% Text title : nyAsaviMshatiH % File name : nyAsaviMshatiH.itx % Category : major\_works, vedAnta-deshika, viMshati, vedanta % Location : doc\_z\_misc\_major\_works % Author : vedAntadeshika % Transliterated by : Pallasena Narayanaswami ppnswami at gmail.com % Proofread by : Pallasena Narayanaswami ppnswami at gmail.com % Description-comments : Commentary by the author himself % Source : Stotras of Vedanta Desika % Latest update : October 2, 2017, October 6, 2018 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Nyasa Vimshatih with Commentary..}## \itxtitle{.. nyAsa viMshatiH savyAkhA ..}##\endtitles ## shrImAn ve~NkaTanAthAryaH kavitArkikakesarI | vedAntAchAryavaryo me sannidhattAM sadA hR^idi || siddhaM satsaMpradAye sthiradhiyamanaghaM shrotriyaM brahmaniShThaM sattvasthaM satyavAchaM samayaniyatayA sAdhuvR^ittyA sametam | DambhAsUyAdimuktaM jitaviShayagaNaM dIrghabandhuM dayAluM skhAlitye shAsitAraM svaparahitaparaM deshikaM bhUShNurIpset || 1|| aj~nAnadhvAntarodhAdaghapariharaNAdAtmasAmyAvahatvAt janmapradhvaMsi janmapradagarimatayA divyadR^iShTiprabhAvAt | niShpratyUhAnR^ishaMsyAnniyatarasatayA nityasheShitvayogAt AchAryaH sadbhirapratyupakaraNadhiyA devavat syAdupAsyaH || 2|| sadbhuddhiH sAdhu sevI samuchitacharitastatvabodhAbhilAShI shushR^iShustyaktamAnaH praNipatanaparaH prashnakAlapratIShaH | shAnto dAnto.anasUyuH sharaNamupagataH shAstravishvAsashAlI shiShya prAptaH parIkShAM kR^itavidabhimataM tattvataH shikShNaNIyaH || 3|| svAdhInAsheShasattA sthitiyatanaphalaM viddhi lakShmIshamekaM prApyaM nAnyaM pratIyA na cha sharaNatayA ka~nchidanyaM vR^iNIyAH | etasmAdeva puMsAM bhayamitaradapi prekShya mojjhIstada.aj~nAM ityekAntopadeshaH prathamamiha gurorekachittena dhAryaH || 4|| mokShopAyArhataivaM bhavati bhavabhR^itAM kasyachit kvA.api kAle tadvad bhaktiprapattyoradhikR^iti niyamastAdR^ishA syAnniyatyA | shaktAshaktAdi tattatpuruShaviShayataH sthApyate tadvyavasthA yachchAhustadvikalpaH sama iti katichit tat phalasyAvisheShAt || 5|| sAnukroshe samarthe prapadanamR^iShibhiH smaryate.abhIShTasiddhyaiH loke.apyetat prasiddhaM na cha vimatiriha preKshyate kvA.api tantre | tasmAt kaimutya siddhaM bhagavati tu bharanyAsavidyAnubhAvam dharmastheyAH cha pUrve svakR^itiShu bahudhA sthApayAMchakrurevam || 6|| shAstrapramANyavedI nanu vidhiviShaye nirvisha~Nko.adhikArI vishvAsasyA~NgabhAve punariha viduShA kiM mahatvaM prasAdhyam | maivaM ghorAparAdhariH sapadi guruphale nyAsamAtreNa labhye sha~NkA pArShNi grahArhA shamayitumuchitA hetubhistattadarhai || 7|| nehAbhikrAnti nAsho na cha vimatiriha pratyavAyo bhavediti uktaM kaimutya nItyA prapadanaviShaye yojitaM shAstravidbhiH | tasmAt kShetre tadarha suviditasamayairdeshikaiH samyaguptaM mantrAkhyaM muktibIjaM pariNati vashataH kalpate satphalAya || 8|| nyAsaH prokto.atiriktaM tapa iti kathitaH svadhvarashchAsya kartA ahirbudhnyopyanvavAdIdagaNi diviShadAmuttamaM guhyametat | sAkShAnmokShAya chAsau shruta iha tu mudhA bAdha sha~NkA guNADhye tanniShTo hyanyaniShThAn prabhuratishayituM koTikoTyaMshato.api || 9|| nAnAshabdAdibhedAditi