Википедия - Нєдавни пременки [rsk]

Чоколадова циста ваєчнїкох

2026-10-15T16:30:56Z

Корекциї у таблїчки

← Старша ревизия		Ревизия на 18:30, 15. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	{{Инфорамик		{{Инфорамик
	\| headerstyle = background: #5DADEC;		\| headerstyle = background: #5DADEC;
	\| header1 =<big> ~~Чоколадна~~ циста на ваєчнїкох </big>		\| header1 =<big> Чоколадова циста на ваєчнїкох </big>
	\| label2 = Синоними\| data2 = Ендометриом, ~~ендометриоидна~~ циста		\| label2 = Синоними\| data2 = Ендометриом, ендометриоїдна циста
	\| header3 =		\| header3 =
	\| label4 = \| data4 = [[File:Perforierte Endometriosezyste.jpg\|thumb\|300px\|<div style="text-align: center;">Ендоскопски налаз перфорираней ~~чоколадней~~ цисти]]		\| label4 = \| data4 = [[File:Perforierte Endometriosezyste.jpg\|thumb\|300px\|<div style="text-align: center;">Ендоскопски налаз перфорираней чоколадовей цисти]]
	\| label5 = Специялносц \| data5 = Ґинеколоґия		\| label5 = Специялносц \| data5 = Ґинеколоґия
	\| label6 = Лїченє \| data6 = Гирурґийне <ref> Дуффy ЈМ, Арамбаге К, Цорреа ФЈ, Оливе D, Фарqухар C, Гаррy Р, Барлоw ДХ, Јацобсон ТЗ. Лапаросцопиц сургерy фор ендометриосис. Цоцхране Датабасе Сyст Рев. 2014 Апр 03;(4):ЦД011031.</ref>		\| label6 = Лїченє \| data6 = Гирурґийне <ref> Дуффy ЈМ, Арамбаге К, Цорреа ФЈ, Оливе D, Фарqухар C, Гаррy Р, Барлоw ДХ, Јацобсон ТЗ. Лапаросцопиц сургерy фор ендометриосис. Цоцхране Датабасе Сyст Рев. 2014 Апр 03;(4):ЦД011031.</ref>

Тритикал

2026-10-15T15:16:33Z

Гноєнє

← Старша ревизия		Ревизия на 17:16, 15. октобер 2026.
Шор 27:		Шор 27:
	Количества гною виноша коло 300 kg/ha NPK (8:16:24), а за прикармйованє ше хаснує азотни лєгко розпущуюци гної на яр, алє ше применює и гноєнє з хлївским гнойом, од 20 до 40 t/ha. Приклад гноєня:		Количества гною виноша коло 300 kg/ha NPK (8:16:24), а за прикармйованє ше хаснує азотни лєгко розпущуюци гної на яр, алє ше применює и гноєнє з хлївским гнойом, од 20 до 40 t/ha. Приклад гноєня:

	· У основним обробку: 300 kg/ha NPK (7:20:30),		* У основним обробку: 300 kg/ha NPK (7:20:30),

	· Перше прикармйованє у фази ярнього рушаня веґетациї: 200 kg/ha KAN,		* Перше прикармйованє у фази ярнього рушаня веґетациї: 200 kg/ha KAN,

	· Друге прикармйованє у фази класканя: 150 kg/ha KAN.		* Друге прикармйованє у фази класканя: 150 kg/ha KAN.

	=== Шатва ===		=== Шатва ===

Ужгород

2026-10-15T09:30:48Z

← Старша ревизия		Ревизия на 11:30, 15. октобер 2026.
Шор 10:		Шор 10:
	\|\|[[Файл:Flag_of_Uzhhorod.svg\|alt=Застава вароша Ужгород\|center\|thumb\|220x220px\|Застава вароша Ужгород]]		\|\|[[Файл:Flag_of_Uzhhorod.svg\|alt=Застава вароша Ужгород\|center\|thumb\|220x220px\|Застава вароша Ужгород]]
	\|[[Файл:Coat_of_arms_of_the_city_of_Uzhhorod.svg\|alt=Герб вароша Ужгород\|center\|thumb\|123x123px\|Герб вароша Ужгород]]		\|[[Файл:Coat_of_arms_of_the_city_of_Uzhhorod.svg\|alt=Герб вароша Ужгород\|center\|thumb\|123x123px\|Герб вароша Ужгород]]
			\|-
			\|'''Обласц'''
			\|[[Закарпатска обласц]]
	\|-		\|-
	\|'''Район'''		\|'''Район'''
			\|Ужгородски район
	\|хуй соси Зеленский 69
	\|-		\|-
	\|'''Координати'''		\|'''Координати'''

Чоколадова циста ваєчнїкох

2026-10-15T09:16:40Z

Укаж пременки

Славица Чельовски

2026-10-15T07:47:44Z

Означени викивязи, катеґория

← Старша ревизия		Ревизия на 09:47, 15. октобер 2026.
Шор 17:		Шор 17:

	}}		}}
	'''Славица Чельовски''' (*1. май 1974—†20.септембер 2026), учителька, коавторка вецей кнїжкох, рецензентка и поетеса.		'''Славица Чельовски''' (*1. май 1974—†20.септембер 2026), учителька, коавторка вецей кнїжкох, рецензентка и [[Поета\|поетеса]].

	Биоґрафия		== Биоґрафия ==
		⚫	Славица Чельовски народзена [[1. май\|1. мая]] 1974. року у [[Вербас\|Вербаше]], оцец Ґабор Чельовски и мац Цецилия родз. Бесерминї. Основну школу закончела у родним валалє а вец и ґимназию ''Жарко Зренянин'' у Вербаше. После того ше уписала на Учительски факултет у Зомборе а после дипломованя робела як [[Професор\|професорка]] класней настави у руских оддзелєньох у Основней школи Братство єдинство у [[Коцур\|Коцуре]]. Познєйше уписала и закончела мастерски академски студиї на Филозофским факултету у Новим Садзе.

⚫	Славица Чельовски народзена 1. мая 1974. року у Вербаше, оцец Ґабор Чельовски и мац Цецилия родз. Бесерминї. Основну школу закончела у родним валалє а вец и ґимназию ''Жарко Зренянин'' у Вербаше. После того ше уписала на Учительски факултет у Зомборе а после дипломованя робела як професорка класней настави у руских оддзелєньох у Основней школи Братство єдинство у Коцуре. Познєйше уписала и закончела мастерски академски студиї на Филозофским факултету у Новим Садзе.

	Окрем успишней роботи у своїм фаху и роботи зоз дзецми, зазначела успихи и на других польох. Була коавтор вецей кнїжкох – Анґлийско-руского словнїка, науковей моноґрафиї Интеркултурална димензия у образовней вертикали на руским язику и моноґрафиї Руски язик и ИСО-код.		Окрем успишней роботи у своїм фаху и роботи зоз дзецми, зазначела успихи и на других польох. Була коавтор вецей кнїжкох – Анґлийско-руского словнїка, науковей моноґрафиї Интеркултурална димензия у образовней вертикали на руским язику и моноґрафиї Руски язик и ИСО-код.

	Як припознанє за єй закладаня Славици було здобуце и медзинародного алфанумеричного ОРКИД-коду хтори єдинствено идентификує автора науковей публикациї на шветовим уровню. Окрем того, наградзена була у ревизиї образовних софтверох у рамикох проєкта Днї информатики у школох Войводини.		Як припознанє за єй закладаня Славици було здобуце и медзинародного алфанумеричного ОРКИД-коду хтори єдинствено идентификує автора науковей публикациї на шветовим уровню. Окрем того, наградзена була у ревизиї образовних софтверох у рамикох проєкта Днї информатики у школох [[Войводина\|Войводини]].

	Славица написала вельочислени рецензиї, була лектор и коректор велїх кнїжкох, а участвовала и у вреднованю образовних материялох и стандардох.		Славица написала вельочислени рецензиї, була лектор и коректор велїх кнїжкох, а участвовала и у вреднованю образовних материялох и стандардох.
Шор 33:		Шор 32:
	Славица писала поезию як форму свойого особного виразу, та єй твори мож пречитац у вецей поетских збиркох.		Славица писала поезию як форму свойого особного виразу, та єй твори мож пречитац у вецей поетских збиркох.

	Славица Чельовски ше упокоєла 20.септембра 2026.року, похована є на римокатолїцким теметове у Коцуре.		Славица Чельовски ше упокоєла 20 септембра 2026. року, похована є на римокатолїцким [[Теметов\|теметове]] у Коцуре.


⚫	Литература

⚫	Ол. Русковски, Славица Чельовски (1974-2026), новини Руске слово, рок LXXXII, число 39 (4220), Hови Cад, 25. септембер 2026, бок 23.


⚫	Вонкашнї вязи

⚫	М. Джуджар, [https://www.ruskeslovo.com/njeska-budu-shadzki-dvoh-robotnih-celoh-nsr/ Нєшка буду схадзки двох Роботних целох НСР,] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 30. май 2026.

		⚫	== Литература ==
⚫	В. Вуячич, [https://www.ruskeslovo.com/promocija-ruskej-matki-u-novim-sadze/ Нєшка у Заводу промоция виданьох Рускей матки,] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 24. април 2025.
		⚫	* Ол. Русковски, Славица Чельовски (1974-2026), новини Руске слово, рок LXXXII, число 39 (4220), Hови Cад, 25. септембер 2026, бок 23.

		⚫	== Вонкашнї вязи ==
⚫	Ол. Русковски, [https://www.ruskeslovo.com/upokojela-se-slavica-celjovski/ Упокоєла ше Славица Чельовски (1974–2026),] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 20. септембер 2026.
		⚫	* М. Джуджар, [https://www.ruskeslovo.com/njeska-budu-shadzki-dvoh-robotnih-celoh-nsr/ Нєшка буду схадзки двох Роботних целох НСР,] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 30. май 2026.
		⚫	* В. Вуячич, [https://www.ruskeslovo.com/promocija-ruskej-matki-u-novim-sadze/ Нєшка у Заводу промоция виданьох Рускей матки,] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 24. април 2025.
		⚫	* Ол. Русковски, [https://www.ruskeslovo.com/upokojela-se-slavica-celjovski/ Упокоєла ше Славица Чельовски (1974–2026),] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 20. септембер 2026.
			[[Катеґория:Просвитни роботнїки]]
			[[Катеґория:Поетеси]]
			[[Катеґория:Рецензенти]]

Йоаким Еделински

2026-10-15T02:26:50Z

Уложени 3 фотки

← Старша ревизия		Ревизия на 04:26, 15. октобер 2026.
Шор 2:		Шор 2:
	\| headerstyle = background: #5DADEC;		\| headerstyle = background: #5DADEC;
	\| header1 =<big> Йоаким Еделински </big>		\| header1 =<big> Йоаким Еделински </big>
	\| label2 = \| data2 = [[~~File~~:Joakim ~~Edеlinski~~.jpg\|~~center~~\|~~290px~~]]		\| label2 = \| data2 = [[Файл:Joakim Edelinski.jpg\|центар\|мини\|299x299п]]
	\| header3 = Особни информациї		\| header3 = Особни информациї
	\| label4 = Назвиско \| data4 = Тоша		\| label4 = Назвиско \| data4 = Тоша
Шор 28:		Шор 28:

	== Спортска кариєра пошвецена фодбалу ==		== Спортска кариєра пошвецена фодбалу ==
			[[Файл:Podrostok FK Rusina.jpg\|мини\|453x453п]]
	Почал бавиц фодбал за ФК ''Русин'' 1957. року. Бул дружелюбиви, лєгко правел контакти и ширел круг приятельох так же нєодлуга Йоаким достал назвиско Тоша. По тим назвиску го шицки у валалє, алє и ширше, познали. Перше кратши час бавел у подростку а вец вошол до першого тиму. Постал стандардни бавяч у одбрани, на позициї правого бека. За перши тим ФК ''Русин'' Йоаким Еделински бавел 15 роки. При концу кариєри ходзел до тренерскей школи за фодбал хтора була орґанизована у Зомборе, одслухал шицки преподаваня и положел испити за квалификованого тренера. Кед закончел кариєру фодбалера вон предлужел як тренер подростку у ФК ''Русин'' по 1973. рок.		Почал бавиц фодбал за ФК ''Русин'' 1957. року. Бул дружелюбиви, лєгко правел контакти и ширел круг приятельох так же нєодлуга Йоаким достал назвиско Тоша. По тим назвиску го шицки у валалє, алє и ширше, познали. Перше кратши час бавел у подростку а вец вошол до першого тиму. Постал стандардни бавяч у одбрани, на позициї правого бека. За перши тим ФК ''Русин'' Йоаким Еделински бавел 15 роки. При концу кариєри ходзел до тренерскей школи за фодбал хтора була орґанизована у Зомборе, одслухал шицки преподаваня и положел испити за квалификованого тренера. Кед закончел кариєру фодбалера вон предлужел як тренер подростку у ФК ''Русин'' по 1973. рок.

Шор 39:		Шор 40:

	== Ґалерия ==		== Ґалерия ==
			<gallery>
			Файл:Podrostok FK Rusina 2.jpg
			Файл:FK Rusin RK.jpg
			</gallery>

	== Литература ==		== Литература ==

Славица Чельовски

2026-10-15T01:33:44Z

← Старша ревизия		Ревизия на 03:33, 15. октобер 2026.
(Єдна медзипременка истого хаснователя нє приказана)
Шор 1:		Шор 1:
			{{Инфорамик
	{{Култура биоґрафия
	\| headerstyle = background: #ccf;		\| headerstyle = background: #ccf;
	\| header1 =<big>Славица Чельовски</big>		\| header1 =<big> Славица Чельовски </big>
	\| label2 = \| data2 = [[File:Slavica Čeljovski.jpg\|280 px\|center]]		\| label2 = \| data2 = [[File:Slavica Čeljovski.jpg\|280 px\|center]]
	\| label3 = Назвиско \| data3 = Славичка		\| label3 = Назвиско \| data3 = Славичка
Шор 8:		Шор 8:
	\| label6 = Державянство \| data6 = югославянске, сербске		\| label6 = Державянство \| data6 = югославянске, сербске
	\| label7 = Язик творох \| data7 = руски		\| label7 = Язик творох \| data7 = руски
	\| label8 = Школа \| data8 = Ґимназия Жарко Зренянин, Вербас		\| label8 = Школа \| data8 = Ґимназия ''Жарко Зренянин'', Вербас
	\| label9 = Универзитет \| data9 = Учительски факултет, Зомбор		\| label9 = Универзитет \| data9 = Учительски факултет, Зомбор
	\| label10 = Наукови ступень \| data10 = мастер, Филозофски факултет Нови Сад		\| label10 = Наукови ступень \| data10 = мастер, Филозофски факултет Нови Сад
	\| label11 = Период твореня \| data11 = 1997—2026.		\| label11 = Период твореня \| data11 = 1997—2026.
	\| label12 = Жанри \| data12 = педаґоґийна робота, литература		\| label12 = Жанри \| data12 = педаґоґийна робота, литература
	\| label13 = ~~Похована~~ \| data13 = у Коцуре		\| label13 = Поховани \| data13 = у Коцуре
	\| label14 = Припознаня \| data14 =		\| label14 = Припознаня \| data14 =

	}}		}}

	'''Славица Чельовски''' (*1. май 1974—†20.септембер 2026), учителька, коавторка вецей кнїжкох, рецензентка и поетеса.		'''Славица Чельовски''' (*1. май 1974—†20.септембер 2026), учителька, коавторка вецей кнїжкох, рецензентка и поетеса.

	Биоґрафия		Биоґрафия

	Славица Чельовски народзена 1. мая 1974. року у Вербаше, оцец Ґабор Чельовски и мац Цецилия родз. Бесерминї. Основну школу закончела у родним валалє а вец и ~~Ґимназию~~ Жарко Зренянин у Вербаше. После того ше уписала на Учительски факултет у Зомборе а после дипломованя робела як професорка класней настави у руских оддзелєньох у Основней школи Братство єдинство у Коцуре. Познєйше уписала и закончела мастерски академски студиї на Филозофским факултету у Новим Садзе.		Славица Чельовски народзена 1. мая 1974. року у Вербаше, оцец Ґабор Чельовски и мац Цецилия родз. Бесерминї. Основну школу закончела у родним валалє а вец и ґимназию ''Жарко Зренянин'' у Вербаше. После того ше уписала на Учительски факултет у Зомборе а после дипломованя робела як професорка класней настави у руских оддзелєньох у Основней школи Братство єдинство у Коцуре. Познєйше уписала и закончела мастерски академски студиї на Филозофским факултету у Новим Садзе.

	Окрем успишней роботи у своїм фаху и роботи зоз дзецми, зазначела успихи и на других польох. Була коавтор вецей кнїжкох – Анґлийско-руского словнїка, науковей моноґрафиї Интеркултурална димензия у образовней вертикали на руским язику и моноґрафиї Руски язик и ИСО-код.		Окрем успишней роботи у своїм фаху и роботи зоз дзецми, зазначела успихи и на других польох. Була коавтор вецей кнїжкох – Анґлийско-руского словнїка, науковей моноґрафиї Интеркултурална димензия у образовней вертикали на руским язику и моноґрафиї Руски язик и ИСО-код.
Шор 38:		Шор 37:

	Литература		Литература

	Ол. Русковски, Славица Чельовски (1974-2026), новини Руске слово, рок LXXXII, число 39 (4220), Hови Cад, 25. септембер 2026, бок 23.		Ол. Русковски, Славица Чельовски (1974-2026), новини Руске слово, рок LXXXII, число 39 (4220), Hови Cад, 25. септембер 2026, бок 23.

Славица Чельовски

2026-10-15T01:07:48Z

Нови бок: „{{Култура биоґрафия | headerstyle = background: #ccf; | header1 =<big>Славица Чельовски</big> | label2 = | data2 = 280 px|center | label3 = Назвиско | data3 = Славичка | label4 = Датум народзеня | data4 = 1. май 1974. | label5 = Датум упокоєня | data5 = 20.септембер 2026. | label6 = Державянство | data6 = югославянске, с…“

Нови боки

{{Култура биоґрафия
| headerstyle = background: #ccf;
| header1 =<big>Славица Чельовски</big>
| label2 = | data2 = [[File:Slavica Čeljovski.jpg|280 px|center]]
| label3 = Назвиско | data3 = Славичка
| label4 = Датум народзеня | data4 = 1. май 1974.
| label5 = Датум упокоєня | data5 = 20.септембер 2026.
| label6 = Державянство | data6 = югославянске, сербске
| label7 = Язик творох | data7 = руски
| label8 = Школа | data8 = Ґимназия Жарко Зренянин, Вербас
| label9 = Универзитет | data9 = Учительски факултет, Зомбор
| label10 = Наукови ступень | data10 = мастер, Филозофски факултет Нови Сад
| label11 = Период твореня | data11 = 1997—2026.
| label12 = Жанри | data12 = педаґоґийна робота, литература
| label13 = Похована | data13 = у Коцуре
| label14 = Припознаня | data14 =

}}

'''Славица Чельовски''' (*1. май 1974—†20.септембер 2026), учителька, коавторка вецей кнїжкох, рецензентка и поетеса.

Биоґрафия

Славица Чельовски народзена 1. мая 1974. року у Вербаше, оцец Ґабор Чельовски и мац Цецилия родз. Бесерминї. Основну школу закончела у родним валалє а вец и Ґимназию Жарко Зренянин у Вербаше. После того ше уписала на Учительски факултет у Зомборе а после дипломованя робела як професорка класней настави у руских оддзелєньох у Основней школи Братство єдинство у Коцуре. Познєйше уписала и закончела мастерски академски студиї на Филозофским факултету у Новим Садзе.

Окрем успишней роботи у своїм фаху и роботи зоз дзецми, зазначела успихи и на других польох. Була коавтор вецей кнїжкох – Анґлийско-руского словнїка, науковей моноґрафиї Интеркултурална димензия у образовней вертикали на руским язику и моноґрафиї Руски язик и ИСО-код.

Як припознанє за єй закладаня Славици було здобуце и медзинародного алфанумеричного ОРКИД-коду хтори єдинствено идентификує автора науковей публикациї на шветовим уровню. Окрем того, наградзена була у ревизиї образовних софтверох у рамикох проєкта Днї информатики у школох Войводини.

Славица написала вельочислени рецензиї, була лектор и коректор велїх кнїжкох, а участвовала и у вреднованю образовних материялох и стандардох.

През цали єй роботни вик, Славицово школяре посциговали замерковани резултати на змаганьох зоз рецитованя и литературного виразу на општинских, покраїнских и републичних смотрох.

Славица писала поезию як форму свойого особного виразу, та єй твори мож пречитац у вецей поетских збиркох.

Славица Чельовски ше упокоєла 20.септембра 2026.року, похована є на римокатолїцким теметове у Коцуре.

Литература
Ол. Русковски, Славица Чельовски (1974-2026), новини Руске слово, рок LXXXII, число 39 (4220), Hови Cад, 25. септембер 2026, бок 23.

Вонкашнї вязи

М. Джуджар, [https://www.ruskeslovo.com/njeska-budu-shadzki-dvoh-robotnih-celoh-nsr/ Нєшка буду схадзки двох Роботних целох НСР,] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 30. май 2026.

В. Вуячич, [https://www.ruskeslovo.com/promocija-ruskej-matki-u-novim-sadze/ Нєшка у Заводу промоция виданьох Рускей матки,] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 24. април 2025.

Ол. Русковски, [https://www.ruskeslovo.com/upokojela-se-slavica-celjovski/ Упокоєла ше Славица Чельовски (1974–2026),] Рутенпрес, ruskeslovo.com, 20. септембер 2026.

Катеґория:Керестурски спортисти

2026-10-14T23:50:56Z

Направљена празна страница

Нови боки

Йоаким Еделински

2026-10-14T23:50:36Z

Менши форматированя

← Старша ревизия		Ревизия на 01:50, 15. октобер 2026.
(Єдна медзипременка истого хаснователя нє приказана)
Шор 16:		Шор 16:
	}}		}}

	'''Йоаким Еделински''' (*19. децембер 1940), бавяч [[ФК Русин]] у [[Руски Керестур\|Руским Керестуре]], тренер подростку и на два заводи предсидатель СД Русин.		'''Йоаким Еделински''' (*19. децембер 1940), бавяч [[ФК Русин\|ФК ''Русин'']] у [[Руски Керестур\|Руским Керестуре]], тренер подростку и на два заводи предсидатель СД ''Русин''.

