Прымаўка
Пры́маўка — жанр народнай паэтычнай творчасці, кароткі афарыстычны выраз, у якім вобразна з эмацыянальнай афарбоўкай вызначаецца пэўная жыццёвая з’ява.
Прымаўкі з’яўляюцца адной з крыніц ўтварэння фразеалагізмаў[1].
Адрозненне ад прыказак
[правіць | правіць зыходнік]У адрозненне ад прыказкі, прымаўка часцей за ўсё не з’яўляецца самастойным суджэннем і залежыць ад кантэксту. У прымаўцы няма яўна выражанага абагульнення і павучальнага сэнсу.
Прымаўка выкарыстоўваецца толькі ў канкрэтных выпадках, каб падкрэсліць пэўную рысу чалавека, яго ўчынак, раскрыць сутнасць грамадскай або прыроднай з’явы. Прыказка можа пераходзіць у прымаўку, калі яна губляе абагульненне, адрасуецца канкрэтнаму чалавеку ў якасці яго характарыстыкі. Напрыклад, слоўны выраз «Зяць любіць узяць» выступае як прыказка, таму што пашыраецца на ўсе аналагічныя з’явы, а «Наш зяць любіць узяць» — гэта прымаўка, якая абмяжоўваецца толькі гэтай канкрэтнай з’явай[2].
Прымаўцы больш уласцівы сатыра, гумар, тэматычная канкрэтнасць.
Прыклады
[правіць | правіць зыходнік]Па структуры бываюць адначленныя і двухчленныя.
Адначленныя прымаўкі:
- старасць не радасць,
- старога мяшка не залатаеш,
- як кот наплакаў,
- віламі па вадзе пісана,
- чорным па белым,
- не з тваім ротам мышэй лавіць (пра няўмеку),
- пальца ў рот не кладзі (пра кемлівага).
Двухчленныя прымаўкі:
- Шумеў бы і я, каб жонкі не баяўся.
- На языку мядок, а на сэрцы лядок (пра двудушнага),
- Ні млеў, ні пацеў, а рот разявіў (пра гультая).
Многія прымаўкі перадаюць розныя прыкметы, парады, правілы этыкету: Снег на куццю — грыбы на лета; Посуд б’ецца на шчасце; У гасцях за яду апошні прымайся, а першы пераставай[2].
Шматлікія прымаўкі крытыкуюць людскія заганы. Часам гэта крытыка мае з’едлівы характар, напрыклад, пра гультайства дзяўчыны: Але ж і старанная! Як сваты едуць, то веніка шукае хату падмесці![2]
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]Зноскі
- ↑ Поговорка(недаступная спасылка) // Российский гуманитарный энциклопедический словарь (руск.)
- 1 2 3 Прымаўка // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2015. — Т. 6. — С. 229—230. — 486 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0889-9.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Фядосік А. С. Прымаўка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 72. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Слоўнікі і энцыклапедыі | |
|---|---|
| Нарматыўны кантроль |
