۆنگوی (en) و هێڵی پیۆنگبو (en). گەشتە نێودەوڵەتییە بەردەوامەکانی شەمەندەفەر بۆ پەکین، شاری سنووریی داندۆنگ (en)ی چین و مۆسکۆ بەردەستن.

گەشتێکی شەمەندەفەر بۆ پەکین نزیکەی ٢٥ کاتژمێر و ٢٥ خولەک دەخایەنێت (K27 لە پەکینەوە/K28 لە پیۆنگیانگەوە، لە ڕۆژانی دووشەممە، چوارشەممە، پێنجشەممە و شەممە)؛ گەشتێک بۆ داندۆنگ نزیکەی ٦ کاتژمێر دەخایەنێت (ڕۆژانە)؛ گەشتێک بۆ مۆسکۆ شەش ڕۆژ دەخایەنێت. شارەکە هەروەها بە پردی وشکانیی ئۆراسیا (en)ەوە دەبەسترێتەوە لە ڕێگەی هێڵی ئاسنینی ترانس-سیبیریاوە (en). هێڵێکی شەمەندەفەری خێرا (en) بۆ وۆنسان پلانی بۆ دانراوە.[١١٣]

Tupolev Tu-204 (en)ی سەر بە ئێر کۆریۆ (en) لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سونان (en)

سیستەمەکانی مێترۆ (en)، ترام (en) و ترۆلیبوس (پاسی کارەبایی) (en) بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن هاتوچۆکارانەوە بەکاردەهێنرێن وەک ئامرازێکی سەرەکیی گواستنەوەی شارنشینی.[٣٤] ڕێڕەوی پاسکیل لە شەقامە سەرەکییەکان لە تەممووزی ٢٠١٥دا دروست کران.[١١٤] بە شێوەیەکی نیسبی ئۆتۆمۆبیلی کەم لە شارەکەدا هەیە. ئۆتۆمۆبیل هێمای پێگە (en)یە لە وڵاتەکەدا بەهۆی کەمییانەوە کە لە ئەنجامی کۆتوبەندەکانی هاوردەکردن بەهۆی سزاکانی نێودەوڵەتی و ڕێساکانی ناوخۆوە دروست بووە.[١١٥] هەندێک ڕێگاش ڕاپۆرت کراون کە لە دۆخێکی خراپدان.[١١٦] لەگەڵ ئەوەشدا، تا ساڵی ٢٠١٨، پیۆنگیانگ دەستی بە ئەزموونکردنی قەرەباڵغیی هاتوچۆ کردبوو.[١٠٢]

کۆمپانیای ئێر کۆریۆ (en)ی خاوەندارێتی دەوڵەت گەشتی ئاسمانیی نێودەوڵەتیی خشتەداری هەیە لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پیۆنگیانگ سونان (en)ەوە بۆ پەکین (PEK (en))، شێنیانگ (SHE (en)) و ڤلادیڤۆستۆک (VVO (en)).[١١٧] تاکە شوێنە ناوخۆییەکان بریتین لە هامهونگ (en)، وۆنسان (en)، چۆنگجین (en)، هیێسان (en) و سامجیۆن (en). لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ەوە، Nordwind Airlines (en) گەشتی ڕاستەوخۆی لە نێوان مۆسکۆ-شێرێمێتیڤۆ (en) و پیۆنگیانگ (en) مانگی جارێک دابین کردووە.[١١٨]

دیمۆگرافیا

[دەستکاری]

بەپێی سەرژمێریی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٨، شارەکە ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣,٢٥٥,٢٨٨ کەسە.[١١٩] مەزەندە دەکرێت کە ٩٩٪ی ئەو کەسانەی لە پیۆنگیانگ دەژین، ئەندام، پاڵێوراو بۆ ئەندامێتی، یان کەسانی سەر بە ئەندامانی پارتی کرێکارانی کۆریا (WPK)ی فەرمانڕەوابن.[١٢٠]

پەروەردە و زانست

[دەستکاری]

