Википедия - Һуңғы үҙгәртеүҙәр [ba]

Ҡалып:Флагификация/Сардинское королевство

2026-10-15T21:15:41Z

(GR) File:Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg → File:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg Criterion 3 · corr.

← Алдағы өлгө		21:15, 15 октябрь 2026 өлгөһө
2 юл:		2 юл:
	\| размер = {{{размер\|}}}		\| размер = {{{размер\|}}}
	\| alias = Сардинское королевство		\| alias = Сардинское королевство
	\| flag alias = Flag of ~~Kingdom~~ of ~~Sardinia~~ (1848).svg		\| flag alias = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
	}}		}}

Ҡалып:Флагификация/Сардиния

2026-10-15T21:15:40Z

(GR) File:Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg → File:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg Criterion 3 · corr.

← Алдағы өлгө		21:15, 15 октябрь 2026 өлгөһө
7 юл:		7 юл:
	\| flag alias-1571 = Savoie flag.svg		\| flag alias-1571 = Savoie flag.svg
	\| flag alias-1728 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif		\| flag alias-1728 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
	\| flag alias-1848 = Flag of ~~Kingdom~~ of ~~Sardinia~~ (1848).svg		\| flag alias-1848 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
	\| flag alias-1861= Flag of Italy (1861-1946).svg		\| flag alias-1861= Flag of Italy (1861-1946).svg
	\| var1 = 1017		\| var1 = 1017

Ҡатнашыусы:ThePashtun

2026-10-15T19:56:52Z

ThePashtun (0 төҙәтеү) исемен AfghanKhan исеменә ҡатнашыусы Deepfriedokra алыштырҙы per request

Эҙләүҙе оптималлаштырыу

2026-10-15T18:49:34Z

Техник мөмкинлек һәм машина тарафынан уҡыуға яраҡлы мәғлүмәт

← Алдағы өлгө		18:49, 15 октябрь 2026 өлгөһө
3 юл:		3 юл:

	Ғәҙәттә [[сайт]]тың эҙләү һөҙөмтәләренә ни тиклем юғарыраҡ булыуына ҡарап, ҡыҙыҡһыныусылар уға эҙләү системаларынан күберәк күсә. Эҙләүҙе оптималлаштырыу һөҙөмтәлелеген анализлағанда сайтты күрһәтелгән позицияларға һәм сайтты конверсиялау ваҡытын иҫәпкә алып, маҡсатлы ҡулланыусының хаҡы баһалана.<url> сайттың конверсиялары.[https://developers.google.com/search/docs/fundamentals/seo-starter-guide?hl=ru]		Ғәҙәттә [[сайт]]тың эҙләү һөҙөмтәләренә ни тиклем юғарыраҡ булыуына ҡарап, ҡыҙыҡһыныусылар уға эҙләү системаларынан күберәк күсә. Эҙләүҙе оптималлаштырыу һөҙөмтәлелеген анализлағанда сайтты күрһәтелгән позицияларға һәм сайтты конверсиялау ваҡытын иҫәпкә алып, маҡсатлы ҡулланыусының хаҡы баһалана.<url> сайттың конверсиялары.[https://developers.google.com/search/docs/fundamentals/seo-starter-guide?hl=ru]

			== Техник мөмкинлек һәм машина тарафынан уҡыуға яраҡлы мәғлүмәт ==

			SEO-ҙа техник өлөш сайттың тиҙлеге менән генә сикләнмәй: ул биттәрҙе табылыуы, сканерлау (обход) һәм индексацияға йоғонто яһай, һәм ғәҙәттә ҡарала торған факторҙар араһында һылтанмалар структураһы, XML-сайт карталары һәм schema-разметкаһы бар.<ref>{{Cite web\|title=An In-Depth Guide to Technical SEO Optimization\|url=https://www.conductor.com/academy/technical-seo-optimization/\|access-date=2026-10-15\|website=conductor.com}}</ref> Техник аудит сайттың инфраструктураһын — кодын, архитектураһын һәм башҡарыу һәләтен — баһалай, эҙләү системалары биттәрҙе сканерлай, индекслай, рендерлай һәм рейтинг ҡуя аламы тигәнде тикшереү өсөн.<ref>{{Cite web\|title=Technical SEO Audit: A Step-by-Step Framework From Crawlability to AI Visibility\|url=https://jetoctopus.com/technical-seo-audit-a-step-by-step-framework/\|access-date=2026-10-15\|website=jetoctopus.com}}</ref> Сканерлауҙы (обходты) robots.txt-файл аша көйләйҙәр: был файл эҙләү һәм AI-краулерҙарға ниндәй URL-дарға мөрәжәғәт итергә мөмкин йәки тыела икәне хаҡында хәбәр итә.<ref>{{Cite web\|title=Robots.txt Guide: Essential Rules & Disallow Best Practices\|url=https://www.conductor.com/academy/robotstxt/\|access-date=2026-10-15\|website=conductor.com}}</ref> Аерым бит кимәлендә төп һүҙҙәр title-ҙа, H1-дә, meta description-да, төп тексттың башында, аҫҡа төшмә заголовктарҙа, изображениеларҙың alt-текстында һәм URL-slug-тарҙа тәбиғи рәүештә урынлаша.<ref>{{Cite web\|title=SEO Guide for Businesses: Drive Organic Traffic - Logik Digital\|url=https://logikdigital.com/blog/seo-guide-for-businesses/\|access-date=2026-10-15\|website=logikdigital.com}}</ref>

			Локаль ойошмалар өсөн NAP-мәғлүмәттәренең (аты, адресы, телефоны) берҙәмлеге мөһим: цитаталарҙа исемдең, адрестың һәм телефондың бер төрлө формаһы эҙләү системалары һәм ҡулланыусылар тарафынан ышанысты арттыра.<ref>{{Cite web\|title=What is NAP in Local SEO?\|url=https://www.brightlocal.com/learn/what-is-nap/\|access-date=2026-10-15\|website=brightlocal.com}}</ref> Генератив эҙләү үҫеше техник SEO-ға AI-краулерҙарҙың керешен контрол итеүҙе өҫтәне: ClaudeBot модельдәрҙе уҡытыуға мөмкин файҙалы була ала торған веб-контент йыйә, ә robots.txt аша кереше сикләгәндә был сайт материалдарының киләсәктәге датасеттарға индерелмәҫкә тейешлеген күрһәтергә мөмкин.<ref>{{Cite web\|title=Does Anthropic crawl data from the web, and how can site owners block the crawler?\|url=https://support.claude.com/en/articles/8896518-does-anthropic-crawl-data-from-the-web-and-how-can-site-owners-block-the-crawler\|access-date=2026-10-15\|website=support.claude.com}}</ref> XML-сайт картасы был логиканы тулыландыра, сөнки ул краулерҙарға сайтта ниндәй биттәр барлығын һәм уларҙың ҡайһылары һуңғы ваҡытта үҙгәртелеүен күрһәтергә мөмкинлек бирә.<ref>{{Cite web\|title=Create your Google Sitemap Online - XML Sitemaps Generator\|url=https://www.xml-sitemaps.com/\|access-date=2026-10-15\|website=xml-sitemaps.com}}</ref> AI-эзләү өсөн шулай уҡ эске һылтанмаларҙың тәрәнлеге һәм уларға ирешеү мөһим: краул бюджеты аҙ булғанда AI-боттар өсөн сайт структураһында тәрән урынлашҡан йәки йөкләү өсөн JavaScript/ҡулланыусы хәрәкәте талап иткән биттәр фактик рәүештә яуаптарға инмәҫкә мөмкин.<ref>{{Cite web\|title=The 2026 Technical SEO Playbook: Optimization for AI Crawlers & Agents\|url=https://jetoctopus.com/the-2026-technical-seo-playbook-optimization-for-ai-crawlers-agents/\|access-date=2026-10-15\|website=jetoctopus.com}}</ref>

	== Иҫкәрмәләр ==		== Иҫкәрмәләр ==

Ҡатнашыусы:Iskra2Riven

2026-10-15T18:46:40Z

Iskra2Riven тигән иҫәп яҙмаһын ҡатнашыусы булдырҙы

16 октябрь

2026-10-15T16:52:17Z

1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар: өҫтәмә мәғлүмәт

← Алдағы өлгө		16:52, 15 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының 4 аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
39 юл:		39 юл:
	==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====		==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
	<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|		<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|
			* [[Ерикәев Леонард Әхмәт улы]] (1926—2015), [[Журналистика\|журналист]], [[яҙыусы]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1967—1987 йылдарҙа [[Нуриман районы]]ның «Красный Ключ» [[гәзит]]е мөхәррире. [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|СССР]] Журналистар союзы ағзаһы. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Ватан һуғышы ордены\|II дәрәжә Ватан һуғышы ордены]] кавалеры Райондың почётлы гражданы.
⚫	* [[Йәнекәев Вил Ғүмәр улы]] (1936—17.10.2023), [[Инженерлыҡ эше\|инженер-механик]]-[[фән\|ғалим]]. 1962—1964 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]], 1967 йылдан — хәҙерге Санкт-Петербург аграр университеты (Пушкин ҡалаһы) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—2003 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1985—2013 йылдарҙа хисаплау техникаһы һәм АСК-ны мәғлүмәт менән тәьмин итеү кафедраһы мөдире. [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)\|Дуҫлыҡ]] (2001) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)\|Почёт]] (2006) ордендары кавалеры. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
			* [[Бикбирҙина Руфа Харрас ҡыҙы]] (1936), [[Педагогика\|педагог]], йәмәғәтсе. 1963—1999 йылдарҙа [[Баймаҡ лицей-интернаты]] [[уҡытыусы]]һы, шул иҫәптән 1979—1992 йылдарҙа — завучы. 1980-1995 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] Ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе. [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы\|РСФСР-ҙың]] (1985) һәм Башҡорт АССР-ының (1979) атҡаҙанған уҡытыусыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1986). Башҡортостан уҡытыусыларының V съезы делегаты (1967). Сығышы менән ошо райондың [[Темәс]] ауылынан.
⚫	* [[Паращенко Владимир Михайлович]] (1936—23.09.2021), инженер-ғалим. 1962 йылдан [[Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1976 йылдан — генераль директор урынбаҫары, 1986 йылдан — генераль директор, 1998 йылдан — консультант, 2005 йылдан генераль директорҙың кәңәшсеһе, бер үк ваҡытта 1988–2001 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологиялары кафедраһы мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1989). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1994). СССР Министрҙар Советы премияһы (1991) һәм Н. Е. Жуковский исемендәге премия (1994) лауреаты. ~~[[Хеҙмәт~~ ~~Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|~~Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1994), [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] (1980) ~~һәм~~ Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
		⚫	* [[Йәнекәев Вил Ғүмәр улы]] (1936—17.10.2023), [[Инженерлыҡ эше\|инженер-механик]]-[[фән\|ғалим]]. 1962—1964 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]], 1967 йылдан — хәҙерге Санкт-Петербург аграр университеты (Пушкин ҡалаһы) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—2003 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1985—2013 йылдарҙа хисаплау техникаһы һәм АСК-ны мәғлүмәт менән тәьмин итеү кафедраһы мөдире. [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)\|Дуҫлыҡ]] (2001) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)\|Почёт]] (2006) ордендары кавалеры. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
⚫	* [[Хәйретдинов Ринат Ингел улы]] (1971), ~~[[Педагогика\|~~педагог]], [[Муниципаль берәмек\|муниципаль орган]] хеҙмәткәре. 2004—2009 йылдарҙа [[Күмертау]] ҡала хакимиәтенең физик культура буйынса комитет рәйесе, эштәр идарасыһы, 2010 йылдан Күмертау ҡалаһының «Вымпел» спорт үҙәге директоры. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002) һәм Иң яҡшы физик культура хеҙмәткәре (2010). }}
		⚫	* [[Паращенко Владимир Михайлович]] (1936—23.09.2021), инженер-ғалим. 1962 йылдан [[Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1976 йылдан — генераль директор урынбаҫары, 1986 йылдан — генераль директор, 1998 йылдан — консультант, 2005 йылдан генераль директорҙың кәңәшсеһе, бер үк ваҡытта 1988–2001 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологиялары кафедраһы мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1989). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1994). СССР Министрҙар Советы премияһы (1991) һәм Н. Е. Жуковский исемендәге премия (1994) лауреаты. СССР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1994) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] (1980), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры.
			* [[Радаев Владимир Васильевич]] (1946), [[Төҙөлөш\|төҙөүсе]]-инженер. «ЗапУралТИСИЗ» акционерҙар йәмғиәтенең элекке генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған, Рәсәй Федерацияһының почётлы төҙөүсеһе.
		⚫	* [[Хәйретдинов Ринат Ингел улы]] (1971), педагог, [[Муниципаль берәмек\|муниципаль орган]] хеҙмәткәре. 2004—2009 йылдарҙа [[Күмертау]] ҡала хакимиәтенең физик культура буйынса комитет рәйесе, эштәр идарасыһы, 2010 йылдан Күмертау ҡалаһының «Вымпел» спорт үҙәге директоры. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002) һәм Иң яҡшы физик культура хеҙмәткәре (2010). }}
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>

