Vidi fonton por Ferdinand Buisson

{{Informkesto politikisto}}

'''Ferdinand Édouard BUISSON''' ([[20-an de decembro]] [[1841]] en [[Parizo]] - [[16-a de februaro|16-an de februaro]] [[1932]] en [[Saint-Étienne-la-Thillaye]], [[Francio]]) estis franca [[edukisto]] kaj politikisto pacista, [[filozofo]] per sia trejnado.

Politike li apartenis al la [[Radikala Socialista Partio de Francio]]. Buisson administris la [[Ligue de l'enseignement|Ligon por Edukado en Francio]] de [[1902]] ĝis [[1906]], kaj la [[Franca ligo pri la defendo de la homaj rajtoj kaj de la civitano|francan ligon pri la defendo de la homaj rajtoj kaj de la civitano]] de [[1914]] ĝis [[1926|1926.]] En [[1927]] li ricevis [[Nobel-premio pri paco|la Nobel-pacpremion]] kune kun la germana [[Ludwig Quidde]].

Buisson estis prezidanto de la Nacia Unio de [[Libera penso|Liberpensuloj]], kaj luktis por liberala edukado libera de la establitaj religioj. En [[1905]] li estis prezidanto de la parlamenta komitato por efektivigo de la disiĝo de religio de la ŝtato.

== Vivo ==
Buisson naskiĝis en [[Parizo]] en 1841, filo de [[Protestantismo|protestanta]] juĝisto, de [[Normandio|normanda]] deveno, Pierre Buisson, kaj lia edzino, kiu estis dudek naŭ jaroj pli juna ol li, Adèle Aurélie de Ribeaucourt, filino de [[Teksado|teksisto]] de [[Pikardio|Picardio]]. La patro servis kiel juĝisto de paco en la urba kortumo de [[Sankta-Stefano|Saint-Etienne]].

=== Studoj ===
Edukita infanaĝe en la spirito de la Reformita Preĝejo de Francio. Buisson frekventis la kolegion d'Argentan kaj [[Mezlernejo|mezlernejon]] en Saint-Etienne, sed forlasis lernejon en la aĝo de dek ses jaroj por helpi subteni la familion post la morto de sia patro. Li finfine studentiĝis ĉe [[lycée Condorcet]] en Parizo kaj tiam kompletigis bakalaŭron ĉe la [[Universitato de Parizo]]. Li poste pasigis atestajn testojn por instrui [[Filozofio|filozofion]]. Poste, en la aĝo de kvindek unu, li doktoriĝis pri literaturo. Li estis la aŭtoro de [[tezo]] pri [[Sébastien Châteillon]], en kiu li vidis "liberalan protestanton" laŭ sia karaktero.

== Kariero ==
En [[1866]], kiam li ne akceptis ĵuri fidelecon al la imperiestro, tiam kiel rezulto li ne povis trovi laboron, kaj tiel li trovis rifuĝon en [[Svislando]] kiel profesoro en akademio en [[Neŭŝatelo]]. La sekvan jaron li partoprenis la [[Ĝenevo|Ĝenevan]] Kongreson, la saman Kongreson, kiu fondis la [[:fr:Ligue_de_la_paix_et_de_la_liberté|Ligue de la paix et de la liberté]]. Komencante en [[1867]] li partoprenis tri internaciajn konferencojn de la Ligo por Paco kaj Libereco. En la lasta Kongreso en [[Laŭzano]] en [[1869]] li faris paroladon. Intertempe li provis establi liberalan protestantan preĝejon kaj allogis kun li la pastrojn Jules Steeg kaj Félix Pécaut. Post kiam la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko]] estis establita en Francio, li revenis tien kaj aktive partoprenis la politikajn kaj sociajn iniciatojn de la komunumo de la [[17-a arondismento de Parizo]].