	== Биоґрафия ==		== Биоґрафия ==
Шор 23:		Шор 23:
	Ище як школяр штредней школи Йоаким ше визначел як добри [[спортиста]] и младежски активиста. Як студент Висшей машинскей школи нашол ше у ґрупи младих, полєтних студентох и штредньошколцох хтори жадали же би їх пребуванє у валалє през лєто було вельо змистовнєйше и хасновитше як цо то було у 50-тих рокох. У складзе з таку инициятиву Йоаким ше нашол у составе першого Управного одбору Клуба студентох и школярох штреднїх школох у Руским Керестуре. Бул задлужени за спортски живот младих. Тот Управни одбор вдерел фундаменти [[Фестивал рускей култури Червена ружа\|Фестивалу култури Червена ружа]].		Ище як школяр штредней школи Йоаким ше визначел як добри [[спортиста]] и младежски активиста. Як студент Висшей машинскей школи нашол ше у ґрупи младих, полєтних студентох и штредньошколцох хтори жадали же би їх пребуванє у валалє през лєто було вельо змистовнєйше и хасновитше як цо то було у 50-тих рокох. У складзе з таку инициятиву Йоаким ше нашол у составе першого Управного одбору Клуба студентох и школярох штреднїх школох у Руским Керестуре. Бул задлужени за спортски живот младих. Тот Управни одбор вдерел фундаменти [[Фестивал рускей култури Червена ружа\|Фестивалу култури Червена ружа]].

	По дипломованю Йоаким почал штредком 1963. року робиц як погонски ~~инжинєр~~ у Фабрики арматурох Истра у Кули.		По дипломованю Йоаким почал штредком 1963. року робиц як погонски инженєр у Фабрики арматурох ''Истра'' у Кули.

	Йоаким Еделински ше 1964. року оженєл зоз Йозефину родз. Панкович. У малженстве мали два дзивки, Весну и Саню.		Йоаким Еделински ше 1964. року оженєл зоз Йозефину родз. Панкович. У малженстве мали два дзивки, Весну и Саню.

	== Спортска кариєра пошвецена фодбалу ==		== Спортска кариєра пошвецена фодбалу ==
	Почал бавиц фодбал за ФК Русин 1957. року. Бул дружелюбиви, лєгко правел контакти и ширел круг приятельох так же нєодлуга Йоаким достал назвиско Тоша. По тим назвиску го шицки у валалє, алє и ширше, познали. Перше кратши час бавел у подростку а вец вошол до першого тиму. Постал стандардни бавяч у одбрани, на позициї правого бека. За перши тим ФК Русин Йоаким Еделински бавел 15 роки. При концу кариєри ходзел до тренерскей школи за фодбал хтора була орґанизована у Зомборе, одслухал шицки преподаваня и положел испити за квалификованого тренера. Кед закончел кариєру фодбалера вон предлужел як тренер подростку у ФК Русин по 1973. рок.		Почал бавиц фодбал за ФК ''Русин'' 1957. року. Бул дружелюбиви, лєгко правел контакти и ширел круг приятельох так же нєодлуга Йоаким достал назвиско Тоша. По тим назвиску го шицки у валалє, алє и ширше, познали. Перше кратши час бавел у подростку а вец вошол до першого тиму. Постал стандардни бавяч у одбрани, на позициї правого бека. За перши тим ФК ''Русин'' Йоаким Еделински бавел 15 роки. При концу кариєри ходзел до тренерскей школи за фодбал хтора була орґанизована у Зомборе, одслухал шицки преподаваня и положел испити за квалификованого тренера. Кед закончел кариєру фодбалера вон предлужел як тренер подростку у ФК ''Русин'' по 1973. рок.

	Од 1973 та по 1979. рок Йоаким Еделински бул на роботи у Нємецкей. Нєодлуга як там сцигнул вон дознал же у тим краю у фодбалскей лиґи бул и ФК Домовина, тим у хторим векшина бавячох були роботнїки зоз Югославиї. Бул то нє найлєпше орґанизовни и водзени тим, медзи иншим, нє мали анї тренера. Вон ше нєодлуга уключел до роботи того тиму. Понеже мал богате бавяцке, алє и тренерске искуство, вон ше прилапел буц тренер у ФК Домовина и помали приведол тим по уровень же о єден час вони постали шампионє у лиґи у хторей бавели. Кед ше Йоаким Еделински 1979. року врацел назад до Югославиї такой ше прилапел ознова буц тренер подростку у ФК Русин.		Од 1973 та по 1979. рок Йоаким Еделински бул на роботи у Нємецкей. Нєодлуга як там сцигнул вон дознал же у тим краю у фодбалскей лиґи бул и ФК ''Домовина'', тим у хторим векшина бавячох були роботнїки зоз Югославиї. Бул то нє найлєпше орґанизовни и водзени тим, медзи иншим, нє мали анї тренера. Вон ше нєодлуга уключел до роботи того тиму. Понеже мал богате бавяцке, алє и тренерске искуство, вон ше прилапел буц тренер у ФК ''Домовина'' и помали приведол тим по уровень же о єден час вони постали шампионє у лиґи у хторей бавели. Кед ше Йоаким Еделински 1979. року врацел назад до Югославиї такой ше прилапел ознова буц тренер подростку у ФК ''Русин''.

	Понеже шицки тоти роки Йоаким жил за ФК Русин и доприношел спортскому дружтву и фодбалскому тиму кельо лєм могол вон здобул довириє Управи клуба дзе мал рижни функциї. Медзи иншим, двараз бул виберани за предсидателя СД Русин. Под час єдного мандату предсидателя удало ше му збудовац купатила зоз тушами при зоблєкальньох за бавячох цо було вельорочне жаданє ґенерацийох керестурских фодбалерох. Же його спортска кариєра и робота у Спортским дружтве Русин була замеркована и ценєна потвердзує и факт же з нагоди означованя 100-рочнїци ФК Русин Йоаким Еделински приял найвисше клубске припознанє - плакету почесного члена Спортского Дружтва.		Понеже шицки тоти роки Йоаким жил за ФК ''Русин'' и доприношел спортскому дружтву и фодбалскому тиму кельо лєм могол вон здобул довириє Управи клуба дзе мал рижни функциї. Медзи иншим, двараз бул виберани за предсидателя СД Русин. Под час єдного мандату предсидателя удало ше му збудовац купатила зоз тушами при зоблєкальньох за бавячох цо було вельорочне жаданє ґенерацийох керестурских фодбалерох. Же його спортска кариєра и робота у Спортским дружтве Русин була замеркована и ценєна потвердзує и факт же з нагоди означованя 100-рочнїци ФК Русин Йоаким Еделински приял найвисше клубске припознанє - плакету почесного члена Спортского Дружтва.

	Попри анґажованя на спортским планє у валалє, Йоаким бул на два заводи и член Совиту Месней заєднїци Руского Керестура. Тиж так роками бул предсидатель Здруженя резервних воєних старешинох у валалє.		Попри анґажованя на спортским планє у валалє, Йоаким бул на два заводи и член Совиту Месней заєднїци Руского Керестура. Тиж так роками бул предсидатель Здруженя резервних воєних старешинох у валалє.
Шор 43:		Шор 43:

	== Вонкашнї вязи ==		== Вонкашнї вязи ==

	Златко Рамач, [https://www.youtube.com/watch?v=XIojiHgdY04 VIK ENTUZIJAZMA - 100-ročnjica FK "Rusin" z Ruskoho Kerestura], kanal Verbovec, youtube.com, 27. октобер 2023.		* Златко Рамач, [https://www.youtube.com/watch?v=XIojiHgdY04 VIK ENTUZIJAZMA - 100-ročnjica FK "Rusin" z Ruskoho Kerestura], kanal Verbovec, youtube.com, 27. октобер 2023.
⚫	[[Катеґория:Спортисти]]
⚫	[[Катеґория:Керестурски спортисти]]
	[[Катеґория:Керестурци]]		[[Катеґория:Керестурци]]
		⚫	[[Катеґория:Керестурски спортисти]]
		⚫	[[Катеґория:Спортисти]]
			[[Катеґория:ФК Русин]]
			[[Катеґория:Почесни член]]
			[[Катеґория:Фодбалере]]
			[[Катеґория:Тренере]]
			[[Катеґория:19. децембер]]
			[[Катеґория:Народзени 1940]]

Клот

2026-10-14T22:40:50Z

Референца

@@ Шор 1: / Шор 1: @@
-Клот (серб. клот, мадь. klott; од нєм. Cloth, Kloth, анґл. cloth. До нашого язика слово могло присц прейґ сербского або мадярского) - густо ткане гладке швицаце платно хторе ше найчастейше хасновало за поставу:
+Клот (серб. ''клот'', мадь. ''klott''; од нєм. ''Cloth'', ''Kloth'', анґл. ''cloth''. До нашого язика слово могло присц прейґ сербского або мадярского) - густо ткане гладке швицаце платно хторе ше найчастейше хасновало за поставу: [Байка була подшита] зоз червеним або чарним клотом;
-На каждей верхнєй сукнї предок сукнї бул зоз туньшого платна, звичайно клоту (платно зоз предзи). Тот предок нє було видно, бо фартух закривал сукню, та ше так пришпоровало.
+На каждей верхнєй [[Сукня|сукнї]] предок сукнї бул зоз туньшого платна, звичайно клоту (платно зоз предзи). Тот предок нє було видно, бо [[фартух]] закривал сукню, та ше так пришпоровало.
 Тото слово може тиж означовац и єдноставни, прости фалат дачого, або празни, без филу (о єдлох, колачох и под.), а може значиц и ровне штриканє (за розлику од штриканя «фркет»).

Душа

2026-10-14T19:41:10Z

Медзинаслови, подробносци, викивязи, вонкашнї вязи, литература

Укаж пременки

Чоколадова циста ваєчнїкох

2026-10-14T19:19:11Z

Форматированє бока, викивязи

Укаж пременки

Душа

2026-10-14T19:00:47Z

Геленка Медєши

Нови боки

Душа (од праслав. duša; греч. ψυχή; лат. anima) нукашнї швет чловека, його
свидомосц. Поняце зоз хторим преднаукове думанє дава субстанцию, односно
зводзи на окремне, од цела розличне єство, цалосносц животних, а
окреме психичних зявеньох . Саме слово душа етимолоґийно повязане з
диханьом, єдним спомедзи найочигляднєйших знакох при чловекови и
животиньох. Душа ентитет за хтори ше, у
велїх вирских и филозофских традицийох, предпоставя же постої лєм
у живих єствох . Душа тото цо твори живот, принцип живота, знак живота,
тото цо ше саме зоз собу порушує. Даєдни традициї нє розликую душу у дух,
та ше тоти два термини часто хаснує як синоними.
Душа у велїх релиґиозних, филозофских и митолоґийних традицийох
безтїлесна есенция живого єства. Душа або психа ( старогречески язик :
ψυχή psūkhḗ, од ψύχειν psū́khein цо значи дихац) то ментални способносци
живого єства: розум, характери, чувства, свидомосц, здогадованя, перцепциї,
роздумованя итд.
Душа у релиґиї
Християнство бере до огляду же на початку шицко створене як добре, значи
душа ( дух ) добра, безсмертельна и участвує у спашеню . Людски души по
шмерци иду до раю або до пекла. Римокатолїцка церква вери и до того же єст
и митарство (чисцилїще).
Чловек, спрам ученя Святого писма, зложени зоз цела и души хтора оживює
цело, надихує го. Прето за душу у Библиї часто гваря же є дих живота, дух
живота або лєм - дух. Душа нє походзи з цела, алє представя окремну моц,
хтора ма свойо жридло у Богови . Душу маю и животинї. Душу животиньох
створел Бог з гевтих початкох хтори були у самей материї, гоч представяли
цошка иншаке од нєй. Душу чловека Бог створел на способ хтори наволани
удихнуце Боже. За розлику од животиньох, душа чловекова мала окремни
прикмети, бо єдино чловек бул створени по образу Божим . Окремни
прикмети людскей души то єдинство, духовносц, безсмертельносц,
способносц розума, шлєбоди и дар бешеди.
Фундаментални критериюм святосци то спашенє души.

Душа у филозофији
Перши гречески филозофи нє розликовали ясно поняца души (психи) и духа
(нус). Понеже ище у античним чаше було очиглядне же ше орґански
материї розкладаю, Платон тримал же нєматериялносц души представя
фундаменталне условиє за єй безсмертельносц.

Анї Платон анї Аристотел нє думали же лєм людзе маю душу. Аристотел
розликовал:
 розумску душу, хтору ма лєм чловек ,
 осетову душу, хтору маю и животинї и хтора представя основу
осетовей чувствительносци, и
 веґетативну душу, хтору маю и рошлїни и хтора представя основу
инстинктох за єдзеньом и причину роснуца и розмножованя.

За Декарта , душа часц духовней субстанциї (лат. res cogitas) и по своєй
природи є нєпросторна и без даяких других прикметох материї. Вон тримал
же лєм людзе маю душу и же єй нєматериялна природа оможлївює шлєбоду,
гоч чловече цело условене з детерминистичнима физичнима законами . По
Декартовим похопеню, животинї машини без души.
Франсис Бейкон предпоставял же и животинї маю душу, алє лєм у форми
того цо наволал anima sensibilis:
Душа животиньох муши буц ясно похопена як материялна субстанция,
розридзена з цеплоту и нєвидлїва; вона флуїд у сущносци зложени з огня и
воздуху... уклопени до цела и, при висших животиньох, найчастейше
змесцени до глави... Животиньом то главна душа хторей цело лєм оружиє;
при людзох осетова душа орудиє розумовей души хтору би ше скорей могло
означиц з меном дух як душа.
Дуалисти арґументовали же душа и цело муша буц розлични ентитети, же би
ше пояшнєло свидомосц при людзох, як и можлївосц постояня
безсмертельносци.
Материялисти трердза же свидомосц нїч инше алє резултат зложених
физичних процесох орґанизма , одбиваюци можлївосц дуализма або
безсмертельносци.

Фразеолоґия

Аж да душу полага (полагал) = барз вистал
Аж му душа на нос (наверх носа) вишла, аж ми (му) душа у носу = барз
вистал
Анї живей души [нєт] = цалком нїкого нєт (напр. вноци на драже)

Брац (вжац) себе на душу = тримац дачий поступок и под. як увреду
Випущиц душу = умрец
Витресц з дакого душу = барз гонїц робиц, барз биц и под.
Вицадзиц з дакого душу = барз вимучиц дакого (з роботу и под.)
Дал Бог душу як до пняка = гвари ше о особи звич. младей хтора нє ма
роботни навикнуца, интересованя, хтора ше нє зна остарац о себе
Дац (придац) Богу душу = умрец
Душа му у носу и аж да му душа на нос вишла = барз вистал
Душа у мнє змарзла (замарзла) = барз сом замарз
Душу вигнац з чловека = барз гонїц дакого до роботи
З радей души = дзечнє
И душа му чарна = барз є гришни
Нє сцем на свою душу = нє сцем таке зробиц, нє сцем на свою совисц
Ношиц дакого/дацо на души = ношиц даяку терху на души
Покля (кельо) ци (му) душа жада = докля (кельо) лєм сцеш (сце)
Придал душу дяблови = сам ше забил; нє вери до Бога; нєдобре роби
Тераз му душа на месце (на мире) = посцигнул свойо, та є тераз задовольни
Як през души (бежац, прибегнуц) = барз швидко, злєкнуто и под.

Литература
Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 390.
Вонкашнї вязи

https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%94%D1%83%D1%88%D0%B0

Тернац

2026-10-14T18:42:06Z

← Старша ревизия		Ревизия на 20:42, 14. октобер 2026.
Шор 5:		Шор 5:
	Файл:Canales de la Sierra - Ermita de San Cristobal 03.jpg\|Тернац на капели Ст. Христифора у варошу Каналес де ла Сиера у Шпаниї		Файл:Canales de la Sierra - Ermita de San Cristobal 03.jpg\|Тернац на капели Ст. Христифора у варошу Каналес де ла Сиера у Шпаниї
	Файл:Broadlands House, Romsey - geograph.org.uk - 211503.jpg\|Портик на маєтку Броудланд у варошу Ромси у Хемпширу, Анґлийска		Файл:Broadlands House, Romsey - geograph.org.uk - 211503.jpg\|Портик на маєтку Броудланд у варошу Ромси у Хемпширу, Анґлийска
	Файл:Rectors Palace, Dubrovnik, July 2011 (01).jpg\|Тернац ~~кнежевого~~ двора у Дубровнику, Горватска		Файл:Rectors Palace, Dubrovnik, July 2011 (01).jpg\|Тернац князового двора у Дубровнику, Горватска
	Файл:Walter vid arbetsbordet på vår veranda. S-te Marie de Marovoay. Madagaskar - SMVK - 021939.tif\|Тернац ~~сламнатей~~ колїби на Мадаґаскару		Файл:Walter vid arbetsbordet på vår veranda. S-te Marie de Marovoay. Madagaskar - SMVK - 021939.tif\|Тернац сламовей колїби на Мадаґаскару
	Файл:Hiett House North River Mills WV 2016 05 07 10.jpg\|Тернац заварти зоз склом		Файл:Hiett House North River Mills WV 2016 05 07 10.jpg\|Тернац заварти зоз склом
	Файл:Old Shanks Store and Post Office Shanks WV 2013 10 05 01.jpg\|Двоповерхови тернац		Файл:Old Shanks Store and Post Office Shanks WV 2013 10 05 01.jpg\|Двоповерхови тернац
	Файл:Front Porch.jpg\|Закривени тернац на ~~модернеј~~ хижи		Файл:Front Porch.jpg\|Закривени тернац на модерней хижи
	Файл:Trethewey House Front Porch.jpg		Файл:Trethewey House Front Porch.jpg
	Файл:Birthday party for Amalie on the front porch.jpg		Файл:Birthday party for Amalie on the front porch.jpg

Чоколадова циста ваєчнїкох

2026-10-14T18:26:57Z

Нови бок: „Чоколадова циста ваєчнїкох, ендометриоїдна циста ваєчнїкох (лат. cystis picea ovarii) то єдна з даскелїх файтох цистох на ваєчнїкох, хтору характеризує пренаходок и рост тканї ендометриюму (нукашнього пасма плоднїци) звонка ендометриюму и миометриюму плоднїци. [2][3][4…“

Нови боки

Чоколадова циста ваєчнїкох, ендометриоїдна циста ваєчнїкох (лат. cystis picea ovarii) то
єдна з даскелїх файтох цистох на ваєчнїкох, хтору характеризує пренаходок и рост тканї
ендометриюму (нукашнього пасма плоднїци) звонка ендометриюму и миометриюму
плоднїци. [2][3][4] Назва „чоколадова циста” походзи од єй цмокафового випатрунку, єй
фарба приходзи од стиднутей креви хтора настава кед ше крев збера у цисти у каждей
шлїдуюцей менструациї. [5][6] З часом циста може вироснуц до велькосци помаранчеца.
[7][8][9][10][11][12]
Епидемиолоґия
Утвердзене же ендометриоїдна циста ваєчнїкох потрафя коло 10% женох у
репродуктивним чаше. Медзитим, лєм коло 3% женох у репродуктивним чаше маю
клинїчно значну хороту. [13]Медзи тима 3%, єст специфични популациї у хторих
ендометриоза досц розширена. Наприклад, ендометриоїдна циста ваєчнїикох найдзена при
скоро 50% женох хтори маю проблеми зоз нєплодносцу и при скоро 70% женох зоз
больом у карлїци. [14][15]
Єст огранїчени податки кеди ше провадзи преваленция ендометриоїдней цисти
ваєчнїикох. Медзитим, преценює ше же 17 до 44% женох зоз ендометриозу ма
ендометриоїдну цисту ваєчнїкох, [16][17] а 28% тих женох буду мац билатерални
ендометриоїдни цисти ваєчнїикох. [18]У специфичней популациї субфетилитету, коло
17% тих женох маю ендометриоїдни цисти ваєчнїкох. [19]
Фактори ризику
Тиж так єст огранїчени податки хтори указую на специфични фактори ризику лєм за
ендометриоїдни цисти ваєчнїикох. [20] Медзитим, познати общи фактори ризику за
розвой ендометриози:
 Нулипаритет,
 Вчасна менарха (углавним скорей 11 до 13 рокох), [20]
 Позна менопауза, кратки менструални циклуси (менєй од 27 днї), [21]
 Обилне менструалне кирвавенє, [22]
 Милерово аномалиї. [23]
 Висина векша од 68 инчи, [24]
 Нїзки индекс тїлесней маси (БМИ), [22]
 Трошенє вельких количествох транс нєзасицених масцох, [25]
 Виложеносц диетилстилбестролу у плоднїци. [26]
Попри факторох ризику за ендометриозу, на зявенє хороти уплївую и други ризики за
пациєнтох. Велї од нїх предходно розпатрани, як цо то нєплодносц, хронїчни боль у
карлїци, дисхезия, диспареуния и дисменорея. Медзитим, тиж так утвердзене же жени зоз
ендометриозу маю звекшани ризик за одредзени файти рака ваєчнїкох. Шицок ризик од

рака ваєчнїкох остава нїзки. Медзитим, вецей студиї указали же жени зоз ендометриозу
маю векшу инциденцу бистрих клїтинкох и ендометриодного карциному ваєчнїикох. [27]
Єдна студия зоз Финскей одкрила звекшани ризик лєм при женох хтори мали
ендометриоїдну цисту ваєчнїкох. [28]
Етиопатоґенеза
Точни спричиньователь наставаня чоколадовей цисти нє познати. Єст велї теориї о
наставаю ендометриози хтори ше розвиваю до двох главних напрямох. [29]
 Єдна теория ма идею метаплазиї епицела одредзеночо орґану, до епицела
ендометриюму.
 Друга теория розпатра идею ендометриотского имплантанту, або доходзеня
ендометрийних клїтинкох до одредзеного места у хторим ше окончує їх
имплантация, при чоколадовей цисти то ваєчнїк. [23]
Штреднї час (роки) од перших симптомох по одход до дохтора и хирурґийну дияґнозу

спрам старосци кеди симптоми настали. [30][31]

Старосц и час зявеня
симптомох

Час од перших
симптомох по одход
до дохтора

Час од одходу до
дохтора по
хирурґийну
дияґнозу

Шицкок час од
перших симптомох
по дияґнозу
< 19 2.0 9.0 12.1
20 - 29 0,5 4.0 4.5
>30 0.2 3.0 3.3
п < 0,01 < 0,01 < 0,01

Клинїчна слика
Главни и найчастейши симптом чоколадовей цисти ваєчнїкох то карлїчни боль. Боль
углавним зрозмирни зоз розширеносцу хороти, гоч даєдни жени нє чувствую, або
чувствую барз мали боль, без огляду на вельку розширеносц и напредованє хороти. [33]
Боль може буц и интензивни, гоч ендометриоза нє така розширена. Други симптоми можу
уключовац: [34][22]
 Дисменорею, хтора може буц проґресивна,
 Хронїчни боль ( у долнєй часци хрибта и карлїци, або боль у бруху),
 Диспареуния,
 Боляца перисталтика або боляце мокренє (дизурия),
 Обилне менструалне кирвавенє (менораґия),
 Млосц и поврацанє,
 Скорейменструалне або интерменструалне точкасте кирвавенє.