MediaWiki:Common.css

2026-10-15T11:57:26Z

Use thumb.wikimedia.org for thumbnails (phab:T427465, Operator: Ladsgroup)

← Алдағы өлгө		11:57, 15 октябрь 2026 өлгөһө
18 юл:		18 юл:
	background: #ff9;		background: #ff9;
	border: 1px solid #ee0;		border: 1px solid #ee0;
	background-image: url('//~~upload~~.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Nuvola_apps_important.png/30px-Nuvola_apps_important.png')		background-image: url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Nuvola_apps_important.png/30px-Nuvola_apps_important.png')
	}		}
	.informationbox {		.informationbox {
	background: #F4FBFF;		background: #F4FBFF;
	border: 1px solid #D5D9E6;		border: 1px solid #D5D9E6;
	background-image: url('//~~upload~~.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Information.svg/30px-Information.svg.png')		background-image: url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Information.svg/30px-Information.svg.png')
	}		}
	.warningbox, .informationbox {		.warningbox, .informationbox {
535 юл:		535 юл:
	/* Clickable speaker in {Template:Audio} ... */		/* Clickable speaker in {Template:Audio} ... */
	.audiolink a {		.audiolink a {
	background: url("//~~upload~~.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Loudspeaker.svg/11px-Loudspeaker.svg.png") center left no-repeat !important;		background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Loudspeaker.svg/11px-Loudspeaker.svg.png") center left no-repeat !important;
	padding-left: 16px !important;		padding-left: 16px !important;
	padding-right: 0 !important;		padding-right: 0 !important;
546 юл:		546 юл:
	}		}
	div.videolist, div.multivideolist {		div.videolist, div.multivideolist {
	background: url("//~~upload~~.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/40px-Tango-video-x-generic.png");		background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/40px-Tango-video-x-generic.png");
	padding-left: 50px;		padding-left: 50px;
	}		}

Ҡалып:Флагификация/Сардиния

2026-10-15T09:20:52Z

(GR) File:Flag of the Kingdom of Sardinia (1728-1802).gif → File:War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif Criterion 3 · corr.

← Алдағы өлгө		09:20, 15 октябрь 2026 өлгөһө
6 юл:		6 юл:
	\| flag alias-1017 = Flag of the Italian region Sardinia.svg		\| flag alias-1017 = Flag of the Italian region Sardinia.svg
	\| flag alias-1571 = Savoie flag.svg		\| flag alias-1571 = Savoie flag.svg
	\| flag alias-1728 = ~~Flag~~ of the ~~Kingdom of~~ ~~Sardinia~~ (~~1728~~-1802).gif		\| flag alias-1728 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
	\| flag alias-1848 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg		\| flag alias-1848 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg
	\| flag alias-1861= Flag of Italy (1861-1946).svg		\| flag alias-1861= Flag of Italy (1861-1946).svg

Ҡалып:Сардиния флагы

2026-10-15T09:05:52Z

(GR) File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg → File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg Criterion 3 · corr.

← Алдағы өлгө		09:05, 15 октябрь 2026 өлгөһө
1 юл:		1 юл:
	[[Рәсем:~~Flag~~ of the ~~Kingdom~~ of ~~Sardinia~~.svg\|border\|{{{1\|22px}}}\|Сардиния]]<noinclude>		[[Рәсем:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg\|border\|{{{1\|22px}}}\|Сардиния]]<noinclude>
	[[Категория:Ҡалыптар:Дәүләт флагтары\|Сардиния]]		[[Категория:Ҡалыптар:Дәүләт флагтары\|Сардиния]]
	</noinclude>		</noinclude>

Википедия:Ҡағиҙәләр тураһында фекерләшеү

2026-10-15T06:50:23Z

Тәржемә

← Алдағы өлгө		06:50, 15 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының 3 аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
39 юл:		39 юл:
	* Йәки тәү сиратта фамилияны ҡуйырға. --[[Ҡатнашыусы:Ryanag\|Ryanag]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Ryanag\|әңгәмә]]) 18:40, 8 декабрь 2020 (UTC)		* Йәки тәү сиратта фамилияны ҡуйырға. --[[Ҡатнашыусы:Ryanag\|Ryanag]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Ryanag\|әңгәмә]]) 18:40, 8 декабрь 2020 (UTC)
	* Беренсе тәҡдим — бар яҡтан да отошлораҡ. Билдәле шәхестәрҙе исеме һәм фамилияһы менән йөрөтөү телдә нығынған күренеш бит. --[[Ҡатнашыусы:Айсар\|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар\|әңгәмә]]) 17:09, 21 декабрь 2020 (UTC)		* Беренсе тәҡдим — бар яҡтан да отошлораҡ. Билдәле шәхестәрҙе исеме һәм фамилияһы менән йөрөтөү телдә нығынған күренеш бит. --[[Ҡатнашыусы:Айсар\|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар\|әңгәмә]]) 17:09, 21 декабрь 2020 (UTC)
			== Дөрөҫ яҙам ==
			=== Шартлы яңғыҙлыҡ исемдәр ===
			Шартлы яңғыҙлыҡ исемдәр рәсми хәбәрҙәрҙә, килешеүҙәрҙә, акттарҙа баш хәреф менән яҙыла:
			* '''Юғары Килешеүсе Яҡтар''' — халыҡ-ара әһәмиәткә эйә булған документтарҙа;
			* '''Хөкүмәт, Ғәҙәттән тыш''' һәм '''Тулы хоҡуҡлы Илсе''' — рәсми хәбәрҙәр тексында (ләкин ғәҙәттә: илсе, хөкүмәт);
			* «артабан Автор, Нәшриәт тип аталыусы» — нәшриәт килешеүендә.

			Үҙенсәлекле стилистик ҡулланылышта '''Ватан''', '''Тыуған ил''', '''Кеше''' һ. б. һүҙҙәр баш хәреф менән яҙыла.

			=== Тәржемә ===
			Рәсми документтарҙа һәм дәүләт акттарында ғәҙәттә беренсе вариант ҡулланыла

			1. Государственный герб Российской Федерации
			* Рәсәй Федерацияһының Дәүләт гербы (рәсми вариант)
			* Рәсәй Федерацияһының дәүләт гербы

			2. Государственный гимн Российской Федерации
			* Рәсәй Федерацияһының Дәүләт гимны (рәсми вариант)
			* Рәсәй Федерацияһының дәүләт гимны

			3. Государственный флаг Российской Федерации
			* Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагы (рәсми вариант)
			* Рәсәй Федерацияһының дәүләт флагы

			4. Государственная премия Российской Федерации за выдающиеся достижения в области гуманитарной деятельности
			* Гуманитар эшмәкәрлек өлкәһендәге күренекле ҡаҙаныштар өсөн Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы (рәсми вариант)
			* Гуманитар эшмәкәрлек өлкәһендә күренекле ҡаҙаныштар өсөн Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы

			Түбәндәге һүҙбәйләнештәрҙә «дәүләт» юл хәреф менән яҙыла:
			* Рәсәй Федерацияһының дәүләт сиге
			* Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградаһы

Мүдәжәр

2026-10-15T06:18:24Z

Галерея: Capela Palatina 20.jpg

← Алдағы өлгө		06:18, 15 октябрь 2026 өлгөһө
17 юл:		17 юл:
	Файл:Sevilla2005Julio 015.jpg\|[[Севилья Алькасары\|Севилья цитаделенең]] эске ихатаһы		Файл:Sevilla2005Julio 015.jpg\|[[Севилья Алькасары\|Севилья цитаделенең]] эске ихатаһы
	Файл:Art mudejar saragosse.jpg\|Кафедраль собор орнаменты. [[Сарагоса]]		Файл:Art mudejar saragosse.jpg\|Кафедраль собор орнаменты. [[Сарагоса]]
	Файл:~~SintraPalace-Chapel1~~.jpg\|Синтра милли һарайы биҙәге, Португалия		Файл:Capela Palatina 20.jpg\|Синтра милли һарайы биҙәге, Португалия
	Файл:Sahagun - Iglesia de San Tirso 02.jpg\|Сан-Тирсо Саагунда, (Испания)		Файл:Sahagun - Iglesia de San Tirso 02.jpg\|Сан-Тирсо Саагунда, (Испания)
	Файл:Guadalupe1.jpg\|[[Гваделупа\|Гваделупалағы]] монастырь		Файл:Guadalupe1.jpg\|[[Гваделупа\|Гваделупалағы]] монастырь

Ҡалып:Potd/2026-10-16

2026-10-15T05:59:38Z

Яңы бит: Norderney, Promenade -- 2025 -- 9281.jpg

Яңы бит

Norderney, Promenade -- 2025 -- 9281.jpg

Ҡалып:Potd/2026-10-15

2026-10-14T18:58:42Z

Яңы бит: Pepino de mar (Holothuria fuscogilva), parque nacional Ras Muhammad, Egipto, 2022-03-28, DD 119.jpg

Яңы бит

Pepino de mar (Holothuria fuscogilva), parque nacional Ras Muhammad, Egipto, 2022-03-28, DD 119.jpg

Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы

2026-10-14T16:50:33Z

өҫтәмә мәғлүмәт

← Алдағы өлгө		16:50, 14 октябрь 2026 өлгөһө
33 юл:		33 юл:

	== Хәтер ==		== Хәтер ==
			* 2026 йылдың октябрь һәм ноябрь айҙарында республикала Абдрахман Ғәлләмовтың тыуыуына 100 йыл тулыу киң билдәләнә<ref>{{cite web\|author=Эдаурд Кускарбеков\|datepublished=14 октября 2026 года\|url=https://www.bashinform.ru/news/social/2026-10-14/v-bashkirii-otmetyat-100-letie-avtora-bashkirskoy-azbuki-abdrahmana-gallyamova-4669421\|title=В Башкирии отметят 100-летие автора башкирской азбуки Абдрахмана Галлямова\|lang=ru\|publisher=ИА «Башинформ»\|accessdate=2026-10-14}}{{ref-ru}}</ref>.
	* Романов В. Видные ученые Башкортостана: Абдрахман Галлямов (К 90-летию со дня рождения ученого-языковеда). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 15 октябрь<ref>[http://www.bashinform.ru/news/908830-vidnye-uchenye-bashkortostana-abdrakhman-gallyamov-k-90-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-uchenogo-yazykoved/ {{Башинформ}}, 2016, 15 октябрь]{{V\|15\|10\|2016}}{{ref-ru}}</ref>.		* Романов В. Видные ученые Башкортостана: Абдрахман Галлямов (К 90-летию со дня рождения ученого-языковеда). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 15 октябрь<ref>[http://www.bashinform.ru/news/908830-vidnye-uchenye-bashkortostana-abdrakhman-gallyamov-k-90-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-uchenogo-yazykoved/ ИА «Башинформ», 2016, 15 октябрь]{{V\|15\|10\|2016}}{{ref-ru}}</ref>.
	* 1997 йылдан ~~юашлап~~ Баймаҡ районында йыл һайын Ғәлләмов исемендәге призға педагогик хеҙмәткәрҙәр конкурсы үткәрелә.		* 1997 йылдан башлап Баймаҡ районында йыл һайын Ғәлләмов исемендәге призға педагогик хеҙмәткәрҙәр конкурсы үткәрелә.
	* Өфөлә Абдрахман Ғәлләмов йәшәгән йортҡа һәм уның тыуған ауылындағы мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.		* Өфөлә Абдрахман Ғәлләмов йәшәгән йортҡа һәм уның тыуған ауылындағы мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