زانکۆی کیم ئیل سونگ (en)، کە کۆنترین زانکۆی کۆریای باکوورە، لە ساڵی ١٩٤٦ دامەزراوە.[٣٤] ٢١ کۆلێژ، ٤ پەیمانگای توێژینەوە، و ١٠ یەکەی تری زانکۆیی هەیە.[١٢١][١٢٢][١٢٣] ئەمانە بریتین لە یەکەی بنەڕەتیی خوێندنی پزیشکی و ڕاهێنانی کارمەندانی تەندروستی، کۆلێژی پزیشکی؛ کۆلێژێکی فیزیا کە کۆمەڵێک لێکۆڵینەوە لەخۆدەگرێت لەوانە فیزیای تیۆری (en)، زانستی بینایی، جیۆفیزیک (en) و ئەسترۆفیزیک (en)؛[١٢٤] پەیمانگایەکی وزەی ئەتۆمی و گەورەترین نووسینگەی پارێزەران لە وڵاتەکەدا (نووسینگەی یاسایی ڕیۆنگنامسان).[١٢٥] زانکۆی کیم ئیل سونگ (en) هەروەها دەزگای بڵاوکردنەوەی تایبەت بە خۆی، یانەی وەرزشی (یانەی وەرزشیی ڕیۆنگنامسان (en))،[١٢٦] مۆزەخانەی شۆڕش، مۆزەخانەی سروشت، کتێبخانەکان، هۆڵی وەرزش، مەلەوانگەی ناوەوە و یەکەی شوقە بۆ مامۆستایانی هەیە. چوار بینا سەرەکییەکەی لە ساڵانی ١٩٦٥ (بینای ١)، ١٩٧٢ (بینای ٢)، و ٢٠١٧ (بیناکانی ٣ و ٤) تەواو بوون.[١٢٧][١٢٨][١٢٩]

پۆلێکی کۆمپیوتەر لە زانکۆی کیم ئیل سونگ (en) لە کاتی وانەدا

دامەزراوەکانی تری خوێندنی باڵا بریتین لە زانکۆی کیم چایک بۆ تەکنەلۆژیا (en)، زانکۆی پزیشکیی پیۆنگیانگ (en)، زانکۆی پیۆنگیانگ بۆ مۆسیقا و سەما (en) و زانکۆی پیۆنگیانگ بۆ زمانە بیانییەکان (en). زانکۆی زانست و تەکنەلۆژیای پیۆنگیانگ (PUST) (en) یەکەم زانکۆی تایبەتە لە وڵاتەکەدا؛ زۆربەی مامۆستاکانی ئەمریکین و وانەکان بە زمانی ئینگلیزی دەوترێنەوە.[١٣٠][١٣١] هۆڵێکی زانست و تەکنەلۆژیا لە قۆناغی دروستکردندایە لە دوورگەی سسوک (en). ئامانجی ڕاگەیەندراوی ئەوەیە کە بەشداربێت لە "بەدیجیتاڵکردنی سەرچاوە پەروەردەییەکان" بە ناوەندییکردنی کەرەستەی فێرکاری، ئەدەبیاتی زۆرەملێ و داتای تاقیکاری بۆ بەکارهێنانی لە ئاستی دەوڵەتدا لە فۆرماتێکی دیجیتاڵیدا.[١٣٢]

سۆسۆنگ-گویۆک (en) میوانداریی سایکلۆترۆن (en)ێکی ٢٠ MeV (en) دەکات کە پێی دەوترێت MGC-20. پڕۆژە سەرەتاییەکە لە ساڵی ١٩٨٣ لەلایەن ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی (IAEA) پەسەند کرا و لەلایەن IAEA، ویلایەتە یەکگرتووەکان و حکوومەتی کۆریای باکوورەوە پارەی بۆ دابینکرا. سایکلۆترۆنەکە لە ساڵی ١٩٨٥ لە یەکێتیی سۆڤیەتەوە داواکرا و لە نێوان ساڵانی ١٩٨٧ بۆ ١٩٩٠ دروست کرا. بەکاردەهێنرێت بۆ ڕاهێنانی خوێندکاران، بەرهەمهێنانی ئایزۆتۆپە پزیشکییەکان بۆ پزیشکیی ناوەکی (en) هەروەها توێژینەوە لە زیندەزانی، کیمیا و فیزیادا.[١٣٣]

چاودێریی تەندروستی

[دەستکاری]
نەخۆشخانەی منداڵبوونی پیۆنگیانگ (en)