tu kathayatA sUtrakAreNa samyak nyAsopAse vibhakte yajanahavanavachchhabdabhedAdabhAktAt | AkhyA rUpAdibhedaH shruta itarasamaH ki~ncha bhinno.adhikAraH shIghraprAptyAdibhiH syAjjaguriti cha madhUpAsanAdau vyavasthAm || 10|| yatki~nchidrakShaNIyaM tadavana nipuNe nyasyato.aki~nchanasya praspaShTaM lokadR^iShTyA.apyavagamita iha prArthanAda~NgayogaH | tasmAt karmA~NgakatvaM vyapanayati parApekShaNAbhAvavAdaH sA~Nge tvaShTA~NgayogavyavahR^iti nayataH ShaDvidhatvopachAraH || 11|| pa~nchApya~NgAnyabhij~nAH praNijaguravinAbhAva bhA~nchi prapatteH kaishchit saMbhAvitatvaM yadiha nigaditaM tat prapattyuttaraM syAt | a~NgeShva~NgitvavAdaH phalakathanamiha dvitrimAtroktayashcha prAshastyaM tatra tatra praNidadhati tataH sarvavAkyaikakaNThyam || 12|| rakShopekShA svasAhya praNayavati bharanyAsa Aj~nAdi dakShe dR^iShTA nA.atra prapatti vyavahR^itiriha tanmelane lakShaNaM syAt | ##var## tanmelanaM gehAgatyadi mAtre nipatatu sharaNAgatyabhikhyopachArAt yadvAnekArthabhAvAdbhavati cha vividhaH pAlanIyatvahetuH || 13||##var## yadvA naikArthaM, hi AtmAtmIyasvarUpanyasanamanugataM yAvadarthaM mumuKshoH tattvaj~nAnAtmakaM tat prathamamatha vidheH syAdupAye sametam | kai~NkaryAkhye pumarthe.apyanuShajati tadapyarthanA hetubhAvAt svAbhIShTAnanyasAdhyAvadhiriha tu bharanyAsabhAgo.a~NgibhUtaH || 14|| nyasAdesheShu dharmatyajanavachanato.aki~nchanAdhikriyoktA kArpaNyam vA.a~NgamuktaM bhajanavaditarApekShaNaM vA.apyapoDham | duHsAdhechchhodyamau vA kvachidupashamitavanyasaMmelane vA brahmAstranyAya uktastadiha na vihato dharma Aj~nAdi siddhaH || 15|| AdeShTuM svaprapattiM tadanuguNaguNAdyanvitaM svaM mukundo mAmityuktvaikashabdaM vadati taduchitaM tatra tAtparyamUhyam | tatprApya prApakaikyaM sakalaphaladatAM nyAsato.anyAnapekShAm prAdhAnyAdyaM cha ki~nchit prathayati sa paraM shrIsakhe muktyupAye || 16|| svAbhIShTaprAptihetuH svayamiha puruShaiH svIkR^itaH syAdupAyaH shAstre loke cha siddhaH sa punarubhayathA siddhasAdhyaprabhedAt | siddhopAyastu muktau niravadhikadayaH shrIsakhaH sarvashaktiH sAdhyopAyastu bhaktirnyasanamiti pR^ithak tadvashIkArasiddhyai || 17|| atyantAki~nchano.ahaM tvadapacharaNataH sannivR^itto.adya nAtha tvatsevaikAntadhIH syAM tvamasi sharaNamityadhyavasyAmi gADham | tvam me gopAyitA syAstvayi nihitabharao.asmyevamityarpitAtmA yasmai sa nyastabhAraH sakR^idatha tu sadA na prayasyet tadartham || 18|| ##var## sakR^iditi tu tyaktvopAyAnapAyAnapi paramajahanmadhyamAM svArhavR^ittim prAyashchittaM cha yogyaM vigataR^iNatatirdvandvavAtyAM titikShuH | bhaktij~nAnAdivR^iddhiM paricharaNaguNAn satsamR^iddhiM cha yuktAM ##var## yuktyA nityaM yAchedananyastadapi bhagavatastasya yadvA.a.aptavargAt || 19|| Aj~nA kai~NkaryavR^ittiShvanagha gurujanaprakriyA nemivR^ittiH svArhAnuj~nAtasevA vidhiShu cha shakane yAvadiShtaM pravR^ittaH | karmaprArabdhakAryaM prapadanamahimadhvastasheShaM dvirUpaM bhuktvA svAbhIShTakAle vishati bhagavataH pAdamUlaM prapannaH || 20|| shrutyA smR^ityAdibhishcha svayamiha bhagavadvAkyavargaishcha siddhAM svAtantrye pAratantrye.apyanitaragatibhiH