Ҡыҙрай

2026-10-14T15:08:33Z

өҫтәмә мәғлүмәт

← Алдағы өлгө		15:08, 14 октябрь 2026 өлгөһө
99 юл:		99 юл:
	* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)\|Мәләүез]]): 20 км		* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)\|Мәләүез]]): 20 км

			== Билдәле шәхестәр ==
	== Сығанаҡтар ==
			* [[Бураҡанов Шафиҡ Ниғмәтйән улы]] (1936), механизатор, йәмәғәтсе. «Арыҫлан» совхозының элекке тракторсыһы. РСФСР-ҙың һәм [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған механизаторы. [[Ленин ордены\|Ленин]], [[Октябрь Революцияһы ордены\|Октябрь Революцияһы]], [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ордендары кавалеры, ВДНХ-ның алтын миҙалы эйәһе, 1978 йылда [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|Бөтә Союз]] механизаторҙар конкурсы еңеүсеһе. [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы\|КПСС-тың]] XXVI съезы делегаты.
	<references/>

			== Иҫкәрмәләр ==
			{{иҫкәрмәләр}}

	{{Мәләүез районы ауылдары}}		{{Мәләүез районы ауылдары}}

6 октябрь

2026-10-14T15:07:03Z

1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар: өҫтәмә мәғлүмәт

← Алдағы өлгө		15:07, 14 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
42 юл:		42 юл:
	* [[Гәрәев Абзал Гәрәй улы]] (1911—6.08.2003), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, өлкән лейтенант. [[Борай районы]] Чапаев исемендәге колхоздың элекке рәйесе. I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены\|Ватан һуғышы]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены\|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Таңатар (Борай районы)\|Таңатар]] ауылынан.		* [[Гәрәев Абзал Гәрәй улы]] (1911—6.08.2003), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, өлкән лейтенант. [[Борай районы]] Чапаев исемендәге колхоздың элекке рәйесе. I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены\|Ватан һуғышы]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены\|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Таңатар (Борай районы)\|Таңатар]] ауылынан.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[~~Ғилметдинова~~ ~~Рәшиҙә~~ ~~Исмәғил~~ ~~ҡыҙы~~]] (~~1926—2003~~), ~~педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы~~, ~~зениткасы~~. [[~~Учалы~~ районы]] ~~мәктәптәренең~~ элекке ~~уҡытыусыһы~~. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ы]] ~~мәктәбенең~~ атҡаҙанған ~~уҡытыусыһы~~. II ~~дәрәжә~~ ~~Ватан~~ ~~һуғышы~~ ~~һәм~~ [[~~«Почёт~~ ~~Билдәһе»~~ ордены\|~~«Почёт~~ ~~Билдәһе»~~]] ордендары кавалеры.		* [[Бураҡанов Шафиҡ Ниғмәтйән улы]] (1936), механизатор, йәмәғәтсе. [[Мәләүез районы]] «Арыҫлан» совхозының элекке тракторсыһы. РСФСР-ҙың һәм [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған механизаторы. [[Ленин ордены\|Ленин]], [[Октябрь Революцияһы ордены\|Октябрь Революцияһы]], [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ордендары кавалеры, ВДНХ-ның алтын миҙалы эйәһе, 1978 йылда [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|Бөтә Союз]] механизаторҙар конкурсы еңеүсеһе. [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы\|КПСС-тың]] XXVI съезы делегаты. Сығышы менән ошо райондың [[Ҡыҙрай]] ауылынан.
			* [[Ғилметдинова Рәшиҙә Исмәғил ҡыҙы]] (1926—2003), педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, зениткасы. [[Учалы районы]] мәктәптәренең элекке уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры.
	* [[Тюгаев Прокофий Фёдорович]] (1931—2.03.2011), [[инженерлыҡ эше\|инженер]]-[[Технология\|технолог]], нефть химияһы тармағы хеҙмәткәре, йәмәғәте. 1977—1994 йылдарҙа [[СНОС\|«Салауатнефтеоргсинтез» производство берекмәһенең]] генераль директоры. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ының]] XI һәм XII саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы\|Юғары Советы]] депутаты. [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1991), [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|СССР-ҙың]] нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1985), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1988). СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). [[Салауат (ҡала)\|Салауат ҡалаһының]] почётлы гражданы (2010).		* [[Тюгаев Прокофий Фёдорович]] (1931—2.03.2011), [[инженерлыҡ эше\|инженер]]-[[Технология\|технолог]], нефть химияһы тармағы хеҙмәткәре, йәмәғәте. 1977—1994 йылдарҙа [[СНОС\|«Салауатнефтеоргсинтез» производство берекмәһенең]] генераль директоры. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ының]] XI һәм XII саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы\|Юғары Советы]] депутаты. [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1991), [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|СССР-ҙың]] нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1985), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1988). СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971). [[Салауат (ҡала)\|Салауат ҡалаһының]] почётлы гражданы (2010).
	* [[Мәһәҙиев Ғилметдин Сөләймән улы]] (1936), [[урман]]сы. [[Ғафури районы]] урман хужалығы эшсеһе. Башҡортостандың атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәре. }}		* [[Мәһәҙиев Ғилметдин Сөләймән улы]] (1936), [[урман]]сы. [[Ғафури районы]] урман хужалығы эшсеһе. Башҡортостандың атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәре. }}
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>

16 октябрь

2026-10-14T14:42:45Z

күренеште төҙәтеү

← Алдағы өлгө		14:42, 14 октябрь 2026 өлгөһө
19 юл:		19 юл:
	* {{Әрмәнстан}} [[Әрмәнстан]]: Әрмән матбуғаты көнө.		* {{Әрмәнстан}} [[Әрмәнстан]]: Әрмән матбуғаты көнө.
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>

	== {{Ваҡиғалар}} ==		== {{Ваҡиғалар}} ==
	* [[1919]]: Башҡортостандың хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]] ойошторола.		* [[1919 йыл]]: Башҡортостандың хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]] ойошторола.
	* [[1929]]: [[Тажикстан\|Тажик ССР-ы]] ойошторола.		* [[1929 йыл]]: [[Тажикстан\|Тажик ССР-ы]] ойошторола.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[1938]]: [[Өфө ҡалаһы]]нда хәҙерге И. П. Хатунцев исемендәге 8-се урта мәктәп асыла.		* [[1938 йыл]]: [[Өфө ҡалаһы]]нда хәҙерге И. П. Хатунцев исемендәге 8-се урта мәктәп асыла.
	* [[1964]]: [[Ҡытай]] ~~беренсе~~ йәҙрә ҡоралына һынау үткәрә.		* [[1964 йыл]]: [[Ҡытай]] йәҙрә ҡоралына беренсе һынау үткәрә.
	* [[1983]]: «Мумий Тролль» ~~төркөмө~~ ойошторола.		* [[1983 йыл]]: «Мумий Тролль» музыкаль төркөм ойошторола.
	* [[1988]]: Үҙәк ~~телевидениела~~ «~~Ҡол ҡыҙ~~ Изаура» сериалы күрһәтелә башлай. }}		* [[1988 йыл]]: [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|СССР-ҙың]] Үҙәк телевидениеһында «Рабыня Изаура» сериалы күрһәтелә башлай. }}

	== {{Тыуым}} ==		== {{Тыуым}} ==
73 юл:		74 юл:
	=== Дөйөм исемлек ===		=== Дөйөм исемлек ===
	''<categorytree depth="0">Категория:16 октябрҙә тыуғандар</categorytree>''		''<categorytree depth="0">Категория:16 октябрҙә тыуғандар</categorytree>''
	* [[1854]]: [[Оскар Уайльд]], [[Ирландия]] шағиры.		* [[1854 йыл]]: [[Оскар Уайльд]], [[Ирландия]] шағиры.
	* [[1863]]: Джозеф Остин Чемберлен, [[Англия]] сәйәсмәне.		* [[1863 йыл]]: Джозеф Остин Чемберлен, [[Англия]] сәйәсмәне.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[1873]]: Лев Чугаев, [[Рәсәй империяһы]] химигы.		* [[1873 йыл]]: Лев Чугаев, [[Рәсәй империяһы]] химигы.
	* [[1888]]: Юджин О’Нил, [[АҠШ]] драматургы.		* [[1888 йыл]]: Юджин О’Нил, [[Америка Ҡушма Штаттары\|АҠШ]] драматургы.
	* [[1908]]: [[Әнүәр Ходжа]], [[Албания\|социалистик Албанияның]] [[1944]]—[[1985]] йылдарҙағы етәксеһе. Албанияның Халыҡ Геройы.		* [[1908 йыл]]: [[Әнүәр Ходжа]], [[Албания\|социалистик Албанияның]] [[1944]]—[[1985]] йылдарҙағы етәксеһе. Албанияның Халыҡ Геройы.
	* [[1948]]: Хема Малини, [[Һиндостан]] актрисаһы («Зита һәм Гита»).		* [[1948 йыл]]: Хема Малини, [[Һиндостан]] актрисаһы («Зита һәм Гита»).
	* [[1961]]: Евгений Хавтан, «Браво» төркөмө йырсыһы.		* [[1961 йыл]]: Евгений Хавтан, «Браво» төркөмө йырсыһы.
	* [[1968]]: Илья Лагутенко, «Мумий Тролль» төркөмө йырсыһы.		* [[1968 йыл]]: Илья Лагутенко, «Мумий Тролль» төркөмө йырсыһы.
	* [[1970]]: Андрей Тихонов, Рәсәй ~~футболсыһы~~ һәм ~~тренеры~~.		* [[1970 йыл]]: Андрей Тихонов, [[Рәсәй Федерацияһы\|Рәсәй]] [[футбол]]сыһы һәм [[тренер]]ы.
	* [[1972]]: Дарюс Каспарайтис, Рәсәй ~~хоккейсыһы~~. }}		* [[1972 йыл]]: Дарюс Каспарайтис, [[Рәсәй Федерацияһы\|Рәсәй]] [[хоккей]]сыһы. }}

	== {{Үлем}} ==		== {{Үлем}} ==
	''<categorytree depth="0">Категория:16 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>''		''<categorytree depth="0">Категория:16 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>''
	* [[1774]]: Роберт Фергюссон, [[Шотландия]] шағиры.		* [[1774 йыл]]: Роберт Фергюссон, [[Шотландия]] шағиры.
	* [[1879]]: Сергей Соловьев, [[Рәсәй империяһы]] тарихсыһы.		* [[1879 йыл]]: Сергей Соловьев, [[Рәсәй империяһы]] тарихсыһы.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[1938]]: [[Ғайнан Хәйри]], [[башҡорт]] яҙыусыһы, шағир һәм журналист. }}		* [[1938 йыл]]: [[Ғайнан Хәйри]], [[башҡорт]] яҙыусыһы, шағир һәм журналист. }}

	== {{Йыл көндәре}} ==		== {{Йыл көндәре}} ==

Себер татарҙары теле

2026-10-13T20:27:52Z

~2026-54253-12 эшләгән 1307072 үҙгәртеүен кире алырға (фекер алышыу)

