ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး

ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ

ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇဢေႃႈ။

ယၢမ်းၼႆႉ လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ၽႃႇသႃႇတႆး မီးၵႂႃႇ 44,242 ႁူဝ်ယဝ်ႉ။

လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း

ၼမ်ႉၶူင်း တီႈၼႂ်း မိူင်းတႆး၊ မျၢၼ်ႇမႃႇ

ၼမ်ႉၶူင်း ၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ Salween River ဢွၵ်ႇၸွမ်း သဵင်ထႆးဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မႄႈၼမ်ႉသလဝိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သံလွင်မြစ် ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီး 2,815 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (1,749 လၵ်း) လုၵ်ႉလွႆမူၺ်တိပႅတ်ႉ Tibetan Plateau လႆမႃးသေ ၵႂႃႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ဢႅၼ်ႇတမၼ်ႇ Andaman Sea ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 7 လၢၼ်ႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၶူင်းယူႇ။ တီႈႁူဝ်ၼမ်ႉၶူင်းတႄႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တၢင်းသုင်မၼ်းမီး 5,450 မီႇတႃႇ (17,880 ထတ်း) ပဵၼ်တီႈ လွႆၵႂၢႆးႁၢႆ Qinghai Mountains ဢၼ်ပႃးၼႂ်းလွႆ Tibetan Plateau ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸမ်ၵၼ်တင်း ႁူဝ်ၼမ်ႉမႄးၶွင်လႄႈ ၼမ်ႉယၢၼ်ၸႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၢပ်ႇၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉသၢပ်ႇ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်းၵႂၢင်းတေမီးမွၵ်ႈ 324,000 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (125,000 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း) ယဝ်ႉ။ သၢပ်ႇၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး မိူင်းလူင်သၢမ်မိူင်း ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။

ၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၼမ်ႉမႄႈယႂ်ႇလူင် ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း မႄႈၼိုင်ႈသေ ဢမ်ႇၵႃး ပေႃးဢဝ်ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇဝႃႈၸိုင် ၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉလူင် ဢၼ်ၸဵဝ်ႈသေပိူၼ်ႈ၊ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီသေပိူၼ်ႈ မႄႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆးႁဝ်းၶဝ် ဢဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်း ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈယၼ်မၼ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်ၽဵင်းၵႂၢမ်းမႃး တင်းၼမ်ယူႇ။ ၼမ်ႉမၢဝ်း ၼမ်ႉတဵင်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းၶဝ် ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇၽိင်ႈငႄႈ ဢိၵ်ႇတၢင်းႁၵ်ႉသေတႃႉ ၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပိူၼ်ႈၵႆႉ ႁဵတ်းၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢိၵ်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇႁူဝ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉဝႃႈဝႆႉ ̒̒ၸွင်ႇၽႂ်ႁႃႁၼ်လွင်ႈပိုၼ်းမၼ်း မီးမႃးႁၢၼ်ႉတေႃႇ ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ꧦ ၼႆလႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶႂ်ႈတႅမ်ႈၼႄ လွင်ႈပိုၼ်းၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉ ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈယူႇ။

ၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ ႁူဝ်မၼ်းတႄႇမႃး တမ်ႈတီႈ လွႆတၢၼ်ႇၵလႃႇ (လွႆမူၺ်) ဢၼ်မီး ဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းတိပႅတ်ႉသေ လုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်း လႆၵႂႃႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇလႆၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ လတ်းၶဝ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ "သိူဝ်ႉၵျၢင်ႇ" သေ ၽွင်းမိူဝ်ႈထိုင် လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ (သၢႆၼၢင်) 30 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇငႅၵ်းလႆၸူး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇသေ ၶဝ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ "ယူႇၼၢၼ်ႇ" ယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇၼႆႉ ၼမ်ႉၶူင်း လုၵ်ႉၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ၽွင်းၽႅဝ်ထိုင် သၢႆၼၢင် 27 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸမ် ၼမ်ႉမိူဝ်းၶႃႈ (မေႇၶ) ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼမ်ႉၵဵဝ် ဢေႇရႃႇဝတီႇသေ တေႃႉတႄႉၶၼ်ႈၵၼ် လွႆတူၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်း။ တင်ႈၼမ်ႉၶွင်တႄႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 30 လၵ်းယဝ်ႉ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽႅဝ်သၢႆၼၢင် 24 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉ လတ်းၶဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းၸႄႈတွၼ်ႈဝႃႉ။ ၵူဝ်းၵၢင်ႉ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၵဵင်းတုင်၊ မိူင်းပၼ်ႇ၊ မွၵ်ႇမႆႇသေ ထိုင်ထွင်ၵႂႃႇ မိူင်းယၢင်းလႅင် ႁဵတ်းပဵၼ်လႅၼ်လိၼ်ၶႅၼ်ႈၵၼ် တင်း မိူင်းထႆးယဝ်ႉသေ သိုပ်ႇလတ်းၶဝ်ႈ မိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ၵယိၼ်ႇ) ၊ မိူင်းမွၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းထိုင်ၵႂႃႇ သၢႆၼၢင် 16.5 တီႇၵရီႇ တီႈႁိမ်းမေႃႇလမျႅင်ႇ (မေႃႈလမ်ႉမႆႈ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆ မုတ်ႉတမသေ ၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။

(ထႅင်ႈ...)

ၶၢဝ်ႇ

ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်း တီႈႁိမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း (2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9)
ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်း တီႈႁိမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း (2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9)

ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉယူႇႁႃႉ

ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး

ဝီႇၶီႇၽီးတီးယိူဝ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈထတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝီႇၶီႇ ၼၼ်ႉသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈထတ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈထတ်းမူၼ်ႉမႄးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယိူဝ်း တိူဝ်းလီဢွၼ်တွၼ်းသေၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယိူဝ်းတႆးၼႆႉ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾွၼ်ႉၸိူဝ်းဢၼ် သၢင်ႈၸွမ်း လၵ်းၸဵင်ယူႇၼီႇၶူတ်ႉ 5.2 သေ တႅမ်ႈလႆႈ ထတ်းလႆႈယူႇဢေႃႈ။ (more...)


ၶႅပ်းႁၢင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း တႃႇမိူဝ်ႈၼႆႉ

ၼႂ်းႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉ သီႇပေႃႉ၊ ၸိုင်ႈတႆး

ၼႂ်းႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉ သီႇပေႃႉ၊ ၸိုင်ႈတႆး

Photo credit: Adam Jones

လွင်ႈဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး

ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈထတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝီႇၶီႇ ၼၼ်ႉသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈ တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈထတ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် တႅမ်ႈထတ်းမူၼ်ႉမႄးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး တိူဝ်းလီသေဢွၼ် တွၼ်းလိူဝ်သေၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၼႆႉ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾွၼ်ႉၸိူဝ်းဢၼ် သၢင်ႈၸွမ်း လၵ်းၸဵင်ယူႇၼီႇၶူတ်ႉ 5.2 သေ တႅမ်ႈလႆႈ ထတ်းလႆႈယူႇဢေႃႈ။

