Reklamy
Artyku�
Zenon Waldemar Dudek
Karol Gustaw Jung - my�liciel prze�omu
Tw�rczo�� Junga jest bogata i zr�nicowana, jak ca�e jego d�ugie i burzliwe �ycie. Jego dzie�o zapisa�o si� w wielu dziedzinach wiedzy - od psychologii, psychiatrii i psychoterapii, przez badania nad religi�, kultur� Orientu, mitologi� r�nych kultur, wsp�czesn� literatur�, malarstwem, filmem, po analizy z pogranicza filozofii, teologii, socjologii kultury i antropologii. Jung interesowa� si� zjawiskami pomijanymi przez oficjaln� nauk� - parapsychologi�, alchemi�, okultyzmem, astrologi�, wsp�czesnymi zjawiskami parareligijnymi (UFO). By� wytrawnym znawc� tekst�w gnostyckich. Podr�owa� w r�ne rejony �wiata, konfrontuj�c w�asn� wiedz� psychologiczn� z �ywymi kulturami globu (Afryka, Ameryka P�nocna, Ameryka �rodkowa). Studiowa� wa�ne teksty Chin, Indii, wczesnego chrze�cija�stwa. Zainspirowa� wiele nurt�w w psychologii i psychoterapii ukierunkowanych na zasoby indywidualne, aktywno�� tw�rcz�, pozytywn� moc wyobra�ni. W swoich analizach uwzgl�dnia� wymiar duchowy, potrzeby religijne i symbole kulturowe. Zaadaptowa� dla potrzeb psychologii i psychoterapii staro�ytne i �redniowieczne wyobra�enia m�wi�ce o regu�ach indywidualnego rozwoju cz�owieka
Jung zapisa� si� swym dorobkiem na granicy kilku dziedzin humanistycznych, a jego idee oddzia�ywa�y i oddzia�uj� tak�e na nauki przyrodnicze (m.in. zbli�enie mechaniki kwantowej i psychologii). Trudno by� znawc� ca�o�ci dorobku Junga. Pomijanie lub niekorzystne oceny dzie�a Junga wynikaj� najcz�ciej z redukcyjnego podej�cia do niekt�rych obszar�w zainteresowa� szwajcarskiego my�liciela. Koncentruj�c si� np. na dorobku Junga z drugiej po�owy �ycia, wielu pomija podstawowe wykszta�cenie Junga (psychiatra, asystent Eugena Bleulera w szpitalu Burgh�lzli), a nawet wieloletni� praktyk� psychoterapeutyczn� (zwi�zki z ruchem psychoanalitycznym i wsp�praca z Freudem), sta�e, jakie odbywa� w Pary�u (Salpetriere, 1903), poznaj�c teorie wybitnych psychiatr�w francuskich (np. P. Janeta, ucznia J. Charcota). Nie docenia si� d�ugoletniej pracy Junga nad sprecyzowaniem odr�bno�ci w�asnego kierunku psychologicznego (psychologia kompleks�w, a p�niej psychologia analityczna). Mimo �e konsekwentnie uwa�a� siebie za empiryka i stara� si� utrzyma� dystans do przedmiotu swoich obszernych bada� (Jung by� tw�rc� eksperymentu skojarzeniowego pozwalaj�cego wykrywa� ukryte kompleksy psychiczne), wielu zaw�a jego rol� w my�li XX wieku do wybranych kwestii, podkre�laj�c tylko jeden rys jego dzia�alno�ci lub w og�le zaprzeczaj�c jego tw�rczemu wp�ywowi na wsp�czesn� psychologi�, psychoterapi� czy antropologi�.
Przyk�adem niedoceniania wk�adu Junga w rozw�j wsp�czesnej my�li humanistycznej mo�e by� traktowanie ca�o�ci jego dorobku jako fragmentu psychoanalizy ("ucze� Freuda"), kwalifikowanie jego wk�adu w rozw�j wsp�czesnej antropologii do kategorii ezoterycznej gnozy ("gnoza XX wieku") albo w og�le odmawianie mu statusu psychiatry, psychologa i systematycznego badacza psychiki poprzez eksponowanie pejoratywnych okre�le� dla jego antropologicznych zainteresowa� ("guru New Age", "prorok", "teolog", "tw�rca mitologii"). Takie podej�cie do dzie�a Junga popularyzowane jest tak�e w Polsce, co odzwierciedla, ale chyba w wi�kszym stopniu ni� na Zachodzie, nieadekwatn� jeszcze wiedz� o ca�o�ci my�li Junga jako propozycji nowej, integralnej psychologii i integralnej antropologii cz�owieka prze�omu wiek�w i tysi�cleci.
W por�wnaniu do niekwestionowanego uznania dla dzie�a Freuda, licz�ce si� aspekty intelektualnych dokona� Junga czekaj� jeszcze na rozpoznanie. Jego wizje cz�owieka i kultury, obejmuj�ce g��bie psychiki i aktualnych proces�w kulturowych, si�gaj�ce zar�wno w g��b tradycji i historii spo�ecze�stw i cywilizacji, jak te� w przysz�o�� spodziewanych przemian, w wielu punktach wy�amuj� si� z rutynowych kwalifikacji. Na pewno nie przystaj� do roli lekarza, kt�rego horyzonty s� zaw�one do my�lenia kategoriami biologicznymi i biochemicznymi. Nie pasuj� do obrazu statystycznego psychologa, psychiatry, psychoanalityka czy statystycznego naukowca.
Jung znalaz� interlokutor�w i sprzymierze�c�w w gronie wybitnych antropolog�w, psycholog�w i tw�rc�w XX wieku. Pierwszym wielkim psychologiem, kt�ry odkry� Junga, pomijaj�c uznanie ze strony Bleulera w klinice Burgh�lzli, by� niew�tpliwie Zygmunt Freud. I cho� ich burzliwie rozpocz�ta znajomo�� (�r�d�a m�wi� o pierwszej wielogodzinnej rozmowie tych psychoanalityk�w przerywanej tylko na posi�ki) zako�czy�a si� g�uchym milczeniem, okres ich wsp�pracy na pewno wni�s� wiele dobrego dla poszerzenia wiedzy psychologicznej w dwudziestym wieku.
Dzie�o Junga, obejmuj�ce w swej zasadniczej masie 20 tom�w Dzie� Zebranych (Gesammelte Werke), wykracza poza wsp�czesne rozumienie nauki. Id�c �ladami Freuda, Jung wkroczy� z metodami g��binowej analizy psychologicznej na terytorium religii i kultury. Z drugiej strony zmieni� status psychologii i ca�ego systemu nauki. Jung zderzy� si� w swoich koncepcjach z przes�dem naukowym panuj�cym od kilku wiek�w w kulturze Zachodu, �e nauka, badaj�c rzeczywisto�� zza szklanej szyby intelektu, najlepiej i najtrafniej dostrzega i opisuje prawd� i rzeczywisto��. Ten dominuj�cy pogl�d, jeden z wielu mit�w, umo�liwia rzetelne wprawdzie ujmowanie, ale tylko wybranego, materialno-przedmiotowego aspektu �ycia. �wiat cz�owieka i tworzonej przez niego kultury potrzebuje obraz�w, symboli, mit�w i wierze�. Subiektywnie odczuwana i prze�ywana prawda symboli domaga si� uznania ich empirycznej faktyczno�ci. Nasz �wiat - na potrzeby nauki - zapomina o realno�ci podmiotu i realno�ci duszy. Podmiot obecny w prze�yciu artystycznym, religijnym, duchowym manifestuje si� w realno�ci fakt�w psychicznych, kt�re nie mog� zosta� wy��czone aktem poznawczym w absolutnym stopniu. A wi�c �w subiektywny element, wyra�ony w psychologicznej kategorii uczucia, a tak�e zupe�nie irracjonalny i ledwie postrzegalny sk�adnik intuicji i wyobra�e� pierwotnych, nie mo�e zosta� pomini�ty, je�li chcemy m�wi� o badaniu ca�ej rzeczywisto�ci, w kt�rej uczestniczy czy w kt�r� zaanga�owany jest cz�owiek.
Psychologia Junga, zw�aszcza jego koncepcja typ�w psychicznych, archetyp�w i synchroniczno�ci, wprowadza nowe perspektywy w analizie kultury, rozwoju indywidualnej osobowo�ci - rzuca nowe �wiat�o na kwesti� �ycia wewn�trznego, opisywanego i badanego od staro�ytno�ci przez filozof�w i mistyk�w r�nych tradycji.
