Ver o código fonte de «Tracto respiratorio»

{{Anatomía}}
O '''tracto respiratorio''' é a parte do [[aparato respiratorio]] que conduce o aire aos [[alvéolo pulmonar|alvéolos]] para que se realice alí o [[intercambio de gases]] respiratorio nos [[mamíferos]].<ref name="Patwa">{{cite journal | vauthors = Patwa A, Shah A | title = Anatomy and physiology of respiratory system relevant to anaesthesia | journal = Indian Journal of Anaesthesia | volume = 59 | issue = 9 | pages = 533–541 | date = setembro de 2015 | pmid = 26556911 | pmc = 4613399 | doi = 10.4103/0019-5049.165849 }}</ref> O tracto respiratorio consta dunha serie de cavidades e tubos e está tapizado internamente polo [[epitelio respiratorio]], que forma a [[mucosa]] respiratoria.<ref>{{Cite web|url=https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D020545|title=Respiratory mucosa|website=mesh..nlm.nih.gov|access-date=26 de xullo de 2019}}</ref>

O aire respirado entra polo [[nariz]] á [[cavidade nasal]], onde unha capa de [[mucosa nasal]] actúa como filtro e atrapa partículas contaminantes e outras substancias nocivas que se atopan no aire. Os cornetes incrementan a superficie da cavidade nasal, axudando a quentar, humedecer e filtrar o aire entrante. Despois, o aire pasa á [[farinxe]], que contén a intersección entre o [[esófago]] e a [[larinxe]]. A abertura da larinxe ten unha lingüeta de cartilaxe especial, a [[epiglote]], que se abre para deixar pasar o aire aos pulmóns pero se pecha para impedir que a comida entre nas vías aéreas.

Desde a larinxe o aire pasa á [[traquea (vertebrados)|traquea]] e baixa ata a intersección chamada [[carina da traquea|carina]] que se ramifica para formar os [[bronquio]]s primarios ou principais dereito e esquerdo. Estes bronquios ramifícanse en bronquios secundarios (dos lobos), que se volven ramificar en bronquios terciarios (segmentais), que se ramifican en vías aéreas máis pequenas chamadas [[bronquíolo]]s, que finalmente conectan con pequenas estruturas especializadas chamadas [[alvéolo pulmonar|alvéolos]], onde se produce o intercambio de gases.

Os [[pulmón]]s localizados na [[cavidade torácica]], protexidos de danos físicos pola [[caixa torácica]]. Na base dos pulmóns está un [[músculo esquelético]] chamado [[diafragma torácico|diafragma]]. O diafragma separa os pulmóns do [[estómago]] e [[tracto gastrointestinal|intestinos]]. O diafragma é o principal [[músculo respiratorio]] que realiza a ventilación pulmonar e está controlado polo [[sistema nervioso simpático]].

Os pulmóns están envoltos nunha [[membrana serosa]] que se dobra sobre si mesma formando as [[pleura (anatomía)|pleuras]], unha barreira protectora de dúas capas. A interna ou pleura visceral cobre a superficie dos pulmóns e a externa ou pleura parietal está unida á superficie interna da cavidade torácica. Entre as dúas pleuras hai unha cavidade chamada [[cavidade pleural]] que contén líquido pleural. Este líquido serve para diminuír a fricción que experimentan os pulmóns ao inspirar e expirar.

== Estrutura ==
[[Ficheiro:Respiratory system complete en.svg|miniatura|260px|Sistema respiratorio.]]
O tracto respiratorio divídese en '''tracto respiratorio superior''' e '''tracto respiratorio inferior'''. O tracto respiratorio superior ou vías aéreas superiores comprende o [[nariz]] e os condutos nasais, [[seo paranasal|seos paranasais]], a [[farinxe]], e a porción da [[larinxe]] por riba das [[cordas vocais]]. O tracto respiratorio inferior ou vías aéreas inferiores comprende a porción da larinxe que está por debaixo das cordas vocais, a [[traquea (vertebrados)|traquea]], [[bronquio]]s e [[bronquíolo]]s. Os pulmóns poden incluírse no tracto respiratorio inferior ou como unha entidade separada e conteñen os bronquíolos respiratorios, [[conduto alveolar|condutos alveolares]], [[saco alveolar|sacos alveolares]] e [[alvéolo pulmonar|alvéolos pulmonares]].<ref name="Def">{{cite web |title=Respiratory tract |url=https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/respiratory-tract |website=www.cancer.gov |language=en |date=2 de febreiro de 2011}}</ref>
[[Ficheiro:Adult and pediatric airway anatomy.png|miniatura|Anatomía das vías aéreas pediátricas e de adultos.]]
O tracto respiratorio pode tamén dividirse en '''zona de condución''' do aire e '''zona respiratoria''', onde se produce o [[intercambio de gases]].

