Besjoch de boarne foar Mainz

{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Mainz <br><small>[[List fan grutste stêden yn Dútslân|Stêd yn Dútslân]]</small>
| ôfbylding                   = Mainz-vom-Bonifaziusturm-A-Mainzer-Dom-741.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[Ofbyld:Mainz Flagge quer.svg|100px]]               [[Ofbyld:Coat of arms of Mainz-2008 new.svg|60px]]
| ynwennertal                 = 217.556 <small>(2021)</small>| 
| oerflak                     = 97,73 km²
| befolkingstichtens          = 2.226 ynw./km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      = 82-245 m
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|25px]] [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|25px]] [[Rynlân-Palts]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 15 [[Ortsbezirk]]e
| stifting                    = [[10 f.Kr.]]
| postkoade                   = 
| Tiidsône                    = [[UTC]]+1 
| Simmertiid                  = UTC+2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|50_0_0_N_8_16_16_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|50° 0' N 8° 16' E}}
| webside                     = [https://www.mainz.de/ www.mainz.de]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Rynlân-Palts  
| lat_deg                     = 50   
| lat_min                     = 0
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 16
| lon_sec                     = 16
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         =
}} 
'''Mainz''' is de haadstêd en grutste stêd fan de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Rynlân-Palts]] (''Rheinland-Pfalz''). De stêd leit op de linkerigge fan de [[Ryn]] tsjinoer de útrin fan de [[Main]]. 

De binnenstêd fan Mainz is it besjen wol wurdich, mei as wichtichste monumint de [[dom fan Mainz]], ien fan de trije [[Romaanske styl|Romaanske]] ''Kaiserdome'' oan de Ryn.

Mainz hat in mearsidige ekonomy. It stiet bekend as mediastêd troch de setels fan [[ZDF]], [[SWR]] en [[3Sat]]. Ek it haadkantoor fan [[Railion]] (earder: Deutsche Bahn Cargo) is yn Mainz fêstige. Yn Mainz is ek in universiteit.

Mainz is, op [[Keulen]] nei, de stêd dêr't yn Dútslân it [[karnaval]] it meast útskroeven fierd wurdt.

== Skiednis ==
Mainz hat in lange skiednis, dy't werom giet oant de prehistoarje. Op it plak fan in [[Kelten|Keltyske]] delsetting hawwe de [[Romeinen]] harren ''Moguntiacum'' stifte. Mainz wie al yn de [[8e iuw]] in [[bisdom]], dêr't de biskop ek wrâldske macht hie: hy waard ien fan de sân [[karfoarst]]en yn it [[Hillige Roomske Ryk]]. De biskop fan Mainz fierde de earetitel fan ''Primas Germaniae''.

Mainz krige yn 1476 foar it earst in [[universiteit]], mar dizze waard yn de [[17e iuw]] sletten. De tsjintwurdige Johannes-Gutenberg-Universität datearret fan [[1946]]. Hy is neamd nei de ferneamde boekprinter [[Johannes Gutenberg]], dy't fan Mainz kaam.

Yn 1792 waard Mainz ynnaam troch [[Frankryk|Frânske]] revolúsjonêre troepen, dy't dêrnei de ''Mainzer Frijsteat'' útrôpen. Njoggen moanne letter waard de stêd werom ferovere. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] waard in grut part fan de stêd ferneatige. Nei de oarloch moast Mainz by de bestjoerlike weryndieling fan Dútslân de wiken oan de oerside fan de Ryn ôfstean oan [[Wiesbaden]], dat sûntiids grutter is. Nei de oarloch waard de binnenstêd restaurearre, wêrby it midsiuwske strjittepatroan behâlden bleau. Bysûnder is het strjitnammesysteem út 1853: Alle strjitten parallel oan de Ryn hawwe blauwe strjitnammebuorden, de strjitten leadrjocht op de Ryn binne mei reade strjitnammebuordsjes oanjûn.