Z racji rozleg�o�ci zainteresowa� Junga i ze wzgl�du na z�o�ono�� jego osobowo�ci, nie jest �atwo wybra� z biografii szwajcarskiego badacza takie elementy, kt�re mog� dostatecznie adekwatnie przybli�y� jego posta� i ukaza� mo�liwie czytelnie jego �ycie, osobowo�� i osob�. Nawet pow�ci�gliwa ocena tw�rczo�ci i dokona� Junga mo�e zosta� tak jednostronnie, subiektywnie odczytana, �e podchodz�c do referowania jego biografii, nale�y zastrzec si�, zreszt� w duchu jego pogl�d�w, �e jest to biografia subiektywna. Takie zastrze�enie jest niezb�dne po to, aby uzasadni� niedostateczno�� i fragmentaryczno�� opisu i zr�wnowa�y� obiektywn� i subiektywn� stron� biografii. Do zaprezentowania tej biografii upowa�nia, a nawet zobowi�zuje mnie wieloletnie zainteresowanie dziedzinami wiedzy, na terenie kt�rych Jung trwale si� zapisa�. Te dziedziny to psychologia g��bi, psychoanaliza, psychiatria, kultury Orientu, astrologia, psychologia kultury i psychologia religii.
Karol Gustaw Jung (Carl Gustav Jung) urodzi� si� 26 lipca w Kesswill jako pierwsze dziecko Johanna Paula Achillesa Junga (1842-1896) i Emilii z domu Preiswerk (1848-1923). W 1881 roku rozpoczyna nauk� w szkole podstawowej, pierwsze lekcje �aciny bierze od ojca. W m�odo�ci prowadzi nami�tne dyskusje z ojcem na tematy religijne, ale teologiczne podej�cie ojca-pastora, kt�ry stawia� na tradycyjne podej�cie do wiary, nie zadawala go. Wiele jego m�odzie�czych, intelektualnych i filozoficznych pyta� pozostaje bez odpowiedzi. Od wczesnego dzieci�stwa rejestruje w pami�ci bogat� symbolik� swoich sn�w i fantazji.
Eksperymenty nad zjawiskami parapsychicznymi (psychokineza), przeprowadzane z kuzynk� matki, sta�y si� podstaw� jego pracy doktorskiej. Na studiach, wraz z przyjacielem Albertem Oeri, zak�ada stowarzyszenie Zofingia, w kt�rym dyskutuje si� wiele problem�w psychologicznych i religijnych.
W 1895 rozpoczyna studia medyczne. Po uzyskaniu dyplomu lekarza (1900) podejmuje prac� w klinice psychiatrycznej Eugena Bleulera, autora koncepcji schizofrenii (1911). Zajmuj�c si� pacjentami chorymi na schizofreni�, dostrzega�, podobnie jak jego mistrz, psychologiczne uwarunkowania tej choroby, nazywanej jeszcze za niemieckim psychiatr� Emilem Kraepelinem dementia praecox (ot�pienie wczesne). W klinice Bleulera, wsp�lnie ze swoim przyjacielem Franzem Riklinem, Jung prodejmuje s�ynne badania metod� swobodnych skojarze� s�ownych (1903-1905). W latach 1905-1913 prowadzi szkolenia w zakresie terapii hipnoz�, psychonerwic i psychologii jako docent na wydziale medycznym Uniwersytetu w Zurychu.
Eksperyment skojarzeniowy opracowany przez Junga pozwala� na wykrywanie ukrytych kompleks�w psychicznych (nie�wiadomych tre�ci na�adowanych emocjami). By�o to oryginalne zastosowanie metody eksperymentu skojarzeniowego, jak� stosowali ju� wcze�niej Wundt i Ziehan w badaniach asocjacji �wiadomych. Wnioski z tych psychologicznych bada� Junga znalaz�y si� m.in. w pierwszym opracowaniu teorii schizofrenii Bleulera, jakie ukaza�o si� w 1911 roku. Koncepcja teoretyczna Bleulera nawi�zuje do psychologicznych obserwacji Junga, jego m�odego asystenta (za istot� procesu schizofrenicznego Bleuler uznaje rozlu�nienie zwi�zk�w skojarzeniowych mi�dzy poj�ciami; jest to wi�c psychologiczna, a nie biologiczna definicja choroby).
Zainteresowania psychologiczne Junga w okresie szpitalnej praktyki psychiatrycznej, podczas kt�rej wiele uwagi po�wi�ca� poszukiwaniu znacze� my�lenia schizofrenicznego, czyni� go prekursorem psychoterapii psychoz (psychoanaliza Freuda powsta�a na bazie do�wiadcze� w pracy z pacjentami cierpi�cymi na nerwice). Publikuj�c wnioski ze swoich obserwacji z terapii chorych na schizofreni�, ju� w 1903 roku Jung dostarcza Freudowi niezwykle wa�nego argumentu przemawiaj�cego za s�uszno�ci� odkry� psychoanalizy nie tylko w odniesieniu do zaburze� nerwicowych, ale tak�e psychotycznych, z kt�rymi Freud nie mia� kontaktu.
Prac� doktorsk� po�wi�ca psychologii i patologii tzw. zjawisk tajemnych (okultystycznych). Wyniki bada� zawiera w pracy O psychologii schizofrenii (1907). W latach 1902-1903 odbywa sta� w Pary�u u Pierre'a Janeta, autora koncepcji abaissement du niveau mental (obni�enie poziomu �wiadomo�ci). Kontakt z psychiatri� francusk� umo�liwia mu zapoznanie si� z innymi znanymi postaciami na tym polu, do kt�rych nale�eli J. Charcot (badania nad histeri�), L. L�vy-Bruhl (koncepcja wyobra�e� kolektywnych) czy L. Le Bon (psychologia t�umu, dusza zbiorowa). P�niejsza teoria nie�wiadomo�ci Junga, opr�cz korzeni w filozofii niemieckiej (np. von Hartmanna), nawi�zuje wyra�nie do psychologii francuskiej. Nie jest wi�c tylko komentarzem czy rozwini�ciem psychoanalizy Freuda.
W 1909 Jung rezygnuje z pracy w klinice Bleulera i po�wi�ca si� coraz bardziej anga�uj�cej go praktyce prywatnej. Przenosi si� z rodzin� do K�snacht, niedaleko Zurychu (nad drzwiami domu umieszcza wymowny napis: Vocatus atque non vocatus Deus aderit - "Wzywany czy nie, B�g przyb�dzie"). W tym czasie trwa najbardziej o�ywiona wsp�praca z Freudem (bogata korespondencja, wzajemne odwiedziny, interpretowanie w�asnych sn�w itp.).
Znajomo�� ze starszym od niego o 19 lat tw�rc� psychoanalizy, Zygmuntem Freudem, rozpocz�a si� korespondencyjnie. Wywar�a ona niezaprzeczalny wp�yw nie tylko na rozw�j koncepcji teoretycznych Junga, ale tak�e na jego �ycie osobiste. Pierwsza wymiana korespondencji mi�dzy Jungiem a Freudem mia�a miejsce w kwietniu 1906 roku (Jung pos�a� Freudowi swoj� prac� na temat psychoanalizy i testu skojarzeniowego), a pierwsze spotkanie z tw�rc� psychoanalizy nast�pi�o 3 marca 1907 roku. Z fundamentalnym dzie�em Freuda pt. "Obja�nianie marze� sennych" Jung zetkn�� si� znacznie wcze�niej (przejrza� j� w 1900 roku), a powa�niej zaj�� si� ni� w roku 1903. W zwi�zku z nieprzechylnym stanowiskiem �rodowisk naukowych wobec teorii Freuda opublikowa� w M�nchner Medizinische Wochenschrift artyku� o teorii nerwic, powo�uj�c si� na pogl�dy Freuda (1906). Artyku� ten zaowocowa� surowym ostrze�eniem ze strony profesor�w niemieckich co do jego dalszej kariery akademickiej. Drugi wa�ny epizod �wiadcz�cy o poparciu, jakie Jung mia� dla Freuda, to jego wyst�pienie na konferencji medycznej w maju 1906 roku, gdzie stan�� w obronie tw�rcy psychoanalizy zaatakowanego przez profesora psychiatrii i neurologii, Gustava Aschaffenburga. Jak zaznacza krytyczny wobec Junga, F. McLynn, obok poparcia dla Freudowskiej koncepcji obrony, wyparcia i przeniesienia, Jung ju� w tym wyst�pieniu zaprezentowa� w�asn�, niezale�n� opini� ("zmodyfikowa� teori� Freuda"), przeciwstawiaj�c si� traktowaniu wszystkich przypadk�w nerwicy jako przypadk�w o pod�o�u seksualnym.
