Валет

Вале́т^[1]^[2] (таксама ніжнік^[3]^[4]) — ігральная карта з выявай маладога чалавека. У стандартнай французскай калодзе чацвёртая па старшынству ігральная карта, якая займае месца паміж дзясяткай і дамай (мае намінал 11).

У нямецкай і швейцарскай калодах аналагам валета з’яўляецца ніжнік (унтар).

Назва і паходжанне

Слова «валет» паходзіць ад французскага valet («слуга»), якое трапіла ў беларускую мову праз рускую^[5].

Сустракаецца таксама назва ніжнік, якая была ўспадкаваная ад больш ранніх калод. Назва «ніжнік» запазычана з польскай мовы (польск.: niżnik). Этымалогія слова звязана з прыметнікам «ніжні» (той, які знаходзіцца ў паслядоўнасці буйных карт на самым нізе)^[6].

Прататыпы персанажаў

У сярэднявечнай Францыі (Парыжскі ўзор), дзе склаўся сучасны дызайн карт, кожная фігура мела свайго гістарычнага або міфалагічнага прататыпа:

Піковы (віновы) валет — Аж’е Датчанін (Hogier), рыцар Карла Вялікага і герой французскага эпасу.
Чырвовы валет — Ла Гір (Lahire), французскі палкаводзец эпохі Стагадовай вайны, паплечнік Жанны д’Арк.
Званковы (бубновы) валет — Гектар (Hector), траянскі герой, правадыр траянскага войска ў «Іліядзе».
Трэфовы валет — Ланселот (Lancelot), рыцар Круглага стала караля Артура.

У англа-амерыканскай традыцыі канкрэтных прататыпаў няма.

Абазначэнне

У розных краінах валет абазначаецца па-рознаму ў залежнасці ад мовы:

V — ад фр.: Valet (Францыя).
J — ад англ.: Jack (ЗША, Вялікабрытанія). Раней у Англіі выкарыстоўвалася абазначэнне Kn (ад Knave — «слуга», «нягоднік»), але яно было заменена на J, каб пазбегнуць блытаніны з каралём (K).
B — ад ням.: Bube («хлопчык», «слуга») або нідэрл.: Boer («селянін»).
W — ад польск.: Walet.
В — ад руск.: Валет.

У культуры

Вобраз валета сустракаецца ў мастацтве і літаратуры:

«Бубновы валет» — таварыства мастакоў-авангардыстаў у Расіі пачатку XX стагоддзя.
«Чырвовы валет» (The Knave of Hearts) — персанаж кнігі Льюіса Кэрала «Аліса ў Краіне цудаў», якога судзяць за крадзеж піражкоў.
«Валет і Дама» — песня расійскага рок-гурта «Король и Шут» (1996).
«Кароль, дама, валет» — раман Уладзіміра Набокава.