sadbhirAsthIyamAnAm | vedAntAchArya itthaM vividhagurujanagranthasaMvAdavatyA viMshatyA nyAsavidyAM vyavR^iNuta sudhiyAM shreyase ve~NkaTeshaH || 21|| saMsArAvartavegaprashamanashubhadR^igdeshika prekShito.ahaM saMtyakto.anyair upAyairanuchitachariteShvadya shAntAbhisandhiH | niHshaN^kastatvadR^iShTyA niravadhikadayaM prArthya saMrakShakaM tvAM ##var## prApya nyasya tvatpAdapadme varada nijabharaM nirbharo nirbhayo.asmi || 22|| kavitArkikasiMhAya kalyANaguNashAline | shrImate veN^kaTeshAya vedAntagurave namaH || nyAsaviMshati vyAkhyA shrImannigamAntamahAdeshikeH svayamanugR^ihItA nyAsaviMshati vyAkhyA shrIH shrImAn ve~NkaTanAthAryaH kavitArkikakesarI | vedAntAchAryavaryo me sannidhattAM sadA hR^idi || shrutismR^ityAditAtparyaM nirUDhA nyAsaviMshatiH | svaya vyAkriyate.asmAbhiH di~NmAtreNa sadichChayA || ## NOTE: In this commentary, there are many boldface entries (from the main stotra) which are placed inside flower/curly brackets in the encoded text. as {text in bold font} - for easy identification. This is not visible in the processed Devanagari file or in other scripts.## prapattyAdyaparaparyAyAM (##var## prapatyaparaparyAyAM ) nyAsavidyAM sa~njighR^ikShuH prathamaM tattj~nAnAdimukhena tadaghikAra\- henubhUtamAchAryasaMgrahaNamAha (##var## sa~njivR^ikShuH tattvaj~nAnAdi \. \. \. saMgrahaNamAha) -\- {siddham} iti | eteShAmAchAyaguNAnAM pramANAni \ldq{}tadvij~nAnArthaM sa gurumevAbhigachchhet samitpANiH shrotriyaM brahmaniShThaM\rdq{} ityAdIni (##var## ityAdIni draShTavyAni |) | {shrotriyaM} \- shrutavedAntam | {samayAniyatayA} \- yathAkAlaM pravR^ittayA; yadvA dharmaj~nasamayavyavarithatayA | {jitaviShayagaNaM} \- svavashendriyavargam | samyak j~nAnArthatayA gurvabhigamane.api svechChayA pravartamanasya (##var## pravR^ittasya) niyamAMshamAtre vidhiriti j~nApanArtham (##var## vidhij~nApanArthaM) Ipset iti \ldq{}san prayoga:\rdq{} || 1|| \ldq{}AchAryavAn puruSho veda\rdq{}, \ldq{} AchAyIddhaiva viditA vidyA sAdhiShThaM 6 rApat \rdq{}, \ldq{}AchAryavattayA muktau\rdq{} (##var## prApat \ldq{} AchAryavattayA mokShamAmananti \.\.\. muktau ityAdyanusarataH AchAryavareNa siddhe, 'devamiva) ityAdipramANAnusArataH AchAryavaraNe siddhe, \ldq{}AchAryadevo bhava\rdq{}, \ldq{}devamivAchAryamupAsIta\rdq{} ityAdivihitaM tatsevanamAha \- {aj~nAnaShvAnta} iti | atra uktA hetavaH AchArye bhagavati cha anvIyante |{janmapradhvaMsijanma} \- vidyAjanma | \ldq{}brahmavdiyApradAnasya devairapi na shakyate | pratipradAnamathavA dadyAchChAktita AdarAt || \rdq{} iyyabhipreya {apratyupakaraNadhiyA} ityuktam || 2|| samyagupasanneM sachChiShye \ldq{} tasmai sa vidvAn\rdq{} ityAdivihitamachAryakR^ityamAha \- { sadbuddhiH} iti | {abhimataM} \- mokShopayuktamarthajAtam (##var## idaM na dR^ishyate) || 3|| muktikAmasya mUlamantrAdyabhibhidheyatayA shikShaNIye.atha pradhAnAMshaM, tasya cha nityAnu\- sandheyatvamAha (##var## mUlamantrAdyabhipretatayA shikShaNIye pradhAnMshaM tasya nityatvaM chAha ) \- {svAdhIna} iti || 4|| IdR^ishopadeshalabdhasamyagj~nAnasya puruShasya \ldq{}anityamasukhaM lokamimaM prApya bhajasva