Brontekst bekijken van Zaadplanten

{{Taxobox
| type=plant
| afbeelding=Linnaea borealis 1056.JPG
| afbeeldingtekst=[[Linnaeusklokje]] met stengel,<br>bladeren en bloemen
| domein= ''[[Eukarya]]''
| rijk= ''[[Plantae]]'' (Planten)
| stam = ''[[Embryophyta]]'' (Landplanten)
| taxon = [[Klasse (biologie)|Klasse]]
| w-naam = ''Spermatopsida''
}}

'''Zaadplanten''' of '''''Spermatofyta''''' (ook wel '''fanerogamen''' of '''''Phanerogamae''''') zijn [[Heterosporie|heterospore]] [[vaatplanten]] die gekenmerkt worden door het bezit van [[zaadknop]]pen.<ref>Een [[zaadknop]] (ook: zaadbeginsel of ovulum) is een door een of meer [[Integument (planten)|integumenten]] omgeven macro[[sporangium]] of [[nucellus]], waarbinnen de [[macrospore]]n worden gevormd.<br>De vrouwelijke [[gametofyt]] ontwikkelt zich binnen de macrosporewand.<br>De [[bevruchting]] vindt plaats binnen de wand van [[nucellus]] (of macrosporangium).<br>Na de bestuiving en [[bevruchting]] kunnen de zaadknoppen uitgroeien tot [[Zaad (planten)|zaden]].</ref> De [[geslachtelijke voortplanting]] van zaadplanten gebeurt via zaden, die ontstaan uit bevruchte zaadknoppen. De zaden kunnen samen met de [[vruchtblad]]en vergroeid zijn tot [[Vrucht (plant)|vruchten]], eventueel met verdere delen van de moederplant tot [[schijnvrucht]]en.

De zaadplanten kunnen behandeld worden in de [[rang (plantkunde)|rang]] van [[Stam (biologie)|stam (phylum)]] of superstam, onder de naam ''Spermatophyta''. [[Heukels' Flora van Nederland]] behandelt ze in de rang van [[Klasse (biologie)|klasse (classis)]], onder de naam ''Spermatopsida''.<ref>De uitgang ''-phyta'' wordt gebruikt voor [[Stam (biologie)|stam]]; de uitgang ''-opsida'' wordt gebruikt voor [[Klasse (biologie)|klasse]]</ref>

== Kenmerken ==
{{Zie hoofdartikel|Plantenmorfologie|Plantenanatomie}}
De zaadplanten hebben een [[Bouwplan (biologie)|bouwplan]] met drie hoofdorganen: [[wortel (plant)|wortel]], [[stengel]] en [[blad]]. Alle delen van een zaadplant zijn hieruit afgeleid te denken en in de loop van de evolutie hieruit ontstaan. Zo zijn [[Bloem (plant)|bloemdelen]]<ref>Bloemen komen voor bij [[bedektzadigen]] of [[Anthophyta|bloemplanten]], maar niet bij [[zaadvarens]] en [[naaktzadigen]]</ref> alle af te leiden van bladen en stengels. [[Rank]]en kunnen zijn afgeleid van een blad (bladranken) of van een stengel (stengelranken). [[Doorn (plant)|Doornen]] zijn ook of van een blad, of van een stengel afleidbaar (bladdoornen, respectievelijk takdoornen). Soms zijn plantendelen niet van een van de hoofdorganen af te leiden. Deze worden dan emergenties genoemd. Een voorbeeld daarvan zijn de scherpe uitsteeksels die bij rozen voorkomen en ontstaan zijn uit de epidermis. Deze emergenties zijn stekels, geen doornen.

In de [[levenscyclus]] van de zaadplanten doorloopt de plant een vegetatieve en (meestal) een generatieve fase. In de vegetatieve fase bestaat een plant uit een of meer [[stengel]]s met [[blad]]eren en [[wortel (plant)|wortels]]. Bladeren of wortels kunnen echter ontbreken. De stengel kan zeer gedrongen zijn en een bladrozet vormen. Mistletoe ([[maretak]]) heeft geen wortels, maar [[Haustorium|haustoria]]. Bij [[Cactusfamilie|cactussen]] zijn er [[soort]]en, die geen bladeren hebben, of sterk [[Rudimentair (anatomie)|gereduceerd]]e bladeren.