Eugen Bleuler i Jung nale�eli do tych znacz�cych postaci w europejskim �wiecie medycznym, kt�rzy jako pierwsi poza Wiedniem powa�nie zainteresowali si� koncepcjami Freuda. Bleuler traktowa� propozycje Freuda w szerszym kontek�cie, d���c do bardziej og�lnego okre�lenia tego nurtu poszukiwa� (proponowa� w�asn� nazw� dla tego kierunku - "psychologia g��bi"). Nie odpowiada�o to oczekiwaniom Freuda, kt�ry traktowa� swoje dzie�o jako wydarzenie epokowe (przewr�t o znaczeniu kopernika�skim). Tw�rca psychoanalizy nawi�za� �ywy kontakt z m�odym Jungiem, poniewa� ten zainteresowa� si� jego koncepcjami znacznie silniej ni� Bleuler i bliskie mu by�o poszukiwanie czynnik�w psychologicznych nie tylko w histerii i szerzej - w nerwicach, ale tak�e w schizofrenii. W czasie, kiedy �ywo rozwija� si� kontakt Freuda z Jungiem, Eugen Bleuler - prze�o�ony Junga w Burgh�lzli - opracowywa� koncepcj� i szczeg�ow� symptomatologi� schizofrenii (ksi��ka Bleulera o teorii schizofrenii zosta�a opublikowana w 1911 roku).
�ywe zainteresowanie psychoanaliz�, jakie przejawi� Jung, odpowiada�o planom Freuda, kt�remu zale�a�o na wprowadzeniu teorii psychoanalitycznej do szerszego kr�gu badaczy. W tym czasie psychoanaliza ogranicza�a si� swym zasi�giem do w�skiego grona wiede�skich psychoanalityk�w �ydowskiego pochodzenia. Wbrew oczekiwaniom swych najbli�szych zwolennik�w z Wiednia, Freud zacz�� lansowa� Junga jako swego nast�pc� w kierowaniu ruchem psychoanalizy na �wiecie. To m�ody Jung, obok Ferencziego, towarzyszy� Freudowi w jego pierwszej podr�y z wyk�adami na temat odkry� psychoanalizy do USA (1909). Na zaproszenie Clark University (Worcester) Jung prowadzi� wyk�ady na temat eksperymentu skojarzeniowego. Kolejna wizyta w USA (Nowy Jork) z seri� wyk�ad�w z teorii psychoanalizy w Fordham University nast�pi�a kilka lat p�niej (1912).
Wej�cie do �rodowiska psychoanalitycznego i silne poparcie Freuda zaowocowa�o tym, �e na II Mi�dzynarodowym Kongresie Psychoanalitycznym w Norymberdze Jung zosta� wybrany przewodnicz�cym Mi�dzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego (1910). Uczestniczy� w sumie w trzech kongresach Mi�dzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego (1908, 1910, 1911). Z funkcji przewodnicz�cego zrezygnowa� oficjalnie w 1914 roku. W czasie przynale�no�ci do Towarzystwa Psychoanalitycznego redagowa� pismo psychoanalityczne Jahrbuch f�r Psychoanalytische und Psychopathologische Forschungen.
Kontakty Junga z tw�rc� psychoanalizy uleg�y ostatecznemu zerwaniu g��wnie z powodu utrzymywania si� r�nic w interpretacji teorii libido (1913). R�nice ujawni�y si� ju� na pocz�tku znajomo�ci z Freudem, gdy� Jung posiada� w wielu kwestiach w�asne "psychoanalityczne" pogl�dy, wielokrotnie stawia� te� w rozmowach pytania o natur� zjawisk parapsychicznych (okultystycznych), o kt�rych Freudowi by�o niewygodnie dyskutowa� z racji racjonalistycznego nastawienia i obaw, �e psychoanaliza zostanie uznana za "nienaukow�". Znajomo�� dwu wielkich filar�w psychologii g��bi trwa�a dop�ty, dop�ki Freud kategorycznie nie za��da� bezwzgl�dnego respektowania seksualnego dogmatu energii libido (w takiej w�a�nie interpretacji Freud upatrywa� sens teorii psychoanalitycznej) .
Wydarzeniem, kt�re ostatecznie przes�dzi�o o rozstaniu Freuda z Jungiem by�o wydanie ksi��ki Junga Wandlungen und Symbole der Libido (1912). M�wienie o "symbolach libido", kiedy Freud rozumia� libido wy��cznie jako energi� pop�du seksualnego, uderza�o - jak twierdzi� Freud - w esencj� teorii psychoanalitycznej. Trwanie my�li psychoanalitycznej Freud widzia� wy��cznie przy utrzymaniu paradygmatu seksualnego. W efekcie nie odpisa� na list Junga, w kt�rym podtrzyma� on w�asne, szersze, aseksualne (symboliczne) rozumienie libido.
Sw�j kierunek Jung okre�la wtedy jako psychologi� kompleksow� (kompleks jako konstelacja nie�wiadomo�ci), traktuj�c Freudowski kompleks Edypa jako jeden z kulturowych czynnik�w determinuj�cych �wiadomo�� jednostki (jego zdaniem Freud pierwszy odkry� ten kompleks jako archetyp nie�wiadomo�ci zbiorowej). Opr�cz seksualnej teorii Freuda, Jung poddaje tak�e krytyce psychologi� indywidualn� Adlera jako skoncentrowan� jednostronnie na wymiarze adaptacji spo�ecznej i d��eniu do mocy. W p�niejszym okresie Jung dla swego kierunku wybiera nazw� "psychologia analityczna", co �wiadczy, mimo wszystko, o postrzeganiu swojej psychologii jako blisko spokrewnionej z psychoanaliz�.
W 1913 Jung rezygnuje z wyk�ad�w na Politechnice Zurychskiej. Do roku 1919 trwa okres intensywnej introwersji i konfrontacji z nie�wiadomo�ci� w �yciu Junga. Szczeg�ln� postaci� (personifikacj�), kt�ra reprezentowa�a nie�wiadomo��, by�a skrzydlata posta� starego m�czyzny (Filemon). Jung pisze wtedy tzw. Czerwon� Ksi�g� oraz VII Sermones ad Mortuos ("Siedem kaza� dla zmar�ych"). Tekst ten, oceniany przez niekt�rych jako gnostycki, sam Jung okre�la� sceptycznie jako "grzech m�odo�ci".
W tym czasie Jung prowadzi indywidualn� terapi� pacjent�w oraz opisuje proces aktywnej wyobra�ni. Rozwija dalej swoj� teori� w kierunku zagadnie� kulturowych. Wprowadza w tym okresie terminy: nie�wiadomo�� indywidualna, nie�wiadomo�� zbiorowa, indywiduacja, Anima, Animus, persona, a nast�pnie przedstawia kolejne propozycje terminologiczne wa�ne dla interpretacji zjawisk nie�wiadomo�ci: archetyp (1918) i ja�� (1921).
Pierwsze wydanie fundamentalnego dzie�a Junga, Psychologische Typen ("Typy psychologiczne") ukazuje si� w 1921 roku. Jung nawi�zuje w nim do psychologii W. Jamesa, kt�rego osobi�cie pozna� i z kt�rym prowadzi� �ywe rozmowy podczas pobytu w USA. W "Typach psychologicznych" zawarte zosta�y psychologiczne zr�by teorii Junga jako metody opisu psychiki jednostkowej i psychiki zbiorowej (psychologia typu, psychologia symbolu, psychologia kultury).
Omawia w nim dwa typy postawy w kulturze, filozofii, literaturze i religii - ekstrawertywn� i introwertywn�. Przedstawia oryginaln� koncepcj� czterech funkcji psychicznych - my�lenia (Denken), uczucia (F�hlen), percepcji, spostrzegania zmys�owego (Empfinden) oraz intuicji, spostrzegania pozazmys�owego (Intuition). Wprowadza poj�cie ja�ni - archetypu ca�o�ci, jedno�ci psychicznej, nazywaj�c go obrazem Boga; bada obraz mandali w r�nych kulturach jako symbol ja�ni.