سەنتەرە پزیشکییەکان بریتین لە نەخۆشخانەی خاچی سوور، یەکەمین نەخۆشخانەی گەل، کە دەکەوێتە نزیک گردی مۆران و یەکەم نەخۆشخانە بوو کە لە کۆریای باکوور دروستکرا دوای ڕزگارکردنی کۆریا (en) لە ساڵی ١٩٤٥،[١٣٤] دووەمین نەخۆشخانەی گەل، سەنتەری چاکبوونەوەی پۆنگهوا (کە هەروەها بە نۆرینگەی بۆنگهوا (en) یان نۆرینگەی سەرۆکایەتی ناسراوە) دەکەوێتە سۆکام-دۆنگ، پۆتۆنگگانگ-گویۆک (en)، ١٫٥ kiloمەتر (٠٫٩٣ mi) لە باکووری ڕۆژاوای گۆڕەپانی کیم ئیل سونگ (en)ەوە،[١٣٥][سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو؟] نەخۆشخانەی کۆلێژی پزیشکیی پیۆنگیانگ، سەنتەری چارەسەریی نامسان کە لە تەنیشتێتی[١٣٦] نەخۆشخانەی منداڵبوونی پیۆنگیانگ (en)، نەخۆشخانەی گشتیی تایسۆنگسان،[١٣٧] نەخۆشخانەی کیم مان-یو، سەنتەری چارەسەریی کارمەندان و نەخۆشخانەی منداڵانی ئۆکریو. نەخۆشخانەیەکی نوێ بەناوی نەخۆشخانەی گشتی پیۆنگیانگ (en) لە ساڵی ٢٠٢٠دا دەستی بە دروستکردن کرد لە پیۆنگیانگ.[١٣٨]

شارە دەستەخوشکەکان

[دەستکاری]

پیۆنگیانگ دەستەخوشکە لەگەڵ:[١٣٩]

تێبینییەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ ئینگلیزی: /pjɒŋˈjæŋ, pjʌŋ-, -jɑːŋ/ (سەبارەت بەم پەڕگەیە گوێگرتن);[٥][٦][٧] کۆری: [pʰjɔŋ.jaŋ] سەبارەت بەم پەڕگەیە [[:میدیا:Ko-평양.oga|]] یارمەتی·زانیاری
  2. ↑ ئەمانە دەگرێتەوە: Heijō-fu,[١٤] Heizyō,[١٥] Heizyō Hu,[١٦] Hpyeng-yang,[١٧] P-hjöng-jang,[١٨] Phyeng-yang,[١٩] Phyong-yang,[٢٠] Pienyang,[٢١] P'ing-jang,[٢٢][٢٣] Pingrang,[٢٢][٢٤] Pingyang,[٢٥] Pyengyang,[٢٦] و Pieng-tang.[٢٧]
  3. ↑ دەوڵەتی نانگلەنگ جیاوازە لە فەرماندەیی لێلانگ.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]

پەراوێزەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Funabashi، Yoichi (٢٠٠٧). The Peninsula Question: A Chronicle of the Second Northern Korean Nuclear Crisis. Washington, DC: Brookings Institution Press. لاپەڕە ٥٠. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٥٧-٣٠١٠-١.
  2. ↑ Nick Heath-Brown (ed.). The Statesman's Yearbook 2016: The Politics, Cultures and Economies of the World. لاپەڕە ٧٢٠.
  3. ↑ United Nations. «Democratic People's Republic of Korea». Data.un.org. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  4. ↑ Specialties of Korea (PDF). Foreign Languages Publishing House. ٢٠٢٢. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  5. ↑ Wells، John C. (٢٠٠٨). Longman Pronunciation Dictionary (چاپی 3rd). Longman. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥٨٨١١٨-٠.
  6. ↑ «Pyongyang definition and meaning | Collins English Dictionary». لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  7. ↑ «Definition of P'YŎNGYANG». www.merriam-webster.com. لە ١٢ی ئایاری ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  8. 1 2 3 «'평양(平壤)' 지명은 '부루나'에서 유래». SPN 서울평양뉴스 (بە كۆری). ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە.
  9. 1 2 «평양이라는 이름의 유래» 평양이라는 이름의 유래. Uriminzokkiri. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە.
  10. ↑ Funabashi، Yōichi (٢٠٠٧). The peninsula question : a chronicle of the second Korean nuclear crisis. Washington, D.C.: Brookings Institution Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٥٧-٣٠١١-٨. OCLC ٢٩٠٥٦٩٤٤٧.
  11. ↑ «Map – Pyongyang – MAP[N]ALL.COM». www.mapnall.com. لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  12. ↑ Japan and Korea compiled and drawn in the Cartographic Section of the National Geographic Society for The National Geographic Magazine (نەخشە). Washington: Gilbert Grosvenor. 1945. OCLC ٤٩٤٦٩٦٦٧٠. لە ڕەسەنەکە لە 11 May 2018 ئەرشیڤ کراوە. لە 30 September 2018 ھێنراوە.
  13. ↑ «Heijō: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  14. ↑ «Heijō-fu: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  15. ↑ «Heizyō: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  16. ↑ «Heizyō Hu: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  17. ↑ «Hpyeng-yang: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  18. ↑ «P-hjöng-jang: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  19. ↑ «Phyeng-yang: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  20. ↑ «Phyong-yang: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  21. ↑ «Pienyang: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  22. 1 2 Blunden، Caroline (١٩٩٨). «Gazetteer». Cultural Atlas of China (چاپی Revised). Facts on File. لاپەڕە ٢٣٢, ٢٣٥. ژپنک ٠-٨١٦٠-٣٨١٤-٧. LCCN ٩٨-٣٤٣٢٢. OCLC ٤٣١٦٨٣٤١.: "Names in italics represent the Wade-Giles equivalent of the preceding Pinyin transcription....Pingrang/P'ing-jang see Pyongyang"
  23. ↑ William H. Harris؛ Judith S. Levey، eds. (١٩٧٥). «Pyongyang». The New Columbia Encyclopedia (چاپی Fourth). Columbia University Press. لاپەڕە ٢٢٥٠. ژپنک ٠-٢٣١-٠٣٥٧٢-١. LCCN ٧٤-٢٦٦٨٦. OCLC ١١٠٣١٢٣. "Chin. P'ing-jang"
  24. ↑ Wilkinson، Endymion (٢٠١٢). «Introduction». Chinese History: A New Manual (چاپی Third, revised). Harvard University Press. لاپەڕە ١٤. ژپنک ٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٦٧١٥-٨. LCCN ٢٠١١٢٨٥٣٠٩. OCLC ٨٧٣٨٥٩٨٥١. "The DPRK (Joseon Minjujui Inmin Konghuaguk 朝鮮民主主義人民共和國) is read in Chinese as Chaoxian minzhu zhuyi renmin gonghe guo, and its capital, Pyeonyang, is pronounced Pingrang 平壤."
  25. ↑ «Pingyang: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  26. ↑ «Pyengyang: North Korea». لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  27. ↑ EB (1878)، لاپەڕە 390.
  28. ↑ Hermann Lautensach (١٩٨٨). Korea: A Geography Based on the Author's Travels and Literature. Springer. لاپەڕە ٩. ژپنک ٩٧٨٣٦٤٢٧٣٥٧٨٣. لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  29. ↑ Lankov، Andrei (١٦ی ئازاری ٢٠٠٥). «North Korea's missionary position». Asia Times Online. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٨ی ئازاری ٢٠٠٥. لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە. By the early 1940s Pyongyang was by far the most Protestant of all major cities of Korea, with some 25–30% of its adult population being church-going Christians. In missionary circles this earned the city the nickname 'Jerusalem of the East'{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر)
