Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага

Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага
Арыгінальная назва	ням.: Internationaler Karlspreis zu Aachen
Краіна	Германія
Тып	Прэмія
Каму ўручаецца	Асобам і арганізацыям
Кім уручаецца	Таварыства па прысуджэнні Міжнароднай прэміі Карла Вялікага
Падставы ўзнагароджання	За выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы
Аўтар праекта	Курт Пфайфер
Дата заснавання	1950
Статус	Уручаецца
Першае	1950
Апошняе	2026
Сайт	karlspreis.de/en/
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Ахенская ратуша, у якой традыцыйна праходзіць уручэнне ўзнагароды

Міжнаро́дная прэ́мія імя́ Ка́рла Вялі́кага (ням.: Internationaler Karlspreis zu Aachen, да 1988 года — Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen, англ.: Charlemagne Prize, фр.: Prix Charlemagne) — прэстыжная еўрапейская ўзнагарода, якая прысуджаецца за выдатны ўклад у аб’яднанне Еўропы. Прэмія ўручаецца штогод з 1950 года германскім горадам Ахен. Узнагарода названа ў гонар Карла Вялікага, заснавальніка Франкскай імперыі і фактычнага стваральніка Свяшчэннай Рымскай імперыі, які кіраваў дзяржавай са сваёй рэзідэнцыі ў Ахене і ўпершыню пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі аб’яднаў Заходнюю Еўропу.

Традыцыйна цырымонія ўручэння адбываецца ў свята Ушэсця Гасподняга ў Каранацыйнай зале Ахенскай ратушы. Патронамі фонду прэміі з’яўляюцца кароль Бельгіі Філіп, кароль Іспаніі Філіп VI і Вялікі герцаг Люксембурга Анры.

Гісторыя

Заснаванне прэміі было ініцыявана 19 снежня 1949 года, калі Курт Пфайфер прадставіў на пасяджэнні заснаванай ім чытацкай групы «Corona Legentium Aquensis» свае прапановы. Ён адзначыў:

Мы маем гонар прапанаваць штогадовае ўручэнне міжнароднай прэміі за найкаштоўнейшы ўклад у развіццё заходнееўрапейскага паразумення і працы на карысць грамадства, а таксама на карысць чалавецтва і міру ва ўсім свеце. Гэты ўклад можа быць у сферы літаратурнай, навуковай, эканамічнай ці палітычнай дзейнасці.

Спонсары прэміі і прадстаўнікі горада Ахена называюць Карла Вялікага заснавальнікам заходняй культуры і падкрэсліваюць, што ў часы яго кіравання горад быў духоўным і палітычным цэнтрам усёй цяперашняй Заходняй Еўропы. Першая прэмія Карла Вялікага была прысуджана Рыхарду Кудэнговэ-Калергі, заснавальніку Пан'еўрапейскага саюза.

Пасля ўручэння ўзнагароды італьянскаму прэм'ер-міністру Альчыдэ дэ Гасперы ў 1952 годзе Міжнародная прэмія Карла Вялікага неаднаразова накіроўвала пасланні, якія выходзілі далёка за межы Германіі і спрыялі ідэі еўрапейскага адзінства. Спіс лаўрэатаў прэміі фактычна адлюстроўвае гісторыю працэсу еўрапейскай інтэграцыі. Яе атрымлівалі як бацькі-заснавальнікі аб’яднанай Еўропы, такія як Рабер Шуман, Жан Манэ і Конрад Адэнаўэр, так і тыя, хто ўвасабляў надзею на далейшую інтэграцыю.

Спонсары падкрэсліваюць, што прэмія з’яўляецца не толькі выразам удзячнасці за шматгадовыя заслугі ў імя адзінства Еўропы, але і заахвочваннем, якое скіравана ў будучыню. Яны цытуюць Курта Пфайфера:

Прэмія Карла Вялікага скіравана ў будучыню, і ў той жа час яна ўвасабляе сабой абавязак — абавязак найвышэйшай этычнай каштоўнасці. Яна накіравана на добраахвотнае аб'яднанне еўрапейскіх народаў без усялякага прымусу, каб у сваёй новай сіле яны маглі абараняць найвышэйшыя зямныя даброты — свабоду, чалавечнасць і мір — і гарантаваць будучыню сваіх дзяцей і ўнукаў.