A zona de condución comprende as estruturas que están fóra do pulmón –a cavidade nasal, a farinxe, a larinxe e a traquea– e as estruturas que están dentro dos pulmóns –os bronquios, bronquíolos e bronquíolos terminais–. A zona de condución leva o aire ao interior dos pulmóns, que polo camiño é filtrado, quentado e humedecido. Representa desde a 1ª á 16ª división (ramificación) do tracto respiratorio. A zona de condución exclúe a zona respiratoria que intercambia os gases co sangue. A zona de condución tamén funciona ofrecendo unha vía de baixa resistencia para o fluxo de aire. Proporciona un sistema de defensa coas súas capacidades de filtración.

A zona respiratoria comprende os bronquíolos respiratorios, os condutos alveolares e os alvéolos, e é o sitio onde se fai o intercambio de oxíxeno e dióxido de carbono co sangue. Os bronquíolos respiratorios e os condutos alveolares son responsables do 10 % do intercambio de gases. Os alvéolos son responsables do outro 90 %. A zona respiratoria representa da 16ª á 23ª división do tracto respiratorio.

A partir dos bronquios, os tubos que se van dividindo son cada vez de menor diámetro e estímase que hai de 20 a 23 divisións antes de acabar nos alvéolos.<ref name="Patwa" />

=== Tracto respiratorio superior ===
[[Ficheiro:Blausen 0872 UpperRespiratorySystem.png|miniatura|170px|Detalles do tracto respiratorio superior]]
O '''tracto respiratorio superior''' pode significar as partes do [[aparato respiratorio]] por riba das [[cordas vocais]], ou por riba da [[cartilaxe cricoide]].<ref name="PerkinSwift2007">{{cite book|author1=Ronald M. Perkin|author2=James D Swift|author3=Dale A Newton|title=Pediatric hospital medicine: textbook of inpatient management|url=https://books.google.com/books?id=Q0qll7J2XKMC&pg=PA473|access-date=26 de abril de 2010|date=1 de setembro de 2007|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-7032-3|pages=473–}}</ref><ref name="WardWard2006">{{cite book|author1=Jeremy P. T. Ward|author2=Jane Ward|author3=Charles M. Wiener|title=The respiratory system at a glance|url=https://books.google.com/books?id=PQZT2OFZtVoC&pg=PA11|access-date=26 de abril de 2010|year=2006|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-3448-4|pages=11–}}</ref> Ás veces inclúese a [[larinxe]] nas vías aéreas superiores e outras veces nas inferiores.<ref name="Sircar2008">{{cite book|author=Sabyasachi Sircar|title=Principles of medical physiology|url=https://books.google.com/books?id=zFl7y5xqHj4C&pg=PA309|access-date=26 de abril de 2010|year=2008|publisher=Thieme|isbn=978-3-13-144061-7|pages=309–}}</ref> O tracto consta de cavidade nasal e seos paranasais,  [[farinxe]] ([[nasofarinxe]], [[orofarinxe]] e [[laringofarinxe]]) e, como dixemos, ás veces inclúe a larinxe.

=== Tracto respiratorio inferior ===
[[Ficheiro:Diagram showing the parts of the respiratory system CRUK 335.svg|miniatura|Partes do tracto respiratorio inferior]]
[[Ficheiro:illu quiz lung05.jpg|miniatura|upright=0.8|1. Trachea<br/>2. Bronquio principal<br/>3. Bronquio lobar (secundario)<br/>4. Bronquio segmental (terciario)<br/>5. Bronquíolo<br/>6. Conduto alveolar<br/>7. Alvéolo.]]