mAm\rdq{}, \ldq{} mAmekaM sharaNaM vraja\rdq{} ityAdibhirapavargopAyatayA vihitayoH bhaktiprapattyoH adhikArivyavasthAmAha (##var## adhikAravyavasthA) \- {mokShopaya} iti || 5|| itthamadhikAribhedAt gurulaghuvikalpasaMbhave.api prapattiprabhAve durbbuddhIn prayAyayati \-\- {sAnukrosha} iti | vAnaravAyasarAkShasadraupadIgajendrasumukhatrisha~NkushunashshephAdyupakhyanaiH iti sheShaH | {dharmastheyAH} \- vibAdagocharadharmanirNetAraH | {pUrve} \- bhagavadyAmunAdayaH || 6|| sarvashAstrasAdhAraNo vishvAsaH, tasya prapattilakShaNavAkye mahattvena visheShaNaM kimartham ? ityanubhAShya pariharati\-\- {shAstraprAmANya} iti | atna arthasvabhAvena sha~NkAprakarShasaMbhavAt tannivR^ityai \ldq{} viditaH sa hi dharmaj~naH\rdq{}, \ldq{} mitrabhAvena saMprAptam\rdq{}, \ldq{}sakR^ideva prapannAya\rdq{} ityAdiprasiddhasharaNyaguNavisheShAdiparAmarshabhUmnA (##var## ityadfisharaNyaguNavisheShadi vimarshabhUtamahavishvAsAdiprakarShaH) vishvAsaprakarShaH )saMpAdya iti bhAvaH || 7|| kimIdR^ishavishvAsasApekShatayA (##var## kimIdR^ishavishvAsApekShayA) gurutarayA prapattyA ? \ldq{} sakR^ijjaptena mantreNa kR^itakR^ityaH sukhI bhavet\rdq{}, \ldq{} prapattivAchaiva nirIkShituM vR^iNe\rdq{}, iyAdipramANasaMpradAyaiH muktiH siddhyedityatrAha (##var## siddhyedityAha) \- {nehAbhikrAntinAsha} iti | {uktam} \- karmayogaprakaraNe (##var## karmayogAdhikAre) iti sheShaH | \ldq{}sakR^iduchcharitaM yena harirityakSharadvayam\rdq{} ityAdi nyAyena atra mantrochchAraNAdikaM tanmukhenaiva muktiM sAdhayati | yathoktaM satyakitantre (##var## sAtvatatantre) \ldq{}anenaiva tu mantreNa svAtmAnaM mayi nikShipet | mayi nikShiptakartavyaH kR^itakR^ityo bhaviShyAti\rdq{} \-\- iti || 8|| nanu evaM prapattirapi bhaktiyogadvAreNaiva muktihetuH syAt ityAsha~NkAyAM, \ldq{} mumukaShurvai sharaNamahaM prapadye\rdq{} iti shrutisvArasyasiddhamavyavahitamokShasAdhanatvaM vya~njakAntrairapi (##var## vya~njakAntareNApi) draDhayapi \- {proktaH| \- \ldq{}tasmAnnyAsameShAM tapasAmatirktamAhuH\rdq{} iti vAkyena | {kAthitaH} \- \ldq{}yaH samidhA \rdq{} ityArabhya; \ldq{}yo namasA sa svadhvaraH\rdq{} ityR^igaMshena (##var## itantena RRigaMshena, \.\.\. IshAno.anvabhAShata |) | {anvavAdIt} \- R^igarthamanvabhAShata | yathA \ldq{}samitsAdhanakAdInAM yaj~nAnAM nyAsamAtmanaH | namasA yo.akarod daive sa svadhvara itIritaH |\rdq{} iti | {agaNi diviShadAmuttamaM guhyametat} \- \ldq{}etadvai mahopaniShadaM devAnAM guhyam\rdq{} ityAdishrutyA | {tanniShThaH} ityAdinA \ldq{}satkarmaniratAH shuddhAH\rdq{} ityAdyukta prapanna prabhAvo vivR^itaH | yadyapi \ldq{}omityAtmAnaM yu~njIta\rdq{} iti praNavakaraNako nyAsaH shrutaH, tathA.api tadanarhANAM tadvirahe.api tantroktaprakAreNa (##var## tantroktaprakaro.atra, tatroktaprakAreNa, tatprayogotra) tatprayogo yujyate ityabhiprAyeNa {tanniShTha} iti sAmAnyoktiH | shrutisidbhe.api prapadane sAmAnya dharmabhUta satyavachanAdi nayAt sarvIdhikAratvaM cha na viruddham | \ldq{}sarvasya sharaNaM suhR^it\rdq{} (##var## suhat\rdq{} ityAdyabhipretaM) | ityAdiShvetadabhipretam || 9|| santu bhAShyokta pratta