Yn [[1958]] wie yn Mainz it [[Universeel Esperantokongres]].

== Befolkingsûntwikkeling ==
<br clear=left> 
<timeline> 
ImageSize = width:390 height:200 
      
#hoogte yas 200px-30px marge is 170px voor grafiek 
    
    
PlotArea = left:60 right:10 top:10 bottom:20 
TimeAxis = orientation:horizontal 
AlignBars = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)    
              
DateFormat = yyyy 
Period = from:1880 till:2010 
 
ScaleMajor = unit:year increment:20 start:1880 
PlotData = 
  bar:300000 color:gray1 width:1    #gridlijn ywaarde3_3      
  from:start till:end    
  bar:200000 color:gray1            #gridlijn ywaarde2_3       
  from:start till:end     
  bar:100000 color:gray1            #gridlijn ywaarde1_3        
  from:start till:end       
  bar:0 color:gray1          
       
# berekening van xwaarde punt: 60+ ((jaartal-jaartalminimum)*pxperyear) 
# berekening van ywaarde punt: 20+ (pxperinwoner * inwoners ) 
    
LineData = 
  layer:front     
  points:(60,55)(72,57)  color:blue  width:2 
  points:(72,57)(85,60)  color:blue  width:2 
  points:(85,60)(97,64)  color:blue  width:2 
  points:(97,64)(109,68)  color:blue  width:2 
  points:(109,68)(122,72)  color:blue  width:2 
  points:(122,72)(134,83)  color:blue  width:2 
  points:(134,83)(149,75)  color:blue  width:2 
  points:(149,75)(151,76)  color:blue  width:2 
  points:(151,76)(156,81)  color:blue  width:2 
  points:(156,81)(171,82)  color:blue  width:2 
  points:(171,82)(190,101)  color:blue  width:2 
  points:(190,101)(205,110)  color:blue  width:2 
  points:(205,110)(220,62)  color:blue  width:2 
  points:(220,62)(222,63)  color:blue  width:2 
  points:(222,63)(232,70)  color:blue  width:2 
  points:(232,70)(247,86)  color:blue  width:2 
  points:(247,86)(259,96)  color:blue  width:2 
  points:(259,96)(269,103)  color:blue  width:2 
  points:(269,103)(282,118)  color:blue  width:2 
  points:(282,118)(294,124)  color:blue  width:2 
  points:(294,124)(306,126)  color:blue  width:2 
  points:(306,126)(318,127)  color:blue  width:2 
  points:(318,127)(323,118)  color:blue  width:2 
  points:(323,118)(331,122)  color:blue  width:2 
  points:(331,122)(343,124)  color:blue  width:2 
  points:(343,124)(355,124)  color:blue  width:2 
  points:(355,124)(368,130)  color:blue  width:2 
</timeline> 
<br clear=left> 

== Stedsyndieling ==
[[Ofbyld:Mainz subdivisions.svg|thumb|260px|''Stedsgebieten fan Mainz'']]
It stedsgebiet fan Mainz bestiet út 15 [[Ortsbezirk]]e. Elts Ortsbezirk hat in keazen Ortsbeirat fan 13 leden en in keazen Ortsvorsteher, dy't de Ortsbeirat foarsit. De Ortsbeirat giet oer alle saken fan it Ortsbezirk, mar it definitive beslút oer in maatregel wurdt troch de gemeenteried fan de stêd nommen.

