Tekst źródłowy strony Włócznia

{{Dopracować|źródła = 2024-05}}
{{inne znaczenia|broni|[[kopia (liturgia)|włócznia]] (kopia) - narzędzie liturgiczne}}
[[Plik:Boar Spear MET 14.25.309 002jan2015.jpg|thumb|Grot włóczni]]
'''Włócznia''' – ogólna nazwa długiej prostej [[Broń drzewcowa|broni drzewcowej]].

Polska nazwa tego rodzaju broni wywodzi się od zwyczaju troczenia jej do [[Łęk (element siodła)|łęku siodła końskiego]] w taki sposób, że zwisając w dół często wlokła się po ziemi.

W zależności od ciężaru, rozmiarów, kształtu i rodzaju ostrego zakończenia ([[Grot (broń)|grotu]]), włócznia mogła służyć do miotania na odległość (''broń rzutna'') lub do walki wręcz. Dzięki swojej długości, można nią było wspomagać od tyłu sojusznika w walce wręcz. Dłuższą odmianą włóczni jest [[pika]].

W związku z uniwersalnością i powszechnością tego rodzaju broni trudno jest jednoznacznie ustalić jej pochodzenie. Włócznia jest jednym z najstarszych (obok [[Maczuga (broń)|maczugi]] i [[Łuk (broń)|łuku]]) rodzajów [[Broń|broni]], zarówno [[Broń myśliwska|myśliwskiej]], jak i wojennej. Włócznie spotykamy niemal we wszystkich armiach świata, od zarania dziejów, aż po czasy nowożytne.

W związku z tą powszechnością i rozmaitością trudno jest również dokonać jej klasyfikacji. Przyjmując jako kryteria czas i miejsce pojawiania się różnych, konstrukcyjnie określonych form włóczni, można utworzyć klasyfikację następującą:
[[Plik:Spear and knife (Mesa Verde National Park)-transparent.png|thumb|Prymitywna włócznia (na górze) i nóż łowiecki z [[Park Narodowy Mesa Verde|Parku Narodowego Mesa Verde]]]]
* włócznia jako broń prymitywna (ludy pierwotne i oddziały chłopskie)
** grot kościany, rogowy lub kamienny, grot sporządzony z narzędzi gospodarskich, czasami brak wyodrębnionego grotu (zaostrzone drzewce);
** przykłady: dzida, [[kosa bojowa]], [[Oszczep (broń)|oszczep]], [[Szydło (broń)|szydło]], [[widły bojowe]];
* włócznia jako broń armii starożytnych
** włóczniami posługiwały się armie różnych wojsk, m.in. chińskie, greckie, macedońskie, rzymskie, starogermańskie;
** groty metalowe ([[Grot (broń)|żeleźca]]), o różnych kształtach, drzewca wzmacniane na różne sposoby;
** przykłady: [[dziryt]], [[Hasta (broń)|hasta]], [[pilum]], [[sarisa]], [[trójząb]];
* włócznia jako broń armii średniowiecznych i nowożytnych
** groty rozwinięte, o silnie zróżnicowanych konstrukcjach, często drzewca były dodatkowo zaopatrzone w proporce lub pompony;
** przykłady: [[glewia]], [[guan dao]], [[halabarda]], [[kopia (broń)|kopia]], [[lanca]], [[naginata]], [[pika]], [[Qiang (włócznia)|qiang]], [[rohatyna]], [[Pika|spisa]], [[Yari (włócznia)|yari]].

Logicznym kryterium podziału wydaje się ciężar i rozmiar włóczni. W oparciu o nie możemy wyróżnić:
* lekkie włócznie [[Piechota|piechoty]] i [[Broń myśliwska|myśliwskie]];
* ciężkie włócznie [[Jazda|jazdy]] (kawaleryjskie), np. [[Kopia (broń)|kopia]].
Nie jest to jednak podział ścisły, gdyż [[Piechota|piechotę]] wyposażano czasami w długie i ciężkie włócznie, np. [[sarisa]] osiągała długość ponad 6 m, natomiast kawalerzyści chętnie posługiwali się również poręcznymi małymi włóczniami, np. [[lanca]]mi, [[Pika|spisami]].

Ze względu na ogromne znaczenie, jakie broń ta odgrywała we wczesnych okresach rozwoju sztuki wojennej, pełniła ona również ważną rolę symboliczną w wierzeniach i obrzędowości wielu kultur.

Przykłady:
* [[Ama no Nuboko|niebiańska włócznia demiurgów]] (z [[Mitologia japońska|mitologii japońskiej]]);
* [[Włócznia Świętego Jerzego]];
* [[Włócznia Świętego Maurycego]];
* [[Włócznia Przeznaczenia]];
* [[Aeglos]] (włócznia [[Gil-galad]]a z "[[Władca Pierścieni|Władcy Pierścieni]]");
* włócznie zamieszczane na pieczęciach władców, herbach, na flagach i w godłach państwowych itd.

W różnego rodzaju włócznie wyposażano szczególnie formacje piesze, ze względu na skuteczność użycia tego rodzaju broni w walce przeciwko [[Jazda|konnicy]].

Stopniowy spadek znaczenia włóczni jako odmiany [[Broń biała|broni białej]] rozpoczął się wraz z wprowadzeniem i rozwojem [[Broń palna|broni palnej]] oraz przezbrajaniem w nią oddziałów pieszych. Niemniej różne rodzaje włóczni utrzymały dość długo swoje znaczenie bojowe (np. [[Lanca|lance ułańskie]], [[naginata]] – broń kobiet samurajskich i mnichów japońskich), bądź chociażby symboliczne (wyposażenie straży pałacowych, oznaka godności oficerskiej – [[halabarda]], [[partyzana]], [[szponton]]). Halabarda do dziś pozostaje uzbrojeniem [[Gwardia Szwajcarska|Gwardii Szwajcarskiej]].

Spośród współczesnych dyscyplin sportowych, w których włócznia odgrywa rolę broni sportowej, można wymienić [[Sport walki|sztuki i sporty walki]] [[Naginata-dō|naginata-do]] i [[so-jutsu]].

Włócznia jest atrybutem [[Święty Sebastian|św. Sebastiana]].

== Zobacz też ==
{{Wikisłownik|włócznia}}
{{Commonscat|Spears}}
* [[kontarion]]

{{Broń biała}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Broń drzewcowa]]