← Алдағы өлгө		20:27, 13 октябрь 2026 өлгөһө
2 юл:		2 юл:
	\|цвет = алтайские		\|цвет = алтайские
	\|имя = Себер татарҙары теле		\|имя = Себер татарҙары теле
			\|самоназвание = татарча, себер татар теле<ref name="автоссылка2">Баязитова Ф.С., Хайрутдинова Т.Х., Барсукова Р.С., Садыкова З.Р., Рамазанова Д.Б., Татарские народные говоры. В двух книгах. Книга первая. Казань: Мәгариф, 2008. – С.118 — С.126.</ref><!--{{уточнить страницу\|26\|07\|2021}}--><ref name="tumkon">Тумашева Д.Г. Көнбатыш Себер татарлары теле: Грамматик очерк һəм сүзлек / Д.Г.Тумашева – Казан: Казан дəүлəт ун-ты нəшрияты, 1961. – Б. 182.</ref>, татарца<ref>Милли-мәдәни мирасыбыз: Томск өлкәсе татарлары. – Казан, 2016. – Б.220-237. – (Фәнни экспедицияләр хәзинә сеннән; ундүртенче китап).ISBN 978 5930912166</ref>, себер тел‎, себертатарца‎, сыбыр тел, сыбырца<ref name="этнология">‎[https://www.ethnologue.com/language/sty/ Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2023. Ethnologue: Languages of the World. Twenty-sixth edition. Dallas, Texas: SIL International.]</ref>, параба, бараба<ref>Дмитриева Л. В. Язык барабинских татар // Языки народов СССР. Т. II. Тюркские языки. М. 1966.</ref>, яүштә, чат, цат, калмак<ref>Кимеев В. М., Кривоногов В. П. Трансформация этнического самосознания калмаков // Этнографическое обозрение. — 1996. — № 2. — С. 127.</ref>
	\|самоназвание = Себертатар тел, татар тел
	\|страны ={{RUS}}		\|страны ={{RUS}}
	\|регионы = [[Ҡурған өлкәһе]], [[Төмән өлкәһе]], [[Омск өлкәһе]], [[Новосибирск өлкәһе]], [[Томск өлкәһе]], [[Кемерово өлкәһе]]		\|регионы = [[Ҡурған өлкәһе]], [[Төмән өлкәһе]], [[Омск өлкәһе]], [[Новосибирск өлкәһе]], [[Томск өлкәһе]], [[Кемерово өлкәһе]]
16 юл:		16 юл:
	:: [[Ҡыпсаҡ телдәре\|Ҡыпсаҡ төркөмө]]		:: [[Ҡыпсаҡ телдәре\|Ҡыпсаҡ төркөмө]]
	:::Волга буйы-ҡыпсаҡ төркөмсәһенә		:::Волга буйы-ҡыпсаҡ төркөмсәһенә
	\|письмо =		\|письмо = юҡ
	\|ГОСТ 7.75–97 =		\|ГОСТ 7.75–97 =
	\|ISO1 =		\|ISO1 =
23 юл:		23 юл:
	}}		}}

			'''Себер татарҙары теле, татар теленең көнсығыш, себер татарҙары диалекты''' ({{lang-tt\|себер татарлары теле}}, үҙ атамаһы {{lang-sty\|татарча, себер татар теле<ref name="автоссылка2">Баязитова Ф.С., Хайрутдинова Т.Х., Барсукова Р.С., Садыкова З.Р., Рамазанова Д.Б., Татарские народные говоры. В двух книгах. Книга первая. Казань: Мәгариф, 2008. – С.118 — С.126.</ref><!--{{уточнить страницу\|26\|07\|2021}}--><ref name="tumkon2">Тумашева Д.Г. Көнбатыш Себер татарлары теле: Грамматик очерк һəм сүзлек / Д.Г.Тумашева – Казан: Казан дəүлəт ун-ты нəшрияты, 1961. – Б. 182.</ref>, татарца<ref>Милли-мәдәни мирасыбыз: Томск өлкәсе татарлары. – Казан, 2016. – Б.220-237. – (Фәнни экспедицияләр хәзинә сеннән; ундүртенче китап).ISBN 978 5930912166</ref>, себер тел‎, себертатарца‎, сыбыр тел, сыбырца<ref name="этнология">‎[https://www.ethnologue.com/language/sty/ Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2023. Ethnologue: Languages of the World. Twenty-sixth edition. Dallas, Texas: SIL International.]</ref>, параба, бараба<ref>Дмитриева Л. В. Язык барабинских татар // Языки народов СССР. Т. II. Тюркские языки. М. 1966.</ref>, яүштә, чат, цат, калмак<ref>Кимеев В. М., Кривоногов В. П. Трансформация этнического самосознания калмаков // Этнографическое обозрение. — 1996. — № 2. — С. 127.</ref>}}<ref name="этнология" /><ref>Русско-сибирскотатарский словарь / Урысца-сыбырца сүслек. — Тюмень, 2010.</ref>) — [[себер татарҙары]]ның туған теле.<ref name="этнология" />
	'''Себер татарҙары теле''' ({{lang-sty\|Себертатар тел, татар тел}}) — [[себер татарҙары]]ның туған теле.<ref name="этнология" />

	Себер татарҙары теле өс диалектҡа бүленә: тубыл-иртыш, бараба һәм томск диалекттары. Татар теленең Себерҙә таралған был диалекттары, татар һәм башҡорт телдәре менән бергә үҙ-ара бик яҡын булған төрки телдәрҙең бер төркөмөн тәшкил итәләр. Шул уҡ ваҡытта татар теле юғалыу ҡурҡынысы булмаған телдәр араһына керһә, башҡорт теле лә сағыштырмаса стабиль тел булып һанала, әммә хәүефле булып тора, әммә Волга буйы татар теле менән тығыҙ бәйле төрки себер татар теле ҡурҡыныс аҫтында, был уның ауыл ерлегендә йәшәүселәр араһында ғына таралыуы менән бәйле.<ref>{{cite web\|title=UNESCO ''Atlas of the World's Languages in Danger''\|url=http://www.unesco.org/tools/fileretrieve/43fdd320.pdf\|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531155026/http://www.unesco.org/tools/fileretrieve/43fdd320.pdf\|archive-date=2022-05-31\|language=English\|publisher=UNESCO\|year=2010\|accessdate=2022-05-31}}</ref>		Себер татарҙары теле өс диалектҡа бүленә: тубыл-иртыш, бараба һәм томск диалекттары. Татар теленең Себерҙә таралған был диалекттары, татар һәм башҡорт телдәре менән бергә үҙ-ара бик яҡын булған төрки телдәрҙең бер төркөмөн тәшкил итәләр. Шул уҡ ваҡытта татар теле юғалыу ҡурҡынысы булмаған телдәр араһына керһә, башҡорт теле лә сағыштырмаса стабиль тел булып һанала, әммә хәүефле булып тора, әммә Волга буйы татар теле менән тығыҙ бәйле төрки себер татар теле ҡурҡыныс аҫтында, был уның ауыл ерлегендә йәшәүселәр араһында ғына таралыуы менән бәйле.<ref>{{cite web\|title=UNESCO ''Atlas of the World's Languages in Danger''\|url=http://www.unesco.org/tools/fileretrieve/43fdd320.pdf\|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531155026/http://www.unesco.org/tools/fileretrieve/43fdd320.pdf\|archive-date=2022-05-31\|language=English\|publisher=UNESCO\|year=2010\|accessdate=2022-05-31}}</ref>

Ҡалып:Potd/2026-10-14

2026-10-13T08:53:01Z

Яңы бит: Great Blue Heron (Ardea herodias), hunting.jpg

Яңы бит

Great Blue Heron (Ardea herodias), hunting.jpg

Ҡараханиҙар

2026-10-13T08:24:11Z

(GR) File renamed: File:Казахстан и Средная Азия в середине 11 в.jpg → File:Казахстан и Средняя Азия в середине XI века.jpg Criterion 3 (obvious error) · исправление ошибочного "Средная" на "Средняя"

← Алдағы өлгө		08:24, 13 октябрь 2026 өлгөһө
1 юл:		1 юл:
	{{Ук}}		{{Ук}}
	[[File:Казахстан и ~~Средная~~ Азия в середине 11 в.jpg\|thumb\|350px\|Ҡаҙағстан һәм Урта Азия 11-се быуат уртаһында]]		[[File:Казахстан и Средняя Азия в середине XI века.jpg\|thumb\|350px\|Ҡаҙағстан һәм Урта Азия 11-се быуат уртаһында]]
	[[Файл:Sutuq Bughraxan Qebrisi.JPG\|thumb\|350px\|right\|Сатуҡ Ғәбдекәрим Буғрахан кәшәнәһе. Ҡашғариә, Артуш ҡалаһы]]		[[Файл:Sutuq Bughraxan Qebrisi.JPG\|thumb\|350px\|right\|Сатуҡ Ғәбдекәрим Буғрахан кәшәнәһе. Ҡашғариә, Артуш ҡалаһы]]
	'''Ҡараханиҙар''' ({{lang-ru\|Караханиды, ханиды, хаканиды}}) — [[төркиҙәр\|төрки династия]], Ҡарахан дәүләтендә батшалыҡ тотҡан нәҫел.		'''Ҡараханиҙар''' ({{lang-ru\|Караханиды, ханиды, хаканиды}}) — [[төркиҙәр\|төрки династия]], Ҡарахан дәүләтендә батшалыҡ тотҡан нәҫел.

Иң ҙур дәүләттәр исемлеге

2026-10-13T08:24:09Z

← Алдағы өлгө		08:24, 13 октябрь 2026 өлгөһө
502 юл:		502 юл:
	\| [[Караханид ханлығы]]		\| [[Караханид ханлығы]]
	\| 3,0<ref name=Taagepera1997/>		\| 3,0<ref name=Taagepera1997/>
	\| [[Файл:Казахстан и ~~Средная~~ Азия в середине 11 в.jpg\|frameless\|center\|upright]]		\| [[Файл:Казахстан и Средняя Азия в середине XI века.jpg\|frameless\|center\|upright]]
	\| style="background:#98FB98"\|1025		\| style="background:#98FB98"\|1025
	\| 1402 йылда тарҡала.		\| 1402 йылда тарҡала.

Кире тригонометрик функциялар

2026-10-12T19:47:19Z

Төп нисбәттәр

← Алдағы өлгө		19:47, 12 октябрь 2026 өлгөһө
17 юл:		17 юл:
	== Төп нисбәттәр ==		== Төп нисбәттәр ==

	: <math>\arcsin x + \arccos x = \frac{\pi}{2}</~~math~~>		: <math>\arcsin x + \arccos x = \frac{\pi}{2}</mathtrhrthiuhr rhjj hj hh. jt3t jy45yh 56 jiojy 546y j>

	: <math>\operatorname {arctg}\, x + \operatorname {arcctg}\, x = \frac{\pi}{2}</math>		: <math>\operatorname {arctg}\, x + \operatorname {arcctg}\, x = \frac{\pi}{2}</math>


	== Arcsin функцияһы ==		== Arcsin функцияһы ==

Ҡалып:Potd/2026-10-13

2026-10-12T17:21:33Z

Яңы бит: Desert elephant (Loxodonta africana) spraying sand.jpg

Яңы бит

Desert elephant (Loxodonta africana) spraying sand.jpg

Фекерләшеү:Быҙаулыҡ (Хәйбулла районы)

2026-10-12T14:12:55Z

Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға.: в этом месте.

← Алдағы өлгө		14:12, 12 октябрь 2026 өлгөһө
5 юл:		5 юл:
	Оло Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән.		Оло Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән.
	Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай.		Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай.
	Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 24 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Оло Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 28 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река\|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река\|фекер алышыу]]) 14:34, 22 сентябрь 2026 (UTC)		Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 24 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Оло Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 21 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река\|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река\|фекер алышыу]]) 14:34, 22 сентябрь 2026 (UTC)

Фекерләшеү:Быҙаулыҡ (Таналыҡ ҡушылдығы)

2026-10-12T14:11:25Z

Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға.: длина этой стороны.