Znacz�ce dla zweryfikowania zainteresowa� psychologicznych, antropologicznych i kulturowych Junga, by�y jego podr�e na inne kontynenty. Podr� do Algierii i Tunezji (1920) owocuje do�wiadczeniem ogromnego spowolnienia czasu, a� do odczucia "statycznego, wielowiekowego istnienia". Podr� do USA (Indianie Pueblo, Nowy Orlean, Nowy Jork - lata 1923-1924) - ujawni�a krytyczne spojrzenie na kultur� Zachodu i zdolno�� rozumienia g��bokich pok�ad�w znaczeniowych kultur tradycyjnych, w tym Indian postrzeganych powszechnie jako ludy prymitywne. Wyprawa do Kenii, Ugandy i nad Nil (1925-1926) pozwala mu zauwa�y� kosmiczne znaczenie ludzkiej �wiadomo�ci (mit o cz�owieku jako stw�rcy). W 1923 roku poznaje Richarda Wilhelma, znawc� kultury chi�skiej, t�umacza Ksi�gi Przemian (I Ching), kt�ry wysoko ceni� znaczenie my�li Junga dla zrozumienia duchowego pokrewie�stwa kultury Wschodu i Zachodu.
Pobyt w Indiach w 1938, kt�rego celem by�o przyj�cie doktorat�w Uniwersytet�w w Kalkucie, Benares i Allahabad, by� kr�tki i ma�o intensywny poznawczo z powodu choroby. Opieraj�c si� na psychologicznym podej�ciu do kultury, zauwa�y� jednak, �e �ycie Indii "nie zamkn�o si� w granicach g�owy", a �ycie jako takie spe�nia si� jeszcze "w ca�ym ciele". O wk�adzie Junga w docenienie kultury Indii na Zachodzie �wiadczy fakt, �e w jego pogrzebie uczestniczy� premier Indii Jawahralal Nehru.
Jung znalaz� r�wnie� uznanie na Zachodzie. Otrzyma� doktoraty honorowe Harvard University (1936), a tak�e Oxfordu (1938). W 1938 przewodniczy� Kongresowi Psychoterapii w Oxfordzie. Uroczysto�� nadania doktoratu w Oxfordzie by�a ostatni� okazj� spotkania Junga z Freudem, kt�ry przebywa� ju� wtedy w Londynie po ucieczce z Wiednia opanowanego przez nazist�w. Freud nie przyj�� jednak zaproszenia na uroczysto��, zachowuj�c do ko�ca �ycia uraz� do swego wcze�niejszego ulubie�ca i wsp�pracownika.
Jung otrzymuje honorowe cz�onkostwo Royal Society of Medicine w Londynie i Szwajcarskiej Akademii Nauk. Przyznana mu zosta�a Nagroda Literacka miasta Zurychu (1932), tytu� profesora ETH w Zurychu (1935) oraz doktoraty honorowe Uniwersytetu w Genewie (1945) i Zurychu (1955).
W latach 1925-1944 Jung prowadzi badania nad alchemi�. W tekstach alchemicznych odkrywa psychologiczne znaczenie kamienia filozoficznego i poszczeg�lnych symboli przemiany wewn�trznej: Cienia i �mierci (nigredo), przemiany (transmutatio) i odrodzenia (aurum). Alchemia jawi mu si� jako filozofia religijna, a przes�anie chrze�cija�skie za centralny przekaz psychiki cz�owieka Zachodu. Badania nad alchemi� wie�czy dzie�o "Psychologia i alchemia" (Psychologie and Alchemie, 1944). Po II wojnie �wiatowej ukazuj� si� dalsze fundamentalne dzie�a integruj�ce dotychczasowe badania Junga w zakresie psychologii, religii i zjawisk kulturowych: Symbolik des Geistes ("Symbolika ducha", 1948), Aion (1951), Antwort auf Hiob ("Odpowied� Hiobowi", 1952) i Mysterium Coniunctionis (1955-56).
Od 1933 roku Jung uczestniczy w wyk�adach w serii Eranos (Eranos - termin grecki, oznaczaj�cy spotkanie go�ci, z kt�rych ka�dy przynosi ze sob� na spotkanie duchowy prezent, np. wiersz, pie��, przemow�). Odbywa�y si� one corocznie we W�oszech niedaleko Ascony, w o�rodku za�o�onym przez Olg� Fr�be-Kapteyn. Tematem pierwszego wyk�adu Junga by�o "Studium procesu indywiduacji". Przedmiotem kolejnych wyk�ad�w Junga by�y: "Archetypy nie�wiadomo�ci zbiorowej" (1934), "Symbole indywiduacji w marzeniach sennych" (1935), "Obrazy zbawienia w alchemii" (1936), "Wizje Zosimosa" (1937), "Psychologiczne aspekty archetypu Matki" (1938), "Odrodzenie" (1939), "Psychologiczne aspekty dogmatu Tr�jcy �w." (1940), "Symbole transformacji we mszy �w." (1941), "Ja��" (1948), "Synchroniczno��" (1951).
W 1948 roku zainaugurowa� swoj� dzia�alno�� Instytut Junga w Zurychu, kt�rego Jung by� cz�stym go�ciem, ale nie uwa�a� si� za "jungist�". Jung wsp�pracowa� z wybitnym znawc� kultury chi�skiej Karlem Ker�nyim (wsp�lna praca Einf�hrung in das Wesen der Mythologie ("Wprowadzenie do istoty mitologii", 1941), a tak�e z laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki teoretycznej Wolfgangiem Paulim nad zasad� synchroniczno�ci (akauzalno�ci, zasady pozaprzyczynowo�ci) - rezultatem tej wsp�pracy by�a koncepcja synchroniczno�ci w psychologii.
W 1957 roku we wsp�pracy z Aniel� Jaff� Jung rozpoczyna prac� nad ksi��k� autobiograficzn� ("Wspomnienia, sny, my�li").
�ycie osobiste Junga zawiera wiele barwnych historii. Znane jest wielkie wzburzenie w okresie m�odzie�czym, kiedy napadni�ty przez grup� wyrostk�w, poradzi� sobie, chwytaj�c jednego z nich za r�ce i odp�dzaj�c tak pozosta�ych. To jego jednak ukarano w szkole za ten wyczyn. Jung prowadzi� proste �ycie, sam r�ba� drzewo, lubi� rze�bi� i p�ywa� ��dk� po jeziorze.
Zakupiona w 1922 roku posiad�o�� w Bollingen, na kt�rej zbudowa� dom ze s�ynn� "wie��", zawiera wiele tajemnic z osobistego �ycia Junga. Aby je jednak rozja�ni� i szerzej om�wi� biografi� Junga jako psychologa, psychiatry, filozofa i antropologa, niezb�dne jest odr�bne studium. Przedstawione dalej lustracje wskazuj� na �lady jego osobistego rodowodu. Ukazuj� ludzi, kt�rzy przyczynili si� do rozwoju jego my�li - dzie�a, kt�re inspiruje wielu wsp�czesnych do pog��bienia studi�w nad cz�owiekiem i kultur�.
Przez ca�e �ycie towarzyszy�a mu �ona Emma Rauschenbach (1882-1955). Z ma��e�stwa z Emm� urodzi� im si� jeden syn (Franz) i cztery c�rki (Agathe, Gret, Marianne, Helene). Doczekali si� 19 wnucz�t.
Jung zmar� po kr�tkiej chorobie w swoim domu w K�snacht 6 czerwca 1961 roku.