O '''tracto respiratorio inferior''' ou '''vías aéreas inferiores''' deriva do tracto gastrointestinal anterior en desenvolvemento e consta de traquea, bronquios (primarios, secundarios e terciarios), bronquíolos (incluíndo os terminais e respiratorios), e pulmóns (incluíndo os alvéolos).<ref name="medscape">{{cite web|url=http://reference.medscape.com/article/1898852-overview#aw2aab6b3.|title= Bronchial Anatomy. |access-date= 5 de marzo de 2014}}</ref> Nalgnhas fontes tamén inclúe a larinxe. 
O tracto respiratorio inferior tamén se chama '''árbore respiratoria''' ou '''árbore traqueobronquial''', para describir a estrutura ramificada das vías aéreas que subministran aire aos pulmóns, e comprende a traquea, os bronquios e os bronquíolos.<ref>{{cite web|url=https://radiopaedia.org/articles/tracheobronchial-tree|title=Tracheobronchial tree {{!}} Radiology Reference Article | website=[[Radiopaedia]]|date=8 de decembro de 2016 |access-date=7 de setembro de 2017}}</ref>

* [[traquea (vertebrados)|traquea]]
** [[bronquio]] principal (diámetro de aproximadamente 1–1,4 cm en adultos)<ref name=kacmarek>[https://books.google.com/books?id=FV9PAQAAQBAJ&pg=PA81 Page 81] in {{cite book |title= Essentials of Respiratory Care |author= Robert M. Kacmarek, Steven Dimas & Craig W. Mack |publisher= Elsevier Health Sciences |year=2013 |isbn= 978-032327778-5}}</ref>
*** [[bronquio lobar]] (ou secundario, de diámetro de aproximadamente 1 cm)
**** [[bronquio segmental]] (ou terciario, de diámetro de 4,5 a 13 mm)<ref name=kacmarek/>
***** bronquio subsegmental (diámetro de 1 a 6 mm)<ref name=kacmarek/>
****** [[bronquíolo]] condutor
******* [[bronquíolo terminal]]
******** [[bronquíolo respiratorio]]
********* [[conduto alveolar]]
********** [[saco alveolar]]
*********** [[alvéolo pulmonar]]

En cada punto de división ou xeración, unha vía aérea ramifícase en dúas vías aéreas máis pequenas. A árbore respiratoria humana pode constar como media 23 xeracións, mentres que a árbore respiratoria do [[rato]] ten unhas 13 xeracións. As divisións proximais (as máis próximas á parte superior da árbore, como os bronquios) funcionan principalmente transmitindo aire ás vías máis inferiores. As últimas divisións comprenden os bronquíolos respiratorios, condutos alveolares e alvéolos, e están especializadas no [[intercambio de gases]].

A traquea é o tubo máis grande no tracto respiratorio e consta de [[anel traqueal|aneis traqueais]] de [[cartilaxe hialino]]. Ramifícase ao final en dous tubos bronquiais, os bronquios principais esquerdo e dereito. Os bronquios ramifícanse noutros de menor sección dentro dos pulmóns e eses en bronquíolos, os cales acaban en sacos aéreos chamados alvéolos.<ref name="lungusa">{{cite web|url=http://www.lungusa.org/site/c.dvLUK9O0E/b.22576/k.7FFF/Human_Respiratory_System.htm|title=Human Respiratory System|access-date=5 de outubro de 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015022835/http://www.lungusa.org/site/c.dvLUK9O0E/b.22576/k.7FFF/Human_Respiratory_System.htm|archive-date=2008-10-15}}</ref>

Os pulmóns son os órganos máis grandes no tracto respiratorio inferior. Os pulmóns están suspendidos na [[cavidade pleural]] do tórax. As [[pleura (anatomía)|pleuras]]s son dúas membranas finas, dunha soa célula de grosor, que rodean os pulmóns. A pleura interna ([[pleura visceral]]) cobre os pulmóns e a externa ([[pleura parietal]]) tapiza a superficie interna da parede torácica. Esta membrana segrega unha pequena cantidade de líquido, que permite que os pulmón se deslicen libremente dentro da cavidade pleural mentres se expanden e contraen durante os movementos respiratorios. Os pulmóns están divididos en lobos. O pulmón dereito é máis grande que o esquerdo, debido a que o corazón está situado á esquerda da liña media. O pulmón dereito ten tres lobos (superior, medio e inferior), e o pulmón esquerdo ten dous (superior e inferior), ademais dunha pequna porción con forma de lingua do lobo superior chamada língula. Cada lobo está subdividido en segmentos chamados [[segmento broncopulmonar|segmentos broncopulmonares]]. Cada pulmón ten unha superficie costal adxacente á caixa torácica; unha superficie diafragmática, que dá á parte inferior onde está o diafragma; e unha superficie mediastinal, situada cara ao centro do peito, onde está o corazón, os grandes vasos e a carina da traquea, onde os dous bronquios principais se ramifican desde a base da traquea.