У красавіку 2008 года арганізатары прэміі сумесна з Еўрапейскім парламентам заснавалі новую Еўрапейскую маладзёжную прэмію Карла Вялікага. Гэтая ўзнагарода адзначае ўклад маладых людзей у працэс еўрапейскай інтэграцыі. З 2019 года Акадэмія прэміі Карла Вялікага таксама штогод выдзяляе стыпендыі для падтрымкі даследчыкаў, якія працуюць над пытаннямі, звязанымі з будучай інтэграцыяй Еўропы.

Характарыстыка

Лаўрэаты прэміі ўзнагароджваюцца спецыяльнай граматай, медалём і сімвалічнай грашовай прэміяй у памеры 5 тысяч еўра. На аверсе памятнага медаля адлюстраваны сам імператар Карл Вялікі і старадаўняя пячатка горада Ахена XII стагоддзя, а на рэверсе гравіруецца канкрэтная заслуга лаўрэата перад еўрапейскімі народамі. У якасці ўзнагароджанага «мерапрыемства» ў 2002 годзе гонару была ўдастоена агульнаеўрапейская валюта еўра.

Лаўрэаты прэміі

Год	Лаўрэат	Краіна	Абгрунтаванне
1950	Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі	Аўстрыя	За працу ўсяго жыцця па стварэнні Злучаных Штатаў Еўропы.
1951	Хендрык Бругманс	Нідэрланды	За нястомную працу на карысць еўрапейскага аб’яднання.
1952	Альчыдэ дэ Гасперы	Італія	За пастаяннае спрыянне еўрапейскаму аб’яднанню.
1953	Жан Манэ	Францыя	За стваральны ўклад у справу еўрапейскага аб’яднання.
1954	Конрад Адэнаўэр	Германія	За мэтанакіраванае планаванне і практычнае стварэнне асноў еўрапейскага аб’яднання.
1955	Уінстан Чэрчыль	Вялікабрытанія	За заслугі ў абароне найвышэйшага чалавечага дабра — свабоды.
1956	Прэмія не прысуджалася
1957	Поль-Анры Спаак	Бельгія	За выдатныя заслугі ў федэральным аб’яднанні еўрапейскіх дзяржаў.
1958	Рабер Шуман	Францыя	За вялікія дасягненні ў стварэнні першых практычных асноў еўрапейскай федэрацыі.
1959	Джордж Маршал	ЗША	За выдатныя заслугі ў эканамічным аднаўленні Еўропы праз план Маршала.
1960	Жазеф Беш	Люксембург	За працу ўсяго жыцця і вялікія заслугі ў аб’яднанні Еўропы.
1961	Вальтэр Хальштайн	Германія	За нястомную, мэтанакіраваную працу для Еўрапейскай Федэрацыі.
1962	Прэмія не прысуджалася
1963	Эдвард Хіт	Вялікабрытанія	За нястомныя намаганні па інтэграцыі Вялікабрытаніі ў рух аб’яднання.
1964	Антоніа Сеньі	Італія	За працу жыцця на карысць саюза народаў Еўропы ў палітычнай супольнасці.
1965	Прэмія не прысуджалася
1966	Енс Ота Краг	Данія	За рашучую пазіцыю і мэтанакіраваную палітыку еўрапейскага супрацоўніцтва.
1967	Іозеф Лунс	Нідэрланды	За нястомную і непахісную прыхільнасць аб’яднанню ўсіх свабодных народаў Еўропы.
1968	Прэмія не прысуджалася
1969	Еўрапейская камісія	Еўрапейскі Саюз	За вялікія заслугі ў еўрапейскім аб’яднанні.
1970	Франсуа Сейду Форнье дэ Клазон	Францыя	За глыбокае веданне раманскага і германскага інтэлектуальнага жыцця.
1971	Прэмія не прысуджалася