Дияґноза
Кед ше сумня на цисту ваєчнїкох, дияґнозу ше поставя зоз ултразвучним препатрунком,
[35] дзе мож ясно обачиц ендометриоїдну (чоколадову) цисту ваєчнїкох, алє нє мож
утвердзиц чи єст мали жарячиска на перитонеуме малей карлїци. [36][37]
Кед ше утвердзи же постої индикация за лапароскопию, зоз ню мож потвердзиц дияґнозу,
и видзиц шицки пременки у карлїцовей глїбки и преценїц ступень розширеносци хороти.
[38][39]
Тиж так треба поробиц анализу маркера Ца – 125 хтори при ендометриози углавним
умерено повисшени. [40]
Спрам индикацийох, роби ше и ЦТ и МРИ. [41]
Терапия
Кед ваєчнїк у подполносци претворени до чоколадовей цисти, нєобходне го одстранїц,
[42] а у случаю же єст менши жарячиска цистох и евентуални виростки, одстранює ше их
зоз електрокаутеризацию. [43]
Оздравенє после лапароскопскей операциї кратке, а операция обовязна прето же нє лїчена
ендометриоза може загрожиц плодносц жени. [44][45][46][47][48]
Проґноза
Шицка проґноза за пациєнтох зоз ендометриозу вигодна. То бениґна хорота. Медзитим,
при тей хороти хронїични стан може буц и проґресивни. Пациєнти зоз ендометриозу
означую тих зоз чежшим охореньом и прето можу мац вецей длугорочни компликациї од
хороти. Гоч лїченє на одредзени час ефикасне за пациєнтох, то стан зоз високим уровньом
повторйованя. Главни проблем тей хороти то нєдостаток дефинитивного лїченя, цо може
спричинїц длуготирваци проблеми як цо то боль и нєплодносц. Векшина женох ма
злєпшованє симптомох кед войду до менопаузи пре нєдостаток цикличней гормоналней
сиґнализациї. [49]
Компликациї
Два главни компликациї ендометриомох исти як и при ендометриози. Тоти компликациї
уключую хронїчни боль у карлїци и нєплодносц. Попри того, кед ендометриом 6 центи
або векши, то приводзи до звекшаного ризику од торзиї ваєчнїкох, цо вимага наглу
хирурґийну интервенцию прето же може присц до траценя ваєчнїка. [13]

Жени зоз ендометриозу маю звекшани ризик за одредзени файти рака ваєчнїкох, а
ендометриоми ноша мали ризик од набудованя на малиґнитет. Медзитим, ризик од нїх
барз нїзки.
Опать ище
 Цисти ваєчнїкох
 Ендометриоза
Референци
1. Дуффy ЈМ, Арамбаге К, Цорреа ФЈ, Оливе D, Фарqухар C, Гаррy Р, Барлоw ДХ,
Јацобсон ТЗ. Лапаросцопиц сургерy фор ендометриосис. Цоцхране Датабасе Сyст
Рев. 2014 Апр 03;(4):ЦД011031.
2. Vercellini P, Viganò P, Somigliana E, Fedele L (мај 2014). „Endometriosis:
pathogenesis and treatment”. Nat Rev Endocrinol.. 10 (5): 261—75.
3. Prat J, D'Angelo E, Espinosa I. „Ovarian carcinomas: at least five different diseases with
distinct histological features and molecular genetics”. Hum Pathol.. 80: 11—27.
октобар 2018.
4. Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N
(2013). „„The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: A
critical narrative review””. Human Reproduction Update. 19 (6): 625—639..
5. Lam, K.; Lang, E. (новембар 2020). „Endometriosis as a rare cause of small bowel
obstruction”. ANZ J Surg. 90 (11): E137—E138..
6. Qiu, J.; Liu, Y.; Liu, M. (2012). „Ovarian interstitial blood flow changes assessed by
transvaginal colour Doppler sonography: Predicting ovarian endometrioid cyst-induced
injury to ovarian interstitial vessels”. Archives of Gynecology and Obstetrics.. 285:
427—433..
7. Bulletti, Carlo; Coccia, Maria Elisabetta; Battistoni, Silvia; Borini, Andrea (2010-08-
01). „Endometriosis and infertility (a review)”. Journal of Assisted Reproduction and
Genetics.. 27 (8): 441—447..
8. Alborzi S, Zarei A, Alborzi S, Alborzi M (септембар 2006). „Management of ovarian
endometrioma”. Clin Obstet Gynecol.. 49 (3): 480—91..

Тритикал

2026-10-14T18:22:42Z

Означени викивязи

← Старша ревизия		Ревизия на 20:22, 14. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	{{Рошлїни\|Назва=Тритикал\|Латинска назва=Triticosecale, Triticale\|Слика=Gossliwil Jun 2015 f.jpg\|Опис_слики=Triticale\|Царство=Plantae\|Кладус1=Tracheophytes\|Кладус=Angiospermae\|Кладус2=Monocotyledones\|Кладус3=Сommelinids\|Ряд=Poales\|Фамилия=Poaceae\|Подфамилия=Pooideae\|Род=<big>× ''Triticosecale''<br /> <small>Wittm. ex A. Camus.</small>\|Синоними=× ''Triticale'' <small>Tscherm.-Seys. ex Müntzing</small>\|Ширина_слики=310п}}		{{Рошлїни\|Назва=Тритикал\|Латинска назва=Triticosecale, Triticale\|Слика=Gossliwil Jun 2015 f.jpg\|Опис_слики=Triticale\|Царство=Plantae\|Кладус1=Tracheophytes\|Кладус=Angiospermae\|Кладус2=Monocotyledones\|Кладус3=Сommelinids\|Ряд=Poales\|Фамилия=Poaceae\|Подфамилия=Pooideae\|Род=<big>× ''Triticosecale''<br /> <small>Wittm. ex A. Camus.</small>\|Синоними=× ''Triticale'' <small>Tscherm.-Seys. ex Müntzing</small>\|Ширина_слики=310п}}

	'''Тритикал''' (лат. ''Triticosecale, Triticale'') то род житаркох зоз фамилиї Poaceae, чийо ше зарно хаснує и за костиранє людзох и за карменє статку.		'''Тритикал''' (лат. ''Triticosecale, Triticale'') то род [[Житарки\|житаркох]] зоз фамилиї Poaceae, чийо ше зарно хаснує и за костиранє людзох и за карменє статку.

	== Походзенє ==		== Походзенє ==
	Тритикал настал з крижаньом жита и ражу, и представя гибрид жита. Зявел ше при концу 19. вику у Шкотскей и Нємецкей. Тритикал синтетична рошлїнска файта, алополиплоїд, и нєшка єст два форми: гексаплоїдна зоз 42 громозомами и октоплоїдна зоз 56 громозомами. Тот гибрид ма шицки громозоми вулґаре жита (2n-42), и шицки громозоми ражу (2n-14). Гексаплоїдна форма ма два ґеноми дурум жита, алє и коло того же дурум жито ма квалитетнєйше зарно од вулґаре жита, гибрид з тей комбинациї ма зарно горшого квалитету и нїзшого урожаю од октоплоїдного тритикалу. Рошлїни октоплоїду интерметиярни у збудови и висини рошлїни, форми класкох, квалитету и структури зарна, а по фарби класки и стебелка (слами) подобнєйши ражу.<ref>[http://www.agroplod.rs/zemljoradnja/ratarstvo/tritikale-%E2%80%93-ukrstanje-psenice-i-razi "„Poreklo tritikalea”"].</ref>		Тритикал настал з крижаньом жита и ражу, и представя гибрид жита. Зявел ше при концу 19. вику у Шкотскей и Нємецкей. Тритикал синтетична рошлїнска файта, алополиплоїд, и нєшка єст два форми: гексаплоїдна зоз 42 громозомами и октоплоїдна зоз 56 громозомами. Тот гибрид ма шицки громозоми вулґаре жита (2n-42), и шицки громозоми ражу (2n-14). Гексаплоїдна форма ма два ґеноми дурум жита, алє и коло того же дурум жито ма квалитетнєйше зарно од вулґаре жита, гибрид з тей комбинациї ма зарно горшого квалитету и нїзшого урожаю од октоплоїдного тритикалу. Рошлїни октоплоїду интерметиярни у збудови и висини рошлїни, форми класкох, квалитету и структури зарна, а по [[Фарба\|фарби]] класки и стебелка ([[Слама\|слами]]) подобнєйши ражу.<ref>[http://www.agroplod.rs/zemljoradnja/ratarstvo/tritikale-%E2%80%93-ukrstanje-psenice-i-razi "„Poreklo tritikalea”"].</ref>

	[[Файл:Wheat, rye, triticale montage.jpg\|мини\|280п\|лево\|Зарна жита, ражу и тритикалу − зарно тритикалу досц векше од зарна жита и ражу.]]		[[Файл:Wheat, rye, triticale montage.jpg\|мини\|280п\|лево\|Зарна жита, ражу и тритикалу − зарно тритикалу досц векше од зарна жита и ражу.]]

	== Хаснованє ==		== Хаснованє ==
	Тритикал спочатку, пре нутритивну вредносц хтора векша и як кукурица, селекционере и фаховци за карменє статку препоручовали за шицки файти животиньох. Останїх рокох ше тритикал вше баржей уводзи до чловекового костираня, до продукциї ткв. интеґралних продуктох вєдно зоз житну муку. При врецу цеста з тритикаловей муки, з активносцу ферментох алфа-амилази, скроб (або крохмаль) ше барз швидко претворює до цукру, та ше прето достава хлєб барз сладкого смаку. Тритикал ше хаснує ище и за продукцию алкоголу и пивского сладу. Желєна маса сортох за карменє ше хаснує за статок, а мож ю тиж так осушиц и на шено або за силажу, дзе ше хаснує цалу рошлїну.<ref>[http://www.zdravasrbija.com/lat/Zemlja/Ratarstvo/1110-TRITIKALE.php/ "„Upotreba tritikalea”"].</ref>		Тритикал спочатку, пре нутритивну вредносц хтора векша и як [[кукурица]], селекционере и фаховци за карменє статку препоручовали за шицки файти животиньох. Останїх рокох ше тритикал вше баржей уводзи до чловекового костираня, до продукциї ткв. интеґралних продуктох вєдно зоз житну муку. При врецу цеста з тритикаловей муки, з активносцу ферментох алфа-амилази, скроб (або крохмаль) ше барз швидко претворює до цукру, та ше прето достава хлєб барз сладкого смаку. Тритикал ше хаснує ище и за продукцию алкоголу и пивского сладу. Желєна маса сортох за карменє ше хаснує за статок, а мож ю тиж так осушиц и на шено або за силажу, дзе ше хаснує цалу рошлїну.<ref>[http://www.zdravasrbija.com/lat/Zemlja/Ratarstvo/1110-TRITIKALE.php/ "„Upotreba tritikalea”"].</ref>

	== Аґротехнїчни мири пестованя ==		== Аґротехнїчни мири пестованя ==
Шор 15:		Шор 15:
	=== Плодоряд ===		=== Плодоряд ===

	Тритикал нє подноши пестованє у монокултури, та на исту парцелу приходзи о три роки. Предшаца хтори ше хаснує пред шатву тритикалу то слунечнїк, вчасни гибриди кукурици, кромпльох, гращку и вельорочних травово-бетелїнских мишанїнох.<ref>[http://www.agroklub.rs/sortna-lista/zitarice/tritikale-105/ "„Plodored tritikalea”"].</ref>		Тритикал нє подноши пестованє у монокултури, та на исту парцелу приходзи о три роки. Предшаца хтори ше хаснує пред шатву тритикалу то слунечнїк, вчасни гибриди кукурици, [[Кромпля\|кромпльох]], гращку и вельорочних травово-бетелїнских мишанїнох.<ref>[http://www.agroklub.rs/sortna-lista/zitarice/tritikale-105/ "„Plodored tritikalea”"].</ref>

	=== Обробок жеми ===		=== Обробок жеми ===
Шор 39:		Шор 39:
	=== Жатва ===		=== Жатва ===

	Тритикал ше коши кед влажносц зарна спаднє на коло 13%, цо ше случує при концу жатви жита. Урожаї тритикалу можу буц и до 5 t/ha. Коши ше го на преходзе восковей до подполней узретосци, а способ жатви завиши од ступня полєгованя шаца. Сорти предвидзени на зарно маю тварду и нїзку сламу та нє полєгню, а сорти предвидзени на карменє маю високу сламу, та у чаше дозреваня лєгко полєгню.		Тритикал ше коши кед влажносц зарна спаднє на коло 13%, цо ше случує при концу жатви [[Жито\|жита]]. Урожаї тритикалу можу буц и до 5 t/ha. Коши ше го на преходзе восковей до подполней узретосци, а способ жатви завиши од ступня полєгованя шаца. Сорти предвидзени на зарно маю тварду и нїзку сламу та нє полєгню, а сорти предвидзени на карменє маю високу сламу, та у чаше дозреваня лєгко полєгню.

	== Заключенє ==		== Заключенє ==
Шор 50:		Шор 50:
	== Жридло ==		== Жридло ==
	https://sr.wikipedia.org/wiki/Тритикале		https://sr.wikipedia.org/wiki/Тритикале


	{{Commonscat}}		{{Commonscat}}
	[[Катеґория: Житарки]]		[[Катеґория: Житарки]]

Йоаким Еделински

2026-10-14T18:11:59Z

Ушорйовнєнє, викивязи

← Старша ревизия		Ревизия на 20:11, 14. октобер 2026.
Шор 16:		Шор 16:
	}}		}}

	'''Йоаким Еделински''' (*19. децембер 1940), бавяч ФК Русин у Руским Керестуре, тренер подростку и на два заводи предсидатель СД Русин.		'''Йоаким Еделински''' (*19. децембер 1940), бавяч [[ФК Русин]] у [[Руски Керестур\|Руским Керестуре]], тренер подростку и на два заводи предсидатель СД Русин.

⚫	Биоґрафия

		⚫	== Биоґрафия ==
	Йоаким Еделински народзени 19. децембра 1940. року у Руским Керестуре. Оцец Михал и мац Леона родз. Корпаш. Мал ище двох младших братох, Юлияна и Ярослава. Основну школу Йоаким закончел у Руским Керестуре, Штредню машинску школу у Новим Садзе а потим и Висшу машинску школу (машински напрям) тиж у Новим Садзе.		Йоаким Еделински народзени 19. децембра 1940. року у Руским Керестуре. Оцец Михал и мац Леона родз. Корпаш. Мал ище двох младших братох, Юлияна и Ярослава. Основну школу Йоаким закончел у Руским Керестуре, Штредню машинску школу у Новим Садзе а потим и Висшу машинску школу (машински напрям) тиж у Новим Садзе.

	Ище як школяр штредней школи Йоаким ше визначел як добри спортиста и младежски активиста. Як студент Висшей машинскей школи нашол ше у ґрупи младих, полєтних студентох и штредньошколцох хтори жадали же би їх пребуванє у валалє през лєто було вельо змистовнєйше и хасновитше як цо то було у 50-тих рокох. У складзе з таку инициятиву Йоаким ше нашол у составе першого Управного одбору Клуба студентох и школярох штреднїх школох у Руским Керестуре. Бул задлужени за спортски живот младих. Тот Управни одбор вдерел фундаменти Фестивалу култури Червена ружа.		Ище як школяр штредней школи Йоаким ше визначел як добри [[спортиста]] и младежски активиста. Як студент Висшей машинскей школи нашол ше у ґрупи младих, полєтних студентох и штредньошколцох хтори жадали же би їх пребуванє у валалє през лєто було вельо змистовнєйше и хасновитше як цо то було у 50-тих рокох. У складзе з таку инициятиву Йоаким ше нашол у составе першого Управного одбору Клуба студентох и школярох штреднїх школох у Руским Керестуре. Бул задлужени за спортски живот младих. Тот Управни одбор вдерел фундаменти [[Фестивал рускей култури Червена ружа\|Фестивалу култури Червена ружа]].

	По дипломованю Йоаким почал штредком 1963. року робиц як погонски инжинєр у Фабрики арматурох Истра у Кули.		По дипломованю Йоаким почал штредком 1963. року робиц як погонски инжинєр у Фабрики арматурох Истра у Кули.
Шор 28:		Шор 27:
	Йоаким Еделински ше 1964. року оженєл зоз Йозефину родз. Панкович. У малженстве мали два дзивки, Весну и Саню.		Йоаким Еделински ше 1964. року оженєл зоз Йозефину родз. Панкович. У малженстве мали два дзивки, Весну и Саню.

	Спортска кариєра пошвецена фодбалу		== Спортска кариєра пошвецена фодбалу ==

	Почал бавиц фодбал за ФК Русин 1957. року. Бул дружелюбиви, лєгко правел контакти и ширел круг приятельох так же нєодлуга Йоаким достал назвиско Тоша. По тим назвиску го шицки у валалє, алє и ширше, познали. Перше кратши час бавел у подростку а вец вошол до першого тиму. Постал стандардни бавяч у одбрани, на позициї правого бека. За перши тим ФК Русин Йоаким Еделински бавел 15 роки. При концу кариєри ходзел до тренерскей школи за фодбал хтора була орґанизована у Зомборе, одслухал шицки преподаваня и положел испити за квалификованого тренера. Кед закончел кариєру фодбалера вон предлужел як тренер подростку у ФК Русин по 1973. рок.		Почал бавиц фодбал за ФК Русин 1957. року. Бул дружелюбиви, лєгко правел контакти и ширел круг приятельох так же нєодлуга Йоаким достал назвиско Тоша. По тим назвиску го шицки у валалє, алє и ширше, познали. Перше кратши час бавел у подростку а вец вошол до першого тиму. Постал стандардни бавяч у одбрани, на позициї правого бека. За перши тим ФК Русин Йоаким Еделински бавел 15 роки. При концу кариєри ходзел до тренерскей школи за фодбал хтора була орґанизована у Зомборе, одслухал шицки преподаваня и положел испити за квалификованого тренера. Кед закончел кариєру фодбалера вон предлужел як тренер подростку у ФК Русин по 1973. рок.

	Од 1973 та по 1979. рок Йоаким Еделински бул на роботи у Нємецкей. Нєодлуга як там сцигнул вон дознал же у тим краю у фодбалскей лиґи бул и ФК Домовина, тим у хторим векшина бавячох були роботнїки зоз Югославиї. Бул то нє найлєпше орґанизовни и водзени тим, медзи иншим, нє мали анї тренера. Вон ше нєодлуга уключел до роботи того тиму. Понеже мал богате бавяцке, алє и тренерске искуство, вон ше прилапел буц тренер у ФК Домовина и помали приведол тим по уровень же о єден час вони постали шампионє у лиґи у хторей бавели.		Од 1973 та по 1979. рок Йоаким Еделински бул на роботи у Нємецкей. Нєодлуга як там сцигнул вон дознал же у тим краю у фодбалскей лиґи бул и ФК Домовина, тим у хторим векшина бавячох були роботнїки зоз Югославиї. Бул то нє найлєпше орґанизовни и водзени тим, медзи иншим, нє мали анї тренера. Вон ше нєодлуга уключел до роботи того тиму. Понеже мал богате бавяцке, алє и тренерске искуство, вон ше прилапел буц тренер у ФК Домовина и помали приведол тим по уровень же о єден час вони постали шампионє у лиґи у хторей бавели. Кед ше Йоаким Еделински 1979. року врацел назад до Югославиї такой ше прилапел ознова буц тренер подростку у ФК Русин.

	Кед ше Йоаким Еделински 1979. року врацел назад до Югославиї такой ше прилапел ознова буц тренер подростку у ФК Русин.
		⚫	Понеже шицки тоти роки Йоаким жил за ФК Русин и доприношел спортскому дружтву и фодбалскому тиму кельо лєм могол вон здобул довириє Управи клуба дзе мал рижни функциї. Медзи иншим, двараз бул виберани за предсидателя СД Русин. Под час єдного мандату предсидателя удало ше му збудовац купатила зоз тушами при зоблєкальньох за бавячох цо було вельорочне жаданє ґенерацийох керестурских фодбалерох. Же його спортска кариєра и робота у Спортским дружтве Русин була замеркована и ценєна потвердзує и факт же з нагоди означованя 100-рочнїци ФК Русин Йоаким Еделински приял найвисше клубске припознанє - плакету почесного члена Спортского Дружтва.

⚫	Понеже шицки тоти роки Йоаким жил за ФК Русин и доприношел спортскому дружтву и фодбалскому тиму кельо лєм могол вон здобул довириє Управи клуба дзе мал рижни функциї. Медзи иншим, двараз бул виберани за предсидателя СД Русин. Под час єдного мандату предсидателя удало ше му збудовац купатила зоз тушами при зоблєкальньох за бавячох цо було вельорочне жаданє ґенерацийох керестурских фодбалерох.
	Же його спортска кариєра и робота у Спортским дружтве Русин була замеркована и ценєна потвердзує и факт же з нагоди означованя 100-рочнїци ФК Русин Йоаким Еделински приял найвисше клубске припознанє - плакету почесного члена Спортского Дружтва.
	Попри анґажованя на спортским планє у валалє, Йоаким бул на два заводи и член Совиту Месней заєднїци Руского Керестура. Тиж так роками бул предсидатель Здруженя резервних воєних старешинох у валалє.		Попри анґажованя на спортским планє у валалє, Йоаким бул на два заводи и член Совиту Месней заєднїци Руского Керестура. Тиж так роками бул предсидатель Здруженя резервних воєних старешинох у валалє.