  30. ↑ Caryl، Christian (١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧). «Prayer in Pyongyang». The Daily Beast. The Newsweek/Daily Beast Co. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە. It's hard to say how many covert Christians the North has; estimates range from the low tens of thousands to 100,000. Christianity came to the peninsula in the late 19th century. Pyongyang, in fact, was once known as the 'Jerusalem of the East.'
  31. ↑ «「혁명의 수도」선포...금속·건재 공업이 주류». JoongAng Ilbo (بە كۆری). ٣ی تەممووزی ١٩٨٩. لە ١١ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  32. ↑ «Pyongyang was to become 'Kim Il Sung City'; The followers of Kim Jong Il suggested the idea». Daily NK. ٢١ی شوباتی ٢٠٠٥. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  33. ↑ National Research Institute of Cultural Heritage. 2001. Geumtan-ri. Hanguk Gogohak Sajeon [Dictionary of Korean Archaeology], pp. 148–149. NRICH, Seoul. ISBN 89-5508-025-5
  34. 1 2 3 4 5 6 7 8 «Pyongyang». Encyclopædia Britannica Online. لە 19 April 2015 ھێنراوە.
  35. ↑ Beckwith، Christopher I. (٢٠٠٩). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press. لاپەڕە ١٠٤. ژپنک ٩٧٨-٠-٦٩١-١٣٥٨٩-٢.
  36. ↑ Beckwith، Christopher I. (٢٠٠٧). Bolitho، H.؛ Radtke، K. W. (eds.). Koguryo: The Language of Japan's Continental Relatives. Brill's Japanese Studies Library. بەرگی ٢١ (چاپی 2nd). Leiden; Boston: Brill. لاپەڕە ٥٤. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-١٦٠٢٥-٥. The Koguryo name is nowhere explicitly given, but can be reconstructed as *Piarna ~ *Piarnʊ based on the transcription of the Old Koguryo word for 'level, flat (平)' and the word or words for 'land, earth (壤)'
  37. ↑ «Pyongyang, one-time Jerusalem of East». The Korea Times. ٤ی ئازاری ٢٠٢١. لە ٦ی ئازاری ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
  38. 1 2 Lahmeyer، Jan. «North Korea – Urban Population». Populstat. University of Utrecht. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١١ ھێنراوە.
  39. 1 2 3 4 «P'yŏngyang | national capital, North Korea | Britannica». ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. لە ٤ی نیسانی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  40. ↑ «March 1st movement Pyongyang». ٥ی ئازاری ٢٠١٩. لە ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  41. ↑ «朝鮮物産奨励運動». لە ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  42. ↑ «조선물산장려운동(朝鮮物産奬勵運動)» 물산장려운동. لە ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  43. ↑ Memorandum (Institute of Pacific Relations, American Council), Vol. 2, No. 5 (16 Mar 1933), pp. 1–3
  44. ↑ Buzo، Adrian (٢٠٠٢). The Making of Modern Korea. London: Routledge. لاپەڕە ٥٤–٥٧. ژپنک ٠-٤١٥-٢٣٧٤٩-١.
  45. ↑ «Pyongyang taken as UN retreats, 1950». BBC Archive (بە ئینگلیزی). لە ٢١ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  46. ↑ Schinz، Alfred؛ Eckart، Dege (١٩٩٠). «Pyongyang-Ancient and Modern – the Capital of North Korea». GeoJournal. ٢٢ (1): ٢٥. doi:١٠.١٠٠٧/BF٠٢٤٢٨٥٣٦. S2CID ١٥٣٥٧٤٥٤٢.
  47. ↑ 金聖甫、李信澈「写真と絵で見る北朝鮮現代史」監修: 李泳采、韓興鉄訳、コモンズ、東京・新宿(原著2010年12月1日).ISBN 978-4861870750. 2018年4月30日閲覧.
  48. ↑ «Korea (Democratic People's Republic of) 1972 (rev. 1998) Constitution - Constitute». www.constituteproject.org (بە ئینگلیزی). لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  49. ↑ Hahn (٢٠١٨). «Architectural Development in North and South Korea» (PDF). Proceedings of the 11th FIG International Symposium on Deformation Monitoring (TUFE). International Federation of Surveyors. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  50. ↑ «Crying by numbers at Kim's state funeral». The Independent (بە ئینگلیزی). ١٩ی تەممووزی ١٩٩٤. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  51. ↑ «[통일문화가꿔가기 38] 평양 창전거리 건설 비하인드 소설《강자》» [통일문화가꿔가기 38] 평양 창전거리 건설 비하인드 소설《강자》. 자주시보. لە ١٤ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  52. ↑ Féron، Henri (١٨ی تەممووزی ٢٠١٧). «Pyongyang's Construction Boom: Is North Korea Beating Sanctions?». 38 North. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  53. ↑ Yoo، Cheong-mo (١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨). «N. Korean leader visits newly renovated orchestra theater in Pyongyang». Yonhap News Agency. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  54. ↑ Zwirko، Colin (٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩). «Major demolition underway in central Pyongyang's Moranbong district: imagery | NK News». NK News. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  55. ↑ Zwirko، Colin (١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢). «Major construction springs up in shadow of infamous Pyongyang hotel: Imagery». NK PRO. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  56. ↑ «Newstream». لە ڕەسەنەکە لە ٧ی نیسانی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە.