Os alvéolos son pequenos sacos aéreos, moi numerosos, situados nos pulmóns, onde se produce o intercambio de gases. Nos pulmóns humanos o número medio de alvéolos é de 480 millóns.<ref name="Ochs">{{cite journal | vauthors = Ochs M, Nyengaard JR, Jung A, Knudsen L, Voigt M, Wahlers T, Richter J, Gundersen HJ | display-authors = 6 | title = The number of alveoli in the human lung | url = https://archive.org/details/american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2004_169_1-6/page/120 | journal = American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine | volume = 169 | issue = 1 | pages = 120–124 | date = xaneiro de 2004 | pmid = 14512270 | doi = 10.1164/rccm.200308-1107OC }}</ref> Cando se contrae o diafragma, xérase unha presión negativa no tórax e o aire flúe enchendo os tubos. Cando iso ocorre, estes sacos están cheos do aire que hai nos tubos e alvéolos, facendo que os pulmóns se expandan. Os alvéolos están rodeados por unha rede de [[capilares]], chamados capilares alveolares. Aquí, os [[glóbulo vermello|glóbulos vermellos]] do sangue dos capilares absorben o oxíxeno que chega do aire e despois transpórtano unido á [[hemoglobina]] en forma de oxihemoglobina, para cedelo ás células do corpo. Os glóbulos vermellos chegan aos alvéolos cargados de dióxido de carbono procedente das células transportado como [[carbaminohemoglobina]] e libérano nos alvéolos a través da parede dos capilares alveolares e do alvéolo, chegando á cavidade alveolar. Cando se relaxa o diafragma, xérase unha presión positiva no tórax e o aire flúe saíndo dos alvéolos, expulsando o dióxido de carbono.

=== Microanatomía ===
[[Ficheiro:Blausen 0750 PseudostratifiedCiliatedColumnar.png|miniatura|240px|Epitelio respiratorio]]
O tracto respiratorio está tapizado internamente polo [[epitelio respiratorio]], o cal varía conforme baixamos polo tracto. Ten [[glándula]]s e [[moco]] producido polas células caliciformes nalgunhas partes, e [[músculo liso]], fibras de [[elastina]] ou [[cartilaxe]]. O epitelio desde a cavidade nasal aos bronquíolos está formado por [[epitelio columnar estratificado]] ciliado.<ref name="Moore04">{{cite book | vauthors = Moore EJ, Feliciano DV, Mattox KL | title = Trauma | publisher = McGraw-Hill, Medical Pub. Division | location = Nova York | year = 2004 | pages = 545 | isbn = 0-07-137069-2 | access-date = 2008-06-15 | url = https://books.google.com/books?id=VgizxQg-8QQC&q=tracheobronchial&pg=PA545 }}</ref> O batido dos cilios ten lugar nunha soa dirección, movendo o moco cara a gorxa, onde será tragado. Conforme baixamos ata os bronquíolos, as células fanse máis cuboidais pero seguen sendo [[cilio|ciliadas]].

As glándulas son abundantes no tracto respiratorio superior, pero son menos no tracto inferior e están ausentes cando se chega aos bronquíolos. O mesmo ocorre coas células caliciformes, aínda que poden encontrarse algunhas moi dispersas nos primeiros bronquíolos.

A cartilaxe está presente ata chegar aos bronquíolos. Na traquea aparece en forma den aneis de [[cartilaxe hialino]] con forma de C, mentres que nos bronquios a cartilaxe forma placas intercaladas. O músculo liso empeza na traquea, onde une os aneis cartilaxinosos con forma de C; continúa nos bronquios e bronquíolos, onde o músculo os rodea completamente e é de forma anular. En vez de cartilaxe duro, os bronquios e bronquíolos están composos de tecido elástico.