	Йоаким Еделински Тоша пошол до прейґчасовей пензиї 1995. року.		Йоаким Еделински Тоша пошол до прейґчасовей пензиї 1995. року.

		⚫	== Ґалерия ==

		⚫	== Литература ==
⚫	Ґалерия


⚫	Литература


⚫	Вонкашнї вязи

		⚫	== Вонкашнї вязи ==
	Златко Рамач, [https://www.youtube.com/watch?v=XIojiHgdY04 VIK ENTUZIJAZMA - 100-ročnjica FK "Rusin" z Ruskoho Kerestura], kanal Verbovec, youtube.com , 27. ~~oktober~~ 2023.		Златко Рамач, [https://www.youtube.com/watch?v=XIojiHgdY04 VIK ENTUZIJAZMA - 100-ročnjica FK "Rusin" z Ruskoho Kerestura], kanal Verbovec, youtube.com, 27. октобер 2023.
			[[Катеґория:Спортисти]]
			[[Катеґория:Керестурски спортисти]]
			[[Катеґория:Керестурци]]

Тритикал

2026-10-14T15:55:50Z

Нови бок: „{{Рошлїни|Назва=Тритикал|Латинска назва=Triticosecale, Triticale|Слика=Gossliwil Jun 2015 f.jpg|Опис_слики=Triticale|Царство=Plantae|Кладус1=Tracheophytes|Кладус=Angiospermae|Кладус2=Monocotyledones|Кладус3=Сommelinids|Ряд=Poales|Фамилия=Poaceae|Подфамилия=Pooideae|Род=<big>× ''Triticosecale'' Wittm. ex A. Camus.|Синоними=× ''Triticale''…“

Нови боки

{{Рошлїни|Назва=Тритикал|Латинска назва=Triticosecale, Triticale|Слика=Gossliwil Jun 2015 f.jpg|Опис_слики=Triticale|Царство=Plantae|Кладус1=Tracheophytes|Кладус=Angiospermae|Кладус2=Monocotyledones|Кладус3=Сommelinids|Ряд=Poales|Фамилия=Poaceae|Подфамилия=Pooideae|Род=<big>× ''Triticosecale'' Wittm. ex A. Camus.|Синоними=× ''Triticale'' Tscherm.-Seys. ex Müntzing|Ширина_слики=310п}}

'''Тритикал''' (лат. ''Triticosecale, Triticale'') то род житаркох зоз фамилиї Poaceae, чийо ше зарно хаснує и за костиранє людзох и за карменє статку.

== Походзенє ==
Тритикал настал з крижаньом жита и ражу, и представя гибрид жита. Зявел ше при концу 19. вику у Шкотскей и Нємецкей. Тритикал синтетична рошлїнска файта, алополиплоїд, и нєшка єст два форми: гексаплоїдна зоз 42 громозомами и октоплоїдна зоз 56 громозомами. Тот гибрид ма шицки громозоми вулґаре жита (2n-42), и шицки громозоми ражу (2n-14). Гексаплоїдна форма ма два ґеноми дурум жита, алє и коло того же дурум жито ма квалитетнєйше зарно од вулґаре жита, гибрид з тей комбинациї ма зарно горшого квалитету и нїзшого урожаю од октоплоїдного тритикалу. Рошлїни октоплоїду интерметиярни у збудови и висини рошлїни, форми класкох, квалитету и структури зарна, а по фарби класки и стебелка (слами) подобнєйши ражу.<ref>[http://www.agroplod.rs/zemljoradnja/ratarstvo/tritikale-%E2%80%93-ukrstanje-psenice-i-razi "„Poreklo tritikalea”"].</ref>

[[Файл:Wheat, rye, triticale montage.jpg|мини|280п|лево|Зарна жита, ражу и тритикалу − зарно тритикалу досц векше од зарна жита и ражу.]]

== Хаснованє ==
Тритикал спочатку, пре нутритивну вредносц хтора векша и як кукурица, селекционере и фаховци за карменє статку препоручовали за шицки файти животиньох. Останїх рокох ше тритикал вше баржей уводзи до чловекового костираня, до продукциї ткв. интеґралних продуктох вєдно зоз житну муку. При врецу цеста з тритикаловей муки, з активносцу ферментох алфа-амилази, скроб (або крохмаль) ше барз швидко претворює до цукру, та ше прето достава хлєб барз сладкого смаку. Тритикал ше хаснує ище и за продукцию алкоголу и пивского сладу. Желєна маса сортох за карменє ше хаснує за статок, а мож ю тиж так осушиц и на шено або за силажу, дзе ше хаснує цалу рошлїну.<ref>[http://www.zdravasrbija.com/lat/Zemlja/Ratarstvo/1110-TRITIKALE.php/ "„Upotreba tritikalea”"].</ref>

== Аґротехнїчни мири пестованя ==

=== Плодоряд ===

Тритикал нє подноши пестованє у монокултури, та на исту парцелу приходзи о три роки. Предшаца хтори ше хаснує пред шатву тритикалу то слунечнїк, вчасни гибриди кукурици, кромпльох, гращку и вельорочних травово-бетелїнских мишанїнох.<ref>[http://www.agroklub.rs/sortna-lista/zitarice/tritikale-105/ "„Plodored tritikalea”"].</ref>

=== Обробок жеми ===

Основни обробок жеми (оранє) ше окончує глїбоко на 25 до 30 cm. Жем после основного обробку ма буц орещкасто-отрушинкастей структури, пре чувствительни жилкасти корень яки ма тритикал.

[[Файл:Triticale rimpaui - Botanischer Garten München-Nymphenburg - DSC07815.JPG|thumb|Triticale rimpaui — Botanischer Garten München-Nymphenburg — DSC07815]]

=== Гноєнє ===

Количества гною виноша коло 300 kg/ha NPK (8:16:24), а за прикармйованє ше хаснує азотни лєгко розпущуюци гної на яр, алє ше применює и гноєнє з хлївским гнойом, од 20 до 40 t/ha. Приклад гноєня:

· У основним обробку: 300 kg/ha NPK (7:20:30),

· Перше прикармйованє у фази ярнього рушаня веґетациї: 200 kg/ha KAN,

· Друге прикармйованє у фази класканя: 150 kg/ha KAN.

=== Шатва ===

Оптимални час за шатву перша половка октобра. Шатвова норма виноши 450-500 ключкави зарна/m², односно 200-220 kg/ha нашеня. Глїбина шатви ше руша од 3 до 5 cm (на чежших жемох плїтше, а на лєгчейших глїбше).<ref>[http://www.agroklub.rs/sortna-lista/zitarice/tritikale-105/ "„Setva tritikalea”"].</ref>

=== Жатва ===

Тритикал ше коши кед влажносц зарна спаднє на коло 13%, цо ше случує при концу жатви жита. Урожаї тритикалу можу буц и до 5 t/ha. Коши ше го на преходзе восковей до подполней узретосци, а способ жатви завиши од ступня полєгованя шаца. Сорти предвидзени на зарно маю тварду и нїзку сламу та нє полєгню, а сорти предвидзени на карменє маю високу сламу, та у чаше дозреваня лєгко полєгню.

== Заключенє ==

Тритикал вельо обецує як комерциялне шаце, бо ма потенциял занїмац ше зоз специфичнима проблемами у самей индустриї житаркох. Виглєдованє високих стандардох ше у тей хвильки запровадзує у швеце, у местох як цо Универзитет Стеленбош у Южней Африки. Конвенционалне пестованє рошлїнох помогло засновац тритикал як барз добре шаце, окреме дзе условия нє таки добри за пестованє житаркох. Тритикал синтетована житарка без огляду на велї початни огранїченя, як цо нєможлївосц репродукованя пре нєплодносц и сушенє нашеня. Слаби урожай и слаба нутритивна вредносц углавним елиминовани. Технїки култури тканї у одношеню на жито и тритикал указую константне напредованє, алє изолация и пестованє дзепоєдних микроспорох випатра найвецей обецую. Велї молекуларни маркери мож применїц на маркер з помоцу трансфер ґенох, алє остава вираз Р-гена у новей ґенетскей позадини тритикалу же би ше го виглєдало.

== Референци ==
{{reflist}}

== Жридло ==
https://sr.wikipedia.org/wiki/Тритикале

{{Commonscat}}
[[Катеґория: Житарки]]

Йоаким Еделински

2026-10-14T13:39:22Z

С. Еделински

Нови боки

{{Инфорамик
| headerstyle = background: #5DADEC;
| header1 =<big> Йоаким Еделински </big>
| label2 = | data2 = [[File:Joakim Edеlinski.jpg|center|290px]]
| header3 = Особни информациї
| label4 = Назвиско | data4 = Тоша
| label5 = Датум народзеня | data5 =19. децембер 1940.
| label6 = Датум упокоєня | data6 =
| label7 = Поховани | data7 =
| label8 = Висина | data8 =
| label9 = Позиция у тиме | data9 = прави бек
| label10 = Спорт | data10 = Фодбал
| label11 = Державянство | data11 = югославянске, сербске
| header12 = Сениорска кариєра
| label13 = Припознаня | data13 = Плакета почесного члена СД Русин
}}

'''Йоаким Еделински''' (*19. децембер 1940), бавяч ФК Русин у Руским Керестуре, тренер подростку и на два заводи предсидатель СД Русин.

Биоґрафия

Йоаким Еделински народзени 19. децембра 1940. року у Руским Керестуре. Оцец Михал и мац Леона родз. Корпаш. Мал ище двох младших братох, Юлияна и Ярослава. Основну школу Йоаким закончел у Руским Керестуре, Штредню машинску школу у Новим Садзе а потим и Висшу машинску школу (машински напрям) тиж у Новим Садзе.

Ище як школяр штредней школи Йоаким ше визначел як добри спортиста и младежски активиста. Як студент Висшей машинскей школи нашол ше у ґрупи младих, полєтних студентох и штредньошколцох хтори жадали же би їх пребуванє у валалє през лєто було вельо змистовнєйше и хасновитше як цо то було у 50-тих рокох. У складзе з таку инициятиву Йоаким ше нашол у составе першого Управного одбору Клуба студентох и школярох штреднїх школох у Руским Керестуре. Бул задлужени за спортски живот младих. Тот Управни одбор вдерел фундаменти Фестивалу култури Червена ружа.

По дипломованю Йоаким почал штредком 1963. року робиц як погонски инжинєр у Фабрики арматурох Истра у Кули.

Йоаким Еделински ше 1964. року оженєл зоз Йозефину родз. Панкович. У малженстве мали два дзивки, Весну и Саню.

Спортска кариєра пошвецена фодбалу

Почал бавиц фодбал за ФК Русин 1957. року. Бул дружелюбиви, лєгко правел контакти и ширел круг приятельох так же нєодлуга Йоаким достал назвиско Тоша. По тим назвиску го шицки у валалє, алє и ширше, познали. Перше кратши час бавел у подростку а вец вошол до першого тиму. Постал стандардни бавяч у одбрани, на позициї правого бека. За перши тим ФК Русин Йоаким Еделински бавел 15 роки. При концу кариєри ходзел до тренерскей школи за фодбал хтора була орґанизована у Зомборе, одслухал шицки преподаваня и положел испити за квалификованого тренера. Кед закончел кариєру фодбалера вон предлужел як тренер подростку у ФК Русин по 1973. рок.

Од 1973 та по 1979. рок Йоаким Еделински бул на роботи у Нємецкей. Нєодлуга як там сцигнул вон дознал же у тим краю у фодбалскей лиґи бул и ФК Домовина, тим у хторим векшина бавячох були роботнїки зоз Югославиї. Бул то нє найлєпше орґанизовни и водзени тим, медзи иншим, нє мали анї тренера. Вон ше нєодлуга уключел до роботи того тиму. Понеже мал богате бавяцке, алє и тренерске искуство, вон ше прилапел буц тренер у ФК Домовина и помали приведол тим по уровень же о єден час вони постали шампионє у лиґи у хторей бавели.
Кед ше Йоаким Еделински 1979. року врацел назад до Югославиї такой ше прилапел ознова буц тренер подростку у ФК Русин.

Понеже шицки тоти роки Йоаким жил за ФК Русин и доприношел спортскому дружтву и фодбалскому тиму кельо лєм могол вон здобул довириє Управи клуба дзе мал рижни функциї. Медзи иншим, двараз бул виберани за предсидателя СД Русин. Под час єдного мандату предсидателя удало ше му збудовац купатила зоз тушами при зоблєкальньох за бавячох цо було вельорочне жаданє ґенерацийох керестурских фодбалерох.
Же його спортска кариєра и робота у Спортским дружтве Русин була замеркована и ценєна потвердзує и факт же з нагоди означованя 100-рочнїци ФК Русин Йоаким Еделински приял найвисше клубске припознанє - плакету почесного члена Спортского Дружтва.
Попри анґажованя на спортским планє у валалє, Йоаким бул на два заводи и член Совиту Месней заєднїци Руского Керестура. Тиж так роками бул предсидатель Здруженя резервних воєних старешинох у валалє.

Йоаким Еделински Тоша пошол до прейґчасовей пензиї 1995. року.

Ґалерия

Литература

Вонкашнї вязи

Златко Рамач, [https://www.youtube.com/watch?v=XIojiHgdY04 VIK ENTUZIJAZMA - 100-ročnjica FK "Rusin" z Ruskoho Kerestura], kanal Verbovec, youtube.com , 27. oktober 2023.

Каникула

2026-10-14T07:40:31Z

Знаковна и текстова вименка

← Старша ревизия		Ревизия на 09:40, 14. октобер 2026.
Шор 16:		Шор 16:
	== Фразеолоґия ==		== Фразеолоґия ==
	♦ ''Фи-га! Но то горуцо! Як да пришла каникула''! – почал дїдо сцераюци зоз чола вельки капки зною.		♦ ''Фи-га! Но то горуцо! Як да пришла каникула''! – почал дїдо сцераюци зоз чола вельки капки зною.

	♦ ''Док буду на лєто каникули пойдзеш до баби служиц'' - гварело ше дзецом хтори ходзели до школи		♦ ''Док буду на лєто каникули пойдзеш до баби служиц'' - гварело ше дзецом хтори ходзели до школи а сцели пойсц на длужей до баби и дїда.

	== Литература ==		== Литература ==

Катеґория:Механїка

2026-10-13T20:53:10Z

Направљена празна страница

Нови боки

Контя

2026-10-13T19:14:03Z

Медзинаслови, подробносци, викивязи, укладанє фотоґрафийох

← Старша ревизия		Ревизия на 21:14, 13. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	Контя (серб. пунђа; всл. кonťa; од мадь. konty) файта женскей фризури хтору ше формує так же ше власи склонї з твари назадок, зачеше и заплєце до варґоча, та закруци до кругу на задку глави. Контю ше найчастейше притвердзовало з орноґлами:		'''Контя''' (серб. ''пунђа''; всл. ''кonťa''; од мадь. ''konty'') файта женскей фризури хтору ше формує так же ше власи склонї з твари назадок, зачеше и заплєце до варґоча, та закруци до кругу на задку глави. Контю ше найчастейше притвердзовало з [[Орноґла\|орноґлами]]:

	Давно жени и дзивки ношели длугоки власи, та их плєтли до варґочох и скруцовали до контьох. Дзивки коло контї вязали баршонь. Млади одати жени на контю вязали фитюлу, а старши жени чепец. Поверх чепца и фитюли ше вязала хусточка на главу.		Давно жени и дзивки ношели длугоки власи, та их плєтли до варґочох и скруцовали до контьох. Дзивки коло контї вязали баршонь. Млади одати жени на контю вязали [[Фитюла\|фитюлу]], а старши жени [[Чепец\|чепец.]] Поверх чепца и фитюли ше вязала [[хусточка]] на главу.

	Дзивки надплєтали варґочи з орезанима власами да им буду длугши; з длугших варґочох направелї векшу контю, та баршонь на контї лєпше стал.		Дзивки надплєтали варґочи з орезанима власами да им буду длугши; з длугших варґочох направелї векшу контю, та баршонь на контї лєпше стал.

			== Ґалерия ==
⚫	Фразеолоґия
			<gallery>
			Файл:Hair in bun.JPG\|Контя направена зоз варґочох
			Файл:Loose bun.jpg\|Жена зоз опушчену контю
			Файл:Circumbraided Donut Bun.JPG
			Файл:Bun.jpg\|Украшена контя
			Файл:An Assamese girl with a bun hairstyle, gracefully wrapped with Kopou Phool..jpg
			Файл:Evelyn Paul.jpg\|Евелин Паул
			Файл:Cup of Russia 2010 - Agnes Zawadzki (3).jpg\|Дзивка зоз Русиї
			Файл:Cornrows Into Braided Bun.JPG
			</gallery>

		⚫	== Фразеолоґия ==
	Дац дакому (звич. жени) по контї = вдериц по глави		Дац дакому (звич. жени) по контї = вдериц по глави

	Литература		== Литература ==
		⚫	• ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 619.

		⚫	== Вонкашнї вязи ==
⚫	Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 619.

⚫	Вонкашнї вязи

Нохец

2026-10-13T18:53:27Z

Медзинаслови, подробносци, викивязи

← Старша ревизия		Ревизия на 20:53, 13. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	Нохец (общеславянска назва) - рогови верх на концу пальцох (настава кед ше стварднє бильчок кератину) при векшини приматох. Нохци одвитую пазуром хтори ше находза при других животиньох. Нохци на рукох и ногох направени зоз твардого защитного протеїну хтори ше вола алфа-кератин, а хтори полимер. Алфа-кератин ше находзи у копитох, пазурох и рогох похребцинарох. При животиньох з роду мачкох (лєвох, тиґришох, пумох итд.) нохци вирастаю до пазурох хтори ше можу уцаговац и вєдно зоз зубами служа за борбу.		'''Нохец''' (общеславянска назва) - рогови верх на концу пальцох (настава кед ше стварднє бильчок кератину) при векшини приматох. Нохци одвитую пазуром хтори ше находза при других животиньох. Нохци на рукох и ногох направени зоз твардого защитного протеїну хтори ше вола алфа-кератин, а хтори полимер. Алфа-кератин ше находзи у [[Копито\|копитох]], пазурох и рогох похребцинарох. При животиньох з роду мачкох (лєвох, тиґришох, пумох итд.) нохци вирастаю до пазурох хтори ше можу уцаговац и вєдно зоз зубами служа за борбу.

⚫	Часци нохца

		⚫	== Часци нохца ==
	Матрикс, хтори ше вола ище матрикс унгуис, кератоґена мембрана, матрикс нохца або онихострома, то активна ткань (або ґерминални матрикс) хтора твори клїтинки хтори ше ствадню док ше рушаю на вонка од кореня нохца по плочу нохца. То часц нохцового лєжиска хтора ше находзи под нохцом и ма нерви, лимфни и кревово судзини. Матрица продукує клїтинки хтори поставаю плоча нохца.<ref>[https://kristinatodorovic.com/blog/nokti-vodic-kroz-upoznavanje-noktiju/ Nokti: Vodič kroz upoznavanje noktiju]</ref> Ширина и грубина плочи нохца одредзує ше з велькосцу, длужину и грубину матриксу, док форма косци верху пальца одредзує чи нохцова [[поверхносц]] ровна, закривена як лук або як кука. Матрица предлужи продуковац клїтинки потамаль покля прима костиранє и остава здрава.		Матрикс, хтори ше вола ище матрикс унгуис, кератоґена мембрана, матрикс нохца або онихострома, то активна ткань (або ґерминални матрикс) хтора твори клїтинки хтори ше ствадню док ше рушаю на вонка од кореня нохца по плочу нохца. То часц нохцового лєжиска хтора ше находзи под нохцом и ма нерви, лимфни и кревово судзини. Матрица продукує клїтинки хтори поставаю плоча нохца.<ref>[https://kristinatodorovic.com/blog/nokti-vodic-kroz-upoznavanje-noktiju/ Nokti: Vodič kroz upoznavanje noktiju]</ref> Ширина и грубина плочи нохца одредзує ше з велькосцу, длужину и грубину матриксу, док форма косци верху пальца одредзує чи нохцова [[поверхносц]] ровна, закривена як лук або як кука. Матрица предлужи продуковац клїтинки потамаль покля прима костиранє и остава здрава.

	Нохцова посцелка то скора под нохцову плочу. То подруче нохца на хторим лєжи нохцова плоча. Нерви и кревово судзини хтори ше ту находза кармя цалу єдинку нохцох. Як и кажда скора, зложена є зоз двох файтох тканї: дермису и епидермису. Епидермис притвердзени за дермис з дробнима воздлужнима „ярчками“ хтори ше волаю матрицово гребенї (''cristae matricis unguis''). У старосци, плоча за нохци постава ценша, а тоти ярчки обачлївши. Нохцово лєжиско високо инервоване, та одстраньованє плочи нохца прето барз боляце.		Нохцова посцелка то [[Скорка\|скора]] под нохцову плочу. То подруче нохца на хторим лєжи нохцова плоча. Нерви и кревово судзини хтори ше ту находза кармя цалу єдинку нохцох. Як и кажда скора, зложена є зоз двох файтох тканї: дермису и епидермису. Епидермис притвердзени за дермис з дробнима воздлужнима „ярчками“ хтори ше волаю матрицово гребенї (''cristae matricis unguis''). У старосци, плоча за нохци постава ценша, а тоти ярчки обачлївши. Нохцово лєжиско високо инервоване, та одстраньованє плочи нохца прето барз боляце.

	Синус нохца (''sinus unguis'') то место дзе ше находзи корень нохца, односно основа нохца под скору. Настава з активно нарастацей тканї под матрицу.		Синус нохца (''sinus unguis'') то место дзе ше находзи корень нохца, односно основа нохца под скору. Настава з активно нарастацей тканї под матрицу.
Шор 13:		Шор 12:
	Шлєбодни рубец ''(margo liber'') або дистални рубец то преднї руб нохцовей плочи хтори одвитує абразивному або рубу нохца хтори ше оштригує. Гипонигинуюм (нєформално познати як „швидки“) то епител хтори ше находзи под плочу нохца на злученю медзи шлєбодним рубом и скору верху пальца. Вон формує пасмо хторе чува посцель нохцох. Ониходермална пантлїка служи як заверач медзи плочу нохца и гипонигиюмом. Находзи ше такой под шлєбодним рубом, у тей часци нохца дзе ше закончує нохцове лєжиско.		Шлєбодни рубец ''(margo liber'') або дистални рубец то преднї руб нохцовей плочи хтори одвитує абразивному або рубу нохца хтори ше оштригує. Гипонигинуюм (нєформално познати як „швидки“) то епител хтори ше находзи под плочу нохца на злученю медзи шлєбодним рубом и скору верху пальца. Вон формує пасмо хторе чува посцель нохцох. Ониходермална пантлїка служи як заверач медзи плочу нохца и гипонигиюмом. Находзи ше такой под шлєбодним рубом, у тей часци нохца дзе ше закончує нохцове лєжиско.