← Алдағы өлгө		14:11, 12 октябрь 2026 өлгөһө
3 юл:		3 юл:
	Оло Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән.		Оло Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән.
	Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай.		Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай.
	Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 24 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Оло Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 28 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река\|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река\|фекер алышыу]]) 14:22, 22 сентябрь 2026 (UTC)		Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 24 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Оло Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 21 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река\|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река\|фекер алышыу]]) 14:22, 22 сентябрь 2026 (UTC)

Фекерләшеү:Кесе Быҙаулыҡ

2026-10-12T14:09:10Z

Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға.: длина этой части.

← Алдағы өлгө		14:09, 12 октябрь 2026 өлгөһө
3 юл:		3 юл:
	Оло Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән.		Оло Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән.
	Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай.		Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай.
	Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 24 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Оло Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 28 км) уң ҡушылдығы.		Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 24 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Оло Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 21 км) уң ҡушылдығы.

Фараджов Фаяз Гасым улы

2026-10-12T12:54:38Z

← Алдағы өлгө		12:54, 12 октябрь 2026 өлгөһө
2 юл:		2 юл:
	\|имя = Фараджов Фаяз Гасым улы		\|имя = Фараджов Фаяз Гасым улы
	\|оригинал имени = Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu, Фәрәҹов Фәјјаз Гасым оғлу		\|оригинал имени = Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu, Фәрәҹов Фәјјаз Гасым оғлу
	\|дата рождения = [[1921]]		\|дата рождения = 16.11.[[1921]]
	\|дата смерти = 19.05.1998		\|дата смерти = 19.05.1998
	\|место рождения = [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы]], Масаллы районы, Гасымлы ауылы		\|место рождения = [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы]], Масаллы районы, Гасымлы ауылы
21 юл:		21 юл:
	\|в отставке =		\|в отставке =
	}}		}}
	'''Фараджов Фаяз Гасым улы''' ({{lang-az\|Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu }}, [[1921 йыл]] — [[19 май]] [[1998 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, һуғыш ветераны.<ref>{{cite web \|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1520185298/ \|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107010933/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1520185298/ \|archivedate=2017-11-07 \|title=Фараджев Фаяз Касым-оглы \|author= \|date= \|publisher=pamyat-naroda.ru \|accessdate=2018-02-15 \|language=ru }}</ref>. Дин тәғлимәтен өйрәнеүсе һәм таратыусы.		'''Фараджов Фаяз Гасым улы''' ({{lang-az\|Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu }}, 16.11.[[1921 йыл]] — [[19 май]] [[1998 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, һуғыш ветераны.<ref>{{cite web \|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1520185298/ \|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107010933/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1520185298/ \|archivedate=2017-11-07 \|title=Фараджев Фаяз Касым-оглы \|author= \|date= \|publisher=pamyat-naroda.ru \|accessdate=2018-02-15 \|language=ru }}</ref>. Дин тәғлимәтен өйрәнеүсе һәм таратыусы.

	== Биографияһы ==		== Биографияһы ==
	Фараджов Фаяз Гасым улы [[1921 йыл]]да, [[Әзербайжан ССР-ы]], Ленкоран өйәҙенең Гасымлы ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Масаллы районы хәрби комиссариаты тарафынан Совет Армияһы сафына саҡырыла. [[Ростов өлкәһе]]нең Прохладный ҡалаһында урынлашҡан хәрби часта хеҙмәт итә башлай. [[1941 йыл]]да [[Ҡырым]]ды азат итеүҙә ҡатнаша. [[1942 йыл]]да [[Харьков]] эргәһендәге Изюм ҡалаһы өсөн алыштарҙа башы ҡаты яраланып, әсирлеккә эләгә. Әсирлектә Сталино һәм Штранц ҡалаларындағы лагерҙарҙа була. Уларҙа 4-5 ай тотолғандан һуң [[Италия]]ға оҙатыла. [[1944 йыл]]дың 14 ноябрендә СССР Хөкүмәтенең 10-сы ҡарарына ярашлы, Инглиз командованиеһы тарафынан илгә ҡайтарыла һәм 21 ноябрҙә Алыҫ Көнсығышҡа эшкә ебәрелә. Унда [[1947 йыл]]дың апреленә тиклем эшләй. Һуңынан тыуған ауылына ҡайтып дин буйынса уҡыта башлай, [[Ҡөрьән]] дәрестәре бирә. [[Әзербайжан теле\|Әзербайжан]], [[Урыҫ теле\|урыҫ]] һәм [[Ғәрәп теле\|ғәрәп]] телдәрен яҡшы белә. Оҙайлы ауырыуҙан һуң [[1998 йыл]]дың [[19 май]]ында [[Әзербайжан Республикаһы]], Масалли районы, Гасымлы ауылында вафат була. Ауыл зыяратында ерләнгән.<ref>{{cite web		Фараджов Фаяз Гасым улы 16.11.[[1921 йыл]]да, [[Әзербайжан ССР-ы]], Ленкоран өйәҙенең Гасымлы ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Масаллы районы хәрби комиссариаты тарафынан Совет Армияһы сафына саҡырыла. [[Ростов өлкәһе]]нең Прохладный ҡалаһында урынлашҡан хәрби часта хеҙмәт итә башлай. [[1941 йыл]]да [[Ҡырым]]ды азат итеүҙә ҡатнаша. [[1942 йыл]]да [[Харьков]] эргәһендәге Изюм ҡалаһы өсөн алыштарҙа башы ҡаты яраланып, әсирлеккә эләгә. Әсирлектә Сталино һәм Штранц ҡалаларындағы лагерҙарҙа була. Уларҙа 4-5 ай тотолғандан һуң [[Италия]]ға оҙатыла. [[1944 йыл]]дың 14 ноябрендә СССР Хөкүмәтенең 10-сы ҡарарына ярашлы, Инглиз командованиеһы тарафынан илгә ҡайтарыла һәм 21 ноябрҙә Алыҫ Көнсығышҡа эшкә ебәрелә. Унда [[1947 йыл]]дың апреленә тиклем эшләй. Һуңынан тыуған ауылына ҡайтып дин буйынса уҡыта башлай, [[Ҡөрьән]] дәрестәре бирә. [[Әзербайжан теле\|Әзербайжан]], [[Урыҫ теле\|урыҫ]] һәм [[Ғәрәп теле\|ғәрәп]] телдәрен яҡшы белә. Оҙайлы ауырыуҙан һуң [[1998 йыл]]дың [[19 май]]ында [[Әзербайжан Республикаһы]], Масалли районы, Гасымлы ауылында вафат була. Ауыл зыяратында ерләнгән.<ref>{{cite web
	\|url=http://cenubxeberleri.com/1434-almanlar-oz-ordusunun-sirrini-satan-sovet-esgerlerini-gulleleyirdi.html		\|url=http://cenubxeberleri.com/1434-almanlar-oz-ordusunun-sirrini-satan-sovet-esgerlerini-gulleleyirdi.html
	\|archiveurl=http://archive.md/Zdc9j		\|archiveurl=http://archive.md/Zdc9j

16 октябрь

2026-10-12T08:50:39Z

1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар: күренеште төҙәтеү

← Алдағы өлгө		08:50, 12 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
38 юл:		38 юл:
	==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====		==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
	<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|		<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|
	* [[Йәнекәев Вил Ғүмәр улы]] (~~1936~~), [[Инженерлыҡ эше\|инженер-механик]]-[[фән\|ғалим]]. 1962—1964 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]], 1967 йылдан — хәҙерге Санкт-Петербург аграр университеты (Пушкин ҡалаһы) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—2003 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1985—2013 йылдарҙа хисаплау техникаһы һәм АСК-ны мәғлүмәт менән тәьмин итеү кафедраһы мөдире. [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)\|Дуҫлыҡ]] (2001) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)\|Почёт]] (2006) ордендары кавалеры. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.		* [[Йәнекәев Вил Ғүмәр улы]] (1936—17.10.2023), [[Инженерлыҡ эше\|инженер-механик]]-[[фән\|ғалим]]. 1962—1964 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]], 1967 йылдан — хәҙерге Санкт-Петербург аграр университеты (Пушкин ҡалаһы) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—2003 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1985—2013 йылдарҙа хисаплау техникаһы һәм АСК-ны мәғлүмәт менән тәьмин итеү кафедраһы мөдире. [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)\|Дуҫлыҡ]] (2001) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)\|Почёт]] (2006) ордендары кавалеры. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
	* [[Паращенко Владимир Михайлович]] (~~1936~~), инженер-ғалим. 1962 йылдан [[Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1976 йылдан — генераль директор урынбаҫары, 1986 йылдан — генераль директор, 1998 йылдан — консультант, 2005 йылдан генераль директорҙың кәңәшсеһе, бер үк ваҡытта 1988–2001 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологиялары кафедраһы мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1989). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1994). СССР Министрҙар Советы премияһы (1991) һәм Н. Е. Жуковский исемендәге премия (1994) лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1994), [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] (1980) һәм Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры.		* [[Паращенко Владимир Михайлович]] (1936—23.09.2021), инженер-ғалим. 1962 йылдан [[Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1976 йылдан — генераль директор урынбаҫары, 1986 йылдан — генераль директор, 1998 йылдан — консультант, 2005 йылдан генераль директорҙың кәңәшсеһе, бер үк ваҡытта 1988–2001 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологиялары кафедраһы мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1989). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1994). СССР Министрҙар Советы премияһы (1991) һәм Н. Е. Жуковский исемендәге премия (1994) лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1994), [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] (1980) һәм Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[Хәйретдинов Ринат Ингел улы]] (1971), [[Педагогика\|педагог]], муниципаль ~~хеҙмәткәр~~. 2004—2009 йылдарҙа [[Күмертау]] ҡала ~~хакимиәтенң~~ физик культура буйынса комитет рәйесе, эштәр идарасыһы, 2010 йылдан Күмертау ҡалаһының «Вымпел» спорт үҙәге директоры. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002) һәм Иң яҡшы физик культура хеҙмәткәре (2010). }}		* [[Хәйретдинов Ринат Ингел улы]] (1971), [[Педагогика\|педагог]], [[Муниципаль берәмек\|муниципаль орган]] хеҙмәткәре. 2004—2009 йылдарҙа [[Күмертау]] ҡала хакимиәтенең физик культура буйынса комитет рәйесе, эштәр идарасыһы, 2010 йылдан Күмертау ҡалаһының «Вымпел» спорт үҙәге директоры. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002) һәм Иң яҡшы физик культура хеҙмәткәре (2010). }}
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>

Ҡатнашыусы:Hector Ossa J.

2026-10-12T00:04:33Z

Hector Ossa J. (0 төҙәтеү) исемен Flying pencil исеменә ҡатнашыусы Robertsky алыштырҙы per request

Ҡалып:Potd/2026-10-12

2026-10-11T17:50:08Z

Яңы бит: Gotland Grand National October 2023 12.jpg

Яңы бит

Gotland Grand National October 2023 12.jpg

18 октябрь

2026-10-11T11:58:13Z

күренеште төҙәтеү

← Алдағы өлгө		11:58, 11 октябрь 2026 өлгөһө
16 юл:		16 юл:
	* {{Калмыкия}} [[Ҡалмыҡ Республикаһы]]: Республика көнө.		* {{Калмыкия}} [[Ҡалмыҡ Республикаһы]]: Республика көнө.
	;[[Файл:Social_sciences.svg\|25px]] Һөнәри		;[[Файл:Social_sciences.svg\|25px]] Һөнәри
	* {{Флагификация\|Россия}}: ~~Аҙыҡ-түлек~~ ~~сәнәғәте~~ хеҙмәткәрҙәре көнө (октябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһе).		* {{Флагификация\|Россия}}: Юл хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө (октябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһе).
	** Юл хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө (октябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһе).

