Wältext fon Siede Belize bekiekje

== Geskichte ==

=== Foarkolonioale Geskichte ===
[[Bielde:Altun Ha Belize 4.jpg|thumb|right|300px|Aan Maya-Tämpel in Altun Ha]]
Al uum [[2000 f. Kr.]] waas ju Region, wier däälich Belize lait, fon do [[Maya]] besiedeld. Betjuudende [[Archäologie|archäologiske]] Funste uut düsse Tied wuuden in [[Cuello]] ''(Orange Walk District)'' moaked. Wilst ju "klassiske Tied" fon ju Maya-Sivilisatsjoon (sowät 250-900) äntstuuden kulturelle Säntren in [[Altun Ha]], [[Xunantunich]], [[Cahal Pech]], [[Lamanai]], [[Lubaantun]], [[El Pilar]] un [[Caracol]]. Uum dät Jier 900 koom ju Blöitetied fon do Maya tou een Eende, man bit däälich lieuwje noch Maya in dät Lound.

=== Äddere Kolonioaltied ===
Dät Rebät wuude in [[1617]] Deel fon dät [[Generoalkapitanoat Yucatán]] in't [[Vizeköönichriek Näispanien]], dät fon aan Gouverneur lat wuude. Ju Gjuchtspreekenge unnerlich ju ''Real Audiencia'' fon Mexico.

Fuul fon do indioanske Ienwoonere fluchteden in't Binnenlound un dät koom wier un wier tou Kampe twiske do uurspröängelke Ienwoonere un do europäiske (spoanske un leeter britiske) Kolonioal-Siedlere. Foar do Europäere waas dät Lound interessant apgruunde fon dät tropiske Holt, dät jo deer winne kuuden, man uumdät sik do Indioanere juun dät Uutplunnerjen fon dän Holtbusk stoadich tou Weer sätten, un uk wäil, uumdät dät Lound mäd sien stuur gungbeere Bierichloundskuppe nit so goud tou ärsluuten waas, gjuchten sik do Kolonioal-Bestrieuwengen uurloang fuul moor ap [[Mexiko]] un [[Honduras]] - wier dät foaraaln uk Gould un Säälwer roate!

Man do Kusten fon Belize wieren ideoal foar britiske Seeroowere, do sik deer ferstoppeden un fon junner uut Uurfaale ap do spoanske Flotten unnernoomen. Eerste in [[1670]] eendede ju Piraterie, as Grotbritannien un Spanien in Madrid aan Ferdraach unnerteekenden, die düsse Praxis be'eendje skuul. Do ''Baymen'', as do Piroaten of Fräibüütere naamd wuuden, uumdät jo sik foaraaln in dän Gulf (Bay) fon Honduras apheelten, wieren nu twoangen, sik uur Iennoame-Wällen tou säiken un begonnen mäd dän Honnel mäd Tropen-Holt. In [[1763]] kreegen jo mäd dän [[Pariser Free (1763)|Pariser Free]] fon Spanien Ferlof, in aan bestimden Deel fon Belize Holt tou winnen. Foar sowät hunnerd Jiere bleeuw dät ju wichtichste Iennoame-Wälle fon do britiske Siedlere in dät Rebät. Mäd ju Woold-Oarbaid koom uk ju Skloueräi un fon't 18. Jierhunnert oun wuuden afrikoanske Sklouen in't Lound broacht.

=== Britiske Kolonioal-Heerskup ===
[[Bielde:Unloading bananas in Belize.jpg|thumb|right|300px|Banoanen wäide fon een Muuldiert-Koare ouleeden (sowät 1890). Banoanen sunt bit däälich een wichtich Honnelsgoud in dät Lound.]]
Loange Tied stuuden do britiske Siedlere in Belize noch unner spoanske Heerskup, bit do Briten ap dän [[10. September]] [[1798]] ju [[Slacht fon St. George's Caye]] juun Spanien wonnen. Fon do oun stuude dät Lound ''de facto'' unner britiske Heerskup.