	Епонихия		== Епонихия ==

	Вєдно, епонихия и кутикула творя защитне пасмо. Занохцица то полукружне пасмо скоро нєвидлїивих мертвих клїтинкох скори хтори „виходза“ и закриваю заднї бок видлївей нохцовей плочи, док епонихия назберани клїтинки скори хтори продукую кутикулу. Вони континуовани, а даєдни референци их тримаю як єдну цалосц; у тей класификациї, назви епонихиюм, кутикула и перионихиюм синоними. То кутикула (нєжива часц) хтору ше одстранює з маникираньом, алє епонихию (живу часц) нє треба рушац пре опасносц од инфекциї. Епонихия то мала пантлїка живих клїтинкох (епител) хтора ше прецагує од заднього мура нохца по базу нохца. Епонихия то конєц проксималного зранцованя хтори ше зогина на себе же би одруцел епидермалне пасмо скори на новоформовану плочу нохца. Перионикс то вистирчени руб епонихиї хтори закрива проксималну пантлїку лунули.		Вєдно, епонихия и кутикула творя защитне пасмо. Занохцица то полукружне пасмо скоро нєвидлїивих мертвих клїтинкох скори хтори „виходза“ и закриваю заднї бок видлївей нохцовей плочи, док епонихия назберани клїтинки скори хтори продукую кутикулу. Вони континуовани, а даєдни референци их тримаю як єдну цалосц; у тей класификациї, назви епонихиюм, кутикула и перионихиюм синоними. То кутикула (нєжива часц) хтору ше одстранює з маникираньом, алє епонихию (живу часц) нє треба рушац пре опасносц од инфекциї. Епонихия то мала пантлїка живих клїтинкох (епител) хтора ше прецагує од заднього мура нохца по базу нохца. Епонихия то конєц проксималного зранцованя хтори ше зогина на себе же би одруцел епидермалне пасмо скори на новоформовану плочу нохца. Перионикс то вистирчени руб епонихиї хтори закрива проксималну пантлїку лунули.

	Мур нохца (''vallum unguis'') то скорянє зранцованє хторе ше преклопює збоку зоз проксималним концом нохца. Бочни руб (''margo'' ''lateralis'') лєжи под муром нохца збоку нохца, а ярчок або зранцованє нохца (''sulcus matricis unguis'') то скорово прерези хтори унєшени до бочних рубох.		Мур нохца (''vallum unguis'') то скорянє зранцованє хторе ше преклопює збоку зоз проксималним концом нохца. Бочни руб (''margo'' ''lateralis'') лєжи под муром нохца збоку нохца, а ярчок або зранцованє нохца (''sulcus matricis unguis'') то скорово прерези хтори унєшени до бочних рубох.

	Паронихия		== Паронихия ==

	Паронихиюм то гранїца мегкей тканї коло нохца, а паронихия то инфекция у тей обласци. Паронихиюм то скора хтора ше преклопює збоку плочи нохца, позната и як паронихиялни рубец. Паронихиюм то место нохцох хтори викукую, уроснутих нохцох и паронихиї, инфекциї скори.		Паронихиюм то гранїца мегкей тканї коло нохца, а паронихия то инфекция у тей обласци. Паронихиюм то скора хтора ше преклопює збоку плочи нохца, позната и як паронихиялни рубец. Паронихиюм то место нохцох хтори викукую, уроснутих нохцох и паронихиї, инфекциї скори.

	Функция		== Функция ==

	Здрави нохец ма функцию защити дисталней фаланґи, верху пальца и околних мегких тканьох од покалїченьох. Тиж служи за злєпшанє прецизних деликатних рухох дисталних пальцох през контраприцисок хтори ше окончує на пулпу пальца. Нохец теди дїйствує як контрасила кед конєц пальца доруши предмет, з чим ше звекшує чувствительносц верху пальца, гоч сам нохец нє ма нервово законченя. Конєчно, нохец функционує як алат хтори оможлївює такволане „предлужене прецизне лапанє“ (напр. вицагованє трисочки або церня з пальца) и одредзени роботи резаня або струганя.		Здрави нохец ма функцию защити дисталней фаланґи, верху пальца и околних мегких тканьох од покалїченьох. Тиж служи за злєпшанє прецизних деликатних рухох дисталних пальцох през контраприцисок хтори ше окончує на пулпу пальца. Нохец теди дїйствує як контрасила кед конєц пальца доруши предмет, з чим ше звекшує чувствительносц верху пальца, гоч сам нохец нє ма нервово законченя. Конєчно, нохец функционує як алат хтори оможлївює такволане „предлужене прецизне лапанє“ (напр. вицагованє трисочки або церня з пальца) и одредзени роботи резаня або струганя.

	Роснуце		== Роснуце ==

	Часц нохца хтора рошнє под скору на проксималним концу нохца под епидермом, то єдина жива часц нохца. При цицарох, стопа роснуца нохцох повязана зоз длужину терминалних фаланґох (вонкашнїх косцох на пальцох). Так при людзох нохец указуюцого пальца рошнє швидше як нохец на малим пальцу, а нохци на рукох рошню и до штири раз швидше як нохци на ногох.		Часц нохца хтора рошнє под скору на проксималним концу нохца под епидермом, то єдина жива часц нохца. При цицарох, стопа роснуца нохцох повязана зоз длужину терминалних фаланґох (вонкашнїх косцох на пальцох). Так при людзох нохец указуюцого пальца рошнє швидше як нохец на малим пальцу, а нохци на рукох рошню и до штири раз швидше як нохци на ногох.

	При людзох, нохци рошню коло 3,5 милиметри мешачнє, док нохци на ногох рошню скоро за половку помалши (коло 1,6 милиметри мешачнє). Процивнє популарному вереню, нохци нє предлужую роснуц по шмерци; скора дегидрує и зацагує ше, прецо випатра же нохци рошню.		При людзох, нохци рошню коло 3,5 милиметри мешачнє, док нохци на ногох рошню скоро за половку помалши (коло 1,6 милиметри мешачнє). Процивнє популарному вереню, нохци нє предлужую роснуц по шмерци; скора дегидрує и зацагує ше, прецо випатра же нохци рошню.

	~~Хтороти~~ и покалїченя нохцох		== Хороти и покалїченя нохцох ==
		⚫	Хороти и покалїченя нохцох можу буц: хематом, занохцици, уроснути нохец на вельким пальцу ноги, псорияза, онихогрифоза, поднохцова еґзостоза и други.

⚫	~~Хтороти~~ и покалїченя нохцох можу буц: хематом, занохцици, уроснути нохец на вельким пальцу ноги, псорияза, онихогрифоза, поднохцова еґзостоза и други.

	== Фразеолоґия ==		== Фразеолоґия ==

Каникула

2026-10-13T11:45:47Z

← Старша ревизия		Ревизия на 13:45, 13. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	[[File:Position Alpha Cma.png\|right\|thumb\|309x309px\|Положенє гвизди Сириюс у ~~согвижджу~~ Велького ~~Пса~~]]'''Каникула''' (lat. ''canicula'', серб. ''пасји дани''; слц. ''kanikula'' велька горучава; поль. ''kanikuła.'' Латинска назва настала по назви пес Ориона (то стара назва [[Гвизда\|гвизди]] Сириюса): греч. ''κυπν'' „пес Ориона”, ''κυνοκφυμα'' „пша горучава”. Слово каникула ше одноши на астролоґию и метеоролоґию.		[[File:Position Alpha Cma.png\|right\|thumb\|309x309px\|Положенє гвизди Сириюс у согвизд'ю Велького пса]]'''Каникула''' (lat. ''canicula'', серб. ''пасји дани''; слц. ''kanikula'' велька горучава; поль. ''kanikuła.'' Латинска назва настала по назви пес Ориона (то стара назва [[Гвизда\|гвизди]] Сириюса): греч. ''κυπν'' „пес Ориона”, ''κυνοκφυμα'' „пша горучава”. Слово каникула ше одноши на астролоґию и метеоролоґию.

	Каникула у руским язику ма два значеня:		Каникула у руским язику ма два значеня:

	'''1.''' Велька горучава, пекота/ва/, звичайно у авґусту ~~„пша горучава~~.” Пре ~~екстрмени~~ цеплоти-горучави наволую ше и ,,пши днї<nowiki>''</nowiki>		'''1.''' Велька горучава, пекота/ва/, звичайно у авґусту. Пре екстремни цеплоти - горучави наволую ше и ,,пши днї<nowiki>''</nowiki>

	[[File:Summer empty classroom, blackboard and flowers on tables, 2023.jpg\|right\|thumb\|263x263px\|Каникули, ~~дакдишня~~ назва за лєтни одпочивок за школярох, студентох]]'''2.''' заст. розпуст; од лат. ''cani:cula'' „пес”, ''die:s cani:cula:res'' „пши днї”). У лєтним периодзе дзеци-школяре нє ~~ишли~~ до школи, мали лєтни одпочивок та ше часто гварело же маю каникули.		[[File:Summer empty classroom, blackboard and flowers on tables, 2023.jpg\|right\|thumb\|263x263px\|Каникули, дакедишня назва за лєтни одпочивок за школярох, студентох]]'''2.''' заст. розпуст; од лат. ''cani:cula'' „пес”, ''die:s cani:cula:res'' „пши днї”). У лєтним периодзе дзеци-школяре нє ходзели до школи, мали лєтни одпочивок, та ше часто гварело же маю каникули.

	Слунко под час вельких лєтних горучавох блїжей ґу Сириюсу, та ~~ше тота~~ [[гвизда]] ~~видзи~~ праве кед найгоруцейши [[Дзень\|днї]] и стари Греки ~~тримали~~ же од нєй приходзи горучава. Од того и анґл. ''dogdays'', нєм. Hun''dstagen'', фр. ''Jours caniculaires''.		Слунко под час вельких лєтних горучавох блїжей при Сириюсу, та тоту [[гвизда\|гвизду]] видно праве кед найгоруцейши [[Дзень\|днї]] и стари Греки думали же од нєй приходзи горучава. Од того и анґл. ''dogdays'', нєм. Hun''dstagen'', фр. ''Jours caniculaires''.

	У старим Риму, период лєтних горучавох хтори ше поклопюю зоз раншу видлївосцу Сириюса, наволаним Каникула (латински за „мали пас,“ ''dies caniculares'' <ref>Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — P. 22. — ISBN 0-387-48941-X.</ref> - „пши днї“ (од 22. юлия по 23. авґуст), подрозумйовал ше час за лєтни одпочивок, та ту и слово „розпуст“<ref>Зигель Ф. Ю. Сокровищница звёздного неба — путеводитель по созвездиям и Луне / Под ред. Г. С. Куликова. — 5-е изд. — М.: Наука, 1986. — С. 126.</ref> односно стари вираз каникули.		У старим Риму, период лєтних горучавох хтори ше поклопюю зоз раншу видлївосцу Сириюса, наволаним Каникула (латински за „мали пас,“ ''dies caniculares'' <ref>Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — P. 22. — ISBN 0-387-48941-X.</ref> - „пши днї“ (од 22. юлия по 23. авґуст), подрозумйовал ше час за лєтни одпочивок, та ту и слово „розпуст“<ref>Зигель Ф. Ю. Сокровищница звёздного неба — путеводитель по созвездиям и Луне / Под ред. Г. С. Куликова. — 5-е изд. — М.: Наука, 1986. — С. 126.</ref> односно стари вираз каникули.

	== Нєзвичайне зявенє ==		== Нєзвичайне зявенє ==
	З каникулу треба повязац и зявенє хторе скорей мож було вельо частейше видзиц у ровнїни. Людзе то звичайно волали „баба гонї кози.” У каникули, коло поладня кед найвекша горучава, у ровнїни по ясним и горуцим дню видно було на даскельо дзешатки [[Метер\|метери]] далєко, як над жему, на коло два метери, ~~трепаца~~ 4-5 до 6-8 водоровни линиї длугоки по дзешец метери, ~~дзекеди~~ и по два-три ґрупи єдна коло ~~дригей~~. Метеоролоґи гваря же то фатаморґана хтору правя випареня [[Влага\|влаги]] зоз жеми. Нєшка тото зявенє ридке, понеже ше шейдзешатих рокох прешлого вику з висушованьом барох и мочарох под'жемни води спущовали з добрей часци нїжей як скорей, та менши и випарйованя влаги зоз жеми.		З каникулу треба повязац и зявенє хторе скорей мож було вельо частейше видзиц у ровнїни. Людзе то звичайно волали „баба гонї кози.” У каникули, коло поладня, кед найвекша горучава, у ровнїни по ясним и горуцим дню видно було на даскельо дзешатки [[Метер\|метери]] далєко як над жему, на коло два метери висини, трепеца 4 - 5, та аж и 8 водоровни линиї длугоки по дзешец метери, дараз и по два-три ґрупи єдна коло другей. Метеоролоґи гваря же то фатаморґана хтору правя випареня [[Влага\|влаги]] зоз жеми. Нєшка тото зявенє ридке, понеже ше шейдзешатих рокох прешлого вику з висушованьом барох и мочарох под'жемни води спущовали з добрей часци нїжей як скорей, та менши и випарйованя влаги зоз жеми.

	== Фразеолоґия ==		== Фразеолоґия ==

Парлаґ

2026-10-13T11:31:33Z

← Старша ревизия		Ревизия на 13:31, 13. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	'''~~Парла~~'''ґ (серб. ''парлоґ,'' всл. ''parlak,'' слц. диял. ''parlag,'' од мадь. parlag) ~~Слово парлаґ~~ походзи зоз мадярского бешедного ~~подруч'я~~. Означує нєобробену и запущену жем.		Слово '''парлаґ, або парлог''' (серб. ''парлоґ,'' всл. ''parlak,'' слц. диял. ''parlag,'' од мадь. parlag), походзи зоз мадярского бешедного подруча. Означує нєобробену, запущену жем.

	У традицийней и сучасней польопривреди тото поняце ма два ~~подполни~~ ~~различни~~ значеня у зависносци од того чи жем охабена без надпатраня ~~або~~ ше нароком и з цильом охабя у парлаґу най ,,одпочива<nowiki>''</nowiki>:		У традицийней и сучасней польопривреди тото поняце ма два подполно розлични значеня у зависносци од того чи жем охабена без надпатраня, чи ше нароком и з цильом охабя у парлаґу най ,,одпочива<nowiki>''</nowiki>.

	== Нєобробена жем ==		== Нєобробена жем ==
	~~Нєоборбена~~ жем, (ту можу спадац, оранїна, пажици, винїци ~~итд.~~, менши [[Поверхносц\|поверхносци]] жеми, черяки), значи же на нєй нїч нє пошате анї нє посадзене и ~~препущена~~ є же би заросла до ~~корова~~. ~~Можелїве~~ же власнїк дацо пошал або посадзел алє пре даяки причини нє могол ю до конца обрабяц: парац, ~~окопйовац~~, кошиц итд. и шицку жем и тото пошате преросло ~~до коровча~~ и ~~трави~~, а жем остала нєушорена, запущена и пуста, односно постала „парлаґ.“		Нєобробена жем, (ту можу спадац, оранїна, пажици, винїци, менши [[Поверхносц\|поверхносци]] жеми, черяки), значи же на нєй нїч нє пошате анї нє посадзене и охабена є же би заросла до коровча. Можлїве же власнїк дацо пошал або посадзел, алє пре даяки причини нє могол ю до конца обрабяц: парац, окоповац, кошиц итд. и шицку жем и тото пошате преросло коровче и трава, а жем остала нєушорена, запущена и пуста, односно постала „парлаґ.“

	== Нароком охабени парлаґ ==		== Нароком охабени парлаґ ==
	♦ Зна ше случиц, алє ридко, же власнїк з ~~цильом~~ ~~нєоброби~~ жем же би ше реґенеровала и „одпочинула“ за будуце шаце и садзенє рижних польопривредних културох. А ~~тиж єден~~ зоз причинох охабяня жеми до ~~парлаґа~~ було обезпечованє ~~през~~ ~~рок~~ ~~напасанє~~ ~~статку~~ (овцох, козох, кравох). Новши часи принєсли иновациї у вязи ~~парлаґу~~.		♦ Зна ше случиц, алє ридко, же власнїк нароком нє оброби жем же би ше реґенеровала и „одпочинула“ за будуце шаце и садзенє рижних польопривредних културох. Тиж єдна зоз причинох охабяня жеми до парлаґу було обезпечованє напасаня статку през рок (овцох, козох, кравох). Новши часи принєсли иновациї у вязи з парлаґом.

	♦ ~~Жем~~ на хторей ~~посадзна~~ лоза до ~~одвоєних~~ шорох часто ~~помедзи~~ ~~шори~~ оставал „парлаґ.“		♦ На жеми на хторей посадзена лоза до оддвоєних шорох часто медзи шорами оставал „парлаґ.“

	'''Биолоґийне значенє парлаґу'''		'''Биолоґийне значенє парлаґу'''

	У ~~цеку рока~~ под ~~парлоґом,~~ на жеми ше розвива спонтана ~~вегетация~~. Вона поступно гнїє, звекшує процент гумусу, ~~обновює~~ структуру жеми и враца єй плодносц.		През рок, под парлаґом на жеми ше розвива спонтана веґетация. Вона поступно гнїє, звекшує процент гумусу, обнавя структуру жеми и враца єй плодносц.

	'''Система одпочиваня жеми под парлаґом'''		'''Система одпочиваня жеми под парлаґом'''

	У ~~историйских~~ и екстензивних системох векшей рошлїнскей продукциї, ~~парлаг~~ бул плановани и важел за аґротехнїчну миру. Кед жем страци ~~поживни~~ материї пре шаце єдно за другим, жем ше охабяла ~~нєобробену~~ на длугши период, же би ше природно одпочинула и реґенеровала.		У историйних и екстензивних системох векшей рошлїнскей продукциї, парлаґ бул плановани и важел за аґротехнїчну миру. Кед жем страци поживово материї пре шаце єдно за другим, жем ше охабяла нєобробена на длугши период, же би ше природно одпочинула и реґенеровала.

	== Фразеолоґия ==		== Фразеолоґия ==
	Запущена, пуста, нєобробена жем, зароснута до коровча и трави каждому ґаздови треца часц жеми кажди рок стала „парлаґом” да ~~одпочинє~~ и да ~~маю~~ овци през рок дзе буц; (остац) парлаґом буц (остац) нєобробена (о жеми):		'''Запущена, пуста, нєобробена жем, зароснута до коровча и трави''': каждому ґаздови треца часц жеми кажди рок стала „парлаґом” же би одпочинула и же би мали овци през рок дзе буц; (остац) парлаґом - буц (остац) нєобробена (о жеми):

	Жем нє може буц парлаґом, треба ю робиц; ''А тот Бирман мали вицал ше по сари / же його ризкаши парлаґом осталї''; (з)охабиц (жем) парлаґом зохабиц жем нєобробену.		Жем нє може буц парлаґом, треба ю робиц; ''А тот Бирман мали вицал ше по сари / же його ризкаши парлаґом осталї''; (з)охабиц (жем) парлаґом зохабиц жем нєобробену.

Нохец

2026-10-13T11:30:52Z

Викивязи, вонкашнї вязи

← Старша ревизия		Ревизия на 13:30, 13. октобер 2026.
Шор 3:		Шор 3:
	Часци нохца		Часци нохца

	Матрикс, хтори ше вола ище матрикс унгуис, кератоґена мембрана, матрикс нохца або онихострома, то активна ткань (або ґерминални матрикс) хтора твори клїтинки хтори ше ствадню док ше рушаю на вонка од кореня нохца по плочу нохца. То часц нохцового лєжиска хтора ше находзи под нохцом и ма нерви, лимфни и кревово судзини. Матрица продукує клїтинки хтори поставаю плоча нохца. Ширина и грубина плочи нохца одредзує ше з велькосцу, длужину и грубину матриксу, док форма косци верху пальца одредзує чи нохцова поверхносц ровна, закривена як лук або як кука. Матрица предлужи продуковац клїтинки потамаль покля прима костиранє и остава здрава.		Матрикс, хтори ше вола ище матрикс унгуис, кератоґена мембрана, матрикс нохца або онихострома, то активна ткань (або ґерминални матрикс) хтора твори клїтинки хтори ше ствадню док ше рушаю на вонка од кореня нохца по плочу нохца. То часц нохцового лєжиска хтора ше находзи под нохцом и ма нерви, лимфни и кревово судзини. Матрица продукує клїтинки хтори поставаю плоча нохца.<ref>[https://kristinatodorovic.com/blog/nokti-vodic-kroz-upoznavanje-noktiju/ Nokti: Vodič kroz upoznavanje noktiju]</ref> Ширина и грубина плочи нохца одредзує ше з велькосцу, длужину и грубину матриксу, док форма косци верху пальца одредзує чи нохцова [[поверхносц]] ровна, закривена як лук або як кука. Матрица предлужи продуковац клїтинки потамаль покля прима костиранє и остава здрава.

	Нохцова посцелка то скора под нохцову плочу. То подруче нохца на хторим лєжи нохцова плоча. Нерви и кревово судзини хтори ше ту находза кармя цалу єдинку нохцох. Як и кажда скора, зложена є зоз двох файтох тканї: дермису и епидермису. Епидермис притвердзени за дермис з дробнима воздлужнима „ярчками“ хтори ше волаю матрицово гребенї (cristae matricis unguis). У старосци, плоча за нохци постава ценша, а тоти ~~ярчи~~ обачлївши. Нохцово лєжиско високо инервоване, та одстраньованє плочи нохца прето барз боляце.		Нохцова посцелка то скора под нохцову плочу. То подруче нохца на хторим лєжи нохцова плоча. Нерви и кревово судзини хтори ше ту находза кармя цалу єдинку нохцох. Як и кажда скора, зложена є зоз двох файтох тканї: дермису и епидермису. Епидермис притвердзени за дермис з дробнима воздлужнима „ярчками“ хтори ше волаю матрицово гребенї (''cristae matricis unguis''). У старосци, плоча за нохци постава ценша, а тоти ярчки обачлївши. Нохцово лєжиско високо инервоване, та одстраньованє плочи нохца прето барз боляце.