Ten artyku� nie ma jeszcze �adnych komentarzy. Skomentuj artyku�
Jung zapisa� si� swym dorobkiem na granicy kilku dziedzin humanistycznych, a jego idee oddzia�ywa�y i oddzia�uj� tak�e na nauki przyrodnicze (m.in. zbli�enie mechaniki kwantowej i psychologii). Trudno by� znawc� ca�o�ci dorobku Junga. Pomijanie lub niekorzystne oceny dzie�a Junga wynikaj� najcz�ciej z redukcyjnego podej�cia do niekt�rych obszar�w zainteresowa� szwajcarskiego my�liciela. Koncentruj�c si� np. na dorobku Junga z drugiej po�owy �ycia, wielu pomija podstawowe wykszta�cenie Junga (psychiatra, asystent Eugena Bleulera w szpitalu Burgh�lzli), a nawet wieloletni� praktyk� psychoterapeutyczn� (zwi�zki z ruchem psychoanalitycznym i wsp�praca z Freudem), sta�e, jakie odbywa� w Pary�u (Salpetriere, 1903), poznaj�c teorie wybitnych psychiatr�w francuskich (np. P. Janeta, ucznia J. Charcota). Nie docenia si� d�ugoletniej pracy Junga nad sprecyzowaniem odr�bno�ci w�asnego kierunku psychologicznego (psychologia kompleks�w, a p�niej psychologia analityczna). Mimo �e konsekwentnie uwa�a� siebie za empiryka i stara� si� utrzyma� dystans do przedmiotu swoich obszernych bada� (Jung by� tw�rc� eksperymentu skojarzeniowego pozwalaj�cego wykrywa� ukryte kompleksy psychiczne), wielu zaw�a jego rol� w my�li XX wieku do wybranych kwestii, podkre�laj�c tylko jeden rys jego dzia�alno�ci lub w og�le zaprzeczaj�c jego tw�rczemu wp�ywowi na wsp�czesn� psychologi�, psychoterapi� czy antropologi�.
Przyk�adem niedoceniania wk�adu Junga w rozw�j wsp�czesnej my�li humanistycznej mo�e by� traktowanie ca�o�ci jego dorobku jako fragmentu psychoanalizy ("ucze� Freuda"), kwalifikowanie jego wk�adu w rozw�j wsp�czesnej antropologii do kategorii ezoterycznej gnozy ("gnoza XX wieku") albo w og�le odmawianie mu statusu psychiatry, psychologa i systematycznego badacza psychiki poprzez eksponowanie pejoratywnych okre�le� dla jego antropologicznych zainteresowa� ("guru New Age", "prorok", "teolog", "tw�rca mitologii"). Takie podej�cie do dzie�a Junga popularyzowane jest tak�e w Polsce, co odzwierciedla, ale chyba w wi�kszym stopniu ni� na Zachodzie, nieadekwatn� jeszcze wiedz� o ca�o�ci my�li Junga jako propozycji nowej, integralnej psychologii i integralnej antropologii cz�owieka prze�omu wiek�w i tysi�cleci.
W por�wnaniu do niekwestionowanego uznania dla dzie�a Freuda, licz�ce si� aspekty intelektualnych dokona� Junga czekaj� jeszcze na rozpoznanie. Jego wizje cz�owieka i kultury, obejmuj�ce g��bie psychiki i aktualnych proces�w kulturowych, si�gaj�ce zar�wno w g��b tradycji i historii spo�ecze�stw i cywilizacji, jak te� w przysz�o�� spodziewanych przemian, w wielu punktach wy�amuj� si� z rutynowych kwalifikacji. Na pewno nie przystaj� do roli lekarza, kt�rego horyzonty s� zaw�one do my�lenia kategoriami biologicznymi i biochemicznymi. Nie pasuj� do obrazu statystycznego psychologa, psychiatry, psychoanalityka czy statystycznego naukowca.
Jung znalaz� interlokutor�w i sprzymierze�c�w w gronie wybitnych antropolog�w, psycholog�w i tw�rc�w XX wieku. Pierwszym wielkim psychologiem, kt�ry odkry� Junga, pomijaj�c uznanie ze strony Bleulera w klinice Burgh�lzli, by� niew�tpliwie Zygmunt Freud. I cho� ich burzliwie rozpocz�ta znajomo�� (�r�d�a m�wi� o pierwszej wielogodzinnej rozmowie tych psychoanalityk�w przerywanej tylko na posi�ki) zako�czy�a si� g�uchym milczeniem, okres ich wsp�pracy na pewno wni�s� wiele dobrego dla poszerzenia wiedzy psychologicznej w dwudziestym wieku.
Dzie�o Junga, obejmuj�ce w swej zasadniczej masie 20 tom�w Dzie� Zebranych (Gesammelte Werke), wykracza poza wsp�czesne rozumienie nauki. Id�c �ladami Freuda, Jung wkroczy� z metodami g��binowej analizy psychologicznej na terytorium religii i kultury. Z drugiej strony zmieni� status psychologii i ca�ego systemu nauki. Jung zderzy� si� w swoich koncepcjach z przes�dem naukowym panuj�cym od kilku wiek�w w kulturze Zachodu, �e nauka, badaj�c rzeczywisto�� zza szklanej szyby intelektu, najlepiej i najtrafniej dostrzega i opisuje prawd� i rzeczywisto��. Ten dominuj�cy pogl�d, jeden z wielu mit�w, umo�liwia rzetelne wprawdzie ujmowanie, ale tylko wybranego, materialno-przedmiotowego aspektu �ycia. �wiat cz�owieka i tworzonej przez niego kultury potrzebuje obraz�w, symboli, mit�w i wierze�. Subiektywnie odczuwana i prze�ywana prawda symboli domaga si� uznania ich empirycznej faktyczno�ci. Nasz �wiat - na potrzeby nauki - zapomina o realno�ci podmiotu i realno�ci duszy. Podmiot obecny w prze�yciu artystycznym, religijnym, duchowym manifestuje si� w realno�ci fakt�w psychicznych, kt�re nie mog� zosta� wy��czone aktem poznawczym w absolutnym stopniu. A wi�c �w subiektywny element, wyra�ony w psychologicznej kategorii uczucia, a tak�e zupe�nie irracjonalny i ledwie postrzegalny sk�adnik intuicji i wyobra�e� pierwotnych, nie mo�e zosta� pomini�ty, je�li chcemy m�wi� o badaniu ca�ej rzeczywisto�ci, w kt�rej uczestniczy czy w kt�r� zaanga�owany jest cz�owiek.
Psychologia Junga, zw�aszcza jego koncepcja typ�w psychicznych, archetyp�w i synchroniczno�ci, wprowadza nowe perspektywy w analizie kultury, rozwoju indywidualnej osobowo�ci - rzuca nowe �wiat�o na kwesti� �ycia wewn�trznego, opisywanego i badanego od staro�ytno�ci przez filozof�w i mistyk�w r�nych tradycji.
Z racji rozleg�o�ci zainteresowa� Junga i ze wzgl�du na z�o�ono�� jego osobowo�ci, nie jest �atwo wybra� z biografii szwajcarskiego badacza takie elementy, kt�re mog� dostatecznie adekwatnie przybli�y� jego posta� i ukaza� mo�liwie czytelnie jego �ycie, osobowo�� i osob�. Nawet pow�ci�gliwa ocena tw�rczo�ci i dokona� Junga mo�e zosta� tak jednostronnie, subiektywnie odczytana, �e podchodz�c do referowania jego biografii, nale�y zastrzec si�, zreszt� w duchu jego pogl�d�w, �e jest to biografia subiektywna. Takie zastrze�enie jest niezb�dne po to, aby uzasadni� niedostateczno�� i fragmentaryczno�� opisu i zr�wnowa�y� obiektywn� i subiektywn� stron� biografii. Do zaprezentowania tej biografii upowa�nia, a nawet zobowi�zuje mnie wieloletnie zainteresowanie dziedzinami wiedzy, na terenie kt�rych Jung trwale si� zapisa�. Te dziedziny to psychologia g��bi, psychoanaliza, psychiatria, kultury Orientu, astrologia, psychologia kultury i psychologia religii.
Karol Gustaw Jung (Carl Gustav Jung) urodzi� si� 26 lipca w Kesswill jako pierwsze dziecko Johanna Paula Achillesa Junga (1842-1896) i Emilii z domu Preiswerk (1848-1923). W 1881 roku rozpoczyna nauk� w szkole podstawowej, pierwsze lekcje �aciny bierze od ojca. W m�odo�ci prowadzi nami�tne dyskusje z ojcem na tematy religijne, ale teologiczne podej�cie ojca-pastora, kt�ry stawia� na tradycyjne podej�cie do wiary, nie zadawala go. Wiele jego m�odzie�czych, intelektualnych i filozoficznych pyta� pozostaje bez odpowiedzi. Od wczesnego dzieci�stwa rejestruje w pami�ci bogat� symbolik� swoich sn�w i fantazji.