  57. ↑ Jang، Seulkee (١٥ی نیسانی ٢٠٢٢). «Interiors of many new apartments in Pyongyang still remain incomplete». Daily NK. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  58. ↑ Williams، Martyn (١٥ی نیسانی ٢٠٢١). «Pyongyang Development Projects off to a Strong Start». 38 North. لە ٩ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  59. ↑ «Kim Jong Un visits construction site for new luxury apartments in Pyongyang | NK News». NK News. ٢١ی ئابی ٢٠٢١. لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  60. ↑ «North Korean leader Kim Jong Un builds luxury villas over grandfather's old home». Radio Free Asia. لە ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  61. ↑ Colin Zwirko (٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣). «North Korea adds skyscraper, simplifies designs for major new housing project». NK News. لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  62. ↑ Colin Zwirko (١٦ی شوباتی ٢٠٢٣). «Kim Jong Un opens construction on major housing and farm projects in capital». NK News. لە ١٧ی شوباتی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  63. ↑ Colin Zwirko (١٧ی نیسانی ٢٠٢٤). «Kim Jong Un debuts new song praising himself at grand opening of housing project». NK News. لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  64. ↑ Holland، Oscar؛ Rippley، Will (١٩ی ئازاری ٢٠٢٥). «North Korea unveils new 10,000-home showpiece residential district». CNN. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  65. ↑ Williams، Martyn؛ Ragnone، Iliana (١٣ی ئازاری ٢٠٢٥). «Quick Take: First Footprints of New Pyongyang Housing Project Appear». NK News. لە ٢ی نیسانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  66. ↑ Williams، Martyn (١٠ی ئازاری ٢٠٢٥). «Kim Jong Un Plots Continued Renewal of Pyongyang». NK News. لە ڕەسەنەکە لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی نیسانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  67. ↑ Williams، Martyn (٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦). «Pyongyang Housing Push Marches On». 38 North. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  68. ↑ Williams، Martyn (٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦). «Pyongyang Housing Push Marches On». 38 North. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئابی ٢٠٢٦ ئەرشیڤ کراوە.
  69. ↑ Country Study 2009، لاپەڕە 63.
  70. ↑ Muller، M. J. (٢٠١٢). Selected climatic data for a global set of standard stations for vegetation science (بە ئینگلیزی). Springer Science & Business Media. ژپنک ٩٧٨-٩٤-٠٠٩-٨٠٤٠-٢. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  71. ↑ «Pyongyang, North Korea Köppen Climate Classification (Weatherbase)». Weatherbase. لە ٦ی ئابی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  72. ↑ «Average Weather in May in Pyongyang, North Korea - Weather Spark». weatherspark.com. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  73. ↑ «Average Weather in September in Pyongyang, North Korea - Weather Spark». weatherspark.com. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  74. ↑ «Average Weather in Pyongyang, North Korea, Year Round». weatherspark.com. لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  75. ↑ «Average Weather in Pyongyang, North Korea, Year Round - Weather Spark». weatherspark.com. لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  76. ↑ «30 years report of Meteorological Observations in North Korea (1991 ~ 2020)» (PDF) (بە كۆری). Korea Meteorological Administration. لاپەڕە ١٩٩–٣٦٧. لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  77. ↑ «Climate Pyongyang». Pogoda.ru.net. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
  78. ↑ داڕێژە:Cite FTP
  79. ↑ «Pyongyang, North Korea – Detailed climate information and monthly weather forecast». Weather Atlas (بە ئینگلیزی). Yu Media Group. لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  80. ↑ Country Study 2009، لاپەڕە 196.
  81. ↑ Country Study 2009، لاپەڕەکانی 276–277.
  82. ↑ Country Study 2009، لاپەڕە 277.
  83. ↑ «Haengjeong Guyeok Hyeonhwang» 행정구역현황. NK Chosun. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ ھێنراوە. Also Administrative divisions of North Korea 18 October 2004 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. (used as reference for hanja)