bhavatya~NgabhUta prapatti prashaMsAparANi etAni vAkyAni, guNopasaMhArapAde prapatteH svatantra vidyAtva sthApanAbhAvAt, ananyathAsiddha samAna nyAyAbhAvAchcha (##var## ananyathA siddhasAmAnyanyAyabhAvAchcha) iti sha~NkAyAM, prapadanasya mokShaM prati pR^ithagupAyatvopapAdanaM tatraiva suspaShThamiyAha \-\- {abhAktAt} \- anaupachArikAt ityarthaH | sadvidyA dahara vidyAdiShu {shabda} bhedo hi tattadguNavishiShTha brahma viShaya pratyayAvR^ittyabhidhAyitva (##var## brahmaviShayapratyayAvR^ittyabhidhAyi) rUpaNopapAdyaH; iha tu yAga dAna homAdivat aparyAyatayaiva vyutpatteH siddhaH (##var## utpatteH siddhi) iti bhAvaH | nyAsavidyA iti{AkhyA} | arthasvabhAvAdatra abhimata pradAna sAmarthya vishiShTha para nirapekSha rakShakatvaM (##var## abhayapradAnasAmarthyavishiShTaparamakAruNikatayA){ rUpam} | {Adi} shAbdena parikaraprakaraNayoH grahaNam | {itarasamaH} \- vidyAntarasamaH | {kiM cha} ityAdinA prAgdaritAdhikAri bheda smAraNam (##var## kiM chetyAdi prAgdarshitadhikAribhedasmAraNam | bhAShye tu prapatteH \. \. \.) ) | svAtantryeNa mokShopAyatvena vyAvR^itta ihAdhikAro na syAditi sha~NkAyAM madhuvidyAdydAharaNam | bhAShye tu prapatteH bhaktya~NgatvoktiH na svAtantrya bAdhikA; viShaya bhedAdubhayAkArayogiShu (##var## svAtantryaviShayabAdhika, \. \. \. ubhayAdhikArayogiShu) kvachidanyataroktaravirodhhAt || 10|| a~Ngatvameva prapatteH iti pakShaH parihR^itaH | atha svAtantrye.api nira~NgakatvapakShaM pariharati \-\- {avagamitaH} \- \ldq{}tadekopAyatA yAch~nA prapattiH\rdq{}, \ldq{}aprAdhito na gopAyet\rdq{}, \ldq{}sharaNaM cha prapannAnAm\rdq{} ityAdibhiH iti sheShaH |{ tasmAt} ityAdinA \ldq{}prapatteH kavachidapyevaM parApekShA na vidyate\rdq{} ityasya nirviShayatva (##var## nira~Ngakatva) sha~NkAvyudAsaH | tathA \ldq{}ShaDvidhA sharaNagatiH\rdq{} iti vachanAt Agneyadi ShaTkavat AnukUlya sa~NkalpAdi ShaTkaM saMbhUya ekaM kAraNaM syAdityatrottaram \-\- {sA~Nke tu} ityAdi | \ldq{}nyAsaH pa~nchA~NgasaMyutaH\rdq{} iti vyavasthApakavachanAnuguNama~NgA~NgibhAva samuchchayena ShaDvidhatva vachanaM neyamiti bhAvaH || 11|| evama~NgA~N~gibhAvaH siddhaH | tatra avAntarsavaiyAkulIM shamayati \-\- prapattidashAyAM prAtikUlyavarjanAdyabhAve sA~NgasyopAyasya vaikalyaM syAt | pashchAt tu prAtikUlyasya sambhave.api kR^itasyopAyasya na vaikalyam; kitu pratyavAya parihArArthaM yathArha prativaridhAnameva kAryam | \ldq{}tathA puMsAmAvisrambhAt prapattiH prachyutA bhavet\rdq{} ityetadapi tAtkAlika visrambha vaikalyAbhiprAyam | uttarakAle sato.api vishvAsasya pUrvata prapatya~NgatvAbhAvena tadvirahe | evaM cha brahmAstra nyAya dR^iShTAntaH apyatra yogyAMsho sthApyaH, anyathA atiprasa~NgAt | etena \ldq{}upAyApAyasaMyoge niShThayA hIyate.anayA\rdq{} ityetadapi gatArtham, tatkAlikopAyApAya saMyogasya prapattivirodhitve tAtparyAt | na cha AnukUlyasa~Nkahpasya a~Ngena shravaNAt sa~NkalpitakaraNamapya~NgaM, tathA shrutyabhAvAt yathAshruti sa~NkalpitAcharanasya a~NgatvakalpanAnupapatteshcha | akR^ityakaraNa svatantravidhereva sidhyati iti nopaplavAvakAshaH | | \ldq{} AnukUlye (##var## sa~NkalpitakaraNasya