	* {{Флагификация\|Польша}}: Почтальон көнө.		* {{Флагификация\|Польша}}: Почтальон көнө.
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>

	== {{Ваҡиғалар}} ==		== {{Ваҡиғалар}} ==
	* [[1667]]: Бруклин ҡалаһына нигеҙ һалына.		* [[1667 йыл]]: Бруклин ҡалаһына нигеҙ һалына.
	* [[1723]]: ~~Крондштадт~~ ~~ҡәлғәһенә~~ нигеҙ һалына.		* [[1723 йыл]]: [[Кронштадт ҡәлғәһе]]нә нигеҙ һалына.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[1867]]: [[Рәсәй империяһы]] [[Аляска]]ны [[АҠШ]]-ҡа бирә.		* [[1867 йыл]]: [[Рәсәй империяһы]] [[Аляска]]ны [[[[Америка Ҡушма Штаттары\|АҠШ-ҡа]] бирә.
	* [[1892]]: Беренсе коммерция телефон линияһы үткәрелә.		* [[1892 йыл]]: Беренсе коммерция телефон линияһы үткәрелә.
	* [[1896]]: «Нью-Йорк Джорнел»да тәүге комикстар сыға.		* [[1896 йыл]]: «Нью-Йорк Джорнел»да тәүге комикстар сыға.
	* [[1914]]: Бер [[һыу аҫты кәмәһе]] икенсе һыу аҫты кәмәһе тарафынан тәүге тапҡыр батырыла.		* [[1914 йыл]]: Бер [[һыу аҫты кәмәһе]] икенсе һыу аҫты кәмәһе тарафынан тәүге тапҡыр батырыла.
	* [[1916]]: [[Амур]] йылғаһы аша [[Хабаровск]] күпере сафҡа индерелеп, Себер тимер юлы төҙөлөп бөтә.		* [[1916 йыл]]: [[Амур]] йылғаһы аша [[Хабаровск]] күпере сафҡа индерелеп, Себер тимер юлы төҙөлөп бөтә.
	* [[1920]]: Башҡортостан өлкә комсомол ойошмаһы төҙөлә.		* [[1920 йыл]]: [[Башҡортостандың коммунистик йәштәр союзы\|Башҡортостан өлкә комсомол ойошмаһы]] төҙөлә.
	* [[1920]]: [[Мәскәү]]ҙең Матбуғат йортонда пролетар яҙыусыларҙың I Бөтә Рәсәй съезы асыла.		* [[1920 йыл]]: [[Мәскәү]]ҙең Матбуғат йортонда пролетар яҙыусыларҙың I [[Совет Рәсәйе\|Бөтә Рәсәй]] съезы асыла.
	* [[1921]]: [[Совет Рәсәйе]] составында Ҡырым автономияһы ойошторола, ул 1945 йылда Ҡырым өлкәһе итеп үҙгәртелә, 1954 йылдан [[Украина ССР-ы]] составында, 1991 йылдан — [[Ҡырым Автономиялы Республикаһы]]. 2014 йылдың 18 мартынан — [[Рәсәй Федерацияһы]]ның [[Ҡырым Республикаһы]].		* [[1921 йыл]]: [[Совет Рәсәйе]] составында Ҡырым автономияһы ойошторола, ул 1945 йылда Ҡырым өлкәһе итеп үҙгәртелә, 1954 йылдан [[Украина ССР-ы]] составында, 1991 йылдан — [[Ҡырым Автономиялы Республикаһы]]. 2014 йылдың 18 мартынан — [[Рәсәй Федерацияһы]]ның [[Ҡырым Республикаһы]].
	* [[1922]]: [[Британия]]ның «BBC» радио корпорацияһы эш башлай.		* [[1922 йыл]]: [[Британия]]ның «BBC» радио корпорацияһы эш башлай.
	* [[1924]]: СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы [[ҡара сәсәк]]тән мотлаҡ прививка эшләтеү тураһында декрет ҡабул итә.		* [[1924 йыл]]: СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы [[ҡара сәсәк]]тән мотлаҡ прививка эшләтеү тураһында декрет ҡабул итә.
	* [[1941]]: [[Токио]]ла [[СССР]] разведчигы Рихард Зорге ҡулға алына.		* [[1941 йыл]]: [[Токио]]ла [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|СССР]] разведчигы Рихард Зорге ҡулға алына.
	* [[1951]]: СССР йәҙрә ~~ҡоралын~~ һынау үткәрә.		* [[1951 йыл]]: СССР [[ядро ҡоралы\|йәҙрә ҡоралы]]на һынау үткәрә.
	* [[1991]]: СССР Юғары Советы ~~Президиумының~~ һуңғы ултырышы була. }}		* [[1991 йыл]]: [[СССР Юғары Советы Президиумы]]ның һуңғы ултырышы була. }}

	== {{Тыуым}} ==		== {{Тыуым}} ==

Ҡалып:ПозКарта Ираҡ

2026-10-11T08:39:20Z

updated map

← Алдағы өлгө		08:39, 11 октябрь 2026 өлгөһө
7 юл:		7 юл:
	\|image = {{#switch:{{{2\|}}}		\|image = {{#switch:{{{2\|}}}
	\|physical = Iraq physical map.svg		\|physical = Iraq physical map.svg
	\|#default = Iraq location map.svg		\|#default = Iraq adm location map.svg
	}}		}}
	}}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо\|Ираҡ}}		}}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо\|Ираҡ}}

15 октябрь

2026-10-11T04:59:33Z

1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар: өҫтәмә мәғлүмәт

← Алдағы өлгө		04:59, 11 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының 3 аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
55 юл:		55 юл:
	==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====		==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
	<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|		<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|
	* [[Рычков Николай Петрович]] (1746—1784), [[Рәсәй империяһы]] [[сәйәхәт]]сеһе, [[География\|географ]] һәм этнограф. 1768 йылдан [[Паллас Петер Симон\|П. С. Паллас]] етәкселегендә [[Вятка губернаһы\|Вятка]], [[Ҡазан губернаһы\|Ҡазан]], [[Пермь губернаһы\|Пермь]], [[Өфө губернаһы\|Өфө]] һәм [[Ырымбур губернаһы\|Ырымбур]] губерналарына ойошторолған [[Академик экспедициялар]]ҙа ҡатнашыусы, [[Тарихи Башҡортостан\|Башҡортостандың]] [[тәбиғәт]]ен, [[мәмерйә]]ләрҙе, [[баҡыр]] рудниктарын, төбәктәге баҡыр иретеү заводтарын, [[Башҡорттар\|башҡорт]], [[Мишәрҙәр\|мишәр]], [[Татарҙар\|татар]] һәм [[типтәрҙәр]]ҙең [[көнкүреш]]ен, [[йола]]ларын һүрәтләүсе.		* [[Рычков Николай Петрович]] (1746—1784), [[Рәсәй империяһы]] [[сәйәхәт]]сеһе, [[География\|географ]] һәм [[Этнография\|этнограф]]. 1768 йылдан [[Паллас Петер Симон\|П. С. Паллас]] етәкселегендә [[Вятка губернаһы\|Вятка]], [[Ҡазан губернаһы\|Ҡазан]], [[Пермь губернаһы\|Пермь]], [[Өфө губернаһы\|Өфө]] һәм [[Ырымбур губернаһы\|Ырымбур]] губерналарына ойошторолған [[Академик экспедициялар]]ҙа ҡатнашыусы, [[Тарихи Башҡортостан\|Башҡортостандың]] [[тәбиғәт]]ен, [[мәмерйә]]ләрҙе, [[баҡыр]] рудниктарын, төбәктәге баҡыр иретеү заводтарын, [[Башҡорттар\|башҡорт]], [[Мишәрҙәр\|мишәр]], [[Татарҙар\|татар]] һәм [[типтәрҙәр]]ҙең [[көнкүреш]]ен, [[йола]]ларын һүрәтләүсе.
	* [[Залалов Шәмсулғас (Карам) Ғәлимйән улы]] (1921—17.02.2006), [[мәғариф]] һәм совет органдары ~~эшмәкәре~~. 1940 йылдан [[Белорет районы]] һәм [[Белорет\|Белорет ҡалаһы]] мәктәптәре уҡытыусыһы һәм директоры; 1953 йылдан — ҡала мәғариф бүлеге мөдире; 1957—1967 йылдарҙа ҡала ~~Советы~~ башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]]~~ның~~ атҡаҙанған уҡытыусыһы, [[СССР]]-ҙың, [[РСФСР]]-ҙың һәм [[БАССР]]-ҙың мәғариф отличнигы. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы (1997). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ҡариҙел районы]] [[Подлуб (Ҡариҙел районы)\|Подлуб]] ауылынан.		* [[Залалов Шәмсулғас (Карам) Ғәлимйән улы]] (1921—17.02.2006), [[мәғариф]] һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1940 йылдан [[Белорет районы]] һәм [[Белорет\|Белорет ҡалаһы]] мәктәптәре уҡытыусыһы һәм директоры; 1953 йылдан — ҡала мәғариф бүлеге мөдире; 1957—1967 йылдарҙа ҡала советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған уҡытыусыһы, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|СССР-ҙың]], [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы\|РСФСР-ҙың]] һәм [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|БАССР-ҙың]] мәғариф отличнигы. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы (1997). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ҡариҙел районы]] [[Подлуб (Ҡариҙел районы)\|Подлуб]] ауылынан.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы]] (1926—19.02.1989), [[~~фән~~\|~~ғалим~~]]-[[~~Педагогика~~\|~~педагог~~]]~~-методист~~, [[Тел белеме\|тел белгесе]]. 1968—1989 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент. [[Башҡорт теле]]ндәге «[[Әлифба]]»ны ~~төҙөүсе~~. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967).		* [[Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы]] (1926—19.02.1989), [[Педагогика\|педагог]]-методист-[[фән\|ғалим]], [[Тел белеме\|тел белгесе]]. 1968—1989 йылдарҙа [[Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент. [[Башҡорт теле]]ндәге «[[Әлифба]]»ны төҙөүселәәрҙең береһе. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967).
	* [[Вәлиев ~~Рифҡәт~~ Нурый улы]] (~~1931~~), конструктор. 1962—1993 йылдарҙа [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1964—1972, 1975—1981 һәм 1986—1992 йылдарҙа конструктор бюроһы, 1972—1975 йылдарҙа цех начальнигы, 1981 йылдан баш конструктор урынбаҫары, 1984—1986 йылдарҙа баш конструктор. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976).		* [[Вәлиев Рәфҡәт Нурый улы]] (1931—8.01.2018), [[Инженерлыҡ эше\|конструктор-инженер]]. 1962—1993 йылдарҙа [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1964—1972, 1975—1981 һәм 1986—1992 йылдарҙа конструктор бюроһы, 1972—1975 йылдарҙа цех начальнигы, 1981 йылдан баш конструктор урынбаҫары, 1984—1986 йылдарҙа баш конструктор. [[СССР-ҙың Дәүләт премияһы]] лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976).
	* [[Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы]] (~~1936~~)~~, юғары мәктәп ветераны~~, [[Удмурттар\|удмурт]] тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе. 1972 йылдан Удмурт ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре; 1983 йылдан [[Удмурт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, 1984 йылдан — өлкән, 1992 йылдың авгусынан — төп ғилми хеҙмәткәр, сентябрҙән — лаборатория мөдире. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). [[Удмурт Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).		* [[Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы]] (1936—24.09.2026), [[Удмурттар\|удмурт]] тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе. 1972 йылдан Удмурт ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре; 1983 йылдан [[Удмурт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, 1984 йылдан — өлкән, 1992 йылдың авгусынан — төп ғилми хеҙмәткәр, сентябрҙән — лаборатория мөдире. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). [[Удмурт Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).
			* [[Әлибәков Азамат Мөбәрәк улы]] (1936), механизатор. 1953-1997 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]]ның Ленин орденлы «Йылайыр» совхоз-техникумы тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы (1969), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены\|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1986) һәм [[Хеҙмәт Даны ордены\|III дәрәжә Хеҙмәт Даны]] (1976) ордендары кавалеры.
⚫	* [[Турченко Владимир Иванович]] (~~1946~~), [[мәҙәниәт]] өлкәһе ~~ветераны~~, ~~баянсы~~, педагог, оркестр дирижёры. 1971—2012 йылдарҙа [[Салауат музыка колледжы\|Салауат музыка училищеһы]] уҡытыусыһы, 1983—1988 йылдарҙа — директоры; бер үк ваҡытта 2000 йылдан Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһе филармонияһының рус халыҡ музыка ҡоралдары оркестрының баш дирижёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән хәҙерге [[Украина]]ның [[Новомосковск (Рәсәй)\|Новомосковск]] ҡалаһынан. }}
			* [[Какунин Николай Фёдорович]] (1941), хеҙмәтләндереү өлкәһе һәм [[Муниципаль район\|муниципаль орган]] хеҙмәткәре. [[Бәләбәй]] ҡалаһы һәм [[Бәләбәй районы]] хакимиәте башлығының элекке урынбаҫары. Башҡорт АССР-ы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, [[ «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены\|II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы]] менән бүләкләнеүсе (2002). Ҡаланың һәм райондың почётлы гражданы (2003). Сығышы менән [[Бәләкәй Александровка]] ауылынан.
		⚫	* [[Турченко Владимир Иванович]] (1946—1.01.2026), [[мәҙәниәт]] өлкәһе хеҙмәткәре, [[баян]]сы, педагог, оркестр дирижёры. 1971—2012 йылдарҙа [[Салауат музыка колледжы\|Салауат музыка училищеһы]] уҡытыусыһы, 1983—1988 йылдарҙа — директоры; бер үк ваҡытта 2000 йылдан Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһе филармонияһының рус халыҡ музыка ҡоралдары оркестрының баш дирижёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән хәҙерге [[Украина]]ның [[Новомосковск (Рәсәй)\|Новомосковск]] ҡалаһынан.
			* [[Ғәлимйәнов Айрат Барый улы]] (1956), терапевт. [[Ҡариҙел (ауыл)\|Ҡариҙел]] район үҙәк дауаханаһының баш табип урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
			* [[Туҡтамышев Данил Хәлим улы]] (1956), [[Журналистика\|журналист]]. [[Бүздәк]] мәғлүмәт үҙәге директоры-мөхәррире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]]. }}
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>