  84. ↑ «조선중앙통신 | 기사» 조선중앙통신 | 기사 | 화성지구의 행정구역명칭을 정하였다. Korean Central News Agency. لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  85. ↑ «Pyongyang now more than one-third smaller; food shortage issues suspected». Asahi Shimbun. ١٧ی تەممووزی ٢٠١٠. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٠ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان (بەستەر)
  86. ↑ «Kangnam moved into Pyongyang». North Korean Economy Watch. ٢٩ی شوباتی ٢٠١٢. لە ٧ی ئابی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  87. ↑ 안준용. «北, 평양서 150km 떨어진 곳을 평양市에 편입 왜?». The Chosun Ilbo. لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  88. ↑ Country Study 2009، لاپەڕەکانی 91, 93–94.
  89. 1 2 3 Country Study 2009، لاپەڕە 91.
  90. 1 2 3 Dongwoo Yim (٢٤ی ئابی ٢٠١٧). «A brief urban history of Pyongyang, North Korea – and how it might develop under capitalism». The Architect's Newspaper. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  91. ↑ Talmadge، Eric (٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧). «Lonely highways: On the road in Kim Jong Un's North Korea». Associated Press. AP. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  92. ↑ Country Study 2009، لاپەڕە 97.
  93. ↑ Country Study 2009، لاپەڕەکانی 91–92.
  94. 1 2 3 «Architecture and City Planning». Library of Congress. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  95. ↑ Glenday، Craig (٢٠١٣). Guinness World Records 2014. Guinness World Records Limited. لاپەڕە ١٤٤. ژپنک ٩٧٨-١-٩٠٨٨٤٣-١٥-٩.
  96. ↑ «Will 'Hotel of Doom' ever be finished?». BBC News. BBC. ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩. لە ٧ی ئابی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  97. ↑ Yoon، Sangwon (١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢). «Kempinski to Operate World's Tallest Hotel in North Korea». Bloomberg. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  98. ↑ Gray، Nolan (١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨). «The Improbable High-Rises of Pyongyang, North Korea». Bloomberg.com (بە ئینگلیزی). لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  99. ↑ Lee، Seok Young (٢٥ی ئابی ٢٠١١). «'Pitiful' Changjeon Street the Top Priority». Daily NK. لە ٢٧ی ئابی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە.
  100. ↑ «Pyongyang glitters but most of NKorea still dark». Yahoo News. ٢٩ی نیسانی ٢٠١٣. لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  101. 1 2 Makinen، Julie (٢٠ی ئایاری ٢٠١٦). «North Korea is building something other than nukes: architecture with some zing». Los Angeles Times. لە ٧ی شوباتی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  102. 1 2 3 4 5 Salmon، Andrew (٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨). «Going native in the Hermit Kingdom». Asia Times. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئازاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
  103. ↑ «'평양시' - 네이트 백과사전» 평양시 平壤市 [Pyongyang] (بە كۆری). Nate/Encyclopedia of Korean Culture. لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە.
  104. 1 2 «닮은 듯 색다른 매력을 간직한 북한의 음식 문화» 닮은 듯 색다른 매력을 간직한 북한의 음식 문화 (بە كۆری). Korea Knowledge Portal. ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە.
  105. ↑ Ju، Wan-jung (주완중) (١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٠). '오마니의 맛' 관심 [Attention to "Mother's taste"]. The Chosun Ilbo (بە كۆری).
  106. ↑ Lankov، Andrei (٢٠٠٧). North of the DMZ: Essays on daily life in North Korea. Jefferson: McFarland. لاپەڕە ٩٠–٩١. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٢٨٣٩-٧.
  107. ↑ Pearson، James؛ Yeom، Seung-Woo. «Fake meat and free markets ease North Koreans' hunger». Reuters. لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  108. ↑ «The Sights and Sounds of Domestic Football in North Korea». Footy Fair. ئابی ٢٠١٥. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  109. 1 2 «Ten Power Plants on Chongchon River under Construction to Increase Power Supply to Pyongyang». Institute for Far Eastern Studies. ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  110. ↑ «Pyongyang's Perpetual Power Problems». 38 North. ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤. لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  111. ↑ «Pyongyang Metro maps». pyongyang-metro.com. لە ڕەسەنەکە لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئازاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