In [[1802]] koomen do eerste [[Garifuna (Foulk)|Garifuna]] ätter Belize. Ju uurspröängelke Heemat fon düt Foulk hiede dät Ailound [[St. Vincent]] weesen, wier dät Foulk in [[1635]] uut een Fermiskenge fon fräikeemene Sklouen un ienheemske Indioanere äntsteen waas. Man in't Jier [[1797]] ferloosen do Garifuna dän twäiden Karibenkriech, wier jo touhoope mäd Frantsoosen un apstoundige Sklouen juun do sklouenhooldende Briten kamped hieden. Deeruum wuuden eerste do sowät 5000 Garifuna ap dät Ailound [[Baliceaux]] deportierd, wier sun Haaldeel stoorf. Kuut leeter wuuden jo deeruum ap dät Ailound [[Roatán]] fäärebroacht, dät naier bie dät Fäästlound liech. Fon junner ferspratten jo sik uur dät Fäästlound, uk ätter Belize, wier dät bit däälich een Minnerhaid fon Garifuna rakt.

In do 1830er Jiere wuuden do Sklouen fräilät, tou een äänelke Tied as in do uur britiske Kolonien. Man jo hieden noch immer neen Gliekbegjuchtenge. [[1862]] wuude dät tou ju britiske Krounkolonie ''British Honduras''.

Fon [[1847]] bit [[1901]] koom dät ap dät Hoolichailound [[Yucatán]] (Mexiko) tou dän sonaamden Kasten-Kriech twiske do uurspröängelke Bewoonere, do [[Maya]], un do spoansk-stommige beetere Ljuude. Do britiske Ienwoonere fon Britisk Honduras belääwerden do apstoundiske Maya mäd Woapen un Munitsjoon, wier jo goud oun fertjoonden. Masse Fluchtlinge koomen wilst dän Kriech in dät Lound: Eerste do spoansk-stommige Mexikoanere, do foar do Maya fluchteden; leeter, as dät Blääd sik weendede, do Maya, do foar do spoansk-stommige Mexikoanere fluchteden. Düsse Maya hieden fuul Kannenskup in ju Buuräi, wiermäd jo in ju Foulge grooten Ienfloud ap do noudelke Provinsen fon dät Lound noomen.

=== Die Uurgong in ju Uunouhongegaid ===
[[Bielde:Belmopan Parliament.jpg|thumb|right|300px|Dät Parlemäntshuus in Belmopan]]
Uumdät do nit-europäiske Befoulkengsdeele unner ju britiske Kolonioal-Heerskup nit fuul tou tällen hieden, wieren jo uuntoufree. Fon 1961 oun sätten do Briten dän Uunouhongegaids-Prosäss in Gong un lieten dät Lound moor un moor sälwen uurnieme.

As [[1961]] die Hurrikan Hattie ju foarige Haudstääd [[Belize City]] läip fernäild hiede, wuude ju Ploanstääd [[Belmopan]] oun een seekerere Steede in't Binnelound baud un [[1970]] wuude ju Regierenge in ju näie Haudstääd ferlaid.

Foar dän Uurgong in ju Uunouhongegaid roate dät oaber een groot Problem: Dät Noaberlound [[Guatemala]] stoalde Ounspröäke ap dät Lound, wät ju Uunouhongegaid stuur moakede. Sowät twintich Jiere loang fersoachten do Briten mäd ju guatemaltekiske Regierenge een Eenigenge tou fienden, wät foar't eerste nit slumpede. In [[1973]] kreech dät foarige ''British Honduras'' dän Noome ''Belize''. In 1978 wuude ju [[Belize Defence Force]] as Militär gruunded. Ap dän [[21. September]] [[1981]] wuude Belize uunouhongich fon do Briten, sunner dät dät een Eenigenge mäd [[Guatemala]] roate. Eerste in [[1992]] ärkoande Guatemala dät Lound Belize oun, wan uk sunner deerbie dän Skeedferloop in't Wääste tou kloorjen. In ju Foulge looken do Briten in [[1994]] dän grootsten Deel fon hiere Suldoaten ou.