En decembro [[1870]] li fariĝis la direktoro de la 17a Urba [[Orfejo]], kiu estis la unua orfejo, kiu poste fariĝis la orfejo de la distrikto Seine. Li rifuzis instrui la filozofian profesion, ĉar li entuziasmis labori por la plej malriĉaj infanoj. Li estis nomumita Inspektoro de [[Primara eduko|Primara Eduko]] en Parizo fare de Jules Simon, la ministro pri edukado en la Tria Respubliko, sed pro liaj paroladoj kaj broŝuroj, apelaciantaj al la laikigo de la nacia eduka sistemo, estis akuzita ĉe la Nacia Asembleo pri malrespekto de la sanktaj skriboj. Sekve de la ĝenerala ŝtormo, li estis ofertita rezigni sian postenon. Maltrankvila pri la estonteco de la infanoj en la orfejo, li kontaktis [[Filantropio|filantropon]] Joseph Gabriel Prévost kaj aranĝis ke la infanoj translokiĝos en alian orfejon, kiun li administris kaj fondita de Prévost en Cempuis, [[Uazo (rivero)|Distrikto Uazo]]. En [[1880]] li nomumis Paul Ruben kiel direktoro de la orfejo. Inter [[1879]] kaj [[1896]], Buisson estis nomumita de [[Jules Ferry]], posteulo de Jules Simon, kiel direktoro de la nacia eduka sistemo. En [[1890]], Buisson estis nomumita profesoro pri edukado ĉe la [[Universitato de Parizo|Sorbonne]]. Li kontrolis la verkadon kaj redaktadon de la leĝoj de laikeco. En [[1905]], li estis prezidanto de la parlamenta komitato, kiu verkis la tekston de la leĝo pri [[apartigo de eklezio kaj ŝtato]].

La [[Dreyfus-skandalo|afero Dreyfus]] ekbruligis la deziron de Buisson eniri politikon. En [[1898]], kun la subteno de [[Alfred Dreyfus]], Buisson partoprenis la kreadon de la [[Franca ligo pri la defendo de la homaj rajtoj kaj de la civitano]], kies prezidanto li estis de [[1913]] ĝis [[1926]] kaj vicprezidanto de [[1902]] ĝis [[1914]]. En [[1919]] ĝis [[1924]] li subtenis precipe la devigan [[Profesia edukado|profesian edukadon]] kaj [[Voĉdonrajto|voĉdonrajtojn]] por virinoj. Buisson pledis por rajto de virinoj esti elektotaj, male al plej multaj radikaluloj siatempe.

Kiam Buisson revenis al la Buroo, li kritikis la [[Traktato de Versajlo|Traktaton de Versajlo]] per [[malferma letero]] de la [[23-a de majo|23a de majo]] [[1919]], sed en aliaj publikaĵoj kaj paroladoj li aprobis la [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]] kiel praktikan ilon por klopodi atingi internacian pacon. Esperante unuigi la maldekstrajn grupojn, rejunigi la radikalan partion kaj akiri subtenon por siaj edukaj politikoj, li fondis la Ligon de la Respubliko en [[1921]]. La nova organizo ne malhelpis la malvenkon en la elektoj de [[1924]]. Li retiriĝis en Santoi-Saint-Antoine en [[Oise (departemento)|Oise]] kie li fariĝis membro de la urbestraro kaj eĉ provis, sen sukceso, akiri radikal-socialisman subtenon por la regiona senata seĝo.

Edukministro [[Vincent Philion]], estis unu el ties studentoj.

== Le ''Dictionnaire de pédagogie et d'instruction primaire'' ==
Buisson ankaŭ estis la ĉefa kontraktanto por elstara redaktoprojekto, la "Dekano pri Pedagogio kaj Trejnado", pro sia verkado li ĉirkaŭis sin per pli ol 350 dungitoj, kaj la ĉefredaktoro [[James Guillaume]]. La unua eldono estis eldonita de eldonejo [[Hachette]] inter [[1882]] kaj [[1887]]. Nova eldono estis publikigita en [[1911]]. Li ne nur respondecis pri redaktado, sed verkis enirojn kiel sekularismo, intuicio kaj preĝo. Lia vortaro estas konsiderata la "Biblio" de la respublikana laika eduka sistemo, kaj enkondukis la ideon de laika anstataŭanto de religio, ke la sola memorinda el la religia eduko estas la [[morala konscienco]].

Buisson tiam dediĉis sin al la franc-germana proksimiĝo, precipe post la konkero de la [[Ruhr-regiono]] en [[1923]] kaj li invitis germanajn pacistojn al Parizo. Li gajnis la pacpremion en [[1927]] kun la germana profesoro [[Ludwig Quidde]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons-inline}}

== Piednotoj ==

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Buisson, Ferdinand}}

[[Kategorio:Kalvinistoj]]
[[Kategorio:Francaj protestantoj]]
[[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]]
[[Kategorio:Francaj politikistoj]]
[[Kategorio:Francaj filozofoj]]
[[Kategorio:Francaj instruistoj]]
[[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]]