Eksperymenty nad zjawiskami parapsychicznymi (psychokineza), przeprowadzane z kuzynk� matki, sta�y si� podstaw� jego pracy doktorskiej. Na studiach, wraz z przyjacielem Albertem Oeri, zak�ada stowarzyszenie Zofingia, w kt�rym dyskutuje si� wiele problem�w psychologicznych i religijnych.
W 1895 rozpoczyna studia medyczne. Po uzyskaniu dyplomu lekarza (1900) podejmuje prac� w klinice psychiatrycznej Eugena Bleulera, autora koncepcji schizofrenii (1911). Zajmuj�c si� pacjentami chorymi na schizofreni�, dostrzega�, podobnie jak jego mistrz, psychologiczne uwarunkowania tej choroby, nazywanej jeszcze za niemieckim psychiatr� Emilem Kraepelinem dementia praecox (ot�pienie wczesne). W klinice Bleulera, wsp�lnie ze swoim przyjacielem Franzem Riklinem, Jung prodejmuje s�ynne badania metod� swobodnych skojarze� s�ownych (1903-1905). W latach 1905-1913 prowadzi szkolenia w zakresie terapii hipnoz�, psychonerwic i psychologii jako docent na wydziale medycznym Uniwersytetu w Zurychu.
Eksperyment skojarzeniowy opracowany przez Junga pozwala� na wykrywanie ukrytych kompleks�w psychicznych (nie�wiadomych tre�ci na�adowanych emocjami). By�o to oryginalne zastosowanie metody eksperymentu skojarzeniowego, jak� stosowali ju� wcze�niej Wundt i Ziehan w badaniach asocjacji �wiadomych. Wnioski z tych psychologicznych bada� Junga znalaz�y si� m.in. w pierwszym opracowaniu teorii schizofrenii Bleulera, jakie ukaza�o si� w 1911 roku. Koncepcja teoretyczna Bleulera nawi�zuje do psychologicznych obserwacji Junga, jego m�odego asystenta (za istot� procesu schizofrenicznego Bleuler uznaje rozlu�nienie zwi�zk�w skojarzeniowych mi�dzy poj�ciami; jest to wi�c psychologiczna, a nie biologiczna definicja choroby).
Zainteresowania psychologiczne Junga w okresie szpitalnej praktyki psychiatrycznej, podczas kt�rej wiele uwagi po�wi�ca� poszukiwaniu znacze� my�lenia schizofrenicznego, czyni� go prekursorem psychoterapii psychoz (psychoanaliza Freuda powsta�a na bazie do�wiadcze� w pracy z pacjentami cierpi�cymi na nerwice). Publikuj�c wnioski ze swoich obserwacji z terapii chorych na schizofreni�, ju� w 1903 roku Jung dostarcza Freudowi niezwykle wa�nego argumentu przemawiaj�cego za s�uszno�ci� odkry� psychoanalizy nie tylko w odniesieniu do zaburze� nerwicowych, ale tak�e psychotycznych, z kt�rymi Freud nie mia� kontaktu.
Prac� doktorsk� po�wi�ca psychologii i patologii tzw. zjawisk tajemnych (okultystycznych). Wyniki bada� zawiera w pracy O psychologii schizofrenii (1907). W latach 1902-1903 odbywa sta� w Pary�u u Pierre'a Janeta, autora koncepcji abaissement du niveau mental (obni�enie poziomu �wiadomo�ci). Kontakt z psychiatri� francusk� umo�liwia mu zapoznanie si� z innymi znanymi postaciami na tym polu, do kt�rych nale�eli J. Charcot (badania nad histeri�), L. L�vy-Bruhl (koncepcja wyobra�e� kolektywnych) czy L. Le Bon (psychologia t�umu, dusza zbiorowa). P�niejsza teoria nie�wiadomo�ci Junga, opr�cz korzeni w filozofii niemieckiej (np. von Hartmanna), nawi�zuje wyra�nie do psychologii francuskiej. Nie jest wi�c tylko komentarzem czy rozwini�ciem psychoanalizy Freuda.
W 1909 Jung rezygnuje z pracy w klinice Bleulera i po�wi�ca si� coraz bardziej anga�uj�cej go praktyce prywatnej. Przenosi si� z rodzin� do K�snacht, niedaleko Zurychu (nad drzwiami domu umieszcza wymowny napis: Vocatus atque non vocatus Deus aderit - "Wzywany czy nie, B�g przyb�dzie"). W tym czasie trwa najbardziej o�ywiona wsp�praca z Freudem (bogata korespondencja, wzajemne odwiedziny, interpretowanie w�asnych sn�w itp.).
Znajomo�� ze starszym od niego o 19 lat tw�rc� psychoanalizy, Zygmuntem Freudem, rozpocz�a si� korespondencyjnie. Wywar�a ona niezaprzeczalny wp�yw nie tylko na rozw�j koncepcji teoretycznych Junga, ale tak�e na jego �ycie osobiste. Pierwsza wymiana korespondencji mi�dzy Jungiem a Freudem mia�a miejsce w kwietniu 1906 roku (Jung pos�a� Freudowi swoj� prac� na temat psychoanalizy i testu skojarzeniowego), a pierwsze spotkanie z tw�rc� psychoanalizy nast�pi�o 3 marca 1907 roku. Z fundamentalnym dzie�em Freuda pt. "Obja�nianie marze� sennych" Jung zetkn�� si� znacznie wcze�niej (przejrza� j� w 1900 roku), a powa�niej zaj�� si� ni� w roku 1903. W zwi�zku z nieprzechylnym stanowiskiem �rodowisk naukowych wobec teorii Freuda opublikowa� w M�nchner Medizinische Wochenschrift artyku� o teorii nerwic, powo�uj�c si� na pogl�dy Freuda (1906). Artyku� ten zaowocowa� surowym ostrze�eniem ze strony profesor�w niemieckich co do jego dalszej kariery akademickiej. Drugi wa�ny epizod �wiadcz�cy o poparciu, jakie Jung mia� dla Freuda, to jego wyst�pienie na konferencji medycznej w maju 1906 roku, gdzie stan�� w obronie tw�rcy psychoanalizy zaatakowanego przez profesora psychiatrii i neurologii, Gustava Aschaffenburga. Jak zaznacza krytyczny wobec Junga, F. McLynn, obok poparcia dla Freudowskiej koncepcji obrony, wyparcia i przeniesienia, Jung ju� w tym wyst�pieniu zaprezentowa� w�asn�, niezale�n� opini� ("zmodyfikowa� teori� Freuda"), przeciwstawiaj�c si� traktowaniu wszystkich przypadk�w nerwicy jako przypadk�w o pod�o�u seksualnym.
Eugen Bleuler i Jung nale�eli do tych znacz�cych postaci w europejskim �wiecie medycznym, kt�rzy jako pierwsi poza Wiedniem powa�nie zainteresowali si� koncepcjami Freuda. Bleuler traktowa� propozycje Freuda w szerszym kontek�cie, d���c do bardziej og�lnego okre�lenia tego nurtu poszukiwa� (proponowa� w�asn� nazw� dla tego kierunku - "psychologia g��bi"). Nie odpowiada�o to oczekiwaniom Freuda, kt�ry traktowa� swoje dzie�o jako wydarzenie epokowe (przewr�t o znaczeniu kopernika�skim). Tw�rca psychoanalizy nawi�za� �ywy kontakt z m�odym Jungiem, poniewa� ten zainteresowa� si� jego koncepcjami znacznie silniej ni� Bleuler i bliskie mu by�o poszukiwanie czynnik�w psychologicznych nie tylko w histerii i szerzej - w nerwicach, ale tak�e w schizofrenii. W czasie, kiedy �ywo rozwija� si� kontakt Freuda z Jungiem, Eugen Bleuler - prze�o�ony Junga w Burgh�lzli - opracowywa� koncepcj� i szczeg�ow� symptomatologi� schizofrenii (ksi��ka Bleulera o teorii schizofrenii zosta�a opublikowana w 1911 roku).