Os pulmóns conteñen trece tipos de células, once tipos de células epiteliais e dous tipos de células [[mesénquima|mesenquimais]].<ref>{{cite journal | vauthors = Breeze R, Turk M | title = Cellular structure, function and organization in the lower respiratory tract | journal = Environmental Health Perspectives | volume = 55 | pages = 3–24 | date = abril de 1984 | pmid = 6376102 | pmc = 1568358 | doi = 10.1289/ehp.84553 | bibcode = 1984EnvHP..55....3B }}</ref> As células epiteliais forman o recubrimento interno traqueal e bronquial, mentres que as células mesenquimais tapizan os pulmóns.

<gallery>
Ficheiro:Respiratory Tract Histological Differences.png|Diferenzas nas células ao longo do tracto respiratorio.
Ficheiro:Gray964.png |Sección transversal do tecido traqueal.
</gallery>

== Función ==
A maior parte do tracto respiratorio ten a función de ser un sistema de tubo que conducen o aire polos pulmóns. Os alvéolos son a única parte dos pulmóns onde se prouce case todo o intercambio dos gases [[oxíxeno]] e [[dióxido de carbono]] co sangue.

=== Respiración ===
A respiración é o proceso rítmico da ventilación pulmonar, no cal o aire é levado ata os alvéolos por [[inhalación]] e expulsado despois por [[exhalación]]. Cando unha persoa inhala o aire pasa á traquea e entra nos pulmóns distribuíndose na árbore bronquial e chega aos alvéolos, onde se produce o intercambio de gases entre o aire alveolar e o sangue dos capilares que rodean o alvéolo.

=== Defensas contra as infeccións ===
No epitelio do tracto respiratorio superior hai intercaladas células caliciformes que segregan un moco protector. Este axuda a filtrar po e partículas, e finalmente é tragado e destruído no estómago ou é expulsado cuspindo. Os cilios cos que está recuberto o epitelio baten ritmicamente en dirección ascendente cara a fóra do pulmón, arrastrando o moco e partículas estrañas englobadas cara á [[laringofarinxe]], nun proceso que se chama [[limpeza mucociliar]], impedindo a acumulación de moco nos pulmóns. Os [[macrófago]]s dos alvéolos forman parte do sistema inmunitario e [[fagocitose|fagocitan]] e destrúen os axentes nocivos que puidesen chegar alí.

Os pelos do nariz teñen un papel protector, non deixando entrar partículas estrañas grandes.<ref>{{Cite web|url=http://pennstatehershey.adam.com/content.aspx?productId=28&pid=28&gid=000141|title=Anatomy and function of the respiratory system.| vauthors = Blaivas AJ |date=29 de xuño de 2012|website=Penn State Hershey Medical Center|access-date=2017-09-20}}</ref> Tamén incrementan a área superficial para a deposición de partículas, mellorando a capacidade do nariz de filtrar patóxenos.<ref>{{Cite journal|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0032591023004941|title=Exploring the role of nasal hair in inhaled airflow and coarse dust particle dynamics in a nasal cavity: A CFD-DEM study.|vauthors = Haghnegahdar A, Bharadwaj R, Feng Y |journal=Powder Technology |date=1 de setembro de 2023|volume=427 |doi=10.1016/j.powtec.2023.118710 |access-date=2024-11-20}}</ref> O [[reflexo da tose]] expulsa a maior parte dos irritantes que haxa na membrana mucosa. As vías aéreas pulmonares teñen aneis musculares que se contraen cando son irritados por algún  alérxeno, impedindo o seu paso.

== Importancia clínica ==
O tracto respiratorio é un lugar común onde se producen infeccións.

=== Infección ===
==== Infeccións respiratorias superiores ====
As [[infección do tracto respiratorio superior|infeccións do tracto respiratorio superior]] son probablemente as infeccións máis comúns no mundo. O [[arrefriado común]] e a [[gripe]] son infeccións moi comúns, que ás veces poden xerar complicacións no tracto inferior.