{|
! colspan=2|Ortsbezirken
|- valign=top
||
*[[Mainz-Altstadt|Altstadt]]
*[[Mainz-Bretzenheim|Bretzenheim]]
*[[Mainz-Drais|Drais]]
*[[Mainz-Ebersheim|Ebersheim]]
*[[Mainz-Finthen|Finthen]]
*[[Mainz-Gonsenheim|Gonsenheim]]
*[[Mainz-Hartenberg-Münchfeld|Hartenberg-Münchfeld]]
*[[Mainz-Hechtsheim|Hechtsheim]]
||
*[[Mainz-Laubenheim|Laubenheim]]
*[[Mainz-Lerchenberg|Lerchenberg]]
*[[Mainz-Marienborn|Marienborn]]
*[[Mainz-Mombach|Mombach]]
*[[Mainz-Neustadt|Neustadt]]
*[[Mainz-Oberstadt|Oberstadt]]
*[[Mainz-Weisenau|Weisenau]]
|}

== It besjen wurdich ==
* [[Theodor-Heuss brêge]] oer de [[Ryn]]

=== Gebouwen ===
==== Tsjerken ====
{|
! colspan=2|
|- valign=top
||
* [[Dom fan Mainz|Domtsjerke Sint-Martinus]]
* [[Sint-Jehannestsjerke (Mainz)|Sint-Jehannestsjerke]] (de âlde dom)
* [[Kristustsjerke (Mainz)|Kristustsjerke]]
* [[Sint-Petrustsjerke (Mainz)|Sint-Petrustsjerke]]
* [[Sint-Kwintentsjerke (Mainz)|Sint-Quintinustsjerke]]
||
* [[Sint-Stefanustsjerke (Mainz)|Sint-Stefanustsjerke]]
* [[Augustinertsjerke (Mainz)|Augustinertsjerke]]
* [[Sint-Ignatiustsjerke (Mainz)|Sint-Ignatiustsjerke]]
* [[Karmelitetsjerke (Mainz)|Karmelitetsjerke]] 
* [[Kristustsjerke (Mainz)|Kristustsjerke]]
|}
Net mear besteand:
* [[Leaffrouwetsjerke (Mainz)|Maria ad Gradustsjerke]]

==== Oars ====
* [[Nije Synagoge (Mainz)|Nije Synagoge]]

== Musea == 
* Gutenberg Museum
* Landesmuseum Mainz
* Kunsthalle Mainz
* Naturhistorisches Museum Mainz
* Diozesan Museum 
* Römisch-Germanisches Zentralmuseum
* Stadthistorisches Museum
* Fastnachtsmuseum

== Ofbylden ==
<gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left">
Cathedral (Mainz) 3.jpg|<center>''Domtsjerke''</center>
Gutenberg-Museum Mainz 585-vh.jpg|<center>''Gutenberg Museum''</center>
Rheinland-Pfalz Mainz 04.jpg|<center>''Weinhaus zum Spiegel''</center>
Mainz, Landtag-Staatskanzlei foto2 2009-08-01 18.50.JPG|<center>''Landtag-Staatskanzlei''</center>
Mainz Luftbild Christuskirche zu Mainz auf der Kaiserstraße Foto 2008 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0077.jpg|<center>''Kristustsjerke''</center>
Mainz, monumentale toren foto2 2009-08-02 09.42.JPG|<center>''Holzturm''</center>
</gallery>

== Berne yn Mainz ==
* [[Johannes Gutenberg]] (1397-1468), útfiner fan de boekdrukkeunst
* [[Franz Bopp]] (1791-1867), taalkundige

== Keppelingen om utens ==
* {{de}} [https://www.mainz.de/ Webside Landeshauptstadt Mainz]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20170522000941/http://www.livius.org/articles/place/mogontiacum-mainz/ Mogontiacum/Mainz], artikel oer Mainz yn de Romeinske tiid ([[Ynternet Argyf]])

{{Rynlân-Palts}}
{{Koördinaten|50_0_0_N_8_16_16_E_region:DE_scale:10000|50° 0' NB 8° 16' EL}}	
[[Kategory:Mainz| ]]
[[Kategory:Plak yn Rynlân-Palts]]
[[Kategory:Gemeente yn Rynlân-Palts]]
[[Kategory:Plak stifte yn de 1e iuw f.Kr.]]