	Синус нохца (sinus unguis) то место дзе ше находзи корень нохца, односно основа нохца под скору. Настава з активно нарастацей тканї под матрицу.		Синус нохца (''sinus unguis'') то место дзе ше находзи корень нохца, односно основа нохца под скору. Настава з активно нарастацей тканї под матрицу.

	Нохцова плоча (corpus unguis), хтора ше дзекеди вола и цело нохца, то видлїва тварда обласц нохца од кореня нохца по шлєбодни руб, направена з превидного протеїну кератину. Даскельо пасма мертвих, збитих клїтинкох спричинюю же би нохец бул моцни, алє флексибилни. Його форма одредзена з форму основней косци. У звичайним хаснованю, слово нохец ше часто одноши лєм на тоту часц. Нохцова плоча твардо притвердзена за нохец и у нєй нєт анї живци, анї кревово судзини.		Нохцова плоча (''corpus unguis''), хтора ше дзекеди вола и цело нохца, то видлїва тварда обласц нохца од кореня нохца по шлєбодни руб, направена з превидного протеїну кератину. Даскельо пасма мертвих, збитих клїтинкох спричинюю же би нохец бул моцни, алє флексибилни. Його форма одредзена з форму основней косци. У звичайним хаснованю, слово нохец ше часто одноши лєм на тоту часц. Нохцова плоча твардо притвердзена за нохец и у нєй нєт анї живци, анї кревово судзини.

	Шлєбодни рубец (margo liber) або дистални рубец то преднї руб нохцовей плочи хтори одвитує абразивному або рубу нохца хтори ше оштригує. Гипонигинуюм (нєформално познати як „швидки“) то епител хтори ше находзи под плочу нохца на злученю медзи шлєбодним рубом и скору верху пальца. Вон формує пасмо хторе чува посцель нохцох. Ониходермална пантлїка служи як заверач медзи плочу нохца и гипонигиюмом. Находзи ше такой под шлєбодним рубом, у тей часци нохца дзе ше закончує нохцове лєжиско.		Шлєбодни рубец ''(margo liber'') або дистални рубец то преднї руб нохцовей плочи хтори одвитує абразивному або рубу нохца хтори ше оштригує. Гипонигинуюм (нєформално познати як „швидки“) то епител хтори ше находзи под плочу нохца на злученю медзи шлєбодним рубом и скору верху пальца. Вон формує пасмо хторе чува посцель нохцох. Ониходермална пантлїка служи як заверач медзи плочу нохца и гипонигиюмом. Находзи ше такой под шлєбодним рубом, у тей часци нохца дзе ше закончує нохцове лєжиско.

	Епонихия		Епонихия
Шор 17:		Шор 17:
	Вєдно, епонихия и кутикула творя защитне пасмо. Занохцица то полукружне пасмо скоро нєвидлїивих мертвих клїтинкох скори хтори „виходза“ и закриваю заднї бок видлївей нохцовей плочи, док епонихия назберани клїтинки скори хтори продукую кутикулу. Вони континуовани, а даєдни референци их тримаю як єдну цалосц; у тей класификациї, назви епонихиюм, кутикула и перионихиюм синоними. То кутикула (нєжива часц) хтору ше одстранює з маникираньом, алє епонихию (живу часц) нє треба рушац пре опасносц од инфекциї. Епонихия то мала пантлїка живих клїтинкох (епител) хтора ше прецагує од заднього мура нохца по базу нохца. Епонихия то конєц проксималного зранцованя хтори ше зогина на себе же би одруцел епидермалне пасмо скори на новоформовану плочу нохца. Перионикс то вистирчени руб епонихиї хтори закрива проксималну пантлїку лунули.		Вєдно, епонихия и кутикула творя защитне пасмо. Занохцица то полукружне пасмо скоро нєвидлїивих мертвих клїтинкох скори хтори „виходза“ и закриваю заднї бок видлївей нохцовей плочи, док епонихия назберани клїтинки скори хтори продукую кутикулу. Вони континуовани, а даєдни референци их тримаю як єдну цалосц; у тей класификациї, назви епонихиюм, кутикула и перионихиюм синоними. То кутикула (нєжива часц) хтору ше одстранює з маникираньом, алє епонихию (живу часц) нє треба рушац пре опасносц од инфекциї. Епонихия то мала пантлїка живих клїтинкох (епител) хтора ше прецагує од заднього мура нохца по базу нохца. Епонихия то конєц проксималного зранцованя хтори ше зогина на себе же би одруцел епидермалне пасмо скори на новоформовану плочу нохца. Перионикс то вистирчени руб епонихиї хтори закрива проксималну пантлїку лунули.

	Мур нохца (vallum unguis) то скорянє зранцованє хторе ше преклопює збоку зоз проксималним концом нохца. Бочни руб (margo lateralis) лєжи под муром нохца збоку нохца, а ярчок або зранцованє нохца (sulcus matricis unguis) то скорово прерези хтори унєшени до бочних рубох.		Мур нохца (''vallum unguis'') то скорянє зранцованє хторе ше преклопює збоку зоз проксималним концом нохца. Бочни руб (''margo'' ''lateralis'') лєжи под муром нохца збоку нохца, а ярчок або зранцованє нохца (''sulcus matricis unguis'') то скорово прерези хтори унєшени до бочних рубох.

	Паронихия		Паронихия
Шор 29:		Шор 29:
	Роснуце		Роснуце

	Часц нохца хтора рошнє под скору на проксималним концу нохца под епидермом, то єдина жива часц нохца.		Часц нохца хтора рошнє под скору на проксималним концу нохца под епидермом, то єдина жива часц нохца. При цицарох, стопа роснуца нохцох повязана зоз длужину терминалних фаланґох (вонкашнїх косцох на пальцох). Так при людзох нохец указуюцого пальца рошнє швидше як нохец на малим пальцу, а нохци на рукох рошню и до штири раз швидше як нохци на ногох.
	При цицарох, стопа роснуца нохцох повязана зоз длужину терминалних фаланґох (вонкашнїх косцох на пальцох). Так при людзох нохец указуюцого пальца рошнє швидше як нохец на малим пальцу, а нохци на рукох рошню и до штири раз швидше як нохци на ногох.

	При людзох, нохци рошню коло 3,5 милиметри мешачнє, док нохци на ногох рошню скоро за половку помалши (коло 1,6 милиметри мешачнє). Процивнє популарному вереню, нохци нє предлужую роснуц по шмерци; скора дегидрує и зацагує ше, прецо випатра же нохци рошню.		При людзох, нохци рошню коло 3,5 милиметри мешачнє, док нохци на ногох рошню скоро за половку помалши (коло 1,6 милиметри мешачнє). Процивнє популарному вереню, нохци нє предлужую роснуц по шмерци; скора дегидрує и зацагує ше, прецо випатра же нохци рошню.
Шор 38:		Шор 37:
	Хтороти и покалїченя нохцох можу буц: хематом, занохцици, уроснути нохец на вельким пальцу ноги, псорияза, онихогрифоза, поднохцова еґзостоза и други.		Хтороти и покалїченя нохцох можу буц: хематом, занохцици, уроснути нохец на вельким пальцу ноги, псорияза, онихогрифоза, поднохцова еґзостоза и други.

	Фразеолоґия		== Фразеолоґия ==
		⚫	♦ ''Зайсц/заходзиц за нохци'' = чувствовац боль у замарзнутих пальцох

		⚫	♦ ''Анї як под нохцом чарне'' = нїч, анї кус нє мац
⚫	Зайсц/заходзиц за нохци = чувствовац боль у замарзнутих пальцох

		⚫	== Литература ==
⚫	Анї як под нохцом чарне = нїч, анї кус нє мац
		⚫	* ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови сад 2017, б. 825.

⚫	Литература

			== Вонкашня вяза ==
⚫	Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови сад 2017, б. 825.
			* [https://www.bbc.com/serbian/articles/c0lk26149k5o/lat Šta nokti mogu da nam otkriju o našem zdravlju]
			* [https://www.stetoskop.info/zdravi-saveti/nokti--barometar-zdravlja Nokti - barometar zdravlja] www.stetoskop.info

			== Референци ==

Чиґа

2026-10-13T07:33:04Z

Означени викивязи

← Старша ревизия		Ревизия на 09:33, 13. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	[[Файл:Polea-simple-fija.jpg\|алт=Чиґа\|мини\|266x266п\|Чиґа]]		[[Файл:Polea-simple-fija.jpg\|алт=Чиґа\|мини\|266x266п\|Чиґа]]
	'''Чиґа''' (серб. чекрк, котурача; горв. kolotur; всл. čiga „исте”: male ~~koľesko~~, a na ňim śe čežke veci cahaju; од мадь. csiga) - прибор (колєско) за цаганє векшей терхи горе на штранґу так же ше хаснує малу силу. Тота сила вецейраз менша од чежини терхи. Чиґа зложена зоз єдного або вецей колєсох хтори ше можу обрацац коло своїх осовинох. Руб колєса може буц ровни, назубковани або углїбени и прейґ нього ше прецагує штранґ, ремень або ланц. Тоту єдноставну справу ше хаснує од давна.		'''Чиґа''' (серб. ''чекрк, котурача''; горв. ''kolotur''; всл. ''čiga'' „исте”: ''male koľesk''o, a na ňim śe čežke veci cahaju; од мадь. ''csiga'') - прибор ([[Колєсо\|колєско]]) за цаганє векшей терхи горе на штранґу так же ше хаснує малу силу. Тота сила вецейраз менша од чежини терхи. Чиґа зложена зоз єдного або вецей колєсох хтори ше можу обрацац коло своїх осовинох. Руб колєса може буц ровни, назубковани або углїбени и прейґ нього ше прецагує штранґ, ремень або ланц. Тоту єдноставну справу ше хаснує од давна.

	У зависносци од наменки, єст рижни чиґи (з пременлївим числом и розпорядком колєсох) и можу буц направени з рижних материялох – древа, металу, пластики и др.:		У зависносци од наменки, єст рижни чиґи (з пременлївим числом и розпорядком колєсох) и можу буц направени з рижних материялох – древа, металу, пластики и др.:
	[[Файл:Four pulleys.svg\|мини\|459x459п\|Одношеня силох на фиксированей чиґи (1) и на дзвигачкох зоз двома, трома и штирома колєсками. FZ = применєна сила; s = напрям; FL = резултуюца сила; h = ход обтерхованя. N означує нютн.]]		[[Файл:Four pulleys.svg\|мини\|459x459п\|Одношеня силох на фиксированей чиґи (1) и на дзвигачкох зоз двома, трома и штирома колєсками. FZ = применєна сила; s = напрям; FL = резултуюца сила; h = ход обтерхованя. N означує нютн.]]


	''Нїхто ґу нєй ''[ґу дзивки високо у хижки]'' нє мог дойсц, лєм єдна стара баба. Вона єй ношела єсц. На облаку була чиґа, на чиґи паньваш, на паньвашу була увязана єдна котарица. Кед пришла баба, принєсла єй єсц, спущела баби котарицу, баба шедла, та ю ''[дзивка]'' вицагла.''		''Нїхто ґу нєй ''[ґу дзивки високо у хижки]'' нє мог дойсц, лєм єдна стара баба. Вона єй ношела єсц. На облаку була чиґа, на чиґи паньваш, на паньвашу була увязана єдна котарица. Кед пришла баба, принєсла єй єсц, спущела баби котарицу, баба шедла, та ю ''[дзивка]'' вицагла.''
Шор 10:		Шор 9:
	== Литература ==		== Литература ==

		⚫	* ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 718.

⚫	Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 718.

	== Вонкашнї вязи ==		== Вонкашнї вязи ==
	Paul, Burton (1979). [[iarchive:kinematicsdynami0000paul\|Kinematics and dynamics of planar machinery]] (illustrated. изд.). Prentice-Hall. ISBN 978-0-13-516062-6.		* Paul, Burton (1979). [[iarchive:kinematicsdynami0000paul\|Kinematics and dynamics of planar machinery]] (illustrated. изд.). Prentice-Hall. ISBN 978-0-13-516062-6.
		⚫	* Uicker, John; Pennock, Gordon; Shigley, Joseph (2010). [[iarchive:theoryofmachines0000uick_4edi\|Theory of Machines and Mechanisms]] (4. изд.). Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-537123-9.

		⚫	* Usher, Abbott Payson (1988). [https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA196#v=snippet&q=wedge%20and%20screw&f=false A History of Mechanical Inventions.] USA: Courier Dover Publications. стр. 98. ISBN 978-0-486-25593-4.
⚫	Uicker, John; Pennock, Gordon; Shigley, Joseph (2010). [[iarchive:theoryofmachines0000uick_4edi\|Theory of Machines and Mechanisms]] (4. изд.). Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-537123-9.

⚫	Usher, Abbott Payson (1988). [https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA196#v=snippet&q=wedge%20and%20screw&f=false A History of Mechanical Inventions.] USA: Courier Dover Publications. стр. 98. ISBN 978-0-486-25593-4.

	[[Катеґория:Єдноставни машини]]		[[Катеґория:Єдноставни машини]]

Чиґа

2026-10-13T01:18:52Z

Форматированє, уложени рисунки, катеґориї

@@ Шор 1: / Шор 1: @@
-File:Polea-simple-fija.jpg
+[[Файл:Polea-simple-fija.jpg|алт=Чиґа|мини|266x266п|Чиґа]]
 ''Нїхто ґу нєй ''[ґу дзивки високо у хижки]'' нє мог дойсц, лєм єдна стара баба. Вона єй ношела єсц. На облаку була чиґа, на чиґи паньваш, на паньвашу була увязана єдна котарица. Кед пришла баба, принєсла єй єсц, спущела баби котарицу, баба шедла, та ю ''[дзивка]'' вицагла.''
 Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 718.

Чиґа

2026-10-13T01:02:13Z

Г. Медєши

Нови боки

File:Polea-simple-fija.jpg

Чиґа

'''Чиґа''' (серб. чекрк, котурача; горв. kolotur; всл. čiga „исте”: male koľesko, a na ňim śe čežke veci cahaju; од мадь. csiga) - прибор (колєско) за цаганє векшей терхи горе на штранґу так же ше хаснує малу силу. Тота сила вецейраз менша од чежини терхи. Чиґа зложена зоз єдного або вецей колєсох хтори ше можу обрацац коло своїх осовинох. Руб колєса може буц ровни, назубковани або углїбени и прейґ нього ше прецагує штранґ, ремень або ланц. Тоту єдноставну справу ше хаснує од давна.

File:Four pulleys.svg

Одношеня силох на фисированей чиґи (1) и на дзвигачкох зоз двома, трома и штирома колєсками. FZ = применєна сила; s = напрям; FL = резултуюца сила; h = ход обтерхованя. N означує нютн.

У зависносци од наменки, єст рижни чиґи (з пременлївим числом и розпорядком колєсох) и можу буц направени з рижних материялох – древа, металу, пластики и др.:

''Нїхто ґу нєй ''[ґу дзивки високо у хижки]'' нє мог дойсц, лєм єдна стара баба. Вона єй ношела єсц. На облаку була чиґа, на чиґи паньваш, на паньвашу була увязана єдна котарица. Кед пришла баба, принєсла єй єсц, спущела баби котарицу, баба шедла, та ю ''[дзивка]'' вицагла.''

Литература

Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 718.

Вонкашнї вязи

Paul, Burton (1979). [https://archive.org/details/kinematicsdynami0000paul Kinematics and dynamics of planar machinery] (illustrated. изд.). Prentice-Hall. ISBN 978-0-13-516062-6.

Uicker, John; Pennock, Gordon; Shigley, Joseph (2010). [https://archive.org/details/theoryofmachines0000uick_4edi Theory of Machines and Mechanisms] (4. изд.). Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-537123-9.

Usher, Abbott Payson (1988). [https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA196#v=snippet&q=wedge%20and%20screw&f=false A History of Mechanical Inventions.] USA: Courier Dover Publications. стр. 98. ISBN 978-0-486-25593-4.

Тернац

2026-10-12T17:17:46Z

Медзинаслови, подробносци, укладанє фотоґрафийох

@@ Шор 1: / Шор 1: @@
 https://hr.wikipedia.org/wiki/Trijem
 https://pl.wikipedia.org/wiki/Ganek_(architektura)
 https://uk.wikipedia.org/wiki/%D2%90%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BA

Тернац

2026-10-12T15:54:56Z

Геленка Медєши

Нови боки

Тернац (серб. трем; слц. нар. trnac „исте“; од мадь. ternac „исте“ (у
мадярским язику зазначене 1533. року) – отворени конк, надкрити простор,
ґалерия або конк з єдним боком коло мура, а з другим коло слупох хтори
ноша закрице: хижа з киблу на округло виведзену и капурку цо до тернаца
водзела; у злученю под тернацом под конком: А вец длуго шедзел под
тернацом застарани.
Литература
Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 580.
Вонкашнї вязи

https://hr.wikipedia.org/wiki/Trijem
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ganek_(architektura)
https://uk.wikipedia.org/wiki/%D2%90%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BA

Сиверна Македония

2026-10-12T15:13:33Z

таблїчка националних паркох

Укаж пременки

Сербия

2026-10-12T14:03:48Z

вики вяза

← Старша ревизия		Ревизия на 16:03, 12. октобер 2026.
Шор 43:		Шор 43:
	\| '''Телефонски код'''		\| '''Телефонски код'''
	\| +381		\| +381
	\|}'''Сербия''', урядово '''Република Сербия''' (серб. ''Србија'', ''Република Србија'') то держава юговосточней и централней Европи. Официйни урядови язик сербски. Главни город/варош Беоґрад. З векшей часци залапює Балканске полуострово, а з меньшу Панонску ровнїну. Гранїчи ше на сиверу зоз Мадярску, на сиверовостоку зоз Румунию, на востоку зоз Болгарску, на югу зоз Сиверну Македонию, на югозаходу зоз Албанию и Чарну Гору, а на заходу зоз Босну и Герцеґовину и [[Горватска\|Горватску]].		\|}'''Сербия''', урядово '''Република Сербия''' (серб. ''Србија'', ''Република Србија'') то держава юговосточней и централней Европи. Официйни урядови язик сербски. Главни город/варош Беоґрад. З векшей часци залапює Балканске полуострово, а з меньшу Панонску ровнїну. Гранїчи ше на сиверу зоз Мадярску, на сиверовостоку зоз Румунию, на востоку зоз Болгарску, на югу зоз [[Сиверна Македония\|Сиверну Македонию]], на югозаходу зоз Албанию и Чарну Гору, а на заходу зоз Босну и Герцеґовину и [[Горватска\|Горватску]].

	Сербия ма коло осем милиони жительох. Главни и найвекши варош Беоґрад, хтори спада медзи найстарши и найвекши вароши у юговосточней Европи. Урядови службени язик сербски, а валута сербски динар.		Сербия ма коло осем милиони жительох. Главни и найвекши варош Беоґрад, хтори спада медзи найстарши и найвекши вароши у юговосточней Европи. Урядови службени язик сербски, а валута сербски динар.

Нохец

2026-10-12T13:55:08Z

нова статя (Г. Медєши)

Нови боки

Нохец (общеславянска назва) - рогови верх на концу пальцох (настава кед ше стварднє бильчок кератину) при векшини приматох. Нохци одвитую пазуром хтори ше находза при других животиньох. Нохци на рукох и ногох направени зоз твардого защитного протеїну хтори ше вола алфа-кератин, а хтори полимер. Алфа-кератин ше находзи у копитох, пазурох и рогох похребцинарох. При животиньох з роду мачкох (лєвох, тиґришох, пумох итд.) нохци вирастаю до пазурох хтори ше можу уцаговац и вєдно зоз зубами служа за борбу.

Часци нохца

Матрикс, хтори ше вола ище матрикс унгуис, кератоґена мембрана, матрикс нохца або онихострома, то активна ткань (або ґерминални матрикс) хтора твори клїтинки хтори ше ствадню док ше рушаю на вонка од кореня нохца по плочу нохца. То часц нохцового лєжиска хтора ше находзи под нохцом и ма нерви, лимфни и кревово судзини. Матрица продукує клїтинки хтори поставаю плоча нохца. Ширина и грубина плочи нохца одредзує ше з велькосцу, длужину и грубину матриксу, док форма косци верху пальца одредзує чи нохцова поверхносц ровна, закривена як лук або як кука. Матрица предлужи продуковац клїтинки потамаль покля прима костиранє и остава здрава.

Нохцова посцелка то скора под нохцову плочу. То подруче нохца на хторим лєжи нохцова плоча. Нерви и кревово судзини хтори ше ту находза кармя цалу єдинку нохцох. Як и кажда скора, зложена є зоз двох файтох тканї: дермису и епидермису. Епидермис притвердзени за дермис з дробнима воздлужнима „ярчками“ хтори ше волаю матрицово гребенї (cristae matricis unguis). У старосци, плоча за нохци постава ценша, а тоти ярчи обачлївши. Нохцово лєжиско високо инервоване, та одстраньованє плочи нохца прето барз боляце.

Синус нохца (sinus unguis) то место дзе ше находзи корень нохца, односно основа нохца под скору. Настава з активно нарастацей тканї под матрицу.

Нохцова плоча (corpus unguis), хтора ше дзекеди вола и цело нохца, то видлїва тварда обласц нохца од кореня нохца по шлєбодни руб, направена з превидного протеїну кератину. Даскельо пасма мертвих, збитих клїтинкох спричинюю же би нохец бул моцни, алє флексибилни. Його форма одредзена з форму основней косци. У звичайним хаснованю, слово нохец ше часто одноши лєм на тоту часц. Нохцова плоча твардо притвердзена за нохец и у нєй нєт анї живци, анї кревово судзини.

Шлєбодни рубец (margo liber) або дистални рубец то преднї руб нохцовей плочи хтори одвитує абразивному або рубу нохца хтори ше оштригує. Гипонигинуюм (нєформално познати як „швидки“) то епител хтори ше находзи под плочу нохца на злученю медзи шлєбодним рубом и скору верху пальца. Вон формує пасмо хторе чува посцель нохцох. Ониходермална пантлїка служи як заверач медзи плочу нохца и гипонигиюмом. Находзи ше такой под шлєбодним рубом, у тей часци нохца дзе ше закончує нохцове лєжиско.