�ywe zainteresowanie psychoanaliz�, jakie przejawi� Jung, odpowiada�o planom Freuda, kt�remu zale�a�o na wprowadzeniu teorii psychoanalitycznej do szerszego kr�gu badaczy. W tym czasie psychoanaliza ogranicza�a si� swym zasi�giem do w�skiego grona wiede�skich psychoanalityk�w �ydowskiego pochodzenia. Wbrew oczekiwaniom swych najbli�szych zwolennik�w z Wiednia, Freud zacz�� lansowa� Junga jako swego nast�pc� w kierowaniu ruchem psychoanalizy na �wiecie. To m�ody Jung, obok Ferencziego, towarzyszy� Freudowi w jego pierwszej podr�y z wyk�adami na temat odkry� psychoanalizy do USA (1909). Na zaproszenie Clark University (Worcester) Jung prowadzi� wyk�ady na temat eksperymentu skojarzeniowego. Kolejna wizyta w USA (Nowy Jork) z seri� wyk�ad�w z teorii psychoanalizy w Fordham University nast�pi�a kilka lat p�niej (1912).
Wej�cie do �rodowiska psychoanalitycznego i silne poparcie Freuda zaowocowa�o tym, �e na II Mi�dzynarodowym Kongresie Psychoanalitycznym w Norymberdze Jung zosta� wybrany przewodnicz�cym Mi�dzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego (1910). Uczestniczy� w sumie w trzech kongresach Mi�dzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego (1908, 1910, 1911). Z funkcji przewodnicz�cego zrezygnowa� oficjalnie w 1914 roku. W czasie przynale�no�ci do Towarzystwa Psychoanalitycznego redagowa� pismo psychoanalityczne Jahrbuch f�r Psychoanalytische und Psychopathologische Forschungen.
Kontakty Junga z tw�rc� psychoanalizy uleg�y ostatecznemu zerwaniu g��wnie z powodu utrzymywania si� r�nic w interpretacji teorii libido (1913). R�nice ujawni�y si� ju� na pocz�tku znajomo�ci z Freudem, gdy� Jung posiada� w wielu kwestiach w�asne "psychoanalityczne" pogl�dy, wielokrotnie stawia� te� w rozmowach pytania o natur� zjawisk parapsychicznych (okultystycznych), o kt�rych Freudowi by�o niewygodnie dyskutowa� z racji racjonalistycznego nastawienia i obaw, �e psychoanaliza zostanie uznana za "nienaukow�". Znajomo�� dwu wielkich filar�w psychologii g��bi trwa�a dop�ty, dop�ki Freud kategorycznie nie za��da� bezwzgl�dnego respektowania seksualnego dogmatu energii libido (w takiej w�a�nie interpretacji Freud upatrywa� sens teorii psychoanalitycznej) .
Wydarzeniem, kt�re ostatecznie przes�dzi�o o rozstaniu Freuda z Jungiem by�o wydanie ksi��ki Junga Wandlungen und Symbole der Libido (1912). M�wienie o "symbolach libido", kiedy Freud rozumia� libido wy��cznie jako energi� pop�du seksualnego, uderza�o - jak twierdzi� Freud - w esencj� teorii psychoanalitycznej. Trwanie my�li psychoanalitycznej Freud widzia� wy��cznie przy utrzymaniu paradygmatu seksualnego. W efekcie nie odpisa� na list Junga, w kt�rym podtrzyma� on w�asne, szersze, aseksualne (symboliczne) rozumienie libido.
Sw�j kierunek Jung okre�la wtedy jako psychologi� kompleksow� (kompleks jako konstelacja nie�wiadomo�ci), traktuj�c Freudowski kompleks Edypa jako jeden z kulturowych czynnik�w determinuj�cych �wiadomo�� jednostki (jego zdaniem Freud pierwszy odkry� ten kompleks jako archetyp nie�wiadomo�ci zbiorowej). Opr�cz seksualnej teorii Freuda, Jung poddaje tak�e krytyce psychologi� indywidualn� Adlera jako skoncentrowan� jednostronnie na wymiarze adaptacji spo�ecznej i d��eniu do mocy. W p�niejszym okresie Jung dla swego kierunku wybiera nazw� "psychologia analityczna", co �wiadczy, mimo wszystko, o postrzeganiu swojej psychologii jako blisko spokrewnionej z psychoanaliz�.
W 1913 Jung rezygnuje z wyk�ad�w na Politechnice Zurychskiej. Do roku 1919 trwa okres intensywnej introwersji i konfrontacji z nie�wiadomo�ci� w �yciu Junga. Szczeg�ln� postaci� (personifikacj�), kt�ra reprezentowa�a nie�wiadomo��, by�a skrzydlata posta� starego m�czyzny (Filemon). Jung pisze wtedy tzw. Czerwon� Ksi�g� oraz VII Sermones ad Mortuos ("Siedem kaza� dla zmar�ych"). Tekst ten, oceniany przez niekt�rych jako gnostycki, sam Jung okre�la� sceptycznie jako "grzech m�odo�ci".
W tym czasie Jung prowadzi indywidualn� terapi� pacjent�w oraz opisuje proces aktywnej wyobra�ni. Rozwija dalej swoj� teori� w kierunku zagadnie� kulturowych. Wprowadza w tym okresie terminy: nie�wiadomo�� indywidualna, nie�wiadomo�� zbiorowa, indywiduacja, Anima, Animus, persona, a nast�pnie przedstawia kolejne propozycje terminologiczne wa�ne dla interpretacji zjawisk nie�wiadomo�ci: archetyp (1918) i ja�� (1921).
Pierwsze wydanie fundamentalnego dzie�a Junga, Psychologische Typen ("Typy psychologiczne") ukazuje si� w 1921 roku. Jung nawi�zuje w nim do psychologii W. Jamesa, kt�rego osobi�cie pozna� i z kt�rym prowadzi� �ywe rozmowy podczas pobytu w USA. W "Typach psychologicznych" zawarte zosta�y psychologiczne zr�by teorii Junga jako metody opisu psychiki jednostkowej i psychiki zbiorowej (psychologia typu, psychologia symbolu, psychologia kultury).
Omawia w nim dwa typy postawy w kulturze, filozofii, literaturze i religii - ekstrawertywn� i introwertywn�. Przedstawia oryginaln� koncepcj� czterech funkcji psychicznych - my�lenia (Denken), uczucia (F�hlen), percepcji, spostrzegania zmys�owego (Empfinden) oraz intuicji, spostrzegania pozazmys�owego (Intuition). Wprowadza poj�cie ja�ni - archetypu ca�o�ci, jedno�ci psychicznej, nazywaj�c go obrazem Boga; bada obraz mandali w r�nych kulturach jako symbol ja�ni.
Znacz�ce dla zweryfikowania zainteresowa� psychologicznych, antropologicznych i kulturowych Junga, by�y jego podr�e na inne kontynenty. Podr� do Algierii i Tunezji (1920) owocuje do�wiadczeniem ogromnego spowolnienia czasu, a� do odczucia "statycznego, wielowiekowego istnienia". Podr� do USA (Indianie Pueblo, Nowy Orlean, Nowy Jork - lata 1923-1924) - ujawni�a krytyczne spojrzenie na kultur� Zachodu i zdolno�� rozumienia g��bokich pok�ad�w znaczeniowych kultur tradycyjnych, w tym Indian postrzeganych powszechnie jako ludy prymitywne. Wyprawa do Kenii, Ugandy i nad Nil (1925-1926) pozwala mu zauwa�y� kosmiczne znaczenie ludzkiej �wiadomo�ci (mit o cz�owieku jako stw�rcy). W 1923 roku poznaje Richarda Wilhelma, znawc� kultury chi�skiej, t�umacza Ksi�gi Przemian (I Ching), kt�ry wysoko ceni� znaczenie my�li Junga dla zrozumienia duchowego pokrewie�stwa kultury Wschodu i Zachodu.
Pobyt w Indiach w 1938, kt�rego celem by�o przyj�cie doktorat�w Uniwersytet�w w Kalkucie, Benares i Allahabad, by� kr�tki i ma�o intensywny poznawczo z powodu choroby. Opieraj�c si� na psychologicznym podej�ciu do kultury, zauwa�y� jednak, �e �ycie Indii "nie zamkn�o si� w granicach g�owy", a �ycie jako takie spe�nia si� jeszcze "w ca�ym ciele". O wk�adzie Junga w docenienie kultury Indii na Zachodzie �wiadczy fakt, �e w jego pogrzebie uczestniczy� premier Indii Jawahralal Nehru.