==== Infeccións do tracto respiratorio inferior ====
A [[pneumonía]] é a [[infección do tracto respiratorio inferior]] máis común. Pode ser de orixe viral, bacteriana ou fúnxica e pode transmitirse doadamente polo aire. A infección desenvólvese rapidamente na parte inferior do pulmón e produce acumulación de líquido no pulmón e exceso de moco. Causa dificultade para respirar e tose porque o pulmón trata de desfacerse do líquido. É máis fácil desenvolver esta infección se se ten asma, gripe, doenzas cardíacas ou cancro.<ref>{{cite web |url= https://www.lecturio.com/concepts/pneumonia/ | title= Pneumonia | website= The Lecturio Medical Concept Library |access-date= 2 de xullo de 2021}}</ref>

A [[bronquite]] é outra infección común e coniste na inflamación dos bronquios. Pode ser de dous tipos: bronquite aguda, que é tratable e pode resolverse mesmo sen tratamento, ou bronquite crónica, na que reaparecen episodios periodicamente. A bronquite incrementa a cantidade normal de moco no tracto. A bronquite crónica é común en fumadores, porque o alcatrán se acumula co tempo nos pulmóns.<ref>{{cite web |url= https://www.cdc.gov/antibiotic-use/bronchitis.html | title= Chest Cold (Acute Bronchitis) | website= Centers For Disease Control And Prevention |access-date= 2 de xullo de 2021}}</ref>

A [[tuberculose]] é unha das moitas outras infeccións do tracto inferior. Estamos en risco de contraela ao inhalar [[pinga respiratoria|pingas respiratorias]] coa bacteria causante. Deteriora e destrúe progresivamente o tecido pulmonar orixinando esputos con sangue.<ref>{{cite web |url= https://www.lecturio.com/concepts/tuberculosis/ | title= Tuberculosis | website= The Lecturio Medical Concept Library |access-date= 1 de xullo de 2021}}</ref> É mortal se non se trata.

=== Cancro ===
[[Ficheiro:Respiratory Tract.jpg|miniatura|233x233px|Incremento da mucosidade nos pulmóns.]]
Algún dos [[cancro]]s que afectan ao tracto respiratorio teñen causas ambientais, como fumar. Cando se fuma tabaco os cilios do tracto paralízanse e non poden limpar o moco que e acumula nos pulmóns. A acumulación de [[alcatrán]] e doutros produtos canceríxenos do tabaco pode orixinar [[cancro de pulmón]] ou [[enfermidade pulmonar obstrutiva crónica]].<ref name="medscape"/>

=== EPOC ===
A [[enfermidade pulmonar obstrutiva crónica]] (EPOC, DPOC, COPD) é causada pola exposición a compostos químicos daniños, ou o consumo prolongado de tabaco. Esta doenza é crónica e progresiva, o dano nos pulmóns é irreversible e finalmente mortal, xa que destrúe os alvéolos e o tecido pulmonar, o que fai que sexa moi difícil respirar, causando [[hiperventilación]]. A diminución do número de alvéolos causa unha menor subministración de oxíxeno e un aumento da acumulación de dióxido  de carbono. Produce síntomas de [[enfisema]] e [[bronquite|bronquite crónica]].<ref name="Medscape2019">{{cite web |title=Emphysema: Background, Pathophysiology, Etiology |url=https://emedicine.medscape.com/article/298283-overview |access-date=3 de xullo de 2020 |date=26 de marzo de 2020}}</ref>

=== Asma ===
[[Ficheiro:Respiratory tract.jpg|miniatura|236x236px|Vías aéreas constrinxidas.]]
A [[inflamación]] dos bronquios e bronquíolos poden causar que inchen e causar un ataque de [[asma (doenza)|asma]], o que dá lugar a sibilacións ao respirar, rixidez do peito e grave dificultade para respirar. As alerxias poden irritar o bronquio e causar a contracción do músculo liso e produción de moco, o que estreita ou pecha os tubos bronquiais.<ref>{{cite web |url= https://www.lecturio.com/concepts/asthma/ | title= Asthma | website= The Lecturio Medical Concept Library |access-date= 2 de xullo de 2021}}</ref>
{{clear}}

== Notas ==
{{listaref|30em}}

{{Sistemas e órganos}}

{{control de autoridades}}

[[Categoría:Aparato respiratorio]]