Епонихия

Вєдно, епонихия и кутикула творя защитне пасмо. Занохцица то полукружне пасмо скоро нєвидлїивих мертвих клїтинкох скори хтори „виходза“ и закриваю заднї бок видлївей нохцовей плочи, док епонихия назберани клїтинки скори хтори продукую кутикулу. Вони континуовани, а даєдни референци их тримаю як єдну цалосц; у тей класификациї, назви епонихиюм, кутикула и перионихиюм синоними. То кутикула (нєжива часц) хтору ше одстранює з маникираньом, алє епонихию (живу часц) нє треба рушац пре опасносц од инфекциї. Епонихия то мала пантлїка живих клїтинкох (епител) хтора ше прецагує од заднього мура нохца по базу нохца. Епонихия то конєц проксималного зранцованя хтори ше зогина на себе же би одруцел епидермалне пасмо скори на новоформовану плочу нохца. Перионикс то вистирчени руб епонихиї хтори закрива проксималну пантлїку лунули.

Мур нохца (vallum unguis) то скорянє зранцованє хторе ше преклопює збоку зоз проксималним концом нохца. Бочни руб (margo lateralis) лєжи под муром нохца збоку нохца, а ярчок або зранцованє нохца (sulcus matricis unguis) то скорово прерези хтори унєшени до бочних рубох.

Паронихия

Паронихиюм то гранїца мегкей тканї коло нохца, а паронихия то инфекция у тей обласци. Паронихиюм то скора хтора ше преклопює збоку плочи нохца, позната и як паронихиялни рубец. Паронихиюм то место нохцох хтори викукую, уроснутих нохцох и паронихиї, инфекциї скори.

Функция

Здрави нохец ма функцию защити дисталней фаланґи, верху пальца и околних мегких тканьох од покалїченьох. Тиж служи за злєпшанє прецизних деликатних рухох дисталних пальцох през контраприцисок хтори ше окончує на пулпу пальца. Нохец теди дїйствує як контрасила кед конєц пальца доруши предмет, з чим ше звекшує чувствительносц верху пальца, гоч сам нохец нє ма нервово законченя. Конєчно, нохец функционує як алат хтори оможлївює такволане „предлужене прецизне лапанє“ (напр. вицагованє трисочки або церня з пальца) и одредзени роботи резаня або струганя.

Роснуце

Часц нохца хтора рошнє под скору на проксималним концу нохца под епидермом, то єдина жива часц нохца.
При цицарох, стопа роснуца нохцох повязана зоз длужину терминалних фаланґох (вонкашнїх косцох на пальцох). Так при людзох нохец указуюцого пальца рошнє швидше як нохец на малим пальцу, а нохци на рукох рошню и до штири раз швидше як нохци на ногох.

При людзох, нохци рошню коло 3,5 милиметри мешачнє, док нохци на ногох рошню скоро за половку помалши (коло 1,6 милиметри мешачнє). Процивнє популарному вереню, нохци нє предлужую роснуц по шмерци; скора дегидрує и зацагує ше, прецо випатра же нохци рошню.

Хтороти и покалїченя нохцох

Хтороти и покалїченя нохцох можу буц: хематом, занохцици, уроснути нохец на вельким пальцу ноги, псорияза, онихогрифоза, поднохцова еґзостоза и други.

Фразеолоґия

Зайсц/заходзиц за нохци = чувствовац боль у замарзнутих пальцох

Анї як под нохцом чарне = нїч, анї кус нє мац

Литература

Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови сад 2017, б. 825.

Погар

2026-10-12T12:14:06Z

Корекциї у тексту

Метеор

2026-10-12T11:57:25Z

Означени викивязи

← Старша ревизия		Ревизия на 13:57, 12. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	[[Файл:Meteor_falling_courtesy_NASA.gif\|right\|thumb\|Mетеор]]		[[Файл:Meteor_falling_courtesy_NASA.gif\|right\|thumb\|Mетеор]]

	<big>'''Метеор'''</big> (греч. μετέωρον — атмосферски феномен) [[Шветлосц\|шветлосне]] зявенє хторе настало з йонизацию атмосфери през хтору преходзи метеороид. Блїщаци метеори ше наволую болиди. Метеороиди хтори походза од истого обєкта ([[Комета\|комети]] або [[Астероїд\|астероида]]) маю паралелни траєкториї та метеори хтори од нїх наставаю випатраю як кед би походзели з истей часци нєба (радиянт)<ref>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/radijant ''Радиянт''], ''Hrvatska enciklopedija'', Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref>. У тим случаю бешедує ше о метеорским рою. У цеку рока постоя вецей як 50 метеорски рої. Постоя и метеороиди хтори нє припадаю анї єдному рою.		<big>'''Метеор'''</big> (греч. ''μετέωρον'' — атмосферски феномен) [[Шветлосц\|шветлосне]] зявенє хторе настало з йонизацию атмосфери през хтору преходзи метеороид. Блїщаци метеори ше наволую болиди. Метеороиди хтори походза од истого обєкта ([[Комета\|комети]] або [[Астероїд\|астероида]]) маю паралелни траєкториї та метеори хтори од нїх наставаю випатраю як кед би походзели з истей часци нєба (радиянт)<ref>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/radijant ''Радиянт''], ''Hrvatska enciklopedija'', Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref>. У тим случаю бешедує ше о метеорским рою. У цеку рока постоя вецей як 50 метеорски рої. Постоя и метеороиди хтори нє припадаю анї єдному рою.

	Кед метеороид прежиє прелєт през атмосферу и спаднє на [[поверхносц]] нєбесного цела, наволує ше метеорит<ref>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/meteor ''Метеор''], ''Hrvatska enciklopedija'', Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref>. Метеор хтори спаднє на Жем лєбо друге нєбесне цело може направиц удерни кратер. Розпущени материял вируцени з удерного кратеру може ше охладзиц и стварднуц и так формує цело хторе ше наволує тектит.		Кед метеороид прежиє прелєт през атмосферу и спаднє на [[поверхносц]] нєбесного цела, наволує ше метеорит<ref>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/meteor ''Метеор''], ''Hrvatska enciklopedija'', Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref>. Метеор хтори спаднє на Жем лєбо друге нєбесне цело може направиц удерни кратер. Розпущени материял вируцени з удерного кратеру може ше охладзиц и стварднуц и так формує цело хторе ше наволує тектит.
Шор 7:		Шор 7:
	Пре тренє метеороида до атмосфери приходзи до ексцитациї як атомох у метеороиду так и атомох и молекулох атмосфери. При їх деексцитациї зявює ше шветлосц хтору видзиме як метеор. Температура у удерней [[Габа\|габи]] хтора предходзи векшей метеороидскей часточки виноши вецей од 10.000 °C.		Пре тренє метеороида до атмосфери приходзи до ексцитациї як атомох у метеороиду так и атомох и молекулох атмосфери. При їх деексцитациї зявює ше шветлосц хтору видзиме як метеор. Температура у удерней [[Габа\|габи]] хтора предходзи векшей метеороидскей часточки виноши вецей од 10.000 °C.

	Метеори ше у народзе наволую и „падаюци [[Гвизда\|гвизди]].“		Метеори ше у [[Народ\|народзе]] наволую и „падаюци [[Гвизда\|гвизди]].“

	== Опис зявеня ==		== Опис зявеня ==
	Кед часточка (метеороид) дойдзе до висших пасмох атмосфери (термосфера), почина єй интеракция з атмосферу хтора може резултовац зоз зявеньом метеора<ref>Lunsford, Robert (2009). ''Meteors and How to Observe Them.'' New York: Springer Science+Business Media, LLC.</ref>.		Кед часточка (метеороид) дойдзе до висших пасмох атмосфери (термосфера), почина єй интеракция з атмосферу хтора може резултовац зоз зявеньом метеора<ref>Lunsford, Robert (2009). ''Meteors and How to Observe Them.'' New York: Springer Science+Business Media, LLC.</ref>.

	Типични метеор видлїви з голим оком лєбо з телескопом продукт метеороида векшого од 0,01 mm. Блїщацосц настатого метеора завиши од велькосци и швидкосци метеороида. Mетеор 0. маґнитуди може настац зоз метеороиду велькосци 2 cm хтори войдзе до атмосфери зоз швидкосцу од 20 km/s як и зоз часточки велькосци 0,5 cm и швидкосци 60 km/s (блїщацосц метеора завиши и од висини метеора над горизонтом, односно од оддалєносци од припатрача). З уходом до густейших пасмох атмосфери, метеороид ше швидко зогрива. Часточки менши од 0,5 mm ше зогриваю по цалим волумену, док ше при векших часточкох зогрива лєм поверхносне пасмо до даскельо дзешатих часцох милиметра до глїбини. Кед ше материял зогреє на приблїжно 2200 К, материял почина сублимовац, и горуци ґази цо настали окружую часточку. Зявенє траценя маси пре тренє у атмосфери ше наволує аблация. Електрони у атомох тих ґазох у побудзеним стану, зоз їх деексцитацию ошлєбодзує ше електромаґнетне зарйованє (уключуюци видлїву шветлосц). Коло 90% шветлосци метеора походзи од деексцитациї атомох метеороиду, температури 3000 по 5000 К. Остаток походзи од ексцитациї/деексцитациї и йонизациї/рекомбинациї атомох и молекулох у атмосфери. Под час аблациї метеор траци кинетичну енерґию, спомалшуюци ше при тим. Мали часточки потроша шицку масу пред тим як ше значно спомалша. Медзитим, векши часточки (коло 20 cm и векши, за швидкосц од 15 km/s) спомалша ше по швидкосц од 3 km/s скорей як цо страца шицку масу. При тей швидкосци престава аблация, а поверхносц метеороиду ше поступнє хладзи, формуюци скорку. З оглядом же под час тей часци лєту нєт аблациї, нєт анї шветлосного зявеня (односно метеора), а тота часц лєту метеороида ше наволує цми лєт (анґл. Dark flight). За розлику од метеора хтори тирва даскельо секунди, цми лєт може тирвац даскельо [[Минута\|минути]]. Метеороид пада на жем, и таке цело ше наволує метеорит, а препознатлїви є по скорки (хтора може настац и пре дїйство хвилї)<ref>Ceplecha, Zdenĕk (1998). Jiří Borovička, W. Graham Elford et al.. ''Meteor Phenomena and Bodies''. Space Science Reviews (84): 327—471.</ref>.		Типични метеор видлїви з голим оком лєбо з телескопом продукт метеороида векшого од 0,01 mm. Блїщацосц настатого метеора завиши од велькосци и швидкосци метеороида. Mетеор 0. маґнитуди може настац зоз метеороиду велькосци 2 cm хтори войдзе до атмосфери зоз швидкосцу од 20 km/s як и зоз часточки велькосци 0,5 cm и швидкосци 60 km/s (блїщацосц метеора завиши и од висини метеора над горизонтом, односно од оддалєносци од припатрача). З уходом до густейших пасмох атмосфери, метеороид ше швидко зогрива. Часточки менши од 0,5 mm ше зогриваю по цалим [[Волумен\|волумену]], док ше при векших часточкох зогрива лєм поверхносне пасмо до даскельо дзешатих часцох милиметра до глїбини. Кед ше материял зогреє на приблїжно 2200 К, материял почина сублимовац, и горуци [[Ґаз\|ґази]] цо настали окружую часточку. Зявенє траценя маси пре тренє у атмосфери ше наволує аблация. Електрони у атомох тих ґазох у побудзеним стану, зоз їх деексцитацию ошлєбодзує ше електромаґнетне зарйованє (уключуюци видлїву шветлосц). Коло 90% шветлосци метеора походзи од деексцитациї атомох метеороиду, [[Температура\|температури]] 3000 по 5000 К. Остаток походзи од ексцитациї/деексцитациї и йонизациї/рекомбинациї атомох и молекулох у атмосфери. Под час аблациї метеор траци кинетичну енерґию, спомалшуюци ше при тим. Мали часточки потроша шицку масу пред тим як ше значно спомалша. Медзитим, векши часточки (коло 20 cm и векши, за швидкосц од 15 km/s) спомалша ше по швидкосц од 3 km/s скорей як цо страца шицку масу. При тей швидкосци престава аблация, а поверхносц метеороиду ше поступнє хладзи, формуюци скорку. З оглядом же под час тей часци лєту нєт аблациї, нєт анї шветлосного зявеня (односно метеора), а тота часц лєту метеороида ше наволує цми лєт (анґл. ''Dark flight''). За розлику од метеора хтори тирва даскельо секунди, цми лєт може тирвац даскельо [[Минута\|минути]]. Метеороид пада на жем, и таке цело ше наволує метеорит, а препознатлїви є по скорки (хтора може настац и пре дїйство хвилї)<ref>Ceplecha, Zdenĕk (1998). Jiří Borovička, W. Graham Elford et al.. ''Meteor Phenomena and Bodies''. Space Science Reviews (84): 327—471.</ref>.

	== Литература ==		== Литература ==

Мешац

2026-10-12T10:46:10Z

← Старша ревизия		Ревизия на 12:46, 12. октобер 2026.
Шор 69:		Шор 69:
	[[Файл:Moon_Farside_LRO.jpg\|thumb\|Дальши бок Мешаца хторому видзиме лєм рубци (18%) зоз Жеми пре зявенє либрациї]]		[[Файл:Moon_Farside_LRO.jpg\|thumb\|Дальши бок Мешаца хторому видзиме лєм рубци (18%) зоз Жеми пре зявенє либрациї]]

	Таке ~~настаце~~ Мешаца може потолковац подобносц його ґеолоґийного составу зоз составом Жеми. Як Жемова ґравитация вплївує на Мешац, так и Мешацова ґравитация вплївує на Жем и на стабилизацию єй оси ротациї, хтора би без вплїву Мешаца мала вельо векшу жемову прецесию, цо би спричиньовало пременки ґлациялних и интерґлациялних ґеолоґийних периодох у вельо кратших периодох як цо ше вони наисце збували.		Таке наставанє Мешаца може потолковац подобносц його ґеолоґийного составу зоз составом Жеми. Як Жемова ґравитация вплївує на Мешац, так и Мешацова ґравитация вплївує на Жем и на стабилизацию єй оси ротациї, хтора би без вплїву Мешаца мала вельо векшу жемову прецесию, цо би спричиньовало пременки ґлациялних и интерґлациялних ґеолоґийних периодох у вельо кратших периодох як цо ше вони наисце збували.

	Мешац нє ма чечуцу воду анї значну атмосферу. Густосц атмосфери вельо раз менша од Жемовей, та є по числу молекулох у кубним центиметру (през дзень 10 000, вноци 200 000) блїзша густосци молекулох у медзипланетарним просторе. Релєфни характеристики Мешаца: моря, високоровнїни и кратери, зоз обачлївима пошлїдками тектонских процесох и вулканизму. З морйом ше наволую цмейши часци (ровнїни окружени з бреговима ланцами), гоч на Мешацу нєт води. На формованє поверхносци значно вплївовало вдеренє вельких целох, планетоидох и метеоритох, з обставинами хтори були одредзену зоз станом нукашньосци и єй розвойом (хладзенє нукашньосци, вулкански процеси). Поверхносц прекрита з пасмом реґолиту, дробнозарнастих розтресацих и порозних одламкох на каменей подлоги. Температура поверхносци ше меня од –160 °C вноци по +120 °C воднє <ref>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/41316 Мешац] "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref>.		Мешац нє ма чечуцу воду анї значну атмосферу. Густосц атмосфери вельо раз менша од Жемовей, та є по числу молекулох у кубним центиметру (през дзень 10 000, вноци 200 000) блїзша густосци молекулох у медзипланетарним просторе. Релєфни характеристики Мешаца: моря, високоровнїни и кратери, зоз обачлївима пошлїдками тектонских процесох и вулканизму. З морйом ше наволую цмейши часци (ровнїни окружени з бреговима ланцами), гоч на Мешацу нєт води. На формованє поверхносци значно вплївовало вдеренє вельких целох, планетоидох и метеоритох, з обставинами хтори були одредзену зоз станом нукашньосци и єй розвойом (хладзенє нукашньосци, вулкански процеси). Поверхносц прекрита з пасмом реґолиту, дробнозарнастих розтресацих и порозних одламкох на каменей подлоги. Температура поверхносци ше меня од –160 °C вноци по +120 °C воднє <ref>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/41316 Мешац] "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref>.

Вивирка

2026-10-12T10:43:37Z

← Старша ревизия		Ревизия на 12:43, 12. октобер 2026.
Шор 62:		Шор 62:

	== Опис ==		== Опис ==
	[[Файл:Sciurus_vulgaris_May_2006.jpg\|alt=Вивирка \|330x330px\|thumb\|Европска вивирка кед є]]Вивирка вєдно з хвостом длугока коло 45 цм, а чежка коло 300–400 ґрами. Ма барз красни хвост, длугоки и оброснути з длугу густу шерсцу, хтори єй служи як «кормань» кед скака през [[воздух]], як и за отримованє ровноваги док бега по конарох древох. Ма барз моцни шекаци зуби, хтори єй нєпреривно рошню, та вона муши, же би их счухала, гризц дацо по цали дзень. Прето же длуго бега и затримує ше по древох, ноги єй прилагодзени за ґрабанє. На преднїх лабох ма пейц пальци, хтори розмесцени як и пальци на нашей гарсци, та може лєгко лапац предмети и лапац ше за конари на древох и др. З помоцу длугих кончистих нохцох схопно ше ґрабе по стеблох и конарох и нагло и швидко ше спущує долу. Длугоки заднї талпи єй служа за скоки од даскельо [[метер]]и. Єй красна бундичка червенкасто-кафовей [[Фарба\|фарби]], а била є на бруху. Наверх вертикалних ушкох ма ~~шерсцани~~ «щеточки». Вивирка вертка дньова животинька, ма добри слух, вид и нюх.		[[Файл:Sciurus_vulgaris_May_2006.jpg\|alt=Вивирка \|330x330px\|thumb\|Европска вивирка кед є]]Вивирка вєдно з хвостом длугока коло 45 цм, а чежка коло 300–400 ґрами. Ма барз красни хвост, длугоки и оброснути з длугу густу шерсцу, хтори єй служи як «кормань» кед скака през [[воздух]], як и за отримованє ровноваги док бега по конарох древох. Ма барз моцни шекаци зуби, хтори єй нєпреривно рошню, та вона муши, же би их счухала, гризц дацо по цали дзень. Прето же длуго бега и затримує ше по древох, ноги єй прилагодзени за ґрабанє. На преднїх лабох ма пейц пальци, хтори розмесцени як и пальци на нашей гарсци, та може лєгко лапац предмети и лапац ше за конари на древох и др. З помоцу длугих кончистих нохцох схопно ше ґрабе по стеблох и конарох и нагло и швидко ше спущує долу. Длугоки заднї талпи єй служа за скоки од даскельо [[метер]]и. Єй красна бундичка червенкасто-кафовей [[Фарба\|фарби]], а била є на бруху. Наверх вертикалних ушкох ма шерсцати «щеточки». Вивирка вертка дньова животинька, ма добри слух, вид и нюх.

	== Розмножованє и смертельносц ==		== Розмножованє и смертельносц ==

Метеор

2026-10-12T10:20:00Z

← Старша ревизия		Ревизия на 12:20, 12. октобер 2026.
Шор 12:		Шор 12:
	Кед часточка (метеороид) дойдзе до висших пасмох атмосфери (термосфера), почина єй интеракция з атмосферу хтора може резултовац зоз зявеньом метеора<ref>Lunsford, Robert (2009). ''Meteors and How to Observe Them.'' New York: Springer Science+Business Media, LLC.</ref>.		Кед часточка (метеороид) дойдзе до висших пасмох атмосфери (термосфера), почина єй интеракция з атмосферу хтора може резултовац зоз зявеньом метеора<ref>Lunsford, Robert (2009). ''Meteors and How to Observe Them.'' New York: Springer Science+Business Media, LLC.</ref>.