Вәлиев Рифҡәт Нурый улы

2026-10-11T03:57:27Z

яңыртыу (мәғлүмәттәрҙе)

← Алдағы өлгө		03:57, 11 октябрь 2026 өлгөһө
1 юл:		1 юл:
			{{Delete\|хаталы яҙылыш}}
	#перенаправление [[Вәлиев Рәфҡәт Нурый улы]]

Фекерләшеү:Вәлиев Рифҡәт Нурый улы

2026-10-11T03:54:41Z

Фекерләшеү:Вәлиев Рифҡәт Нурый улы битенең исемен Фекерләшеү:Вәлиев Рәфҡәт Нурый улы тип Айсар алыштырҙы Хаталы атама

Яңы бит

Вәлиев Рифҡәт Нурый улы

2026-10-11T03:54:41Z

Вәлиев Рифҡәт Нурый улы битенең исемен Вәлиев Рәфҡәт Нурый улы тип Айсар алыштырҙы Хаталы атама

← Алдағы өлгө		03:54, 11 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
1 юл:		1 юл:
	{{Ук}}		{{Ук}}
	'''Вәлиев ~~Рифҡәт~~ Нурый улы''' ([[15 октябрь]] [[1931 йыл]]) — конструктор. 1962—1993 йылдарҙа [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре. СССР‑ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1976).		'''Вәлиев Рәфҡәт Нурый улы''' ([[15 октябрь]] [[1931 йыл]] — [[8 ғинуар]] [[2018 йыл]]) — конструктор. 1962—1993 йылдарҙа [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре. СССР‑ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1976).

	== Биографияһы ==		== Биографияһы ==
	~~Рифҡәт~~ Нурый улы Вәлиев 1931 йылдың 15 октябрендә Татар АССР-ының Ташлыҡ ауылында тыуған.		Рәфҡәт Нурый улы Вәлиев 1931 йылдың 15 октябрендә Татар АССР-ының Ташлыҡ ауылында тыуған.
	[[1962 йыл]]да Ҡазан авиация институтын тамамлаған. [[1993 йыл]]ға тиклем Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә эшләй: [[1964]]—[[1972]] йылдарҙа, [[1975]]—[[1981]] йылдарҙа һәм [[1986]]—[[1992]] йылдарҙа конструкторҙар бюроһы начальнигы, [[1972]]—[[1975]] йылдарҙа цех начальнигы, [[1981 йыл]]дан алып баш конструктор урынбаҫары, [[1984]]—[[1986]] йылдарҙа баш конструктор.		[[1962 йыл]]да Ҡазан авиация институтын тамамлаған. [[1993 йыл]]ға тиклем Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә эшләй: [[1964]]—[[1972]] йылдарҙа, [[1975]]—[[1981]] йылдарҙа һәм [[1986]]—[[1992]] йылдарҙа конструкторҙар бюроһы начальнигы, [[1972]]—[[1975]] йылдарҙа цех начальнигы, [[1981 йыл]]дан алып баш конструктор урынбаҫары, [[1984]]—[[1986]] йылдарҙа баш конструктор.

	== Фәнни эшмәкәрлеге ==		== Фәнни эшмәкәрлеге ==
	Вәлиев ~~Рифҡәт~~ Нурый улы етәкселегендә «Космос» сериялы юлдаштар өсөн команда‑иҫәпләү һәм иҫәпләү ҡорамалдары, «Восток», «Восход», «Союз» сериялы йыһан караптары, «Салют», «Мир» орбиталь станциялары, «Прогресс» йөк ташыу карабы өсөн борт ҡоролмалары комплекттары, граждандар һәм хәрби самолёттарҙың пилотаж‑навигация комплекстары өсөн аппаратура эшләп сығарыу үҙләштерелә. СССР‑ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән (1976).		Вәлиев Рәфҡәт Нурый улы етәкселегендә «Космос» сериялы юлдаштар өсөн команда‑иҫәпләү һәм иҫәпләү ҡорамалдары, «Восток», «Восход», «Союз» сериялы йыһан караптары, «Салют», «Мир» орбиталь станциялары, «Прогресс» йөк ташыу карабы өсөн борт ҡоролмалары комплекттары, граждандар һәм хәрби самолёттарҙың пилотаж‑навигация комплекстары өсөн аппаратура эшләп сығарыу үҙләштерелә. СССР‑ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән (1976).

	== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==		== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==

Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы

2026-10-11T03:29:04Z

яңыртыу (мәғлүмәттәрҙе)

← Алдағы өлгө		03:29, 11 октябрь 2026 өлгөһө
1 юл:		1 юл:
	{{Ук}}		{{Ук}}
	'''Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы''' ([[15 октябрь]] [[1936 йыл]]) — [[Удмурттар\|удмурт]] тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). [[Удмурт Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), [[Рәсәй Федерацияһы]] почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).		'''Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы''' ([[15 октябрь]] [[1936 йыл]] — [[24 сентябрь]] [[2026 йыл]]) — [[Удмурттар\|удмурт]] тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). [[Удмурт Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), [[Рәсәй Федерацияһы]] почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).

	== Биографияһы ==		== Биографияһы ==
9 юл:		9 юл:
	Удмурт дәүләт университетында математик лингвистика һәм лингвистик картография лабораторияһы мөдире булып эшләй. Европа Лингвистик атласының (ЛАЕ) Рәсәй комиссияһы ағзаһы. «Диалектологический атлас удмуртского языка» күп томлығын булдырыу буйынса эште ойоштороусы һәм етәксеһе. [[Удмурт теле]]нең диалект лексикаһын өйрәнеүсе, күп һандағы һүҙлектәрҙең автор-төҙөүселәренең береһе. Удмурт, [[Татар теле\|татар]] һәм [[башҡорт теле\|башҡорт]] телдәренән тәржемәсе, әҙәби тәнҡитсе.		Удмурт дәүләт университетында математик лингвистика һәм лингвистик картография лабораторияһы мөдире булып эшләй. Европа Лингвистик атласының (ЛАЕ) Рәсәй комиссияһы ағзаһы. «Диалектологический атлас удмуртского языка» күп томлығын булдырыу буйынса эште ойоштороусы һәм етәксеһе. [[Удмурт теле]]нең диалект лексикаһын өйрәнеүсе, күп һандағы һүҙлектәрҙең автор-төҙөүселәренең береһе. Удмурт, [[Татар теле\|татар]] һәм [[башҡорт теле\|башҡорт]] телдәренән тәржемәсе, әҙәби тәнҡитсе.

	Фәнни һәм ижтимағи эшмәкәрлеге Удмурт Республикаһы Хөкүмәтенең (1996), Удмурт Республикаһы халыҡ мәғарифы Министрлығының (1996), Удмурт Республикаһы Президентының (2006) ~~Маҡтау~~ ~~ҡағыҙҙары~~ менән билдәләнгән.		Фәнни һәм ижтимағи эшмәкәрлеге Удмурт Республикаһы Хөкүмәтенең (1996), Удмурт Республикаһы халыҡ мәғарифы Министрлығының (1996), Удмурт Республикаһы Президентының (2006) Почёт грамоталары менән билдәләнгән.

			Ғалим 2026 йылдың 24 сентябрендә Ижевск ҡалаһында вафат була<ref>{{cite web\|author=Евгения Антонова\|datepublished=25 сентября 2026 года\|url= https://udmurt.media/rubrics/obshchestvo/678212-ushel-iz-zhizni-udmurtskiy-lingvist-i-doktor-filologicheskikh-nauk-rif-nasibullin/?sphrase_id=629259\|title=Ушел из жизни удмуртский лингвист и доктор филологических наук Риф Насибуллин\|lang=ru \|publisher=Информационное агентство «УДМУРТИЯ»\|accessdate=2026-10-11}}{{ref-ru}}</ref>.

	=== Ғилми хеҙмәттәре ===		=== Ғилми хеҙмәттәре ===

← Алдағы өлгө		06:18, 15 октябрь 2026 өлгөһө
17 юл:		17 юл:
	Файл:Sevilla2005Julio 015.jpg\|[[Севилья Алькасары\|Севилья цитаделенең]] эске ихатаһы		Файл:Sevilla2005Julio 015.jpg\|[[Севилья Алькасары\|Севилья цитаделенең]] эске ихатаһы
	Файл:Art mudejar saragosse.jpg\|Кафедраль собор орнаменты. [[Сарагоса]]		Файл:Art mudejar saragosse.jpg\|Кафедраль собор орнаменты. [[Сарагоса]]
	Файл:~~SintraPalace-Chapel1~~.jpg\|Синтра милли һарайы биҙәге, Португалия		Файл:Capela Palatina 20.jpg\|Синтра милли һарайы биҙәге, Португалия
	Файл:Sahagun - Iglesia de San Tirso 02.jpg\|Сан-Тирсо Саагунда, (Испания)		Файл:Sahagun - Iglesia de San Tirso 02.jpg\|Сан-Тирсо Саагунда, (Испания)
	Файл:Guadalupe1.jpg\|[[Гваделупа\|Гваделупалағы]] монастырь		Файл:Guadalupe1.jpg\|[[Гваделупа\|Гваделупалағы]] монастырь