Jung znalaz� r�wnie� uznanie na Zachodzie. Otrzyma� doktoraty honorowe Harvard University (1936), a tak�e Oxfordu (1938). W 1938 przewodniczy� Kongresowi Psychoterapii w Oxfordzie. Uroczysto�� nadania doktoratu w Oxfordzie by�a ostatni� okazj� spotkania Junga z Freudem, kt�ry przebywa� ju� wtedy w Londynie po ucieczce z Wiednia opanowanego przez nazist�w. Freud nie przyj�� jednak zaproszenia na uroczysto��, zachowuj�c do ko�ca �ycia uraz� do swego wcze�niejszego ulubie�ca i wsp�pracownika.
Jung otrzymuje honorowe cz�onkostwo Royal Society of Medicine w Londynie i Szwajcarskiej Akademii Nauk. Przyznana mu zosta�a Nagroda Literacka miasta Zurychu (1932), tytu� profesora ETH w Zurychu (1935) oraz doktoraty honorowe Uniwersytetu w Genewie (1945) i Zurychu (1955).
W latach 1925-1944 Jung prowadzi badania nad alchemi�. W tekstach alchemicznych odkrywa psychologiczne znaczenie kamienia filozoficznego i poszczeg�lnych symboli przemiany wewn�trznej: Cienia i �mierci (nigredo), przemiany (transmutatio) i odrodzenia (aurum). Alchemia jawi mu si� jako filozofia religijna, a przes�anie chrze�cija�skie za centralny przekaz psychiki cz�owieka Zachodu. Badania nad alchemi� wie�czy dzie�o "Psychologia i alchemia" (Psychologie and Alchemie, 1944). Po II wojnie �wiatowej ukazuj� si� dalsze fundamentalne dzie�a integruj�ce dotychczasowe badania Junga w zakresie psychologii, religii i zjawisk kulturowych: Symbolik des Geistes ("Symbolika ducha", 1948), Aion (1951), Antwort auf Hiob ("Odpowied� Hiobowi", 1952) i Mysterium Coniunctionis (1955-56).
Od 1933 roku Jung uczestniczy w wyk�adach w serii Eranos (Eranos - termin grecki, oznaczaj�cy spotkanie go�ci, z kt�rych ka�dy przynosi ze sob� na spotkanie duchowy prezent, np. wiersz, pie��, przemow�). Odbywa�y si� one corocznie we W�oszech niedaleko Ascony, w o�rodku za�o�onym przez Olg� Fr�be-Kapteyn. Tematem pierwszego wyk�adu Junga by�o "Studium procesu indywiduacji". Przedmiotem kolejnych wyk�ad�w Junga by�y: "Archetypy nie�wiadomo�ci zbiorowej" (1934), "Symbole indywiduacji w marzeniach sennych" (1935), "Obrazy zbawienia w alchemii" (1936), "Wizje Zosimosa" (1937), "Psychologiczne aspekty archetypu Matki" (1938), "Odrodzenie" (1939), "Psychologiczne aspekty dogmatu Tr�jcy �w." (1940), "Symbole transformacji we mszy �w." (1941), "Ja��" (1948), "Synchroniczno��" (1951).
W 1948 roku zainaugurowa� swoj� dzia�alno�� Instytut Junga w Zurychu, kt�rego Jung by� cz�stym go�ciem, ale nie uwa�a� si� za "jungist�". Jung wsp�pracowa� z wybitnym znawc� kultury chi�skiej Karlem Ker�nyim (wsp�lna praca Einf�hrung in das Wesen der Mythologie ("Wprowadzenie do istoty mitologii", 1941), a tak�e z laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki teoretycznej Wolfgangiem Paulim nad zasad� synchroniczno�ci (akauzalno�ci, zasady pozaprzyczynowo�ci) - rezultatem tej wsp�pracy by�a koncepcja synchroniczno�ci w psychologii.
W 1957 roku we wsp�pracy z Aniel� Jaff� Jung rozpoczyna prac� nad ksi��k� autobiograficzn� ("Wspomnienia, sny, my�li").
�ycie osobiste Junga zawiera wiele barwnych historii. Znane jest wielkie wzburzenie w okresie m�odzie�czym, kiedy napadni�ty przez grup� wyrostk�w, poradzi� sobie, chwytaj�c jednego z nich za r�ce i odp�dzaj�c tak pozosta�ych. To jego jednak ukarano w szkole za ten wyczyn. Jung prowadzi� proste �ycie, sam r�ba� drzewo, lubi� rze�bi� i p�ywa� ��dk� po jeziorze.
Zakupiona w 1922 roku posiad�o�� w Bollingen, na kt�rej zbudowa� dom ze s�ynn� "wie��", zawiera wiele tajemnic z osobistego �ycia Junga. Aby je jednak rozja�ni� i szerzej om�wi� biografi� Junga jako psychologa, psychiatry, filozofa i antropologa, niezb�dne jest odr�bne studium. Przedstawione dalej lustracje wskazuj� na �lady jego osobistego rodowodu. Ukazuj� ludzi, kt�rzy przyczynili si� do rozwoju jego my�li - dzie�a, kt�re inspiruje wielu wsp�czesnych do pog��bienia studi�w nad cz�owiekiem i kultur�.
Przez ca�e �ycie towarzyszy�a mu �ona Emma Rauschenbach (1882-1955). Z ma��e�stwa z Emm� urodzi� im si� jeden syn (Franz) i cztery c�rki (Agathe, Gret, Marianne, Helene). Doczekali si� 19 wnucz�t.
Jung zmar� po kr�tkiej chorobie w swoim domu w K�snacht 6 czerwca 1961 roku.
- Artyku� ukaza� si� w kwartalniku "ALBO albo. Problemy psychologii i kultury".
Bibliografia:
- Franz von M.-L. (1975). C.G. Jung. His Myth in Our Time, Little, Brown and Company, Boston, Toronto.
- Grzesiuk L. (red.) (1994). Psychoterapia. Szko�y, zjawiska, techniki i specyficzne problemy, PWN, Warszawa.
- Hall C.S., G. Lindzey (1990). Teorie osobowo�ci, PWN, Warszawa.
- Jacobi J. (1993). Psychologia C.G. Junga. Wprowadzenie do ca�o�ci dzie�a, Wyd. Wodnika, Warszawa.
- Jaff� A., C.G. Jung (1979). Word and Image, Bollingen Series XCVII:2, Princeton University Press.
- Jung C.G. (1984). Man and His Symbols, Dell Publishing CO., INC, New York.
- Jung C.G. (1992). Podr� na Wsch�d, Pusty Ob�ok, Warszawa.
- Jung C.G. (1993). Wspomnienia, sny, my�li. Spisane i podane do druku przez Aniel� Jaff�, Wyd. Wrota - Wyd. KR, Warszawa.
- McLynn F. (2000). Carl Gustav Jung, Zysk i s-ka, Pozna�.
- Messing M. (1990). Von Buddha bis C.G. Jung. Religion als lebendige Erfahrung, Walter, Olten.
- Moreno A. (1973). Jung, bogowie i cz�owiek wsp�czesny, PAX, Warszawa.
- Pascal E. (1998). Psychologia Jungowska, Zysk i s-ka, Pozna�.
- Pospiszyl K. (1991). Zygmunt Freud. Cz�owiek i dzie�o, Ossolineum, Wroc�aw.
- Prokopiuk J. (1970). "Pos�owie" (do:) C.G Jung, Psychologia a religia. Wyb�r pism, Ksi��ka
i Wiedza, Warszawa, s. 383-431. - Prokopiuk J. (1995). "Przedmowa" (do:) C.G. Jung, Odpowied� Hiobowi, Ethos, Warszawa, s. 7-15.
- Rosi�ska Z. (1982). Jung, Wiedza Powszechna, Warszawa.
- Samuels A. (1991). Jung and Post-Jungians, Routledge, New York, London.
- Samuels A., B. Shorter, F. Plaut (1994). Krytyczny s�ownik analizy Jungowskiej, Unus.
- Schiess M. (red.) (2000). Lieber C.G. Jung. Was ich Ihnen schon immer sagen wollte, Walter Verlag.
- Suchodolski B.(1970). "Wst�p" (do:) C.G Jung, Psychologia a religia. Wyb�r pism, Ksi��ka
i Wiedza, Warszawa, s. 7-53. - Stachowski R. (2000), Historia wsp�czesnej my�li psychologicznej od Wundta do czas�w najnowszych, Scholar, Warszawa.
- Wehr G. (1988). Jung. A Biography, Shambhala, Boston, Halifax, Shaftesbury.
Opublikowano: 2004-10-10