	Типични метеор видлїви з голим оком лєбо з телескопом продукт метеороида векшого од 0,01 mm. Блїщацосц настатого метеора завиши од велькосци и швидкосци метеороида. Mетеор 0. маґнитуди може настац зоз метеороиду велькосци 2 cm хтори войдзе до атмосфери зоз швидкосцу од 20 km/s як и зоз часточки велькосци 0,5 cm и швидкосци 60 km/s (блїщацосц метеора завиши и од висини метеора над горизонтом, односно од оддалєносци од припатрача). З уходом до густейших пасмох атмосфери, метеороид ше швидко зогрива. Часточки менши од 0,5 mm ше зогриваю по цалим волумену, док ше при векших часточкох зогрива лєм поверхносне пасмо до даскельо дзешатих часцох милиметра до глїбини. Кед ше материял зогреє на приблїжно 2200 К, материял почина сублимовац, и горуци ґази цо настали окружую часточку. Зявенє траценя маси пре тренє у атмосфери ше наволує аблация. Електрони у атомох тих ґазох у побудзеним стану, зоз їх деексцитацию ошлєбодзує ше електромаґнетне зарйованє (уключуюци видлїву шветлосц). Коло 90% шветлосци метеора походзи од деексцитациї атомох метеороиду, температури 3000 по 5000 К. Остаток походзи од ексцитациї/деексцитациї и йонизациї/рекомбинациї атомох и молекулох у атмосфери. Под час аблациї метеор траци кинетичну енерґию, спомалшуюци ше при тим. Мали часточки потроша шицку масу пред тим як ше значно спомалша. Медзитим, векши часточки (коло 20 cm и векши, за швидкосц од 15 km/s) спомалша ше по швидкосц од 3 km/s скорей як цо страца шицку масу. При тей швидкосци престава аблация, а поверхносц метеороиду ше поступнє хладзи, ~~формируюци~~ скорку. З оглядом же под час тей часци лєту нєт аблациї, нєт анї шветлосного зявеня (односно метеора), а тота часц лєту метеороида ше наволує цми лєт (анґл. Dark flight). За розлику од метеора хтори тирва даскельо секунди, цми лєт може тирвац даскельо [[Минута\|минути]]. Метеороид пада на жем, и таке цело ше наволує метеорит, а препознатлїви є по скорки (хтора може настац и пре дїйство хвилї)<ref>Ceplecha, Zdenĕk (1998). Jiří Borovička, W. Graham Elford et al.. ''Meteor Phenomena and Bodies''. Space Science Reviews (84): 327—471.</ref>.		Типични метеор видлїви з голим оком лєбо з телескопом продукт метеороида векшого од 0,01 mm. Блїщацосц настатого метеора завиши од велькосци и швидкосци метеороида. Mетеор 0. маґнитуди може настац зоз метеороиду велькосци 2 cm хтори войдзе до атмосфери зоз швидкосцу од 20 km/s як и зоз часточки велькосци 0,5 cm и швидкосци 60 km/s (блїщацосц метеора завиши и од висини метеора над горизонтом, односно од оддалєносци од припатрача). З уходом до густейших пасмох атмосфери, метеороид ше швидко зогрива. Часточки менши од 0,5 mm ше зогриваю по цалим волумену, док ше при векших часточкох зогрива лєм поверхносне пасмо до даскельо дзешатих часцох милиметра до глїбини. Кед ше материял зогреє на приблїжно 2200 К, материял почина сублимовац, и горуци ґази цо настали окружую часточку. Зявенє траценя маси пре тренє у атмосфери ше наволує аблация. Електрони у атомох тих ґазох у побудзеним стану, зоз їх деексцитацию ошлєбодзує ше електромаґнетне зарйованє (уключуюци видлїву шветлосц). Коло 90% шветлосци метеора походзи од деексцитациї атомох метеороиду, температури 3000 по 5000 К. Остаток походзи од ексцитациї/деексцитациї и йонизациї/рекомбинациї атомох и молекулох у атмосфери. Под час аблациї метеор траци кинетичну енерґию, спомалшуюци ше при тим. Мали часточки потроша шицку масу пред тим як ше значно спомалша. Медзитим, векши часточки (коло 20 cm и векши, за швидкосц од 15 km/s) спомалша ше по швидкосц од 3 km/s скорей як цо страца шицку масу. При тей швидкосци престава аблация, а поверхносц метеороиду ше поступнє хладзи, формуюци скорку. З оглядом же под час тей часци лєту нєт аблациї, нєт анї шветлосного зявеня (односно метеора), а тота часц лєту метеороида ше наволує цми лєт (анґл. Dark flight). За розлику од метеора хтори тирва даскельо секунди, цми лєт може тирвац даскельо [[Минута\|минути]]. Метеороид пада на жем, и таке цело ше наволує метеорит, а препознатлїви є по скорки (хтора може настац и пре дїйство хвилї)<ref>Ceplecha, Zdenĕk (1998). Jiří Borovička, W. Graham Elford et al.. ''Meteor Phenomena and Bodies''. Space Science Reviews (84): 327—471.</ref>.

	== Литература ==		== Литература ==

Гавран

2026-10-12T10:12:03Z

← Старша ревизия		Ревизия на 12:12, 12. октобер 2026.
Шор 56:		Шор 56:
	== Розпрестартосц ==		== Розпрестартосц ==

	Розширени су скоро по цалей ~~Сиверней~~ полулабди: У Евроазиї, Сиверней Америки и ~~Сиверней~~ Африки. У Европи жиє вшадзи окрем на даєдних арктицких островох и ровнїнских часцох тундри. У степох и централних часцох густих лєсох є ридки. Може жиц и по окраїскох варошох и у вельких паркох. Водзи углавним нєномадски способ живота. През жиму ше концентрує у варошох и валалох.		Розширени су скоро по цалей сиверней полулабди: У Евроазиї, Сиверней Америки и сиверней Африки. У Европи жиє вшадзи окрем на даєдних арктицких островох и ровнїнских часцох тундри. У степох и централних часцох густих лєсох є ридки. Може жиц и по окраїскох варошох и у вельких паркох. Водзи углавним нєномадски способ живота. През жиму ше концентрує у варошох и валалох.
	[[Файл:Corvus_corax_tingitanus_MHNT_232_HdB_Djebel_Messaad_Algerie.jpg\|284x284px\|right]]		[[Файл:Corvus_corax_tingitanus_MHNT_232_HdB_Djebel_Messaad_Algerie.jpg\|284x284px\|right]]
	Жиє по лєсох, ричних долїнох, пустиньох и горох. Гнїздзи ше на високих древох и скалох. У населєньох ше гнїздзи на кулох, турньох и високих будинкох. У остатнїх рокох обачене же ше гнїздзи и по електричних линийох високого напруженя.		Жиє по лєсох, ричних долїнох, пустиньох и горох. Гнїздзи ше на високих древох и скалох. У населєньох ше гнїздзи на кулох, турньох и високих будинкох. У остатнїх рокох обачене же ше гнїздзи и по електричних линийох високого напруженя.

Лаймска хорота

2026-10-12T10:04:18Z

← Старша ревизия		Ревизия на 12:04, 12. октобер 2026.
Шор 2:		Шор 2:
	[[Файл:Adult_deer_tick.jpg\|alt=Клїщ\|thumb\|289x289px\|Клїщ, найчастейши спричиньователь хороти]]		[[Файл:Adult_deer_tick.jpg\|alt=Клїщ\|thumb\|289x289px\|Клїщ, найчастейши спричиньователь хороти]]

	== Клїщ найчастейши спричиньовач ~~Лаймскей~~ хороти ==		== Клїщ найчастейши спричиньовач лаймскей хороти ==
	Резервоари тей бактериї то клїщи/клїщаре, глодаре, єленї и др. Вектори инфекциї тварди клїщи/клїщаре хтори преноша хороту на чловека и домашнї животинї. Зявює ше звичайно сезонски (од вчасней яри по позну єшень) и то углавним при особох хтори часто у природи.		Резервоари тей бактериї то клїщи/клїщаре, глодаре, єленї и др. Вектори инфекциї тварди клїщи/клїщаре хтори преноша хороту на чловека и домашнї животинї. Зявює ше звичайно сезонски (од вчасней яри по позну єшень) и то углавним при особох хтори часто у природи.

Контя

2026-10-12T08:22:56Z

нова статя (Г. Медєши)

Нови боки

Контя (серб. пунђа; всл. кonťa; од мадь. konty) файта женскей фризури хтору ше формує так же ше власи склонї з твари назадок, зачеше и заплєце до варґоча, та закруци до кругу на задку глави. Контю ше найчастейше притвердзовало з орноґлами:

Давно жени и дзивки ношели длугоки власи, та их плєтли до варґочох и скруцовали до контьох. Дзивки коло контї вязали баршонь. Млади одати жени на контю вязали фитюлу, а старши жени чепец. Поверх чепца и фитюли ше вязала хусточка на главу.

Дзивки надплєтали варґочи з орезанима власами да им буду длугши; з длугших варґочох направелї векшу контю, та баршонь на контї лєпше стал.

Фразеолоґия

Дац дакому (звич. жени) по контї = вдериц по глави

Литература

Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 619.

Вонкашнї вязи

← Старша ревизия		Ревизия на 20:42, 14. октобер 2026.
Шор 5:		Шор 5:
	Файл:Canales de la Sierra - Ermita de San Cristobal 03.jpg\|Тернац на капели Ст. Христифора у варошу Каналес де ла Сиера у Шпаниї		Файл:Canales de la Sierra - Ermita de San Cristobal 03.jpg\|Тернац на капели Ст. Христифора у варошу Каналес де ла Сиера у Шпаниї
	Файл:Broadlands House, Romsey - geograph.org.uk - 211503.jpg\|Портик на маєтку Броудланд у варошу Ромси у Хемпширу, Анґлийска		Файл:Broadlands House, Romsey - geograph.org.uk - 211503.jpg\|Портик на маєтку Броудланд у варошу Ромси у Хемпширу, Анґлийска
	Файл:Rectors Palace, Dubrovnik, July 2011 (01).jpg\|Тернац ~~кнежевого~~ двора у Дубровнику, Горватска		Файл:Rectors Palace, Dubrovnik, July 2011 (01).jpg\|Тернац князового двора у Дубровнику, Горватска
	Файл:Walter vid arbetsbordet på vår veranda. S-te Marie de Marovoay. Madagaskar - SMVK - 021939.tif\|Тернац ~~сламнатей~~ колїби на Мадаґаскару		Файл:Walter vid arbetsbordet på vår veranda. S-te Marie de Marovoay. Madagaskar - SMVK - 021939.tif\|Тернац сламовей колїби на Мадаґаскару
	Файл:Hiett House North River Mills WV 2016 05 07 10.jpg\|Тернац заварти зоз склом		Файл:Hiett House North River Mills WV 2016 05 07 10.jpg\|Тернац заварти зоз склом
	Файл:Old Shanks Store and Post Office Shanks WV 2013 10 05 01.jpg\|Двоповерхови тернац		Файл:Old Shanks Store and Post Office Shanks WV 2013 10 05 01.jpg\|Двоповерхови тернац
	Файл:Front Porch.jpg\|Закривени тернац на ~~модернеј~~ хижи		Файл:Front Porch.jpg\|Закривени тернац на модерней хижи
	Файл:Trethewey House Front Porch.jpg		Файл:Trethewey House Front Porch.jpg
	Файл:Birthday party for Amalie on the front porch.jpg		Файл:Birthday party for Amalie on the front porch.jpg

← Старша ревизия		Ревизия на 14:14, 12. октобер 2026.
Шор 1:		Шор 1:
	[[File:Drinking glass 00118.gif\|right\|thumb\|280px\|Погар]][[File:Michaeljacksonbierglazen.jpg\|right\|thumb\|269x269px\|Склєняни погари зоз скла, рижних формох и велькосцох]]'''Погар''' (серб ''чаша''; слц. ''pohar''; од мадь. ''pohar''; рсй. ''чаша''; поль. ''czasza'', а тото прейґ ст.в.нєм. ''behhar'' од романского ''pica:rium'') то ~~naj;astej[e~~ склєняни мали суд за пице. Погар може буц рижних формох и велькосцох хтори ше хаснує за випиванє рижних чечносцох а найчастейше му запремина коло два деци (децилитри)<ref>[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B0%D1%88%D0%B0 Чаша]</ref>		[[File:Drinking glass 00118.gif\|right\|thumb\|280px\|Погар]][[File:Michaeljacksonbierglazen.jpg\|right\|thumb\|269x269px\|Склєняни погари зоз скла, рижних формох и велькосцох]]'''Погар''' (серб ''чаша''; слц. ''pohar''; од мадь. ''pohar''; рсй. ''чаша''; поль. ''czasza'', а тото прейґ ст.в.нєм. ''behhar'' од романского ''pica:rium'') то naйчастейшe склєняни мали суд за пице. Погар може буц рижних формох и велькосцох хтори ше хаснує за випиванє рижних чечносцох а найчастейше му запремина коло два деци (децилитри)<ref>[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B0%D1%88%D0%B0 Чаша]</ref>

	Погари можу буц рижних [[Фарба\|фарбох]], и з офарбеного скла (белави, кафово, червени), а можу буц направени и з металу, керамики, пластики и водонєпрепущуюцого картону.		Погари можу буц рижних [[Фарба\|фарбох]], и з офарбеного скла (белави, кафово, червени), а можу буц направени и з металу, керамики, пластики и водонєпрепущуюцого картону.
Шор 8:		Шор 8:
	Людзе ше од палеолиту служели з рижну судзину хтора им представяла погари. Тота судзина могла буц зоз животиньских рогох, лупи кокосу, бундавкох и других рошлїнох, животиньских косцох и лоповох. Перши предмети хтори здабали на нєшкайши погари почало ше правиц з древа, [[Камень\|каменя]] або керамики, а познєйше з металу и скла.		Людзе ше од палеолиту служели з рижну судзину хтора им представяла погари. Тота судзина могла буц зоз животиньских рогох, лупи кокосу, бундавкох и других рошлїнох, животиньских косцох и лоповох. Перши предмети хтори здабали на нєшкайши погари почало ше правиц з древа, [[Камень\|каменя]] або керамики, а познєйше з металу и скла.
	[[File:Zadar Museum of Ancient Glass 115.jpg\|right\|thumb\|281x281px\|Антична римска лята чаша зоз 1. вику н.е. зоз греческим натписом. [[Музей]] античного скла у Задру ([[Горватска\|Р. Горватска]])]]		[[File:Zadar Museum of Ancient Glass 115.jpg\|right\|thumb\|281x281px\|Антична римска лята чаша зоз 1. вику н.е. зоз греческим натписом. [[Музей]] античного скла у Задру ([[Горватска\|Р. Горватска]])]]
	Попри єдноставних древених або бронзових судзинох, Римянє и Феничанє хасновали єдну судзину як шольку-погар за цалу фамелию, ~~положену~~ на штред стола же би ю шицки хасновали. Прето же вельо коштала, лєм богати фамелиї себе молгли купиц єдну, звичайно луксузну и барз чежку шольку-погар за напой.		Попри єдноставних древених або бронзових судзинох, Римянє и Феничанє хасновали єдну судзину як шольку-погар за цалу фамелию. Тота судзина була положена на штред стола же би ю шицки хасновали. Прето же вельо коштала, лєм богати фамелиї себе молгли купиц єдну, звичайно луксузну и барз чежку шольку-погар за напой.

	Под час ренесанси зявели ше нєзвичайни (спектакуларни) дизайни хаснуюци нови материяли; а од 18. вику надалєй, скло поступно уступело место кристалу и кристалним погаром, хтори були блїщацши и зогинацши при обробки и зх продукциї.		Под час ренесанси зявели ше нєзвичайни (спектакуларни) дизайни хаснуюци нови материяли; а од 18. вику надалєй, скло поступно уступело место кристалу и кристалним погаром, хтори були блїщацши и зогинацши при обробки и їх продукциї.

	'''Погар як сакрални елемент богослуженя'''		'''Погар як сакрални елемент богослуженя'''

	♦ Погар у велїх цивилизацийох достал и други наменки и значеня, од того же ше го хаснує як жертвену або литурґийну судзину (чаша за причасц). У церковним язику место слова погар хаснує ше слово '''чаша''' або '''путир''' (греч. ''ποτήρ'' = ''погар, чаша'') то єден зоз найважнєйших сакралних предметох у церкви, бо ше у нїм находзи крев Исуса Христа.		♦ Погар у велїх цивилизацийох достал и други наменки и значеня, од того же ше го хаснує як жертвену або литурґийну судзину (чаша за причасц). У церковним язику место слова погар хаснує ше слово '''чаша''' або '''путир''' (греч. ''ποτήρ'' = ''погар, чаша'') то єден зоз найважнєйших сакралних предметох у церкви, бо ше у нїм находзи крев Исуса Христа.
	[[File:Holy Trinity monastery,Pljevlja,Chalice of abbot Stephen, XVII century.jpg\|left\|thumb\|298x298px\|Погар/~~Чаша~~-путир, XVII вик, манастир св. Тройци]]		[[File:Holy Trinity monastery,Pljevlja,Chalice of abbot Stephen, XVII century.jpg\|left\|thumb\|298x298px\|Погар/чаша-путир, XVII вик, манастир св. Тройци]]
	Путири ше хаснує од вчасного християнства. Исус под час своєй остатнєй пасхалней вечери з апостолами, над [[Хлєб\|хлєбом]] вигварел слова: „Вежнїце, єдзце, то мойо цело”, а над чашу з вином (путиром) слова: „Пийце з нєй шицки, бо то крев мойого нового завиту, хтора ше прелїва за велїх на одпущенє грихох”... итд. Вшелїяк, таки погари/ чаши/ путири ше у тим важним чину богослуженя хаснує зоз вельким страхопочитованьом и барз су украшени, найчастейше су зоз стрибла або позлацени.		Путири ше хаснує од вчасного християнства. Исус под час своєй остатнєй пасхалней вечери з апостолами, над [[Хлєб\|хлєбом]] вигварел слова: „Вежнїце, єдзце, то мойо цело”, а над чашу з вином (путиром) слова: „Пийце з нєй шицки, бо то крев мойого нового завиту, хтора ше прелїва за велїх на одпущенє грихох”... итд. Вшелїяк, таки погари/ чаши/ путири ше у тим важним чину богослуженя хаснує зоз вельким страхопочитованьом и барз су украшени, найчастейше су зоз стрибла або позлацени.
			♦ Погар ше додзелює [[Спортиста\|спортистом]] як [[Спорт\|спортски]] трофей (пехар) у велїх спортских дисциплинох.

	♦ Погар ше додзелює [[Спортиста\|спортистом]] як [[Спорт\|спортски]] трофей (пехар) у велїх спортских дисциплинох.		♦ Погар ше додзелює [[Спортиста\|спортистом]] як [[Спорт\|спортски]] трофей (пехар) у велїх спортских дисциплинох.
Шор 25:		Шор 26:
	* '''Погар за вино''' –окреме дизайнованих формох зоз стебелком/,,ручку<nowiki>''</nowiki> и малим „постольом“ за лєпшу деґустацию (стандардней запремини коло 210–225 ml).		* '''Погар за вино''' –окреме дизайнованих формох зоз стебелком/,,ручку<nowiki>''</nowiki> и малим „постольом“ за лєпшу деґустацию (стандардней запремини коло 210–225 ml).

	* '''Погар за пиво''' – ~~криґли/канчов~~ або високи погари прилагодзени пре пену.		* '''Погар за пиво''' – криґла, канчови з ручку або високи погари прилагодзени пре пену.

	* '''Погар за моцни''' '''напой''' – меньши погари за палєнку, ликер, виски або коняк (напр. снифери).		* '''Погар за моцни''' '''напой''' – меньши погари за палєнку, ликер, виски або коняк (напр. снифери).

	* '''Погар за пенасти вина и шампань''' – узки и длуговасти погари (такв.флаути).		* '''Погар за пенасти вина и шампань''' – узки и длуговасти погари (такв. флаути).
	* '''Погари за деґустацию''' Погар за деґустацию сертификовани 1977. року. Форма, грубина кристала, та аж и фарби вплївую на погари и на искуство ~~дегустациї~~ и перцепцию напою з боку деґустатора. За промоциї и деґустацию тоти типи погарох барз значни и на нїх ше обраца окремна повага.[[File:Weizenbier.jpg\|right\|thumb\|363x363px\|Погар наполнєти з пивом]] У каждим случаю, погар (гоч по ~~випатринку~~ каждодньови и прозаїчни), барз важни предмет, та ма велї метафори хтори хасную погар як символ живота, судьби, ~~трапези~~ итд.		* '''Погари за деґустацию''' Погар за деґустацию сертификовани 1977. року. Форма, грубина кристала, та аж и фарби вплївую на погари и на искуство деґустациї и перцепцию напою з боку деґустатора. За промоциї и деґустацию тоти типи погарох барз значни и на нїх ше обраца окремна повага.[[File:Weizenbier.jpg\|right\|thumb\|363x363px\|Погар наполнєти з пивом]] У каждим случаю, погар (гоч по випатрунку каждодньови и прозаїчни), барз важни предмет, та ма велї метафори хтори хасную погар як символ живота, судьби, трпези итд.
	*'''Погари за пиво''' У другей половки 20.вику обще познати напой популарни за популациї у такп.у цалим швеце то пиво. Адекватно тому за тоту нагоду ~~пица~~ значни погари и канчови (криґли). Погари за пиво нєшка углавним правени зоз скла – хтори рижнородно дизайновани, звичайно ше хасную за послуженє и конзумованє пива. Файти погарох за пиво розликую ше у зависносци од националних або реґионалних традицийох, законских або ~~уобичаєних~~ предписаньох у поглядзе мири за ~~служенє~~ и ознакох уровня наполнєтосци погарох бо канчовох, розбиваня кед ше их умива, складанє/одкладанє або складищенє. Тиж ше розликую з нагоди ~~комерциялней~~ ~~промоциї~~ пиварох, уметнїцкого або културного виражованя през народну уметносц. Погари за пиво можу буц направени зоз рижних материялох нє лєм зоз скла, уключуюци и кермаику.		*'''Погари за пиво''' У другей половки 20. вику обще познати напой популарни за популациї у такп.у цалим швеце то пиво. Адекватно тому за тоту нагоду випиваня пива барз значни погари и канчови (криґли). Погари за пиво нєшка углавним правени зоз скла – хтори рижнородно дизайновани, звичайно ше хасную за послуженє и конзумованє пива. Файти погарох за пиво розликую ше у зависносци од националних або реґионалних традицийох, законских або узвичаєних предписаньох у поглядзе мири за послуженя и ознакох уровня наполнєтосци погарох и канчовох, розбиваня кед ше их умива, складанє/одкладанє або складищенє до маґазинох. Тиж ше розликую з нагоди комерциялних промоцийох пиварох, уметнїцкого або културного виражованя през народну уметносц. Погари за пиво можу буц направени зоз рижних материялох нє лєм зоз скла, уключуюци и кермаику, металу итд.

	== Ґалерия ==		== Ґалерия ==
Шор 40:		Шор 41:
	Файл:Red and white wine in glass.jpg\|Погари за вино		Файл:Red and white wine in glass.jpg\|Погари за вино
	Файл:Wine Glass.jpg\|За вино		Файл:Wine Glass.jpg\|За вино
	Файл:Glass of red wine on coaster.jpg\|За вино
	Файл:Calice du sacre Tau.jpg\|Пехар/погар зоз 12. вику		Файл:Calice du sacre Tau.jpg\|Пехар/погар зоз 12. вику
	Файл:Стакан.jpg\|Класични погар за воду		Файл:Стакан.jpg\|Класични погар за воду
	Файл:Стакан виски.jpg		Файл:Стакан виски.jpg
	Файл:Beer wuerzburger hofbraue v.jpg\|Погар за пиво		Файл:Beer wuerzburger hofbraue v.jpg\|Погар за пиво
	Файл:Humpen.jpg\|~~Погар~~ - ~~кригла~~ за пиво		Файл:Humpen.jpg\|Канчов з ручку - (криґла) за пиво
	Файл:Glas-Humpen,Thüringen.jpg		Файл:Glas-Humpen,Thüringen.jpg
	Файл:Drinking container - Traditional Macedonian brassworking 02.jpg\|Погар зоз 19. вику		Файл:Drinking container - Traditional Macedonian brassworking 02.jpg\|Погар зоз 19. вику
	Файл:Drinking container - Traditional Macedonian brassworking.jpg\|Погар зоз 19. вику
	Файл:Six wine glasses in red, orange, purple, green, yellow, and light green.jpg\|Погари за вино у фарбох		Файл:Six wine glasses in red, orange, purple, green, yellow, and light green.jpg\|Погари за вино у фарбох
	</gallery>		</gallery>