1972	Рой Джэнкінс	Вялікабрытанія	За рашучую абарону членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскай супольнасці.
1973	Сальвадор дэ Мадарыяга	Іспанія	За жыццё і працу, мужную крытыку і перспектыўныя ідэі.
1974	Прэмія не прысуджалася
1975	Прэмія не прысуджалася
1976	Леа Тындэманс	Бельгія	За непахісную прыхільнасць адзінству Еўропы.
1977	Вальтэр Шэель	Германія	За заслугі ў прасоўванні адказнага супрацоўніцтва Федэратыўнай Рэспублікі Германія.
1978	Канстантынас Караманліс	Грэцыя	За нястомныя намаганні па інтэграцыі сваёй краіны ў Еўрапейскую супольнасць.
1979	Эміліа Каломба	Італія	За працу ўсяго жыцця, прысвечаную еўрапейскай інтэграцыі.
1980	Прэмія не прысуджалася
1981	Сімона Вейль	Францыя	За працу па аб’яднанні Еўропы і рашучую абарону дэмакратыі.
1982	Хуан Карлас I	Іспанія	За рашучую працу на карысць Еўропы, аб’яднанай з Іспаніяй.
1983	Прэмія не прысуджалася
1984	Карл Картэнс	Германія	За нястомныя намаганні па садзейнічанні палітычнаму, эканамічнаму і культурнаму аб’яднанню.
1985	Прэмія не прысуджалася
1986	Народ Люксембурга	Люксембург	За прыкладную і непахісную прыхільнасць аб’яднанню народаў Еўропы.
1987	Генры Кісінджэр	ЗША	За паспяховыя намаганні на карысць міру і паразумення.
1988	Франсуа Мітэран і Гельмут Коль	Францыя / Германія	За іх пастаянныя і паспяховыя намаганні па дасягненні трывалага сяброўства паміж іх краінамі.
1989	Брат Ражэ	Швейцарыя	За яго прыклад даверу, прымірэння і супольнасці.
1990	Дзьюла Хорн	Венгрыя	За заслугі ў праяўленні салідарнасці паміж народамі Еўропы на Усходзе і Захадзе.
1991	Вацлаў Гавел	Чэхаславакія	За адданасць духу свабоды і ўмацаванне міру ў сваёй краіне і ва ўсёй Еўропе.
1992	Жак Дэлор	Францыя	За нястомныя і рашучыя намаганні, накіраваныя на палітычнае і эканамічнае аб’яднанне Еўропы.
1993	Феліпэ Гансалес	Іспанія	За непахісную і гарачую прыхільнасць еўрапейскаму аб’яднанню.
1994	Гру Харлем Брунтлан	Нарвегія	За еўрапейскую прыхільнасць і намаганні ва ўсім свеце за сацыяльную справядлівасць.
1995	Франц Ураніцкі	Аўстрыя	За шматгадовую непахісную прыхільнасць умацаванню Еўропы.
1996	Беатрыкс	Нідэрланды	За асабісты ўклад у пераадоленне рознагалоссяў і ўмацаванне супольнасці.
1997	Раман Герцаг	Германія	За нястомныя намаганні па садзейнічанні паразуменню і міру ў Еўропе.
1998	Браніслаў Герэмек	Польшча	За мужную і бясстрашную прыхільнасць да адзінства Еўропы.
1999	Тоні Блэр	Вялікабрытанія	За асабістую прыхільнасць міру ў Паўночнай Ірландыі і прыхільнасць Вялікабрытаніі Еўрапейскаму Саюзу.
2000	Біл Клінтан	ЗША	За партнёрства і супрацоўніцтва з еўрапейскімі дзяржавамі ў пашырэнні і паглыбленні саюза.
2001	Дзьёрдзь Конрад	Венгрыя	За выдатныя дасягненні як еўрапейскага гуманіста і грамадзяніна свету.
2002	Валюта Еўра	Еўрапейскі Саюз	За прасоўванне аб’яднанай Еўропы ў палітычным, эканамічным і духоўна-культурным плане.