a~NgatvakalpanAnupapatteshcha | AnukUlyetarA) tarAbhyAM tu vinivR^ittirapayataH\rdq{} ityanenApi apAyanivR^ittau sa~NkalpAdivishepasya tAtkAlikopayogaH pradarshyate (##var## pradR^ishyate) | atra AnukUlyashabdo hi tatsa~NkalpapratipAdnaparaH, \ldq{}AnukUlyasya sa~NkalpaH\rdq{} ityAdi siddhAnuvAdAt (##var## ityAdi siddhAnuvadatvAt) | na cha \ldq{}upAyApAya\rdq{} ityAdau prapattiniShThAhAnirvivakShitA | kintu upAyApAya tyAga vishiShTa madhyama vR^ittihAniH | visheShaNAbhave.api hi vishiShTAbhAvaH sidhyati | ata eva hi tatra \ldq{}apAyasaMplave sadyaH prAyashchittaM samAcharet\rdq{} ityAdinA tAvanmAtranimittaM prAyashchittameva vidhIyate | na tu pUrvakR^itAM prapattiM prachyutAmabhipreya tatphalArthe punaH prapattiH. 12|| prastuta mukhyopachara prayoga vyavasthapanAya prapattilakShaNaM shodhayati \-\- {praNayo}.atra yAch~nA | {Aj~nA} \- Aj~nAkaraNam | {Adi}shabdena bhR^itidAnAdisa~NgrahaH | {anekArthabhAvAt} \- sharaNashabdasya anekArtharUDhatvAdityarthaH | prapadanarUpatvAbhAve.api keShA~nchit gR^ihAgamanAdInAM rakShyatAhetutvaM prasidvamityAbhepretya{ bhavati cha} ityAdikamuktam || 13|| evaM laukika vaidika sarvaprapattInAM sAdhAraNarUpamuktam | (##var## sAdhAraNarUpatvamuktam) | atha mokShaikaprayojanAyAM prapattau sarvanivR^itti dharmasAdhAraNaM svAbhAvika parasheShatvAnusandhAnAdirUpaM visheShamAha \-\- {AtmIyaM} \ upAyaphalAdi | {AtmA} cha {AtmIyA}shcheti yAvantaH arthAH santi pramANasiddhAH tAvatAM sarveShAM bhagavachCheShatvAnusandhAnaM kAryam | tachchAnusandhrAnamupAyadashayAmapi nivR^ittidharmavidhisvAbhAvyAdanuvartate | iha chAmutra cha svayamprayojane kai~nNkarye svata eva bhavati | a~NgibhUtabharanyAsAMshastu na yAvadarthe; kintu yathAlokaM yAvadananyasAdhyaM svAbhIShTaM tAvatyeva bhavatItyarthaH || 14|| sarvashaktau bharaM nyasyataH sarvedharmatyAgavachanAt varNAshramAdidharmarUpamAj~nakai~NkaryaM tadanuvidgamanuj~nAkai~NkaryaM cha na syAtAmityatrAha \-\- {kvachit} \-\- chApalAt ashakyapravR^itte kasmiMshchidadhikAriNi | {anyasammelane \- prapattya~NgachyutiriktAnAM tadarthatayA svIkR^itau | tat \- tasmAt dharmANAM svarUpatyAgasya prapatya~NgatvabhAvAt teShAM prapatya~NgatvenAnupAdAnAchcha (##var## tasmAt dattaH sarvadharmANAM \. \. \. prapathyarthatvenApratipAdanAchcha) ityarthaH | sarvadharmatyAgavachanasya atra sarvArviruddheShu arthAntareShu sambhavatsu tatdviparItArthakalpanaM na yuktamiti bhAvaH | etena alepakAdipakShAshcha pratikShiptAH || 15|| nanu yadi prapattirupAyaH syAt tadA hi tasyA a~NgatvaM, kechida~NgatvaM cha (##var## a~NgitvaM tu) vaktavyam | sA tu tattadvAkyeShu upAyatayoktasya sharaNyasya visheShaNatayA prayuktairekAdishabdaiH (##var## prayuktairekashabdaiH) upAyabuddhyarhatvena (##var## ekopAyabuddhyanarhatvena) vyavachChidyate (##var## vyavahniyate) | tasmAt pUrvoktaM sarvamayuktamityatrAha \-\- {tat} \- vidhyanurodhena netavyatvAt iti bhAvaH | anyathA.apyupapannaM siddhopAyasyaikyaM prapatteH tapprasAdopAyatvaM na virundhyAditi bhAvaH | etena nirvishAdvaitadbuddhi (##var## evaM nirvisheshA (## text not legible here in the original ## ) nirastAH (##var## evaM nirvisheShA) veditanyAH || 16|| uktArthasthirIkaraNAya sAmAnyata upAyarAbdAtha (vidvR^iNvan) sidvasAdhyopAyavisheShau tatprayojanaM cha vibhajate \-\- samarthitameva sA~NgabharanyAsaM yathAvadanuShTanAya mukhabhedena shikShayan tadviShayakartavyasheShaM nAstItyAha\-\- {yasmai} prayojanAya iti sheShaH | {sakR^it} ityanena upAsanavadvR^ittisApekaShatvaM (##var## upAsanavadasyAvR^itti) nAstItyuchyate | \ldq{}sakR^it kR^itaH shAsrArthaH\rdq{} ityasyAnnApavAdo nAsti | pratyuta \ldq{}sakR^ideva\rdq{} ityAdibhiH anugraha eva | {sadA} \-\- yAvatphalaprAptItyarthaH || 17|| nanu nyAsaniShThameva \ldq{}tasyaivaM viduShaH\rdq{} iti parAmR^ishya, tatkartavyatvena puruShavidyA.a.amnAtA | sA cha \ldq{}yanmaraNaM tadavabhR^ithaH\rdq{} ityantA yaj~nadR^iShTirUpA cha | ato yAvajjIvaM tadarthaM kartavyasya vidhIyamAnatvAt, \ldq{}na prayasyet tadartham\rdq{} ityanupapannam | maivam \- tatrApi hi nyastabharasya kartavyAntaranairapekShyameva vivakShitam | yadi tu prastutavidyA~NgattayA.atra yaj~nakL^iptirvidhIyate tarhi darshapUrNamAsAdInAM kL^iptirna vAchyA | teShAM yaj~nopayogitvAbhAvAt ashrutApUrvatadanvitayaj~nAntarakalpanamanekashAstrArthadR^iShTividhikalpanaM (##var## ashrutapUrvaM) chAtyantagauravopahatam | ekasyAvabhR^itAt pUrvamanyeShAM kL^iptishchAnupapannA | tasmAt \ldq{}evaM sharaNamabhyetya bhagavantaM sudarshInam | anuShThitakratushato bhavatyeva na saMshayaH\rdq{} itivat yaj~nAdikaM sarvamasya svataH sampannaM bhavatIti stutimAtre tAtparya grAhyam | shArIrakabhAShyamapi etadavirodhena bhAvyam || 18|| kR^itakR^ityasyottaradashAyAM svAdhikArAnuguNaM (##var## svAdhekArAdyanuguNaM) tyAjyaM svatantravidhiprAptaM kartavyamanusandheyaM prArthanIyaM cha sa~NgR^ihNAti \-\- {upAyAn} \- kAmyadharmAn | {apAyAn} \- pratyavAyahetUn | {paraM} \- kevalam; prapatyuttarakAlam vA | {madhyamAM} \- upAyApAyavargAnanvitAm | {svArhavR^ittiM} \- \- nityarUpAM tatsamAnanaimittikarUpAM cha vR^ittim \ldq{}apAyasaMplave sadyaH prAyashchittaM samAcharet prAyashchittiriyaM sA.atra yatpunaH sharaNaM vrajet ||\rdq{} ityuktamAha\-\- {prAyashchittaM cha yogyam} iti | \ldq{}{ajahat}\rdq{} inyanuShajyate | \ldq{}devarShibhUtAtmanR^iNAM pitR^iNAM na ki~Nkaro nAyamR^iNI cha rAjan\rdq{} ityAdyuktaM sUchayati \-\- {vigatanR^iNatAtiH} iti | brahmacharyAdibhirapAkartavyaM bhagabatprapannasya prapatyaiva kR^itam (##var## prapatyaivApAkR^itaM); devayaj~nAdikaM tvasya (##var## devayaj~nAdi kartavyamasya) madhyamabR^ityanupraviShTaM kai~Nkaryamiti bhAvaH | {dvandvAtitikShA}vachanaM pAdAnArthaM cha | {paricharaNaguNAn} \- kai~NkaryopakaraNabhUtAn gandhapuShpAdIn | yadvA phalasa~NgatyAgAdIn | satsamR^iddhirapi (##var## satsamR^iddhIrapi) kai~NkaryAnupayuktA naiva ityuktam | {bhagavataH} ityAdinA devatAntarebhyastadIyebhyashcha bhaktyAdikamapi na yAchyamiti sUchyate || 19|| uktaprakArasyAdhikAriNaH svAbhimatakAle paramaphalprAptamAha\-\- prapatya~NgatvAnde.api \ldq{}vihitatvAchchAshramakarmA.api\rdq{} iti nyAyena svatantrAdhikArasiddhe shaktasyAsya kartavyam {Aj~nAkai~Nkaryam} | akaraNe pratyavAyarahitam {anuj~nAkai~Nkarayam} |{dvirUpam} iti \-\- puNyapAparUpamityarthaH || 20|| paramapuruShArthasAdhinIM bhagavatprapattiM pramANataH prabhAvataH pravaktR^itashcha virshiShan tadvipayagranthanirmANaprayojanaM cha pratipAdayati \- \ldq{}yo brahmANaM vidadhAti pUrvam\rdq{} ityAdikayA {shrutyA} ; \ldq{} devAnAM dAnavAnAM cha,\rdq{} \ldq{} sharaNyaM sharaNaM cha (##var## devAnAM cha sharaNyaM sharaNaM) tvAmAhvArdivyA maharShayaH \rdq{}, \ldq{} sharaNaM tvAM prapannA ye dhyAnayogavivarjitAH\rdq{} iti {smR^ityAdibhishcha}; \ldq{}sthite manasi susvasthe\rdq{}, \ldq{}sakR^ideva prapannAya\rdq{}, \ldq{} sarvadharmAn parityajya\rdq{} ityAdibhiH {bhagavadvAkyavargaishcha} | {siddhAm} \- pramitAmityarthaH | {bhagavachChabdaH} | {svAtantre pAratantryepi} \- avyavadhAbena vyavadhAnena vA muktisAdhanatve ; yadvA svatantrA~NgatvavivAde.api ityarthaH {gujananagranthAH} stotragadyAdayaH || 21|| uktamupAyaM sukhagrahaNAya svAnuShThAnamukhena nigamayati \-\- atra sarvashaktau paramakAruNike sarvIbhimatavaraprade nyastabharatvAt nirbharatvanirbhayatvasIddhiH (##var## nirbharatva\-nirbhayatvAdisiddhiH) || 22|| ayamatra mumukShoranushAsanIyasaMmrahaH\-\- sadAchAryopasattidhUrvakaM samyak j~nAnaM saMpAdya, gurutaropAyAntaraniShpAdanAdyanuguNaj~nAnashAktivirahAnnirviNNaH, svashakyasa~NkatkartavyaladhUpAyaparAmarshena pratyavasthApitaH phalasa~NgakartR^itvAdityAgayuktasA~NgabharanyAsena kR^itakR^ityaH svIkR^itabharaM sharaNyaM shriyaHpatimavalokya nibharo nirbhayashcha svayamprayojanakai~NkaryeNa sukhaM varta iti || 22|| kavitArkikasiMhAya kalyANaguNashAline | shrImate ve~NkaTeshAya vedAntagurave namaH || ## nyAsa viMshati (896 to 917) This stotra of 22 shlokas all in sragdharA metre, stresses several aspects of nyAsa or prapatti not covered by zaraNAgati dIpikA and nyAsa tilaka. To start with, the qualifications an AchArya should possess are set out in 896, such a one should be worshipped as if he were God Himself; [897] then the traits the shiShya must possess are mentioned in 898. The unflinching and unshakable faith in the efficacy of prapatti which is a vital part in the pursuit of that path is stressed in 902. shlokas 910 and 911 refute some wrong meanings attributed to certain words in the charama-shloka. siddhopAya and sAdhyopAya are clearly defined in 912. The stotra concludes with expressing a feeling of a sense of security and fearlessness after a proper performance of Prapatti. Lord varadarAja of kA~nchIpuram is the Deity to whom this Stotra and the next are dedicated. nyAsa viMshati -- vyAkhyA. “At the desire of good and godly men” svAmI deshika has himself written a commentary on nyAsa viMshati by way of “di~NmAtra", indicating the way or method. That commentary which is in Sanskrit Prose is given separately at pages 201 to 208. tattva-muktAkalApa is the only other work of deshika in Sanskrit for which he himself has furnished a commentary. That is for tattva, this is for upAya. Encoded and proofread by Pallasena Narayanaswami ppnswami at gmail.com \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}