  112. ↑ «Effort to Prevent Outflow of Capital into Markets». Institute for Far Eastern Studies. ٢٠ی ئازاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  113. ↑ «Outline for Development of Wonsan-Kumgangsan Tourist Region Revealed». Institute for Far Eastern Studies. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  114. ↑ «North Korea installs bike lanes in Pyongyang». Telegraph. Reuters. ١٤ی تەممووزی ٢٠١٥. لە ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  115. ↑ Martin، Bradley K. (٩ی تەممووزی ٢٠٠٧). «In Kim's North Korea, Cars Are Scarce Symbols of Power, Wealth». Bloomberg. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  116. ↑ Fisher، Max (١٦ی نیسانی ٢٠١٢). «North Korean Press Bus Takes Wrong Turn, Opening Another Crack in the Hermit Kingdom». The Atlantic. لە ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
  117. ↑ «Air Koryo opens new office selling tickets for third country travel». NK News. ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦. لە ١٦ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  118. ↑ «国航17日起暂停北京至平壤航线» 国航17日起暂停平壤航线 _手机新浪网. sina.cn. ١٤ی نیسانی ٢٠١٧. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە.
  119. ↑ D P R Korea, 2008 Population Census, National Report (PDF). لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  120. ↑ Collins، Robert (٢٠١٢). Marked for Life: Songbun, North Korea's Social Classification System (PDF) (بە ئینگلیزی). United States: Committee for Human Rights in North Korea. لاپەڕە ٦٩. ژپنک ٩٧٨-٠٩٨٥٦٤٨٠٠٨. LCCN ٢٠١٢٩٣٩٢٩٩.
  121. ↑ «Faculties – Kim Il Sung University». ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  122. ↑ «Research Institutes – Kim Il Sung University». ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  123. ↑ «Units – Kim Il Sung University». ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  124. ↑ «Colleges and Faculties». Kim Il Sung University. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  125. ↑ «Ryongnamsan Law Office – Kim Il Sung University». ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  126. ↑ «Research Institutes and Units». Kim Il Sung University. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  127. ↑ «Main Buildings». Kim Il Sung University. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  128. ↑ «Building No. 3 – Kim Il Sung University». ١ی تەممووزی ٢٠٢٢. لە ڕەسەنەکە لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  129. ↑ «Building No. 4 – Kim Il Sung University». ١ی تەممووزی ٢٠٢٢. لە ڕەسەنەکە لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  130. ↑ «Inside North Korea's Western-funded university». BBC News. ٣ی شوباتی ٢٠١٤. لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  131. ↑ «In North Korea, a Western-backed university». The Washington Post. ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١. لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  132. ↑ «Science and Technology Hall to be Built in Pyongyang's Ssuk Islet». Institute for Far Eastern Studies. ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥. لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  133. ↑ «MGC-20 Cyclotron». NTI.org. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  134. ↑ «Pyongyang City People's Hospital No. 1». Korean Central News Agency. ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٢. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە.
  135. ↑ «Ponghwa Clinic Expanded During 2009-2010, NK Leadership Watch». Nkleadershipwatch.wordpress.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  136. ↑ «Where Did Kim Jong Il Receive His Surgery?». North Korean Economy Watch. ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧. لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  137. ↑ «I Had A Scary Encounter With North Korea's Crumbling Healthcare System». Business Insider. لە ١٢ی ئایاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  138. ↑ Williams، Martyn (٣ی نیسانی ٢٠٢٠). «Construction Progressing Rapidly at the Pyongyang General Hospital». 38 North. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  139. ↑ Corfield، Justin (٢٠١٣). «Sister Cities». Historical Dictionary of Pyongyang. London: Anthem Press. لاپەڕە ١٩٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٥٧٢٨-٢٣٤-٧. لە ١٨ی شوباتی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  140. ↑ «Хотын дарга С.Батболд Токио хотын засаг дарга Юрико Койкэтэй уулзлаа» (بە مەنگۆلی). Mongolian Government. ٢٠ی نیسانی ٢٠١٧. لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.

کتێبنامە

[دەستکاری]

خوێندنەوەی زیاتر

[دەستکاری]

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە پیۆنگیانگ تێدایە.

پیۆنگیانگ لە شەودا

[دەستکاری]
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پیۆنگیانگ&oldid=1658025»