2003	Валеры Жыскар д’Эстэн	Францыя	За працу ўсяго жыцця і гістарычную задачу па распрацоўцы канстытуцыі для Аб’яднанай Еўропы.
2004	Пэт Кокс	Ірландыя	За выдатныя асабістыя дасягненні ў пашырэнні і дэмакратызацыі Саюза.
	Ян Павел II (Надзвычайная прэмія)	Ватыкан / Польшча	У знак прызнання яго працы ў імя адзінства Еўропы.
2005	Карла Адзеліа Чампі	Італія	За дасягненні ўсяго жыцця ў справе еўрапейскай інтэграцыі.
2006	Жан-Клод Юнкер	Люксембург	За прыкладную працу на карысць сацыяльнай і аб’яднанай Еўропы.
2007	Хаўер Салана	Іспанія	За прыкладную працу на карысць міру ў Еўропе і міру ва ўсім свеце.
2008	Ангела Меркель	Германія	За выдатныя асабістыя дасягненні ў аб’яднанні Еўрапейскага Саюза.
2009	Андрэа Рыкардзі	Італія	За прыхільнасць больш мірнаму і справядліваму свету.
2010	Дональд Туск	Польшча	За прыкладную прыхільнасць паразуменню, партнёрству і прагрэсу ў працэсе еўрапейскага аб’яднання.
2011	Жан-Клод Трышэ	Францыя	За выдатныя заслугі ў Валютным саюзе і стабільнасці еўра.
2012	Вольфганг Шойбле	Германія	За значныя дасягненні ў пераадоленні падзелу і ўмацаванні Еўропы.
2013	Даля Грыбаўскайтэ	Літва	За значныя заслугі перад Еўрапейскім Саюзам і інтэграцыйнае развіццё рэгіёна Балтыйскага мора.
2014	Херман Ван Рампёй	Бельгія	За значныя дасягненні як пасярэдніка і рухаючай сілы еўрапейскага аб’яднання.
2015	Марцін Шульц	Германія	За значны ўклад ва ўмацаванне ролі Парламента і дэмакратычнай легітымнасці ЕС.
2016	Францыск	Ватыкан / Аргенціна	За выдатную прыхільнасць міру, паразуменню і міласэрнасці ў еўрапейскім грамадстве.
2017	Тымаці Гартан Эш	Вялікабрытанія	За выдатную працу па фарміраванні бачання аб’яднанай, свабоднай Еўропы.
2018	Эманюэль Макрон	Францыя	За натхняльнае бачанне перазаснавання еўрапейскага праекта і гарачую барацьбу супраць нацыяналізму.
2019	Антоніу Гутэрыш	Партугалія	За выдатную прыхільнасць актывізацыі і ўмацаванню шматбаковага супрацоўніцтва.
2020/2021	Клаус Яханіс	Румынія	За выдатныя заслугі як барацьбіта за еўрапейскую свабоду, дэмакратыю і вяршэнства права.
2022	Святлана Ціханоўская, Марыя Калеснікава, Вераніка Цапкала	Беларусь	За прыкладную прыхільнасць свабодзе, дэмакратыі, вяршэнству права і абароне правоў чалавека ў Еўропе.
2023	Уладзімір Зяленскі і ўкраінскі народ	Украіна	За мужную барацьбу за свабоду, самавызначэнне, дэмакратыю і абарону еўрапейскіх каштоўнасцей.
2024	Пінхас Гольдшміт і яўрэйскія абшчыны ў Еўропе	Швейцарыя / Расія	Як сігнал супраць антысемітызму, гвалту і нянавісці, за талерантнасць, дыялог і паразуменне.
2025	Урсула фон дэр Ляен	Германія	За выдатную прыхільнасць еўрапейскаму адзінству, бяспецы і канкурэнтаздольнасці.
2026	Марыа Драгі	Італія	За гістарычныя заслугі ў еўрапейскім аб’яднанні.