တၢင်းၸွႆႈထႅမ်

  • ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ၸႂ်ႉၾွၼ်ႉယူႇၼီႇၶူတ်ႉဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈတႅမ်ႈၸၢင်ႈလူလႆႈယူႇ။
  • ၸိူဝ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇတႆးၶဝ်ၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈ "Translation" တီႈ "လွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ" ဢၼ်မီးတီႈၸဵင်ႇၼိူဝ် ၽၢႆႇၶႂႃ ၼၼ်ႉသေ ဢဝ်တင်းၸွႆႈထႅမ် Translation Tool သေၵေႃႈ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇလႆႈယူႇၶႃႈ။
  • ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လၢႆးလေႃးတူဝ်လိၵ်ႈဝေႃးႁၢၼ် တူဝ်လိၵ်ႈတႆး သေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇတူၺ်းလႆႈတီႈဝေႃးႁၢၼ်တႆး ၼႆႉလႆႈယူႇ။
  • တွၼ်ႈတႃတူၺ်း ပိူင်ယၢင်ႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပွင်ၸႂ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉ လူတူၺ်း ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းလႄႈ။
  • ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၼႆႉ မီး ပဝ်ႉမၢႆႁႃႈယိူင်ႈ ယဝ်ႉ။
  • ပေႃးမီးလွင်ႈလူဝ်ႇထၢမ် ထၢမ်တီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉလႄႈ။
  • ပေႃးလူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၼႆႉ ၵႂႃႇတီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉလႄႈ။
  • ပေႃးလူဝ်ႇမႄးထတ်း၊ လူဝ်ႇႁုပ်ႈပွတ်း ၼႆၸိုင် တူၺ်းတီႈ ႁူဝ်ႁုပ်လွင်ႈမႄးထတ်းလႄႈ။
  • ပေႃးၶႂ်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ သေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတူၺ်း လွင်ႈၸၢမ်းမႄးထတ်းၼႃႈလိၵ်ႈ လႆႈယူႇ။
  • ပေႃးၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈမႄးထတ်း ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ၼႆၸိုင် လူတူၺ်း ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉလႄႈ။
  • ပေႃးၶႂ်ႈပၼ်တၢင်ႇႁၼ်ထိုင်တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆ ၶဝ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလႆႈတီႈ လၢၼ်ႉၼမ်ႉၼဵင်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆး (ဢမ်ႇၼၼ်) ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶ် ဝီႇၶီႇတႆးလႆႈယူႇၶႃႈ။

တၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး

  • ၵိူၼ်ႇတူ တူင်ႇဝူင်း – ဢွင်ႈတီႈသုၼ်ၵၢင် တႃႇၽူႈထတ်းလိၵ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီး ၶူဝ်းတိုၼ်း၊ လိင်ႉၶ်၊ ၼႃႈၵၢၼ် လႄႈ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ။
  • လၢၼ်ႉၼမ်ႉၼဵင်ႈ – ၾူဝ်ႇရမ်ႇ တႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး တူဝ်မၼ်း ဢိၵ်ႇပႃး ပိူင်ၵၢၼ် လႄႈ ပၼ်ႁႃႈ လွင်ႈပၢႆးၸၢင်ႈ။
  • ၶၢဝ်ႇဝႅပ်ႉသၢႆႉ – ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်။
  • ၽိူၼ်ၼမ်ႉၼဵင်ႈ – ထၢမ်ၶေႃႈထၢမ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈမႄးထတ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး။
  • ၽိူၼ်ၸွႆႈထႅမ် – တွင်ႈထၢမ် လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈမႄးထတ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး။
  • ၽိူၼ်ၽိုၼ်ဢိင် – ထၢမ်ၶေႃႈထၢမ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းႁူဝ်ၶေႃႈ သႅၼ်သမ်ႇ။
  • ၵိူၼ်ႇတူ လမ်းၼႂ်း – လၢႆးတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ တႃႇတေ ၼႄတၢင်း ၼႂ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ။

ၶူင်းၵၢၼ်ပီႈၼွင်ႉ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး

ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈမီးၸေႇတၼႃႇၶဝ် တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်း ဢမ်ႇဢဝ်ႈၼမ်ႉမျၢၼ်ႇငိုၼ်းတွင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉၶၢမ်ႇငဝ်ႈသေ ၵမ်ႉထႅမ်ႈဝႆႉပၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူင်းၵၢၼ်:

ၽႃႇသႃႇ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး

ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ် ၽႃႇသႃႇတႆးသေ တႅမ်ႈဝႆႉဢေႃႈ။ တႄႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ 2008 (2008) ၼၼ်ႉသေ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် လွင်ႈတၢင်းတင်းသဵင်ႈ မီးဝႆႉယူႇ 44,242 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ဢဝ်ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈတူၺ်းလႆႈယူႇၶႃႈ။ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ပွင်ႈလိၵ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉပၼ်ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။-

  • လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ၁,၀၀၀,၀၀၀ ပၢႆ
  • လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ၂၅၀,၀၀၀ ပၢႆ
  • လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ၅၀,၀၀၀ ပၢႆ
ဢဝ်ၶိုၼ်းမႃးတီႈ "https://shn.wikipedia.org/w/index.php?title=ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ&oldid=155620"
ၽႃႇသႃႇ