← Алдағы өлгө		08:50, 12 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
38 юл:		38 юл:
	==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====		==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
	<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|		<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|
	* [[Йәнекәев Вил Ғүмәр улы]] (~~1936~~), [[Инженерлыҡ эше\|инженер-механик]]-[[фән\|ғалим]]. 1962—1964 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]], 1967 йылдан — хәҙерге Санкт-Петербург аграр университеты (Пушкин ҡалаһы) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—2003 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1985—2013 йылдарҙа хисаплау техникаһы һәм АСК-ны мәғлүмәт менән тәьмин итеү кафедраһы мөдире. [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)\|Дуҫлыҡ]] (2001) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)\|Почёт]] (2006) ордендары кавалеры. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.		* [[Йәнекәев Вил Ғүмәр улы]] (1936—17.10.2023), [[Инженерлыҡ эше\|инженер-механик]]-[[фән\|ғалим]]. 1962—1964 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]], 1967 йылдан — хәҙерге Санкт-Петербург аграр университеты (Пушкин ҡалаһы) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—2003 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1985—2013 йылдарҙа хисаплау техникаһы һәм АСК-ны мәғлүмәт менән тәьмин итеү кафедраһы мөдире. [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)\|Дуҫлыҡ]] (2001) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)\|Почёт]] (2006) ордендары кавалеры. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
	* [[Паращенко Владимир Михайлович]] (~~1936~~), инженер-ғалим. 1962 йылдан [[Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1976 йылдан — генераль директор урынбаҫары, 1986 йылдан — генераль директор, 1998 йылдан — консультант, 2005 йылдан генераль директорҙың кәңәшсеһе, бер үк ваҡытта 1988–2001 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологиялары кафедраһы мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1989). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1994). СССР Министрҙар Советы премияһы (1991) һәм Н. Е. Жуковский исемендәге премия (1994) лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1994), [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] (1980) һәм Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры.		* [[Паращенко Владимир Михайлович]] (1936—23.09.2021), инженер-ғалим. 1962 йылдан [[Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1976 йылдан — генераль директор урынбаҫары, 1986 йылдан — генераль директор, 1998 йылдан — консультант, 2005 йылдан генераль директорҙың кәңәшсеһе, бер үк ваҡытта 1988–2001 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологиялары кафедраһы мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1989). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1994). СССР Министрҙар Советы премияһы (1991) һәм Н. Е. Жуковский исемендәге премия (1994) лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1994), [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] (1980) һәм Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[Хәйретдинов Ринат Ингел улы]] (1971), [[Педагогика\|педагог]], муниципаль ~~хеҙмәткәр~~. 2004—2009 йылдарҙа [[Күмертау]] ҡала ~~хакимиәтенң~~ физик культура буйынса комитет рәйесе, эштәр идарасыһы, 2010 йылдан Күмертау ҡалаһының «Вымпел» спорт үҙәге директоры. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002) һәм Иң яҡшы физик культура хеҙмәткәре (2010). }}		* [[Хәйретдинов Ринат Ингел улы]] (1971), [[Педагогика\|педагог]], [[Муниципаль берәмек\|муниципаль орган]] хеҙмәткәре. 2004—2009 йылдарҙа [[Күмертау]] ҡала хакимиәтенең физик культура буйынса комитет рәйесе, эштәр идарасыһы, 2010 йылдан Күмертау ҡалаһының «Вымпел» спорт үҙәге директоры. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002) һәм Иң яҡшы физик культура хеҙмәткәре (2010). }}
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>

← Алдағы өлгө		04:59, 11 октябрь 2026 өлгөһө
(шул уҡ ҡатнашыусының 3 аралыҡтағы өлгөһө күрһәтелмәгән)
55 юл:		55 юл:
	==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====		==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
	<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|		<onlyinclude>{{#if: {{replace\|{{{1\|}}}\|4\|}} \|\|
	* [[Рычков Николай Петрович]] (1746—1784), [[Рәсәй империяһы]] [[сәйәхәт]]сеһе, [[География\|географ]] һәм этнограф. 1768 йылдан [[Паллас Петер Симон\|П. С. Паллас]] етәкселегендә [[Вятка губернаһы\|Вятка]], [[Ҡазан губернаһы\|Ҡазан]], [[Пермь губернаһы\|Пермь]], [[Өфө губернаһы\|Өфө]] һәм [[Ырымбур губернаһы\|Ырымбур]] губерналарына ойошторолған [[Академик экспедициялар]]ҙа ҡатнашыусы, [[Тарихи Башҡортостан\|Башҡортостандың]] [[тәбиғәт]]ен, [[мәмерйә]]ләрҙе, [[баҡыр]] рудниктарын, төбәктәге баҡыр иретеү заводтарын, [[Башҡорттар\|башҡорт]], [[Мишәрҙәр\|мишәр]], [[Татарҙар\|татар]] һәм [[типтәрҙәр]]ҙең [[көнкүреш]]ен, [[йола]]ларын һүрәтләүсе.		* [[Рычков Николай Петрович]] (1746—1784), [[Рәсәй империяһы]] [[сәйәхәт]]сеһе, [[География\|географ]] һәм [[Этнография\|этнограф]]. 1768 йылдан [[Паллас Петер Симон\|П. С. Паллас]] етәкселегендә [[Вятка губернаһы\|Вятка]], [[Ҡазан губернаһы\|Ҡазан]], [[Пермь губернаһы\|Пермь]], [[Өфө губернаһы\|Өфө]] һәм [[Ырымбур губернаһы\|Ырымбур]] губерналарына ойошторолған [[Академик экспедициялар]]ҙа ҡатнашыусы, [[Тарихи Башҡортостан\|Башҡортостандың]] [[тәбиғәт]]ен, [[мәмерйә]]ләрҙе, [[баҡыр]] рудниктарын, төбәктәге баҡыр иретеү заводтарын, [[Башҡорттар\|башҡорт]], [[Мишәрҙәр\|мишәр]], [[Татарҙар\|татар]] һәм [[типтәрҙәр]]ҙең [[көнкүреш]]ен, [[йола]]ларын һүрәтләүсе.
	* [[Залалов Шәмсулғас (Карам) Ғәлимйән улы]] (1921—17.02.2006), [[мәғариф]] һәм совет органдары ~~эшмәкәре~~. 1940 йылдан [[Белорет районы]] һәм [[Белорет\|Белорет ҡалаһы]] мәктәптәре уҡытыусыһы һәм директоры; 1953 йылдан — ҡала мәғариф бүлеге мөдире; 1957—1967 йылдарҙа ҡала ~~Советы~~ башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]]~~ның~~ атҡаҙанған уҡытыусыһы, [[СССР]]-ҙың, [[РСФСР]]-ҙың һәм [[БАССР]]-ҙың мәғариф отличнигы. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы (1997). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ҡариҙел районы]] [[Подлуб (Ҡариҙел районы)\|Подлуб]] ауылынан.		* [[Залалов Шәмсулғас (Карам) Ғәлимйән улы]] (1921—17.02.2006), [[мәғариф]] һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1940 йылдан [[Белорет районы]] һәм [[Белорет\|Белорет ҡалаһы]] мәктәптәре уҡытыусыһы һәм директоры; 1953 йылдан — ҡала мәғариф бүлеге мөдире; 1957—1967 йылдарҙа ҡала советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены\|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған уҡытыусыһы, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы\|СССР-ҙың]], [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы\|РСФСР-ҙың]] һәм [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы\|БАССР-ҙың]] мәғариф отличнигы. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы (1997). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ҡариҙел районы]] [[Подлуб (Ҡариҙел районы)\|Подлуб]] ауылынан.
	{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =		{{Hider\|title = ''тулы исемлек''\|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; \|content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; \|hidden=1 \|content =
	* [[Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы]] (1926—19.02.1989), [[~~фән~~\|~~ғалим~~]]-[[~~Педагогика~~\|~~педагог~~]]~~-методист~~, [[Тел белеме\|тел белгесе]]. 1968—1989 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент. [[Башҡорт теле]]ндәге «[[Әлифба]]»ны ~~төҙөүсе~~. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967).		* [[Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы]] (1926—19.02.1989), [[Педагогика\|педагог]]-методист-[[фән\|ғалим]], [[Тел белеме\|тел белгесе]]. 1968—1989 йылдарҙа [[Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент. [[Башҡорт теле]]ндәге «[[Әлифба]]»ны төҙөүселәәрҙең береһе. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967).
	* [[Вәлиев ~~Рифҡәт~~ Нурый улы]] (~~1931~~), конструктор. 1962—1993 йылдарҙа [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1964—1972, 1975—1981 һәм 1986—1992 йылдарҙа конструктор бюроһы, 1972—1975 йылдарҙа цех начальнигы, 1981 йылдан баш конструктор урынбаҫары, 1984—1986 йылдарҙа баш конструктор. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976).		* [[Вәлиев Рәфҡәт Нурый улы]] (1931—8.01.2018), [[Инженерлыҡ эше\|конструктор-инженер]]. 1962—1993 йылдарҙа [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1964—1972, 1975—1981 һәм 1986—1992 йылдарҙа конструктор бюроһы, 1972—1975 йылдарҙа цех начальнигы, 1981 йылдан баш конструктор урынбаҫары, 1984—1986 йылдарҙа баш конструктор. [[СССР-ҙың Дәүләт премияһы]] лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976).
	* [[Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы]] (~~1936~~)~~, юғары мәктәп ветераны~~, [[Удмурттар\|удмурт]] тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе. 1972 йылдан Удмурт ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре; 1983 йылдан [[Удмурт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, 1984 йылдан — өлкән, 1992 йылдың авгусынан — төп ғилми хеҙмәткәр, сентябрҙән — лаборатория мөдире. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). [[Удмурт Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).		* [[Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы]] (1936—24.09.2026), [[Удмурттар\|удмурт]] тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе. 1972 йылдан Удмурт ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре; 1983 йылдан [[Удмурт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, 1984 йылдан — өлкән, 1992 йылдың авгусынан — төп ғилми хеҙмәткәр, сентябрҙән — лаборатория мөдире. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). [[Удмурт Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).
			* [[Әлибәков Азамат Мөбәрәк улы]] (1936), механизатор. 1953-1997 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]]ның Ленин орденлы «Йылайыр» совхоз-техникумы тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы (1969), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены\|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1986) һәм [[Хеҙмәт Даны ордены\|III дәрәжә Хеҙмәт Даны]] (1976) ордендары кавалеры.
⚫	* [[Турченко Владимир Иванович]] (~~1946~~), [[мәҙәниәт]] өлкәһе ~~ветераны~~, ~~баянсы~~, педагог, оркестр дирижёры. 1971—2012 йылдарҙа [[Салауат музыка колледжы\|Салауат музыка училищеһы]] уҡытыусыһы, 1983—1988 йылдарҙа — директоры; бер үк ваҡытта 2000 йылдан Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһе филармонияһының рус халыҡ музыка ҡоралдары оркестрының баш дирижёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән хәҙерге [[Украина]]ның [[Новомосковск (Рәсәй)\|Новомосковск]] ҡалаһынан. }}
			* [[Какунин Николай Фёдорович]] (1941), хеҙмәтләндереү өлкәһе һәм [[Муниципаль район\|муниципаль орган]] хеҙмәткәре. [[Бәләбәй]] ҡалаһы һәм [[Бәләбәй районы]] хакимиәте башлығының элекке урынбаҫары. Башҡорт АССР-ы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, [[ «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены\|II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы]] менән бүләкләнеүсе (2002). Ҡаланың һәм райондың почётлы гражданы (2003). Сығышы менән [[Бәләкәй Александровка]] ауылынан.
		⚫	* [[Турченко Владимир Иванович]] (1946—1.01.2026), [[мәҙәниәт]] өлкәһе хеҙмәткәре, [[баян]]сы, педагог, оркестр дирижёры. 1971—2012 йылдарҙа [[Салауат музыка колледжы\|Салауат музыка училищеһы]] уҡытыусыһы, 1983—1988 йылдарҙа — директоры; бер үк ваҡытта 2000 йылдан Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһе филармонияһының рус халыҡ музыка ҡоралдары оркестрының баш дирижёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән хәҙерге [[Украина]]ның [[Новомосковск (Рәсәй)\|Новомосковск]] ҡалаһынан.
			* [[Ғәлимйәнов Айрат Барый улы]] (1956), терапевт. [[Ҡариҙел (ауыл)\|Ҡариҙел]] район үҙәк дауаханаһының баш табип урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
			* [[Туҡтамышев Данил Хәлим улы]] (1956), [[Журналистика\|журналист]]. [[Бүздәк]] мәғлүмәт үҙәге директоры-мөхәррире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]]. }}
	}}</onlyinclude>		}}</onlyinclude>