In de generatieve fase heeft de plant naast een stengel, bladeren en wortels ook voortplantingsorganen als [[Strobilus|kegels (strobuli)]] en [[Bloem (plant)|bloemen]]. In de afrijpingsfase zitten er [[Zaad (plant)|zaden]], eventueel in [[Vrucht (plant)|vruchten]], aan de plant

== Levenscyclus ==
{{Zie hoofdartikel|Levenscyclus (zaadplanten)}}
{{Zijbalk levenscyclus zaadplanten}}

De levenscyclus van zaadplanten loopt van zaad tot zaad.<ref name="Bakker1970">{{aut|Bakker, D.}} (1970) ''Inleiding tot de plantenoecologie.''</ref>{{rp|p.85-96. ''De levenscyclus van de hogere plant.''}}

[[Zaad (plant)|Zaden]] vormen de belangrijkste [[diaspore]]n van de zaadplanten ([[naaktzadigen]] en [[bedektzadigen]], die ook [[Vrucht (plant)|vruchten]] kunnen vormen). De verspreiding van zaden en van eenzadige vruchten (disseminatie) begint met het verlaten van de moederplant.

Na een eventuele rusttoestand kiemt het zaad en groeit het uit, terend op zijn [[reservestof]]fen, tot een [[kiemplant]] met een spruit en een worteltje. In het hieropvolgende jeugdstadium ontwikkelen zich [[stengel]]s, [[blad]]eren en [[Wortel (plant)|wortels]], gaat de plant water en voedsel opnemen en [[Fotosynthese|fotosynthetiseren]].

Na een gewoonlijk sterke groei wordt het voortplantingsstadium bereikt, en kan het zich vegetatief en/of generatief vermeerderen.

Bij [[Monocarpisch|monocarpische planten (hapaxanten)]] luidt de zaadvorming het afsterven van de plant in. Planten die meerdere malen kunnen bloeien en vruchtzetten zijn de [[Overblijvende plant|overblijvende of polycarpische planten, ook wel pollakanten]]. Deze overblijvende planten kunnen zich veelal goed vegetatief vermeerderen. Het leven van dergelijke planten is echter bij veel soorten niet onbeperkt door verouderingsverschijnselen.

=== Bestuiving ===
{{Zie hoofdartikel|Bestuiving}}
De geslachtsorganen bij zaadplanten zijn de [[Meeldraad|meeldraden]] (mannelijk) en de [[zaadknop]]pen (vrouwelijk). De meeldraden produceren het [[stuifmeel]], dat op een of andere wijze terecht moet komen bij de zaadknoppen, die zich bij [[Anthophyta|bloemplanten]] bevinden in de [[Stamper (plant)|stamper]]s (bestaande uit [[vruchtbeginsel]], [[Stijl (plant)|stijl]] en [[Stempel (plant)|stempel]]).

Het stuifmeel kan op verschillende wijzen op de [[Stempel (plant)|stempel]] terechtkomen. Er worden 3 vormen van [[bestuiving]] onderscheiden:
* [[zelfbestuiving]]: het stuifmeel valt op de stempel van dezelfde bloem
** als de bloem zich daarbij niet opent, spreekt men van [[Cleistogaam|cleistogamie]]
* [[buurbestuiving]]: het stuifmeel valt op de stempel van een andere bloem van dezelfde plant
* [[kruisbestuiving]]: het stuifmeel valt op de stempel van een bloem van een andere plant
Bij sommige soorten is er geen bestuiving nodig om toch rijp zaad op te leveren.

== Taxonomie ==
De zaadplanten zijn een natuurlijke groep planten die kunnen worden onderverdeeld in de [[naaktzadigen]] (''Gymnospermae'') en de [[bedektzadigen]] (''Angiospermae'' of, in APG II-terminologie, ''[[angiosperms]]'').

{{Stamboom Tracheophyta}}

{{Appendix|2=
{{References|2=2}}
'''Literatuur'''
* {{aut|Díaz González, T.E., C. Fernandez-Carvajal Alvarez & J.A. Fernández Prieto}} [https://web.archive.org/web/20110424231021/http://www.unioviedo.es/bos/Asignaturas/Botanica/1.htm ''Ciclos biológicos de vegetatles. Noción de generación. Noción de alternancia de fases nucleares. Ciclos monogenéticos, digenéticos y trigenéticos.'']
* {{aut|[[Kees Kalkman|Kalkman, C.]]}} (1972) ''Mossen en vaatplanten. Bouw, levenscyclus en verwantschappen van de Cormophyta.'' Academische Paperback. A. Oosthoek's Uitgeversmaatschappij N.V., Utrecht
* {{aut|[[Joseph Lanjouw|Lanjouw, J.]]}} (1968) ''Compendium van de Pteridophyta en Spermatophyta (voortzetting van Pulles compendium).'' Academische Paperback. A. Oosthoek's Uitgeversmaatschappij N.V., Utrecht
* {{aut|Sporne, K.R.}} (1965) ''The Morphology of Gymnosperms. The structure and evolution of primitive seed-plants.'' Hutchinson University Library, London.
}}
{{Navigatie fytografie bloemplanten}}
{{Navigatie plantkunde}}

[[Categorie:Zaadplanten| ]]